આયુર્વેદમહોદધૌ અન્નપાનવિધિ · અધ્યાય 35

॥ ઇતિ સુષેણકૃતે શિખરિણીવર્ગઃ ॥
અથ વ્યઞ્જનવર્ગઃ ॥
હિડ્ગૂષણાજાજિમહૌષધાનિ ચૂર્ણીકૃતાનિ ત્રિગુણં ક્રમાચ્ ચ ।
સદીપ્યકં સૂરણપૂષ (?) માંસરસપ્રયોગેષુ ચ નિત્યમ્ ઇષ્ટમ્

યવાનિજીરકે તુલ્યે તયોર્ દ્વિગુણસૂરણમ્ ।
ઈષત્યુષ (?) સમાયુક્તં તતો વ્યઞ્જનસૌરભમ્

સર્વરોગહરં પથ્યં વાતદુર્નામનાશનમ્ ।
શુણ્ઠીમરીચપિપ્પલ્યઃ સમં નાગવિચૂર્ણિતાઃ

ચવ્યચિત્રકકાપિત્થસારયુક્તં સુસંસ્કૃતમ્ ।
સૈન્ધવેન મમોપેતં તક્રપીતં ચ યત્ર ચિત્

એતદ્ વૈ વ્યઞ્જનં શ્રેષ્ઠં સર્વવાતનિવારણમ્ ।
મહાગુલ્મપ્રશમનં સુષેણેન કૃતં નૃણામ્

સર્વવાતામયે શસ્તં નૃણાં ભેષજમ્ ઉત્તમમ્ ।
॥ અન્યચ્ ચ ॥
મરીચં દીપ્યકં શુણ્ઠી ચવ્યં ચિત્રકમ્ એવ ચ

પિપ્પલીપિપ્પલીમૂલધાન્યાકાજાજિસૈન્ધવમ્ ।
જીરકં દાડિમં પથ્યા ચામલં હૃદ્યગન્ધકમ્

એતત્ કલ્પસમં મિશ્રં પક્ત્વા તક્રે સપિણ્ડકે ।
વાતશ્લેષ્મહરા હૃદ્યા પરમા રુચિવર્ધિની

આમાતીસારશૂલઘ્ની વાતગુલ્મનિકૃન્તની ।
કાસશ્વાસહરા ચોગ્રા મન્દા મેદાયિની (?) પરા ।
ઉક્તા ચૈવ સદા પથ્યા સોત્તમા કઠિના સ્મૃતા

ક્વથિકા (ભા-) ॥
મરિચજરણશુણ્ઠીં પિપ્પલીમૂલચવ્યં
દહનરુચકધાન્યં પિપ્પલી સૈન્ધવં ચ ।
અત્રપકપિત્થસારં દાડિમિકાજિ (?) હિંગુર્
યુવતિકરસુપક્વં આમલક્યં સુતક્રમ્

હરતિ પવનમાદ્યં શ્લેષ્મદાહં સકૃચ્છ્રં
અરુચિજઠરશૂલં ચામવાતાતિસારમ્ ।
વિદિતસકલવેદ્યો વૈદ્યરાજઃ સુષેણોઃ
વિરચયતિ કપિત્થવ્યઞ્જનં રાજગોપ્યમ્

॥ અન્યચ્ ચ ॥
ત્રિકટુકમ્ અજમોદા સૈન્ધવં જીરકે દ્વે
કરમથિતકપિત્થં ચિત્રકં પિપ્પલી ચ ।
સમધૃતકૃતચૂર્ણે તત્ર સંયોજિતવ્યં
ક્વથિતમ્ ઇહ સમાનં યોજિતં રામઠેન

કૃતલવણસુધાન્યં માતુલુઙ્ગસ્ય સારં
કફપવનવિકારે સર્વદા વ્યઞ્જનં સ્યાત્ ।
વાતે ઽગ્નિમાન્દ્યે ઽપિ ચ શૂલમાન્દ્યે મૂર્છાં નિગૃહ્ણાતિ ચિરપ્રવૃદ્ધામ્ ॥
સુષેણદેવેન કૃતા રસાલા સુસૌરભા રોગહરાપિ પથ્યા