અવદાનશતક · અધ્યાય 77

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતે ઽધ્વન્ય્ અસ્મિન્ન્ એવ ભદ્રકે કલ્પે ત્રિંશદ્વર્ષસહસ્રાયુષિ પ્રજાયાં કનકમુનિર્ નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉદપાદિ વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્* । ### <થે નમે ઓf થે પ્લચે ઇસ્ મિસ્સિન્ગ્.> । યાવત્ તત્રાન્યતરા રાજદુહિતા શ્રાદ્ધા ભદ્રા કલ્યાણાશયા આત્મહિતપરહિતપ્રતિપન્ના । તયા વિહારં કારયિત્વા સર્વોપકરણૈઃ પરિપૂર્ય ભગવતે સશ્રાવકસંઘાય પ્રતિપાદિતઃ । કનકમુનૌ ચ સમ્યક્સંબુદ્ધે પ્રવ્રજ્ય દશવર્ષસહસ્રાણિ મૈત્રી ભવિતા ॥
કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યા સા રાજદુહિતા, ઇયં સા કાશિસુન્દરી દારિકા । યદ્ અનયા વિહારઃ પ્રતિપાદિતસ્ તેનાભિરૂપા દર્શનીયા પ્રાસાદિકા સંવૃત્તા । યત્ કનકમુનૌ ભગવતિ પ્રવ્રજ્ય દશવર્ષસહસ્રાણિ મૈત્રી ભાવિતા તેનેદાનીમ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્* । ઇતિ હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનાં કર્મણામ્ એકાન્તકૃષ્ણો વિપાકઃ, એકાન્તશુક્લાનામ્ એકાન્તશુક્લઃ, વ્યતિમિશ્રાણાં વ્યતિમિશ્રઃ । તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવ એકાન્તકૃષ્ણાનિ કર્માણ્ય્ અપાસ્ય વ્યતિમિશ્રાણિ ચ, એકાન્તશુક્લેષ્વ્ એવ કર્મસ્વ્ આભોગઃ કરણીયઃ । ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્* ॥
ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્* । આત્તમનસસ્ તે ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્* ॥
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 190 --------------------
અવ્શ્_77 મુક્તા । (એદ્. સ્પેયેર્, વોલ્. ઇઇ)
બુદ્ધો ભગવાન્ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતઃ પૂજિતો રાજભી રાજમાત્રૈર્ ધનિભિઃ પૌરૈઃ શ્રેષ્ઠિભિઃ સાર્થવાહૈર્ દેવૈર્ નાગૈર્ યક્ષૈર્ અસુરૈર્ ગરુડૈઃ કિન્નરૈર્ મહોરગૈર્ ઇતિ દેવનાગયક્ષાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાભ્યર્ચિતો બુદ્ધો ભગવાન્ જ્ઞાતો મહાપુણ્યો લાભી ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં સશ્રાવકસંઘઃ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ જેતવને ઽનાથપિણ્ડદસ્યારામે । શ્રાવસ્ત્યાં પુષ્યો નામ શ્રેષ્ઠી આઢ્યો મહાધનો મહાભોગો વિસ્તીર્ણવિશાલપરિગ્રહો વૈશ્રવણધનસમુદિતો વૈશ્રવણધનપ્રતિસ્પર્ધી । તેન સદૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમ્ આનીતમ્* । સ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતે પરિચારયતિ । તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ કાલાન્તરેણ પત્ની આપન્નસત્વા સંવૃત્તા । સા અષ્ટાનાં વા નવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ પ્રસૂતા । દારિકા જાતા અભિરૂપા દર્શનીયા પ્રાસાદિકા મુક્તામાલયા શિરસિ બદ્ધયા । તસ્યા જાતૌ જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપ્યતે: કિં ભવતુ દારિકાયા નામેતિ । જ્ઞાતય ઊચુઃ: યસ્માદ્ અસ્યા જાતમાત્રાયા મુક્તમાલા શિરસિ પ્રાદુર્ભૂતં, તસ્માદ્ ભવતુ દારિકાયા મુક્તેતિ નામેતિ । મુક્તા દારિકા અષ્ટાભ્યો ધાત્રીભ્યો દત્તા દ્વાભ્યામ્ અંસધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્ષીરધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં મલધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્રીડનિકાભ્યાં ધાત્રીભ્યામ્* । સા ઽષ્ટાભિર્ ધાત્રીભિર્ ઉન્નીયતે વર્ધ્યતે ક્ષીરેણ દધ્ના નવનીતેન સર્પિષા સર્પિમણ્ડેનાન્યૈશ્ ચોત્તપ્તોત્તપ્તૈર્ ઉપકરણવિશેષૈઃ । આશુ વર્ધતે હ્રદસ્થમ્ ઇવ પઙ્કજમ્* ॥
યાવન્ મુક્તા દારિકા ક્રમેણ મહતી સંવૃત્તા । તસ્યાઃ સા મુક્તામાલા અવતારિતા પુનઃ પ્રાદુર્ભવતિ । તતઃ સા દારિકા કૃપણવનીપકાન્ દૃષ્ટ્વા ભાગસંવિભાગં કરોતિ । યદા ચ પ્રદેયા સંવૃત્તા, તદા તસ્યા બહવો યાચનકા આગચ્છન્તિ રાજપુત્રા અમાત્યપુત્રાઃ શ્રેષ્ઠિપુત્રાશ્ ચ । તતો ઽસ્યાઃ પિતા શોકાગારં પ્રવિશ્ય કરે કપોલં દત્વા ચિન્તાપરો વ્યવસ્થિતશ્ ચિન્તયતિ: યદ્ય્ એકસ્મૈ દાસ્યામિ, અન્યે મે ઽમિત્રા ભવિષ્યન્તીતિ । તતો ઽસૌ દારિકા પિતરં વિજ્ઞાપયામાસ: તાત કિમર્થં શોકઃ ક્રિયત ઇતિ । તેન યથાવૃત્તં સર્વં તત્ સમાખ્યાતમ્* । તતો દારિકા કથયતિ: તાત નાહં કામૈર્ અર્થિની । ભગવચ્છાસને પ્રવ્રજિષ્યામીતિ । યાવદ્ અનાથપિણ્ડદસ્ય સુપ્રિયો નામ કનીયઃ પુત્રસ્ તેન પિતા વિજ્ઞપ્તઃ । મમાર્થાયૈતાં દારિકાં યાચસ્વેતિ । તતો ઽનાથપિણ્ડદેન પુષ્યસ્ય ગૃહપતેર્ દૂતસંપ્રેષણં કૃતમ્*: દીયતાં મુક્તા દારિકા મમ પુત્રાય । એવં કૃતં સાંબન્ધિકં યાવજ્જીવસુખ્યં કૃતં ચ ભવિષ્યતીતિ । તતઃ પુષ્યેણ ગૃહપતિના સ્વસ્યાં દુહિતરિ સો ઽર્થો નિવેદિતઃ । સા કથયતિ: સમયતો યદીન્દ્રિયાણાં પરિપાકાન્ મયા સહ ભગવચ્છાસને પ્રવ્રજતિ, એવમ્ અહં તં ભર્તારં વરયામીતિ । તેન તથૈવ કૃતમ્* । યાવદ્ ઉભાવ્ એવ ગૃહાન્ નિષ્ક્રમ્ય ભગવચ્છાસને પ્રવ્રજિતૌ । તાભ્યાં યુજ્યમાનાભ્યાં ઘટમાનાભ્યાં વ્યાયચ્છમાનાભ્યામ્ ઇદમ્ એવ પઞ્ચગણ્ડકં સંસારચક્રં ચલાચલં વિદિત્વા સર્વસંસ્કારગતીઃ શતનપતનવિકિરણવિધ્વંસનધર્મતયા પરાહત્ય સર્વક્લેશપ્રહાણાદ્ અર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્* । અર્હન્તૌ સંવૃત્તૌ ત્રૈધાતુકવીતરાગૌ સમલોષ્ટકાઞ્ચનાવ્ આકાશપાણિતલસમચિત્તૌ વાસીચન્દનકલ્પૌ વિદ્યાવિદારિતાણ્ડકોશૌ વિદ્યાભિજ્ઞાપ્રતિસંવિત્પ્રાપ્તૌ ભવલાભલોભસત્કારપરાઙ્મુખૌ । સેન્દ્રોપેન્દ્રાણાં દેવાનાં પૂજ્યૌ માન્યાવ્ અભિવાદ્યૌ ચ સંવૃત્તૌ ॥
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 191 --------------------
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: કાનિ ભદન્ત મુક્તયા કર્માણિ કૃતાનિ યેન મુક્તામાલયા શિરસ્ય્ આબદ્ધયા, પ્રવ્રજ્ય ચાર્હત્વં સાક્ષાત્કૃતમ્ ઇતિ । ભગવાન્ આહ: મુક્તયૈવ ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અન્યાસુ જાતિષુ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ લબ્ધસંભારાણિ પરિણતપ્રત્યયાનિ ઓઘવત્ પ્રત્યુપસ્થિતાન્ય્ અવશ્યંભાવીનિ । મુક્તયા કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ । કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ? ન ભિક્ષવઃ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ બાહ્યે પૃથિવીધાતૌ વિપચ્યન્તે, નાબ્ધાતૌ, ન તેજોધાતૌ, ન વાયુધાતૌ, અપિ તૂપાત્તેષ્વ્ એવ સ્કન્ધધાત્વાયતનેષુ કર્માણિ કૃતાનિ વિપચ્યન્તે શુભાન્ય્ અશુભાનિ ચ:
ન પ્રણશ્યન્તિ કર્માણિ કલ્પકોટિશતૈર્ અપિ ।
સામગ્રીં પ્રાપ્ય કાલં ચ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્*