આયુર્વેદમહોદધૌ અન્નપાનવિધિ · અધ્યાય 31

તણ્ડુલપીઢ (ભા-) ॥
॥ ઇત્ય્ આયુર્વેદમહોદધૌ સુષેણકૃતે કૃતાન્નવર્ગઃ ॥
॥ અથ ફલાનાં ગુણાઃ કથ્યન્તે ॥
તત્રાદૌ દાડિમસ્ય ગુણાઃ ॥
ત્રિદોષશમનં પથ્યં વૃષ્યં મધુરશીતલમ્ ।
છર્દ્યરોચકતૃષ્ણાઘ્નં શોફપિત્તજ્વરાપહમ્

દાહશિક્તસ્ત (પિત્તપ્ર)શમનં સર્વરોગવિનાશનમ્ ।
બલવર્ણકરં હૃદ્યં સુપક્વં દાડિનીફલમ્

અત્યમ્લં મધુરં કષાયગુણભૃદ્વિદ્વદ્ભિર્ ઉક્તં રસે
વીર્યે સંશમનં સમીરણહરં પિત્તાપહં દીપનમ્ ।
કિંચિત્ સંગ્રહણં કફસ્ય હરણં પ્રાયો ઽપિ પાકે પુનઃ
પ્રખ્યાતં રસવીર્યપાકવિભવૈર્ એવં ગુણં દાડિમમ્

દાડિમં દ્વિવિધમ્ ઈડિતભાર્યૈર્ અમ્લમ્ એકમ્ અપરં મદુરં ચ ।
તત્ર વાતકફહારિ કિલામ્લં તાપહારિ મધુરં લઘુ પથ્યમ્

દાડિમં મધુરમ્ અમ્લકષાયં કાસવાતકફપિત્તવિનાશિ ।
ગ્રાહિ દીપનકરં ચ લઘૂષ્ણં શીતલં ભ્રમહર રુચિદાયિ

ઇતિ દાડિમમ્ ॥
અથ દ્રાક્ષાગુણાઃ ॥
ચક્ષુષ્યા રક્તપિત્તં શમયતિ મધુરા શીતવીર્યા વિપાકે
સ્વાદુઃ સ્નિગ્ધા કષાયા ગુરુરતિ ચ તૃષાશોષદોષાપહન્ત્રી ।
દ્રાક્ષા ક્ષીણરુ (ક્ષ)તાનામ્ અપહરતિ વમીશ્વાસકાસજ્વરાર્તીસ્
તિક્તાસ્યત્વં મદં ચ પ્રવરતરફલેષૂત્તમા સંપ્રદિષ્ટા

।
સુપક્વા ॥
દ્રાક્ષા સૈવ નુ ધાતુવૃદ્ધિજનની સંતર્પણી દોષહત્
તૃષ્ણાર્તિચ્યવની સમીરશમની છર્દ્યામયધ્વંસિની ।
પાકે ઽઅમ્લા સુરસા રસે ચ મધુરા (શીતા) શાન્તા ચ વીર્યેણ સા
સા પક્વા વિહિતા જ્વરે ચ કફજે વિણ્મૂત્રસંશોધની

શીતા પિતાસ્ત(સ્ર) દોષં શમયતિ મધુરા સ્વાદુપાકાદિ (તિ) રુચ્યા
ચક્ષુષ્યા શ્વાસકાસશ્રમવમિત્ર (શ)મની શોષતૃષ્ણાજ્વરઘ્ની ॥
દાહાધ્માનશ્રમાદીન્ અપનયતિ પરા તર્પણી પક્વશુષ્કા
દ્રાક્ષા સુક્ષીણવીર્યાન્ અપિ મદનકરા કોલા (કલાકેલિ) દક્ષાન્ વિધત્તે