આયુર્વેદમહોદધૌ અન્નપાનવિધિ · અધ્યાય 34

॥ ઇત્ય્ આયુર્વેદમહોદધૌ સુષેણકૃતે ફલશાકવર્ગઃ ॥
॥ અથેદાનીં શિખરિણી કથ્યતે ॥
અર્ધાઢકં સુચિરપર્યુષિતસ્ય દધ્નઃ
ખણ્ડસ્ય ષોડશ પલાનિ શશિપ્રભસ્ય ।
સર્પિઃ પલં મધુ પલં મરિચં દ્વિકર્ષં
શુણ્ઠ્યાઃ પલાર્ધમ્ અપિ ચાર્ધપલં ચતુર્ણામ્ (ચતુર્જાતકસ્ય) ॥
શ્લક્ષ્ણે પટે લલનયા મૃદુપાણિઘૃષ્ટા કર્પૂરચૂર્ણસુરભીકૃતચારુસંસ્થા ।
એષા વૃકોદરકૃતા મુ (સુ)રસા રસાલા ચાસ્વાદિતા ભગવતા મધુસૂદનેન

ત્રિંશત્પલાનિ દધ્નશ્ ચ ત્વ્ અગેલાર્ધપલં તથા ।
મધ્વાજ્યસ્ય પલાર્ધં ચ (ર્ધાર્ધં) મરીચાનાં (ચૈલા) પલાર્ધકમ્

પલાન્ય્ અષ્ટૌ ચ ખણ્ડસ્ય પટે શુદ્ધે ઽવધાર (ગાલ)યેત્ ।
કર્પૂરવાસિતે ભાણ્ડે છાયાયાં સ્થાપયેદ્ ઇદમ્

એષા શિખરિણીત્ય્ ઉક્તા પ્રદીપ્તા બલવર્ધની ।
આયુઃપ્રવર્ધની ચૈવ સર્વરોગપ્રમર્દની

(નાશ) સાન શ્યેત્ તૃડ્રુજાસ્થૌલ્યં નરાણાં સર્વદા હિતા ।
॥ દ્વિતીયા શિખરિણી ॥
કપિત્થમાતુલુઙ્ગૈલાસારિવાર્ધક (?) બીજકૈઃ ।
શર્કરાશુણ્ઠિસામુદ્રમુદ્ગચૂર્ણૈઃ સુસંયુતૈઃ ॥
સદા પથ્યા નિયુઞ્જયાચ્ ચ (દ્ધાધ્વ) ક્ષીણે દેહે ચ પુષ્ટિદા

સુજાતં દધ્નિ ભેદં ચ (નિક્ષિપ્તં) વસ્ત્રે બદ્ધ્વા સુપીડિતમ્ ।
નાનાપુષ્પફલારમ્ભં કુર્યાદ્ દધ્નિ મનોહરમ્

સૂક્તં દધિરસં શ્રેષ્ઠં તદ્ ધૃતં શોધિતે પટે ।
લવણેન સમં યુક્ત્યા શિખરિણ્યમૃતોપમા

રસાલા સર્વદોષઘ્ની રક્તપિત્તનિબર્હણી ।
॥ અન્યા શિખરિણી ॥
સન્માતુલિઙ્ગસ્ય દલં ત્વ્ અગેલાં સરંગપિપ્પલ્યી સસમં (?) સિતયા સમેતમ્ ॥
વ્યોષાચ્ ચ ગદ્યાણયુગપ્રયુક્તં સ્યાદ્ વાર્તકં (?) દૃષ્ટિસમં સિતવસ્ત્રબદ્ધમ્

કર્પૂરવાસાચ્ ચ તથૈવ પશ્ચાદ્ યુક્ત્યા ચ સંમર્દ્મ કૃતા રસાલા ।
એષા કૃતા શિખરિણી સુરસા રસાલા સુષેણદેવેન રથાશ્વહેતોઃ

આસ્વાદિતા શિખરિણી પરમેશ્વરેણ દોષાંશ્ ચ સર્વાન્ વિનિહન્તિ વોગ્રાન્ ।
પિત્તાસ્રરક્તા (સૃગુત્થા)ન્ અપિ હન્તિ સર્વાન્ ભોજ્યાનિ સર્વાણ્ય્ અપિ જારયન્તિ

॥ અમૃતપ્રાશશિખરિણી ॥
નારઙ્ગં દાડિમં સ્યાત્ પલમધુકયુતં માતુલુઙ્ગસ્ય તોયં
દ્રાક્ષાતોયં સમાંશં ગુડદધિસહિતં શર્કરાજાજિમિશ્રમ્ ।
(શ્રેષ્ઠા પાનેષુ વૃષ્યા સિત) શ્રેષ્ઠો પાદે ચ વૃષ્યાત્ સમ રિચયુતા સૈન્ધવૈર્ વાપિતં તન્
નિષ્પીડ્ય સર્વમ્ એતત્ કુરુ (રચય) શિખરિણાં રાજયોગ્યા યતસ્ તાઃ

અન્યચ્ ચ ।
માતુલુઙ્ગસિતાજાજીમરીચાર્દ્રકનાગરૈઃ ।
કર્પૂરસહિતૈર્ યુક્ત્યા દધિપર્યુષિતાઃ સમાઃ

રસં યોગેષુ સર્વેષુ બદરસ્ય સમસ્ય ચ ।
નાગરં રસસંમિશ્રં રસાલૈષામૃતોપમા

અચ્છે પટે ચ સંઘૃષ્ટા રક્તપિત્તનિબર્હિણી ॥
॥ ચન્દ્રામૃતસ્રાવિણી નામ શિખરિણી ॥
માતુલિઙ્ગકપિત્થામ્લતિત્તિડીકામ્લદાડિમૈઃ ।
શર્કરાસહિતૈર્ યુક્તં દધિપિષ્ટં શુચૌ પટે

યોજિતં મરિચાજાજીચાતુર્જાતકભૂસ્ તૃણૈઃ ।
ભુક્તા ચાર્દ્રકસંયુક્તા રસાલામૃતસંભવા

સર્વરોગપ્રશમની દાહપિત્તનિબર્હણી ।
રક્તોદ્રેકહરી પથ્યા સર્વવાતાનુલોમની

એષા શિખરિણી પ્રોક્તા સુષેણેન વિનિર્મિતા ।
॥ અન્યચ્ ચ ॥
અગ્ર્યા દધિગુડાજાજીનાગરાર્દ્રકયોજિતા

સુચતુર્જાતઘૃષ્ટા ચ રસાલૈષામૃતોપમા ।
સર્વકૃચ્છ્રપ્રશમની સર્વાતીસારનાશની

પિત્તોદ્રેકહરી પથ્યા પિત્તાતીસારનાશની ।
સુષેણદેવેન કૃતા રસાલા હ્ય્ અમૃતોપમા