ભગવદ્ગીતાભાષ્ય · અધ્યાય 16

અભયં સત્ત્વસંશુદ્ધિર્ જ્ઞાનયોગવ્યવસ્થિતિઃ ।
દાનં દમશ્ ચ યજ્ઞશ્ ચ સ્વાધ્યાયસ્ તપ આર્જવમ્ ॥

અહિંસા સત્યમ્ અક્રોધસ્ ત્યાગઃ શાન્તિર્ અપૈશુનમ્ ।
દયા ભૂતેષ્વ્ અલોલુપ્ત્વં માર્દવં હ્રીર્ અચાપલમ્ ॥

તેજઃ ક્ષમા ધૃતિઃ શૌચમ્ અદ્રોહો નાતિમાનિતા ।
ભવન્તિ સંપદં દૈવીમ્ અભિ જાતસ્ય ભારત ॥

દમ્ભો દર્પો ઽતિમાનશ્ ચ ક્રોધઃ પારુષ્યમ્ એવ ચ ।
અજ્ઞાનં ચાભિજાતસ્ય પાર્થ સમ્પદમ્ અસુરીમ્ ॥

દૈવી સંપદ્ વિમોક્ષાય નિબન્ધાયાસુરી મતા ।

મા શુચસ્ સંપદં દૈવીમ્ અભિજાતો ઽસિ પાણ્ડવ ॥

દ્વૌ ભૂતસર્ગૌ લોકે ઽસ્મિન્ દૈવ આસુર એવ ચ ।
દૈવો વિસ્તરશઃ પ્રોક્ત આસુરં પાર્થ મે શૃણુ ॥

પ્રવૃત્તિં ચ નિવૃત્તિં ચ જના ન વિદુર્ આસુરાઃ ।
ન શૌચં નાપિ ચાચારો ન સત્યં તેષુ વિદ્યતે ॥

અસત્યમ્ અપ્રતિષ્ઠં તે જગદ્ આહુર્ અનીશ્વરમ્ ।
અપરસ્પરસંભૂતં કિમ્ અન્યત્ કામહેતુકમ્ ॥

એતાં દૃષ્ટિમ્ અવષ્ટભ્ય નષ્ટાત્માનો ઽલ્પબુદ્ધયઃ ।
પ્રભવન્ત્ય્ ઉગ્રકર્માણઃ ક્ષયાય જગતો ઽશુભાઃ ॥

કામમ્ આશ્રિત્ય દુષ્પૂરં દમ્ભમાનમદાન્વિતાઃ ।
મોહાદ્ ગૃહીત્વાસદ્ગ્રાહાન્ પ્રવર્તન્તે ઽશુચિવ્રતાઃ ॥

ચિન્તામ્ અપરિમેયાં ચ પ્રલયાન્તામ્ ઉપાશ્રિતાઃ ।
કામોપભોગપરમા એતાવદ્ ઇતિ નિશ્ચિતાઃ ॥

આશાપાશશતૈર્ બદ્ધાઃ કામક્રોધપરાયણાઃ ।
ઈહન્તે કામભોગાર્થમ્ અન્યાયેનાર્થસઞ્ચયાન્ ॥

ઇદમ્ અદ્ય મયા લબ્ધમ્ ઇમં પ્રાપ્સ્યે મનોરથમ્ ।
ઇદમ્ અસ્તીદમ્ અપિ મે ભવિષ્યતિ પુનર્ ધનમ્ ॥

અસૌ મયા હતઃ શત્રુર્ હનિષ્યે ચાપરાન્ અપિ ।

ઈશ્વરો ઽહમ્ અહં ભોગી સિદ્ધો ઽહં બલવાન્ સુખી ॥

આઢ્યો ઽભિજનવાન્ અસ્મિ કો ઽન્યો ઽસ્તિ સદૃશો મયા ।
યક્ષ્યે દાસ્યામિ મોદિષ્ય ઇત્યજ્ઞાનવિમોહિતાઃ ॥

અનેકચિત્તવિભ્રાન્તા મોહજાલસમાવૃતાઃ ।
પ્રસક્તાઃ કામભોગેષુ પતન્તિ નરકે ઽશુચૌ ॥

આત્મસંભાવિતાઃ સ્તબ્ધાઃ ધનમાનમદાન્વિતાઃ ।
યજન્તે નામયજ્ઞૈસ્ તે દમ્ભેનાવિધિપૂર્વકમ્ ॥

અહંકારં બલં દર્પં કામં ક્રોધં ચ સંશ્રિતાઃ ।
મામ્ આત્મપરદેહેષુ પ્રદ્વિષન્તો ઽભ્યસૂયકાઃ ॥

તાન્ અહં દ્વિષતઃ ક્રૂરાન્ સંસારેષુ નરાધમાન્ ।
ક્ષિપામ્ય્ અજસ્રમ્ અશુભાન્ આસુરીષ્વ્ એવ યોનિષુ ॥

આસુરીં યોનિમ્ આપન્ના મૂઢા જન્મનિ જન્મનિ ।
મામ્ અપ્રાપ્યૈવ કૌન્તેય તતો યાન્ત્ય્ અધમાં ગતિમ્ ॥

ત્રિવિધં નરકસ્યૈતદ્ દ્વારં નાશનમ્ આત્મનઃ ।
કામઃ ક્રોધસ્ તથા લોભસ્ તસ્માદ્ એતત્ત્રયં ત્યજેત્ ॥

એતૈર્ વિમુક્તઃ કૌન્તેય તમોદ્વારૈસ્ ત્રિભિર્ નરઃ ।
આચરત્ય્ આત્મનઃ શ્રેયસ્ તતો યાતિ પરાં ગતિમ્ ॥

યઃ શાસ્ત્રવિધિમ્ ઉત્સૃજ્ય વર્તતે કામકારતઃ ।
ન સ સિદ્ધિમ્ અવાપ્નોતિ ન સુખં ન પરાં ગતિમ્ ॥

તસ્માચ્ છાસ્ત્રં પ્રમાણં તે કાર્યાકાર્યવ્યવસ્થિતૌ ।
જ્ઞાત્વા શાસ્ત્રવિધાનોક્તં કર્મ કર્તુમ્ ઇહાર્હસિ ॥