અવદાનશતક · અધ્યાય 59

ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતે ઽધ્વનિ અસ્મિન્ન્ એવ ભદ્રકે કલ્પે વિંશતિસહસ્રાયુષિ પ્રજાયાં કાશ્યપો નામ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉદપાદિ વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવમનુષ્યાણાં બુદ્ધો ભગવાન્* । સ વારાણસીં નગરીમ્ ઉપનિશ્રિત્ય વિહરતિ
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 150 --------------------
ઋષિપતને મૃગદાવે । તત્ર ચ કાલે ભિક્ષૂણાં વિનિશ્ચયે વર્તમાને ત્રિપિટો ભિક્ષુઃ પઞ્ચશતપરિવારો વિનિશ્ચયે ઽઅવસ્થિતઃ । તત્ર ચ ભિક્ષવઃ શૈક્ષાશૈક્ષાઃ । તે ત્રિપિટં પ્રશ્નં પૃચ્છન્તિ । સ ન શક્નોતિ વ્યાકર્તુમ્* । તેન કુપિતેન ખરં વાક્કર્મ નિશ્ચારિતમ્*: ઇમે ચ મહિષા કિં પ્રજાનન્તીતિ । શિષ્યૈર્ અપ્ય્ અસ્યોક્તમ્: ઇમે મહિષીપાલાઃ કિં પ્રજાનન્તીતિ ॥
ભગવાન્ આહ: કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ મહિષઃ, અયમ્ અસૌ ત્રિપિટઃ । યે તે શિષ્યાઃ, ઇમે તે મહિષીપાલાઃ । તેન કર્મણા પઞ્ચ જન્મશતાનિ મહિષેષૂપપન્નાઃ । ઇમાનિ ચ પઞ્ચ મહિષીપાલશતાનિ સંવૃત્તાનિ । યન્ મમાન્તિકે ચિત્તં પ્રસાદિતં તેન દેવેષૂપપન્નઃ, સત્યદર્શનં ચ કૃતમ્* । તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવ વાગ્દુશ્ચરિતપ્રહાણાય વ્યાયન્તવ્યં યથા એતે દોષા ન ભવિષ્યન્તિ યે મહિષસ્ય મહિષીપાલાણાં ચ । એષ એવ ગુણગણો ભવિષ્યતિ યસ્ તસ્યૈવ દેવપુત્રભૂતસ્ય । ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્* ॥
ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્* । આત્તમનસસ્ તે ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્* ॥
અવ્શ્_59 ઉપોષધઃ । (એદ્. સ્પેયેર્, વોલ્. ઇ)
બુદ્ધો ભગવાન્ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતઃ પૂજિતો રાજભી રાજમાત્રૈર્ ધનિભિઃ પૌરૈઃ શ્રેષ્ઠિભિઃ સાર્થવાહૈર્ દેવૈર્ નાગૈર્ યક્ષૈર્ અસુરૈર્ ગરુડૈઃ કિન્નરૈર્ મહોરગૈર્ ઇતિ દેવનાગયક્ષાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાભ્યર્ચિતો બુદ્ધો ભગવાન્ જ્ઞાતો મહાપુણ્યો લાભી ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં સશ્રાવકસંઘઃ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ જેતવને ઽનાથપિણ્ડદસ્યારામે । તેન ખલુ પુનઃ સમયેન દેવાનાં ત્રાયસ્ત્રિંશાનામ્ ઉપોષધો નામ દેવપુત્રો ઽસકૃદસકૃદ્ ભગવત્સકાશમ્ ઉપસંક્રામતિ ધર્મશ્રવણાય । યાવદ્ અપરેણ સમયેન ઉપોષધો નામ દેવપુત્રઃ પઞ્ચશતપરિવારો યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વૈકાન્તે નિષણ્ણો ધર્મશ્રવણાય । અથ ભગવાન્ ઉપોષધસ્ય દેવપુત્રસ્ય આશયાનુશયં ધાતું પ્રકૃતિં ચ જ્ઞાત્વા તાદૃશીં ચતુરાર્યસત્યસંપ્રતિવેધિકીં ધર્મદેશનાં કૃતવાન્, યાં શ્રુત્વા ઉપોષધેન દેવપુત્રેણ વિંશતિશિખરસમુદ્ગતં સત્કાયદૃષ્ટિશૈલં જ્ઞાનવજ્રેણ ભિત્વા સ્રોતઆપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતમ્* । સ દૃષ્ટસત્યસ્ ત્રિર્ ઉદાનમ્ ઉદાનયતિ: ઇદમ્ અસ્માકં ભદન્ત ન માત્રા કૃતં ન પિત્રા ન રાજ્ઞા ન દેવતાભિર્ નેષ્ટેન સ્વજનબન્ધુવર્ગેણ ન પૂર્વપ્રેતૈર્ ન શ્રમણબ્રાહ્મણૈર્ યદ્ ભગવતાસ્માકં કૃતમ્* । ઉચ્છોષિતા રુધિરાશ્રુસમુદ્રાઃ, લઙ્ઘિતા અસ્થિપર્વતાઃ, પિહિતાન્ય્ અપાયદ્વારાણિ, વિવૃતાનિ સ્વર્ગમોક્ષદ્વારાણિ, પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ સ્મો દેવમનુષ્યેષુ । આહ ચ:
તવાનુભાવાત્ પિહિતઃ સુઘોરો
હ્ય્ અપાયમાર્ગો બહુદોષયુક્તઃ ।
અપાવૃતા સ્વર્ગગતિઃ સુપુણ્યા
નિર્વાણમાર્ગશ્ ચ મયોપલબ્ધઃ

-------------------- વૈદ્ય, પ્. 151 --------------------
ત્વદાશ્રયાચ્ ચાપ્તમ્ અપેતદોષં
મયાદ્ય શુદ્ધં સુવિશુદ્ધચક્ષુઃ । (સ્પેયેર્: સુવિશુદ્ધ ચક્ષુઃ)
પ્રાપ્તં ચ શાન્તં પદમ્ આર્યકાન્તં
તીર્ણશ્ ચ દુઃખાર્ણવપારમ્ અસ્મિ

નરવરેન્દ્ર નરામરપૂજિત
વિગતજન્મજરામરણામયમ્* ।
ભવસહસ્રસુદુર્લભદર્શન
સફલમ્ અદ્ય મુને તવ દર્શનમ્*

અવનમ્ય તતઃ પ્રલમ્બહારશ્
ચરણૌ દ્વાવ્ અભિવન્દ્ય જાતહર્ષઃ ।
પરિગમ્ય ચ દક્ષિણં જિતારિં
સુરલોકાભિમુખો દિવં જગામ