આયુર્વેદમહોદધૌ અન્નપાનવિધિ · અધ્યાય 11

॥ ઇત્ય્ આયુર્વેદમહોદધૌ સુષેણકૃતે ઘૃતવર્ગઃ ॥
॥ ઇદાનીં તૈલગુણાઃ ॥ ।
ઉષ્ણં વિપાકે કટુકં સતિક્તં કફાપહં વાતનિવારણં ચ ।
ક્રિમીન્ નિહન્યાદ્ બલભુક્તકારિ તૈલં ક્રિમિશ્લેષ્મમરુત્પ્રણાશિ

તિલતૈલમ્ અલંકરોતિ કેશ્યં મધુરં તિક્તકષાયમ્ ઉષ્ણતીક્ષ્ણમ્ ।
બલકૃત્કફવાતજં ચ [જન્તુ] ખર્જૂ વ્રણકણ્ડૂતિહરં ચ [કાન્તિ] દાયિ

કણ્ડૂહરં કાન્તિવિવર્ધનં ચ અર્શો [વર્ચો] વિવૃદ્ધિ વ્રણરોપણં ચ ।
તિલસ્ય જાતં ખલુ યચ્ ચ તૈલં બાલેષુ વૃદ્ધેષ્વ્ અપિ તૈલ [પથ્ય]મ્ એતત્

ન પિત્તરોગે ન ચ શોણિતોત્થે પથ્યં મહાવાતવિકારસંધૌ ।
તિલોદ્ભવં તૈલમ્ ઉદઆહરન્તિ વાતાશ્રિતાન્ હન્તિ સમસ્તદોષાન્

કટ્ઠમ્લર્વીર્યં બહુપિત્તકારિ વિણ્મૂત્રસઙ્ગં કુરુતે ઽતિદીપ્તિમ્ ।
પામાદિદોષાપહરં ચ તૈલં અભ્યઞ્જનં સર્ષપસંભવં ચ

કટૂષ્ણં સાર્ષપં તૈલં કફશુક્રાનિલાપહમ્ ।
તીક્ષ્ણોષ્ણં પિચ્છલં વિસ્રં રક્તૈર્ અણ્ડોદ્ભવં ત્વ્ અતિ {ચ્f. અષ્ટાઙ્ગહૃદય 5.58ચ્દ્}

આમવાતગજેન્દ્રાણાં શરીરવનચારિણામ્ ।
એક એવાગ્રાણી [ર્જે] હેતા એરણ્ડસ્નેહકેસરી

કૌસુમ્ભતૈલં ક્રિમિનાશનં ચ
તેજોબલં નેત્રવિનાશનં ચ ।
ખર્જૂશ્ ચ કેશશ્ ચ કરોતિ કોષ્ઠે [કણ્ડૂં ચ કરોતિ દૃષ્ટેઃ]
ત્રિદોષલં વાપિ સમીરણઘ્નમ્

લેપાત્ કરંજતૈલસ્ય દૃષ્ટિરોગવિનાશનમ્ ।
કુષ્ઠે ચ પાપભિન્નનાં સર્વવાતવિકારનુત્

આક્ષં સ્વાદુ હિમં કેશ્યં ગુરુ પિત્તાનિલાપહમ્ ।
નાપ્યુ (ત્યુ)ષ્ણં નિમ્બજં તૈલં ક્રિમિકુષ્ઠરુજાપહમ્

ક્ષૌમં સ્નેહમ્ અચાક્ષુષ્યં પિત્તકૃદ્ વાતનાશનમ્ ।
આક્ષજં કફપિત્તઘ્નં કેશ્યં દૃક્શ્રોત્રતર્પણમ્