અવદાનશતક · અધ્યાય 39

ઇતિ ॥
અથ બોધિસત્વેન તાં ગાથામ્ ઉદ્ગૃહીત્વા સુવર્ણપત્રેષ્વ્ અભિલિખ્ય કૃત્સ્ને જમ્બુદ્વીપે ગ્રામનગરનિગમરાષ્ટ્રરાજધાનિષુ પર્યટિતા ॥
ભગવાન્ આહ: કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ તેન કાલેન તેન સમયેન રાજા બભૂવ, અહં સ । તદાપિ મે સુભાષિતશ્રવણહેતોઃ સ્વજીવિતં પરિત્યક્તં પ્રાગ્ એવેદાનીમ્* । તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવ એવં શિક્ષિતવ્યમ્: યદ્ ધર્મં સત્કરિષ્યામો ગુરુકરિષ્યામો માનયિષ્યામઃ પૂજયિષ્યામઃ । ધર્મં સત્કૃત્ય ગુરુકૃત્ય માનયિત્વા પૂજયિત્વોપનિશ્રિત્ય વિહરિષ્યામઃ । ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્* ॥
ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્ । આત્તમનસસ્ તે ભિક્ષવો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દન્* ॥
અવ્શ્_39 અનાથપિણ્ડદઃ । (એદ્. સ્પેયેર્, વોલ્. ઇ)
બુદ્ધો ભગવાન્ સત્કૃતો ગુરુકૃતો માનિતઃ પૂજિતો રાજભી રાજમાત્રૈર્ ધનિભિઃ પૌરૈઃ શ્રેષ્ઠિભિઃ સાર્થવાહૈર્ દેવૈર્ નાગૈર્ યક્ષૈર્ અસુરૈર્ ગરુડૈઃ કિન્નરૈર્ મહોરગૈર્ ઇતિ દેવનાગયક્ષાસુરગરુડકિન્નરમહોરગાભ્યર્ચિતો બુદ્ધો ભગવાન્ જ્ઞાતો મહાપુણ્યો લાભી ચીવરપિણ્ડપાતશયનાસનગ્લાનપ્રત્યયભૈષજ્યપરિષ્કારાણાં સશ્રાવકસંઘઃ શ્રાવસ્ત્યાં વિહરતિ જેતવને ઽનાથપિણ્ડદસ્યારામે । અથ ભગવાન્ પૂર્વાહ્ણે નિવાસ્ય પાત્રચીવરમ્ આદાય શ્રાવસ્ત્યાં પિણ્ડાય પ્રાવિક્ષત્* । યાવદ્ અનુપૂર્વેણ ચઞ્ચૂર્યમાણો રાજમાર્ગમ્ અવતીર્ણઃ । તત્ર ચ રાજમાર્ગે ઽન્યતમો બ્રાહ્મણો ઽભ્યાગતઃ । અથાસૌ દદર્શ બુદ્ધં ભગવન્તં દ્વાત્રિંશતા મહાપુરુષલક્ષણૈઃ સમલંકૃતમ્ અશીત્યા ચાનુવ્યઞ્જનૈર્ વિરાજિતગાત્રં વ્યામપ્રભાલંકૃતં સૂર્યસહસ્રાતિરેકપ્રભં જઙ્ગમમ્ ઇવ રત્નપર્વતં સમન્તતો ભદ્રકમ્* । દૃષ્ટ્વા ચ પુનઃ સુચિરં નિરીક્ષ્ય પૃથિવ્યાં લેખાં નિષ્કૃષ્ય (સ્પેયેર્: નિકૃષ્ય) ભગવન્તમ્ ઉવાચ: ભો ગૌતમ, ન તાવદ્ ઉત્ તે લેખા લઙ્ઘયિતવ્યા,
-------------------- વૈદ્ય, પ્. 100 --------------------
યાવન્ મે પઞ્ચ પુરાણશતાનિ નાનુપ્રયચ્છસીતિ । તતો ભગવાન્ કર્મણામ્ અવિપ્રણાશસંદર્શનાર્થમ્ અદત્તાદાનવૈરમણ્યાર્થં ચ ઇન્દ્રકીલ ઇવ તસ્મિન્ પ્રદેશે સ્થિતઃ ॥
એષ ચ શબ્દઃ શ્રાવસ્ત્યાં સમન્તતો વિસૃતઃ: યથા કિલ ભગવાન્ રાજમાર્ગે ઽન્યતમેન બ્રાહ્મણેન પઞ્ચાનાં પુરાણશતાનામ્ અર્થં વિધારિત ઇતિ । તતો રાજા પ્રસેનજિત્ કૌશલઃ સહશ્રવણાદ્ એવામાત્યગણપરિવૃત્તો યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તઃ । ઉપસંક્રમ્ય ભગવન્તમ્ ઇદમ્ અવોચત્*: ગચ્છતુ ભગવાન્, અહં પ્રદાસ્યામીતિ । ન મહારાજ ત્વયૈતાનિ દાતવ્યાનિ, અપિ ત્વ્ અન્યેનૈતાનિ દાતવ્યાનીતિ । તથા વિશાખા મૃગારમાતા ઋષિદત્તપુરાણૌ સ્થપતી શક્રબ્રહ્માદયો દેવા વૈશ્રવણપ્રભૃતયશ્ ચત્વારો લોકપાલા હિરણ્યસુવર્ણમ્ ઉપાદાય ભગવન્તમ્ ઉપસૃપ્તાઃ । તાન્ અપિ ભગવાન્ ઉવાચ: ન ભવદ્ભિર્ એતાનિ દાતવ્યાનીતિ । યાવદ્ અનાથપિણ્ડદેન ગૃહપતિના શ્રુતમ્* । સ હિરણ્યસુવર્ણસ્ય હેલાં પૂરયિત્વા ઉપરિ પઞ્ચ પુરાણશતાનિ દત્વા ભગવન્તમ્ ઉપગતઃ: ભગવન્*, ઇદં પ્રતિગૃહ્યતામ્ ઇતિ । ભગવાન્ આહ: ગૃહપતે ત્વયા એતાનિ દાતવ્યાનિ । દીયતાં બ્રાહ્મણાયેતિ । તતો ઽનાથપિણ્ડદેન ગૃહપતિના સા સુવર્ણહેલા બ્રાહ્મણાય દત્તા ॥
ભિક્ષવઃ સંશયજાતાઃ સરાજિકા ચ પર્ષત્ સર્વસંશયચ્છેત્તારં બુદ્ધં ભગવન્તં પપ્રચ્છુઃ: પશ્ય ભગવન્ યાવદ્ અનેન બ્રાહ્મણેન ભગવાન્ વિધારિતો ઽનાથપિણ્ડદેન ચ કાર્ષાપણા દત્તાઃ । કુતશ્ ચ પ્રભૃતિ ભગવાન્ અસ્મૈ ધારયત ઇતિ । ભગવાન્ આહ: ઇચ્છથ યૂયં ભિક્ષવઃ શ્રોતુમ્*? એવં ભદન્ત । તેન હિ ભિક્ષવઃ શૃણુત, સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિ કુરુત, ભાષિષ્યે । તથાગતેનૈતાનિ <વ્: થે પોર્તિઓન્ fરોમ્ તથાગતેનૈતાનિ ઉપ્ તો ખલુ દેહિનામ્ ઇસ્ ઓઉત્ ઓf પ્લચે હેરે.> ભિક્ષવઃ પૂર્વમ્ અન્યાસુ જાતિષુ અવશ્યંભાવીનિ કર્માણિ કૃતાન્ય્ ઉપચિતાનિ । કો ઽન્યઃ પ્રત્યનુભવિષ્યતિ? ન ભિક્ષવઃ બાહ્યે પૃથિવીધાતૌ નાબ્ધાતૌ, ન તેજોધાતૌ, ન વાયુધાતૌ, અપિ તૂપાત્તેષ્વ્ એવ સ્કન્ધધાત્વાયતનેષુ કર્માણિ કૃતાનિ વિપચ્યન્તે શુભાન્ય્ અશુભાનિ ચ ।
ન પ્રણશ્યન્તિ કર્માણ્ય્ કલ્પકોટિશતૈર્ અપિ ।
સામગ્રીં પ્રાપ્ય કાલં ચ ફલન્તિ ખલુ દેહિનામ્*