અવદાનશતક · અધ્યાય 53

ઇતિ ॥
તતસ્ તસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય ભૂતમ્ ઋષિવચનમ્ અવગત્ય પ્રસાદો જાતઃ । પ્રસાદજાતશ્ ચાહ: કસ્ ત્વમ્ ઇતિ । તત ઋષિસ્ તં વેષમ્ અન્તર્ધાપ્ય સ્વવેષેણ સ્થિત્વા પિતરમ્ આહ: અહં તે સ એકપુત્રકો ભગવતો ઽન્તિકે ચિત્તં પ્રસાદ્ય કાલગતઃ । પ્રણીતેષુ દેવેષુ ત્રાયસ્ત્રિંશેષૂપપન્નઃ । તવ શોકવિનોદનાર્થમ્ ઇહાગતઃ । એહિ ત્વં તાત બુદ્ધં ભગવન્તં શરણં ગચ્છ, અપ્ય્ એવ ત્વમ્ અપિ સંસારસમતિક્રામં કુર્યા ઇતિ ॥
અથ સ બ્રાહ્મણો મૃતશરીરમ્ અપહાય યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદાભિવન્દનં કૃત્વા પુરસ્તાન્ નિષણ્ણો ધર્મશ્રવણાય । તસ્મૈ ભગવતા ચતુરાર્યસત્યસંપ્રતિવેધિકી ધર્મદેશના કૃતા, યાં શ્રુત્વા તેન બ્રાહ્મણેણ વિંશતિશિખરસમુદ્ગતં સત્કાયદૃષ્ટિશૈલં જ્ઞાનવજ્રેણ ભિત્વા સ્રોતઆપત્તિફલમ્ પ્રાપ્તમ્* । સ લબ્ધોદયો લબ્ધલાભો ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા ભગવન્તં ત્રિઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પ્રક્રાન્તઃ ॥
તતો ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભગવન્, યાવદ્ અનેન દેવપુત્રેણાયં પિતા શોકં વિનોદ્ય સત્યદર્શને પ્રતિષ્ઠાપિત ઇતિ । ભગવાન્ આહ: કિમ્ અત્ર ભિક્ષવ આશ્ચર્યં યદ્ અનેનૈતર્હિ દૃષ્ટસત્યેન પિતા પરિત્રાતઃ । યત્ ત્વ્ અનેન અતીતે ઽધ્વનિ પૃથગ્જનેન સતા યાવત્ ત્રિર્ અપિ પિતા જીવિતાદ્ વ્યવરોપ્યમાણઃ પરિત્રાતઃ । તચ્ છ્રુણુત, સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિ કુરુત, ભાષિષ્યે ॥
ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો ઽતીતે ઽધ્વનિ વારાણસ્યાં નગર્યામ્ અન્યતમઃ પારદારિકઃ । તસ્ય પુત્રો ભદ્રઃ કલ્યાણાશયો ઽતીવ લોકસ્યાભિમતઃ । યાવદ્ અસ્ય પિત્રા ચૌર્યં કૃતમ્* । તતો રાજ્ઞા વધ્યતામ્ ઇત્ય્ આજ્ઞપ્તમ્* । તતઃ પુત્રેણ યાવત્ ત્રિર્ અપિ રાજાનં વિજ્ઞાપ્ય ઇષ્ટેન જીવિતેનાચ્છાદિતઃ ॥
ભગવાન્ આહ: કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ તેન કાલેન તેન સમયેન પારદારિક આસીત્*, અયં સ બ્રાહ્મણઃ । પારદારિકપુત્રો ઽયમ્ એવ બ્રાહ્મણદારકઃ ॥
ભિક્ષવ ઊચુઃ: કિં કર્મ કૃતં યેન પિતાપુત્રાભ્યાં સત્યદર્શનં કૃતમ્ ઇતિ । ભગવાન્ આહ: કાશ્યપે સમ્યક્સંબુદ્ધે ઉપાસકભૂતાભ્યાં શરણગમનશિક્ષાપદગ્રહણં કૃતમ્* । તેનેદાનીં સત્યદર્શનં કૃતમ્* । તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવઃ સર્વસંસ્કારા અનિત્યાઃ, સર્વધર્મા અનાત્માનઃ, શાન્તં નિર્વાણમ્ ઇતિ નિર્વાણે યત્નઃ કરણીયઃ । ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્* ॥
ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્* । આત્તમનસસ્ તે ભિક્ષવો ઽન્યે ચ દેવાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાદયો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્* ॥
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 134 --------------------
અવ્શ્_53 સાલઃ । (એદ્. સ્પેયેર્, વોલ્. ઇ)
બુદ્ધો ભગવાન્ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતઃ પૂજિતો રાજભી રાજમાત્રૈર્ ધનિભિઃ પૌરૈઃ શ્રેષ્ઠિભિઃ સાર્થવાહૈર્ દેવૈર્ નાગૈર્ યક્ષૈર્ અસુરૈર્ ગરુડૈઃ કિન્નરૈર્ મહોરગૈર્ ઇતિ દેવનાગયક્ષાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાભ્યર્ચિતો બુદ્ધો ભગવાન્ જ્ઞાતો મહાપુણ્યો લાભી ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં સશ્રાવકસંઘઃ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ જેતવને ઽનાથપિણ્ડદસ્યારામે । તેન ખલુ પુનઃ સમયેન શ્રાવસ્ત્યાં સાલભઞ્જિકા નામ પર્વ પ્રત્યુપસ્થિતમ્* । તત્રાનેકાનિ પ્રાણિશતસહસ્રાણિ સંનિપત્ય સાલપુષ્પાણ્ય્ આદાય ક્રીડન્તિ રમન્તે પરિચારયન્તિ । યાવદ્ અન્યતરા શ્રેષ્ઠિદારિકા સાલપુષ્પાણ્ય્ આદાય શ્રાવસ્તીં પ્રવિશતિ । ભગવાંશ્ ચ ભિક્ષુગણપરિવૃતઃ શ્રાવસ્તીં પિણ્ડાય ચરિત્વા નિર્ગચ્છતિ । દદર્શ સા દારિકા બુદ્ધં ભગવન્તં દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલંકૃતમ્ અશીત્યા ચાનુવ્યઞ્જનૈર્ વિરાજિતગાત્રં વ્યામપ્રભાલંકૃતં સૂર્યસહસ્રાતિરેકપ્રભં જઙ્ગમમ્ ઇવ રત્નપર્વતં સમન્તતો ભદ્રકમ્* । દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ પ્રસાદજાતયા ભગવાન્ સાલપુષ્પૈર્ અવકીર્ણઃ । તતઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પ્રતિનિવૃત્તા: ભૂયો ઽન્યાનિ ગૃહસ્યાર્થે આનેષ્યામીતિ । યાવદ્ અસૌ સાલવૃક્ષમ્ અધિરૂઢા પતિતા । ભગવતઃ કૃતોપસ્થાના કાલગતા પ્રણીતેષુ દેવેષુ ત્રાયસ્ત્રિંશેષૂપપન્ના યાવત્ સાલપુષ્પવિમાનાલંકૃતા દેવસમિતિમ્ ઉપસંક્રાન્તા ॥
તસ્મિંશ્ ચ કાલે શક્રો દેવેન્દ્રઃ સુધર્માયાં દેવસભાયાં દેવગણસ્ય મધ્યે બુદ્ધસ્ય વર્ણં ભાષતે, ધર્મસ્ય સંઘસ્ય ચ વર્ણં ભાષતે । દદર્શ શક્રો દેવેન્દ્રસ્ તાં દેવકન્યાં સાલપુષ્પવિમાનાલંકૃતામ્ ઉત્તપ્તકુશલમૂલામ્* । દૃષ્ટ્વા ચ ગાથયા પ્રત્યભાષત:
ગાત્રં કેન વિમૃષ્ટકાઞ્ચનનિભં પદ્મોત્પલાભં તવ
ગાત્રશ્રીર્ અતુલા કૃતેયમ્ ઇહ તે દેહાત્ પ્રભા નિઃસૃતા ।
વક્ત્રં કેન વિબુદ્ધપદ્મસદૃશં ચામીકરાભં તવ
બ્રૂહિ ત્વં મમ દેવતે ફલમ્ ઇદં યત્ કર્મજં ભુજ્યતે

દેવતા પ્રાહ:
સશ્રાવકો નરાદિત્ય આકીર્ણો વરલક્ષણૈઃ ।
તત્ કર્મ કુશલં કૃત્વા રાજતે ઽભ્યધિકં મમ ।
જલજેન્દુવિશુદ્ધાભં વદનં કાન્તદર્શનમ્*

શક્રઃ પ્રાહ:
અહો ગુણમયં ક્ષેત્રં સર્વદોષવિવર્જિતમ્* ।
યત્ર ન્યસ્તં ત્વયા બીજમ્ ઇષ્ટં સ્વર્ગોપપત્તયે

-------------------- વૈદ્ય, પ્. 135 --------------------
કો નાર્ચયેત્ પ્રવરકાઞ્ચનરાશિગૌરં
બુદ્ધં વિશુદ્ધકમલાયતપત્રનેત્રમ્* ।
યત્રાધિકારજનિતાનિ વરાઙ્ગનાનાં
રેજુર્ મુખાનિ કમલાયતલોચનનિ

ધર્મતા ખલુ દેવપુત્રસ્ય વા દેવકન્યાયા વા અચિરોપપન્નસ્ય ત્રીણિ ચિત્તાન્ય્ ઉત્પદ્યન્તે: કુતશ્ ચ્યુતઃ, કુત્રોપપન્નઃ કેન કર્મણેતિ । સા પશ્યતિ: મનુષ્યેભ્યશ્ ચ્યુતા પ્રણીતેષુ દેવેષુ ત્રાયસ્ત્રિંશેષૂપપન્ના, ભગવતો ઽન્તિકે ચિત્તં પ્રસાદ્યેતિ । અથ તસ્યા દેવકન્યાયા એતદ્ અભવત્: ન મમ પ્રતિરૂપં સ્યાદ્ યદ્ અહં પર્યુષિતપરિવાસા ભગવન્તં દર્શનાયોપસંક્રામેયમ્* । યન્વ્ અહમ્ અપર્યુષિતપરિવાસા એવ ભગવન્તં દર્શનાયોપસંક્રામેયમ્ ઇતિ । અથ સા દેવકન્યા ચલવિમલકુણ્ડલધરા હારાર્ધહારવિરાજિતગાત્રી મણિરત્નવિચિત્રચૂડા કુઙ્કુમતમાલપત્રસ્પૃક્કાદિસંસૃષ્ટગાત્રી અનેકદેવતાશતસહસ્રપરિવૃતા તેનૈવ સાલપુષ્પવિમાનેન સહ ભગવત્સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તા । ભગવન્તં પુષ્પૈર્ અવકીર્ય ભગવતઃ પુરસ્તાન્ નિષણ્ણા ધર્મશ્રવણાય । અથ ભગવાંસ્ તસ્યા દેવતાયા આશયાનુશયં ધાતું પ્રકૃતિં ચ જ્ઞાત્વા તાદૃશીં ચતુરાર્યસત્યસંપ્રતિવેધિકીં ધર્મદેશનાં કૃતવાન્, યાં શ્રુત્વા તયા દેવકન્યયા વિંશતિશિખરસમુદ્ગતં સત્કાયદૃષ્ટિશૈલં જ્ઞાનવજ્રેણ ભિત્વા સ્રોતઆપત્તિફલં સાક્ષાત્કૃતમ્* । સા દૃષ્ટસત્યા ત્રિર્ ઉદાનમ્ ઉદાનયતિ: ઇદમ્ અસ્માકં ભદન્ત ન માત્રા કૃતં ન પિત્રા ન દેવતાભિર્ ન રાજ્ઞા નેષ્ટેન સ્વજનબન્ધુવર્ગેણ ન પૂર્વપ્રેતૈર્ ન શ્રમણબ્રાહ્મણૈર્ યદ્ ભગવતાસ્માકં કૃતમ્* । ઉચ્છોષિતા રુધિરાશ્રુસમુદ્રાઃ, લઙ્ઘિતા અસ્થિપર્વતાઃ, પિહિતાન્ય્ અપાયદ્વારાણિ, વિવૃતાનિ સ્વર્ગમોક્ષદ્વારાણિ, પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ સ્મો દેવમનુષ્યેષુ । આહ ચ:
તવાનુભાવાત્ પિહિતઃ સુઘોરો
હ્ય્ અપાયમાર્ગો બહુદોષયુક્તઃ ।
અપાવૃતા સ્વર્ગગતિઃ સુપુણ્યા
નિર્વાણમાર્ગશ્ ચ મયોપલબ્ધઃ

ત્વદાશ્રયાચ્ ચાપ્તમ્ અપેતદોષં
મયાદ્ય શુદ્ધં સુવિશુદ્ધચક્ષુઃ । (સ્પેયેર્: સુવિશુદ્ધ ચક્ષુઃ)
પ્રાપ્તં ચ શાન્તં પદમ્ આર્યકાન્તં
તીર્ણા ચ દુઃખાર્ણવપારમ્ અસ્મિ

નરવરેન્દ્ર નરામરપૂજિત
વિગતજન્મજરામરણામયં ।
ભવસહસ્રસુદુર્લભદર્શન
સફલમ્ અદ્ય મુને તવ દર્શનમ્*

ઇતિ
અવનમ્ય તતઃ પ્રલમ્બહારા
ચરણૌ દ્વાવ્ અભિવન્દ્ય જાતહર્ષા ।
પરિગમ્ય ચ દક્ષિણં જિતારિં
સુરલોકાભિમુખી દિવં જગામ