અવદાનકલ્પલતા · અધ્યાય 6

ઇતિ ક્ષેમેન્દ્રવિરચિતાયાં બોધિસત્ત્વાવદાનકલ્પલતાયાં ચન્દ્રપ્રભાવદાનં નામ પઞ્ચમઃ પલ્લવઃ ॥
6. બદરદ્વીપયાત્રાવદાનમ્ ।
દાનોદ્યતાનામ્ પૃથુવીર્યભાજાં શુદ્ધાત્મનાં સત્ત્વમહોદધીનામ્ ।
અહો મહોત્સાહવતામ્ પરાર્થે ભવન્ત્યચિન્ત્યાનિ સમાહિતાનિ

હર્મ્યારોહણહેલયા યદચલાઃ સ્વભ્રૈઃ સહાભ્રંલિહા
યદ્વા ગોષ્પદલીલયા જલભરક્ષોભોદ્ધતાહ્ સિન્ધવઃ ।
લઙ્ઘ્યન્તે ભવનસ્થલીકલનયા યે ચાટવીનાં તટાસ્
તદ્વીર્યસ્ય મહાત્મનામ્ વિલસતઃ સત્ત્વોર્જિતં સ્ફૂર્જિતમ્

પુરા હિ ભગવાન્ બુદ્ધઃ શ્રાવસ્ત્યાં પુરવાસિનાં ।
ઉપદેશપ્રકાશેન જહારાજ્ઞાનજં તમઃ

ભિક્ષુસંઘૈઃ પરિવૄતઃ સ કદાચિદ્વણિગ્જનૈઃ ।
કૃતાનુયાત્રો મગધાત્ સ્વયં ચારિકયા યયૌ

મહાર્થસાર્થાનુગતં વ્રજન્તં વનવર્ત્મના ।
તં દૃષ્ટ્વા તસ્કરગણઃ સાલાટવ્યામચિન્તયત્

એષ પ્રયાતુ બહ્ગવાન્ પુરઃ સત્ત્વહિતે રતઃ ।
પશ્ચાત્ સાર્થં ગ્રહીષ્યામઃ પૂર્ણં દ્રવિણરાશિભિઃ

ભગવાનથ સર્વજ્ઞસ્તેષાં જ્ઞાત્વા સમીહિતમ્ ।
કિમેતદિતિ તાનૂચે નિર્વિકારસ્મિતાનનઃ

તે તમૂચુઃ પરિત્યજ્ય ક્રૌર્યં મધુરયા ગિરા ।
તત્પ્રસાદસ્મિતાલોકૈર્વિનષ્ટતિમિરા ઇવ

ભગવન્ જીવિકાસ્માકં નિન્દ્યેયં કર્મનિર્મિતા ।
ન ભૃતિર્ન કૃષિર્નાન્યરક્ષણં ન પ્રતિગ્રહહ્

સહજં ક્રૌર્યમસ્માકં નિસર્ગકલુષાત્મનામ્ ।
ક્રિયતે કિં સ્વભાવસ્ય દેવ તીક્ષ્ણા હિ કર્ણિકા

તસ્માન્ન વૃત્તિલોપો નઃ કર્તુમર્હસિ ગમ્યતામ્ ।
યાતે તુ ત્વયિ સાર્થસ્ય વયં સર્વાર્થહારિણહ્

ઇતિ તેષાં વચઃ શ્રુત્વા કરુણાપૂર્ણમાનસઃ ।
દોલાલોલાયિતમતિર્બભૂવ બહ્ગવાન્ ક્ષણમ્

તતઃ સાર્થધનં સર્વં પરિસંખ્યાય તત્સમમ્ ।
સ દદૌ ચૌરચક્રાય તત્ક્ષણાપ્તનિધાનતઃ

તદ્વિધેન ક્રમેણૈવ પુનઃ પથિ ગતાગતૈઃ ।
ષટ્કૃત્વઃ પ્રદદૌ તેભ્યઃ સો ઽર્થં સાર્થસ્ય મુક્તયે

પુનશ્ચોપગતે તસ્મિન્ વર્ત્મના તેન સાનુગે ।
બભૂવ બુદ્ધિશ્ચઓરાણાં તદ્ભોજનનિમન્ત્રણે

દૃશા દિશન્તિ વૈમલ્યં શુભં સંભાષણેન ચ ।
વ્રજન્તિ સંગમાભ્યાસૈઃ સન્તઃ સન્માર્ગસેતુતામ્

તત્રાતિર્યગ્દૃશા સર્વં સર્વાકુશલસંક્ષયાત્ ।
તેષાં સમાહિતં શુદ્ધં વિદધે ભગવાન્ જિનહ્

યેષાં સંગ્રહવસ્તૂનિ વત્વારિ નિયતાત્મનામ્ ।
અર્થચર્યા સમાનાર્થબ્ઃઆવસ્ત્યાગઃ પ્રિયં વચઃ

યેષાં બ્રહ્મવિહારાશ્ચ ચત્વારઃ સત્ત્વશાલિનામ્ ।
કરુણા મુદિતોપેક્ષા મૈત્રી ચેતિ પરિગ્રહઃ

યેષાં કુશલમૂલાનિ સક્તાનિ ત્રીણિ ચેતસિ ।
અલોભશ્ચાપરિદ્વેષો ઽપ્યમોહશ્ચ મહાત્મનામ્

દાનશીલક્ષમાવીર્યધ્યાનપ્રજ્ઞાજુષાં સદા ।
ઉપાયપ્રણિધિજ્ઞાનબલૈરાશ્રિતચેતસામ્

પરિત્રાણૈકવીરાણાં સદૈવાદ્વયવાદિનામ્ ।
વિદ્યાત્રયપ્રદીપ્તાનાં ચતુર્વૈમલ્યશાલિનામ્

પઞ્ચસ્કન્ધવુમિક્તાનાં ષડયતનભેદિનામ્ ।
સપ્તબોધ્યઙ્ગયુક્તાનામર્યાષ્ટાઙ્ગોપદેશિનામ્

નવસંયોગહીનાનામ્ તેષાં દશબલાત્મનામ્ ।
કિં વસ્ત્વવિદિતં લોકે જિનાનાં જનચેષ્ટિતમ્

તતસ્તેષ્વતિકારુણ્યાચ્ચરણાલીનમૂર્ધસુ ।
તથેત્યુવાચ ભગવાંસ્તદ્ભોજ્યોપનિમન્ત્રણે

તૈસ્તત્સંદર્શનક્ષીણકિલ્બિષૈઃ સમમર્પિતમ્ ।
ભિક્ષુસ્ંઘૈર્વૃતો ભોજ્યં વિધિવત્ સર્વમાદદે

તતસ્તત્પ્રણિધાનેન જ્ઞાનાલોકશલાકયા ।
તે સમુન્મીલિતદૃશઃ પ્રકાશં દદૃશુઃ પદમ્

તે સદ્યસ્તીવ્રવૈરાગ્યપરિપક્કાઃ પ્રસાદિનઃ ।
પ્રવ્રજ્યાયોગમાસજ્ય જગ્મુર્જગતિ પૂજ્યતામ્

તત્તેષાં કુશલં દૃષ્ટ્વા સહસોપનતં પુરઃ ।
બભાષે ભગવાન્ પૃષ્ટઃ કિમેતદિતિ ભિક્ષુભિઃ

એતૈર્યમાયં સંબન્ધઃ સાર્થરક્ષણનિષ્ક્રયૈઃ ।
દ્વીપયાત્રાગતસ્યાસીદન્યસ્મિન્નપિ જન્મનિ

અસ્તિ વિસ્તીર્ણમાર્ગસ્ય સ્વર્ગવર્ગાવધિર્વિધેઃ ।
પુરી વારાણસી નામ કૌશલોત્કર્ષહર્ષભૂઃ

યસ્યામમલકલ્લોલવાહિની સુરવાહિની ।
સદા દયેવ હૃદયં પ્રસાદયતિ દેહિનામ્

અહિંસેવ સતામ્ સેવ્યા વિદ્યેવ વિદુષાં મતા ।
ક્ષમેવ સર્વભૂતાનાં યા વિશ્રમ્ભસુખસ્થિતિઃ

બ્રહ્મકલ્પે નૃપે તસ્યા વિકસત્કમલાશ્રયે ।
બ્રહ્મદત્તાભિધે લોકં ત્રૈલોક્યમિવ રક્ષતિ

પ્રિયસેનાભિધાનો ઽભૂત્ તત્ર વૈશ્રવણોપમઃ ।
સાર્થવાહો ઽર્થસાર્થાનામ્ સ્થાનમબ્ધિરિવામ્ભસાં

તસ્યાસીત્ સુપ્રિયો નામ સૌજન્યનિલયઃ સુતઃ ।
પ્રયયૌ યં સમાશ્રિત્ય ગુણસાર્થઃ કૃતાર્થતામ્

દાનશીલક્ષમાવીર્યધ્યાનપ્રજ્ઞાસમન્વિતહ્ ।
ધાત્રા વિલોભવાયૈવ યઃ કૃતઃ સુકૃતશ્રિયઃ

તં સર્વવિદ્યાઃ વિશદાઃ કલાશ્ચ વિપુલાશયમ્ ।
વિવિશુઃ સરસોદારા મહોદધિમિવાપગાઃ

ગુણાલંકૃતચારિત્રં લક્ષણાલંકૃતાકૃતિમ્ ।
પુરુષોત્તમલુબ્ધેવ યં શ્લાઘ્યં શ્રીરશિશ્રિયત્

કાલેન સુકૃતક્રીતં પિતરિ ત્રિદિવં ગતે ।
ચક્રે સ્કન્ધતટે તસ્ય વ્યવહારભરઃ સ્થિતિમ્

સો ઽચિન્તયદિયં લક્ષ્મીર્વિપુલાત્મક્રમાગતા ।
તથાપિ મન્યે પર્યાપ્તા ન સર્વાર્થિમનોરથે

કિં તયા સુમહત્યાપિ શ્રિયા સત્પુરુષસ્થયા ।
પૂર્વાગતાર્થિઉભુક્તેવ યા શેષાર્થિષુ નિષ્ફલા

રત્નાકરસ્ય વૈપુલ્યં નિષ્ફલં વેધસા કૃતમ્ ।
અદ્યાપિ પૂરિતો યેન નૈકો ઽપ્યર્થી સ વાડવઃ

અથવા પૃથુસંકલ્પઃ કેનાર્થી પરિપૂર્યતે ।
જગામાબ્ધિરગસ્ત્યસ્ય ચુલુકાચમનીયતામ્

કિં કરોમ્યતિતાપો ઽયં શ્રીરેકા બહવિ ઽર્થિનઃ ।
ન તદાસાદ્યતે વિત્તં યત્ સર્વાર્થિભરક્ષમમ્

પઞ્ચ ષટ્ પૂરિતા એવં નાન્યે શ્રીકૌસ્તુકાદિભિઃ ।
ઇતિવાદ્યાપિ તપ્તો ઽન્તર્જ્વલદૌર્વાનલો ઽમ્બુધિઃ

તસ્માત્ કરોમિ યત્નેન નિંસંખ્યદ્રવિણાર્જનમ્ ।
ન સહે દુઃખનિઃશ્વાસં વિમુખસ્ય મુખે ઽર્થિનઃ

ઇતિ સંચિન્ત્ય સ ચિરં સાર્થેન મહતા વૃતઃ ।
રત્નદ્વીપપુરં ગત્વા વિદધે રત્નસંગ્રહમ્

તતઃ પ્રતીપમાયાન્તં કૃતાર્થં તં વનેચરાઃ ।
સાર્થાર્થરણોન્મુક્તા દદૃશુર્દસ્યવઃ પથિ

સાર્થાર્થહરણે દૃષ્ટ્વા સ તેષાં સાહસોદ્યમમ્ ।
નિજસરવ્સ્વદાનેન સંરરક્ષાનુયાનિમ્

પુનઃ ક્રમેણ તેનૈવ રત્નદ્વીપગતાગતિઃ ।
સાર્થત્રાણાય ચૌરાણાં ષટ્કૃત્વઃ પ્રદદૌ ધનમ્

તથૈવ ત્વાં પુણ્યવિપન્વાનિસંપ્રાપ્તસ્તથૈવ તાન્ (?) ।
દદર્શ ચૌરાન્ સાર્થાર્થહરણે અધિકાદરાન્

સો ઽચિન્તયદહો વિત્તૈર્મહદ્ભિઃ પરિપૂરિતાઃ ।
મયૈતે ન નિવર્તન્તે પરાર્થહરણોદ્યમાત્

જગત્ સંપૂરયામ્યર્થૈરિયુક્ત્વાપિ મયાસકૃત્ ।
અહો નુ દસ્યવો નૈતે વરાકાઃ પરિપૂરિતાઃ

અચિતોત્સાહહીનસ્ય વ્યાહતોત્તરવાદિનઃ ।
વિકત્થનપ્રતિજ્ઞસ્ય ધિઙ્મે જન્મ કુજન્મનઃ

ઇતિ ચિન્તયતસ્તસ્ય તપ્તસ્યાનુશયાગ્નિના ।
વિજને પ્રયયૌ રાત્રિઃ સંવત્સરશતોપમા

તં શોકપઙ્કસંમગ્નં ગજેન્દ્રમિવ નિશ્ચલમ્ ।
દીર્ઘોચ્છ્વાસં મહેશાખ્યા સ્વપ્ને પ્રોવાચ દેવતા

સુમતે મા કૃથાઃ શોકં શરીરોચ્છોષણં વૃથા ।
સત્સંકલ્પાભિરૂઢસ્ય ભવિષ્યતિ તવેપ્સિતમ્

ન તદસ્તિ જગત્યસ્મિન્ સ્વપ્નસંકલ્પદુર્લભમ્ ।
યન્ન સિધ્યતિ યત્નેન ધીરાણાં વ્યવસાયિનામ્

સા કાપ્યનુપમા શક્તિરેકસ્યાપિ દ્વિજન્મનઃ ।
યદાજ્ઞાસ્પન્દિતેનૈવ વિન્ધ્યઃ ક્ષ્માસમતામ્ યયૌ

વિષમં સમતાં યાતિ દૂરમાયાતિ ચાન્તિકમ્ ।
સલિલં સ્થલતામેતિ કાર્યકાલે મહાત્મનામ્

પરાર્થો ઽયં તવારમ્ભઃ ફલત્યેવ ન સંશયમ્ ।
ન ભવન્તિ વિસંવાદસંદિગ્ધાઃ સત્ત્વવૃત્તયઃ

રત્નાનિ બદરદ્વીપે સન્તિ ત્રિદશસેવિતે ।
યેષામેકપ્રભાવો ઽપિ ત્રિજગત્પૂરણક્ષમઃ

મર્ત્યભૂમિમતિક્રમ્ય સા હિ ભૂમિર્મહીયસી ।
આસાદ્યતે પુણ્યમયી નાસત્ત્વૈર્નાકૃતાત્મભિઃ

વિષાદસ્ત્યજ્યતામ્ પુત્ર સ્થિરા બુદ્ધિર્વિધીયતામ્ ।
બદરદ્વીપયાત્રાયામુત્સાહઃ પરિગૃહ્યતામ્

શ્રૂયતામેષ તત્પ્રાપ્ત્યૌ દિઙ્ભાત્રાનુક્રમક્રમઃ ।
સ્ફીતસત્ત્વપ્રભાવસ્ત્વં સંસારોત્તરણક્ષમહ્

અસ્તિ પશ્ચિમદિગ્ભાગે સમુલ્લઙ્ઘ્ય મહીયસામ્ ।
શતાનિ સપ્ત દ્વીપાનાં તથા સપ્ત મહાચલાન્

સપ્તાપતાશ્ચાનુલોમપ્રતિલોમાભિધો ઽમ્બુધિઃ ।
અનુકૂલાનિલૈર્યસ્મિન્ પારમાપ્નોતિ પુણ્યવાન્

તતસ્તત્તુલ્યનામાદ્રિર્વાતૈસ્તિમિરમિહકૃત્ ।
યત્રાક્ષ્ણોર્દિશતિ સ્વાસ્થ્યમમોઘાખ્યા મહૌષધિઃ

અથાવર્તાભિધો ઽમ્ભોધિર્વૈરમ્ભૈર્યત્ર વાયુભિઃ ।
મજ્જનોન્મજ્જનૈર્જન્તુઃ સપ્તાવર્તેષુ તાર્યતે

આવર્તાખ્યસ્તતઃ શૈલઃ શઙ્ખનાભો નિશાચરહ્ ।
ઘોરઃ પ્રાણહરો યત્ર ત્રિદશત્રાસકૃત્ સ્થિતઃ

કૃષ્ણસર્પાવૃતા યત્ર શન્ખનાભિર્મહૌષધિઃ ।
ત્રાયતે પુણ્યસંપન્નં નેત્રે શિરસિ ચાર્પિતા

અથ નીલોદનામાબ્ધી રક્તાક્ષો યત્ર રાક્ષસઃ ।
મકર્યાભિભૂતાં બુદ્ધવિદ્યાવિદ્વાન્ વશે (?)

અથ નીલોદનામાદ્રિર્નીલગ્રીવઃ ક્ષપાચરઃ ।
પ્રતીપ્તનેત્રો યત્રાસ્તે રક્ષસાં પઞ્ચભિઃ શતૈઃ

તત્રઓષધિમમોઘાખ્યામ્ રક્ષત્યાશીવિષઃ સદા ।
દૃષ્ટિનિઃ શ્વાસસંસ્પર્શદંષ્ટ્રોત્સૃજદ્વિષાનલઃ

ઉપોષધવ્રતવતા મૈત્રેણ કરુણાત્મના ।
લભ્યતે સા સમુત્સાર્ય કૃષ્ણસર્પં મહૌષધિઃ

તં રક્ષઃશકટં શૈલં નિષ્ફલશ્લક્ષ્ણકન્દરમ્ ।
તામજ્જને શિખાયાં ચ કૃત્વા તરતિ પુણ્યવાન્

અથ વૈરમ્ભનામાદ્રિઃ પારે યસ્યોત્તરા તટે ।
ઘોરા તામ્રાટવી નામ મહાશાલવનાન્તરા

મહાનજગરસ્તત્ર તામ્રાક્ષો નામ દુઃસહઃ ।
આસ્ત યસ્યોગ્રગન્ધેન વાયુનૈવ ન જીવ્યતે

ષણ્માસાન્ સ્વપતો યસ્ય લાલા વ્યાપ્નોતિ યોજનમ્ ।
ક્ષુત્સંતપ્તસ્ય ષણ્માસાનલ્પીભવતિ જાગ્રતઃ

વેણુગુલ્મશિલાબદ્ધાં ગુહામુત્પાટ્ય મેદિનીમ્ ।
પ્રાયૌષધીં દિવારાત્રં જ્વલન્તીમઞ્જનોચિતામ્

તસ્માદજગરાદ્ ઘોરાદન્યતો વા મહૌજસઃ ।
અવૈરાખ્યાં બુદ્ધવિદ્યાં જપતો ન ભવેદ્ભયમ્

તતઃ સપ્ત મહાશૈલા વેણુકણ્ટકસંકટાઃ ।
તામ્રપટાઙ્કપાદેન તીર્યન્તે વીર્યશાલિના

તતશ્ચ શાલ્મલીવનં સપ્ત ક્ષારતરઙ્ગિણીઃ ।
ઉત્તીર્યાસાદ્યતે પ્રાઙ્ગુસ્ત્રિશઙ્કુર્નામ પર્વતઃ

તત્ર ત્રિશઙ્કવો નામ કણ્ટકા વજ્રભેદિનઃ ।
પાદયોર્ન વિશન્ત્યેવ તામ્રપટ્ટાવનદ્ધયોઃ

ત્રિશન્કુર્નામ તટિની તત્રાયઃશઙ્કુપર્વતઃ ।
ઉપસ્કીલનદી તત્ર તતો દ્વિધા દ્વિધા સરિત્

અથાષ્ટાદશવક્રાખ્યઃ પર્વતો નિરવગ્રહઃ ।
તત્તુલ્યસંજ્ઞાથ નદી શ્લક્ષ્ણિ નામ ગિરિસ્તતઃ

અથાદ્રિધૂમનેત્રાખ્યો ધૂમનિર્દિગ્ધદિક્તટઃ ।
દૃષ્ટિસ્પર્શવિષૈર્વ્યાપ્તઃ ક્રૂરાશીવિષમણ્ડલૈઃ

તન્મૂર્ધ્નિ પલ્વલસ્યાન્તઃ શિલાબદ્ધા મહાગુહા ।
જ્યોતીરસો મણિર્યસ્યાં જીવની ચ મહૌષધિઃ

ભિત્ત્વા ગુહામ્ તદભ્યક્રશિરઃપાદકરોદરઃ ।
વજ્ર-મન્ત્રબલોપેતઃ ક્રૂરસર્પૈર્ન બાધ્યતે

અથોગ્રસત્ત્વસંકીર્ણાઃ સપ્તાશીવિષપર્વતાઃ ।
નદ્યશ્ચ તદ્વિધા યાસામપારવારિસંપદઃ

એતદુત્તીર્ય નિખિલં પુણ્યૈઃ પરહિતોદ્યતઃ ।
આરોહતિ સુધાશૈલં શૃઙ્ગૈરાલિઙ્ગિતામ્બરમ્

તતસ્તસ્યાપરે પાર્શ્વે કલ્પવૃક્ષોપશોભિતમ્ ।
પુરં રોહિતકં નામ દૃશ્યતે સ્વર્ગસંનિભમ્

અસ્તિ તત્ર મઘો નામ મઘવાનિવ વિશ્રુતઃ ।
સાર્થવાહો મહાસત્ત્વઃ સર્વસત્ત્વહિતે રતઃ

બદરદ્વીપયાત્રાયામુદ્યતસ્યાનવદ્યધીઃ ।
માર્ગોપદેશં દેશજ્ઞઃ સ તે સર્વં કરિષ્યતિ

ઇત્યુક્ત્વોત્સાહ્ય બહુશઃ શુભદ્રૈરિવ સુપ્રિયમ્ ।
વચોભિરિચિતૈર્દેવી સહસાન્તરધીયત

પ્રબુદ્ધઃ સુપ્રિયઃ સર્વં તત્તથેતિ વિચિન્તયન્ ।
પ્રતસ્થે સત્ત્વમારુહ્ય નિજોત્સાહપુરઃસરઃ

સ વ્રજન્ વિનિતાયાસસ્તેન નિર્દિષ્ટવર્ત્મના ।
પુણ્યૈર્દ્વાદશભિર્વર્ષૈઃ પ્રાપ ર્ફિતકં પુરમ્

અત્રાન્તરે કર્મયોગાત્ તત્ર સાર્થપતિર્મઘઃ ।
વ્યાધિના દુશ્ચિકિત્સ્યેન બભૂવાસ્વસ્થવિગ્રહઃ

અલબ્ધાન્તઃપ્રવેશો ઽથ ગૃહે રાજગૃહોપમે ।
તસ્ય વ્યલમ્બત દ્વારં સુપ્રિયઃ કાર્યસિદ્ધયે

તતો વૈદ્યાપદેશેન સ પ્રવેશમવાપ્તવાન્ ।
ઉપયોગકથાપ્રજ્ઞા ન કસ્યાદરભૂમયઃ

આયુર્વેદવિધાનજ્ઞઃ સ તસ્યારિષ્ટલક્ષણૈઃ ।
ષણ્માસશેષમેવાયુર્જ્ઞાત્વા ચિન્તાન્તરો ઽભવત્

તસ્ય પ્રિયહિતપ્રાયો ભૈષજ્યપરિચર્યયા ।
અત્યલ્પેનૈવ કાલેન સુપ્રિયઃ પ્રિયતાં યયૌ

ભૈષજ્યયુક્તિસ્તત્પ્રીત્યા તસ્ય વલ્લભતાં યયૌ ।
પ્રિયોપનીતં યત્કિં ચિત્ તત્સર્વં મનસઃ પ્રિયમ્

પ્રિયોપચારૈસ્તસ્યાથ વ્યાધિરાદ્રાવમાયયૌ ।
આધિઃ શામ્યતિ સત્સઙ્ગાત્ તઓ વ્યાધિર્વિશીર્યતે

તતઃ સંજાતવિશ્રમ્ભઃ સુપ્રિયઃ પ્રણયાન્મઘમ્ ।
ચક્રે વિદિતવૃત્તાન્તં પશ્ચાન્નિજકથાક્ષણે

બદરદ્વીપયાત્રાયાં તસ્યોત્સાહં મહાત્મનહ્ ।
પરાર્થે નિશ્ચલં જ્ઞાત્વા તમૂચે વિસ્મયાન્મઘઃ

અહો બતાસ્મિન્ સંસારે વિઃસારે સારરૂપિણઃ ।
જાયન્તે મણયઃ કેચિત્ પરચિન્તાપરાયણાઃ

નવં વયઃ પ્રિયા મૂર્તિઃ પરાર્થપ્રવણં મનઃ ।
પુણ્યોચિતસ્તથૈવાયં સ્થાને ગુણસમાગમઃ

ઇયતીં ભૂમિમુલ્લઙ્ઘ્ય પરાર્થે ત્વમુપાગતઃ ।
કરોમિ તવ સાહાય્યં કિં ત્વહં ભૃશમાતુરઃ

નિબદ્ધાવધયઃ પ્રાણાઃ પ્રયાન્ત્યેવ શરીરિણામ્ ।
તે વ્રજન્તુ મમાન્તે ઽપિ ત્વત્સમાહિતહેતુતામ્

એવમેવ વ્યયો યસ્તુ વ્યયઃ સ પરિગણ્યતે ।
પરાર્થે જીવિતસ્યાપિ વ્યયો લાભશતૈઃ સમઃ

ન મયા બદરદ્વીપં દૃષ્ટં કિં તુ શ્રુતં મયા ।
મહાબ્ધૌ દિસ્કમુદ્દેશં તૈસ્તૈર્જાનામિ લક્ષણૈઃ

ઇત્યુક્ત્વા ભૂપતિં સુહૃદ્બન્ધુવાક્યે ઽપ્યનાદરઃ ।
સ મઙ્ગલપ્રવહણં સુપ્રિયેણ સહાદધે

તતઃ પ્રવહણારૂઢૌ તૌ યોજન્શતાન્યપિ ।
પવનસ્યાનુલોમ્યેન જગ્મતુર્વિપુલાશયૌ

સ્થાને સ્થાને જલં દૃષ્ટ્વા નાનાવર્ણં મહોદધેઃ ।
કિમેતદિતિ પ્રપચ્છ સુપ્રિયઃ કૌતુકાન્મઘમ્

જલે લોહાચલાઃ પઞ્ચ સન્ત્યસ્ય પયસાં નિધેઃ ।
તામ્રરૂપ્યમયાશ્ચાન્યે હેમરત્નમયાઃ પરે

તેષાં છાયાવિશેષેણ નાનાવર્ણઃ પદે પદે ।
દૃશ્યતે ઽબ્ધિરયં દીપ્તઃ પ્રાપ્તાન્તરોદ્ગતૌષધિઃ

ઇત્યુક્ત્વા વ્યાધિનાક્રાન્તઃ પ્રાપ્તકાલાવધિર્મઘઃ ।
પ્રાણાન્મુમોચ સત્કીતિવિન્યસ્તસ્થિરજીવિતઃ

વજ્રલેપાદપિ દૃઢં યથા સત્ત્વં મહાત્મનામ્ ।
તથા યદિ ભદેદાયુઃ કિમસાધ્યં ભવે બહ્વેત્

કૂલાવાપ્તપ્રવહણહ્ સુપ્રિયસ્તદ્વિયોગજમ્ ।
શુચં સંસ્તભ્ય વિદધે સુહૄદસ્તનુસત્ક્રિયામ્

એતદેવોન્નતં લક્ષ્મ સત્ત્વોત્સાહમહાત્મનામ્ ।
વિચ્છિન્નાલમ્બને કાલે યત્કર્તવ્યદૃઢં મનઃ

પુનઃ પ્રવહણારૂઢઃ સ સમુત્તીર્ય વારિધિમ્ ।
રત્નપર્વતપાર્શ્વેન વિવેશ વિકટાટવીમ્

ન વિયોગૈર્ન ચોદ્વેગૈર્નાભિયોગૈર્દ્વિષામપિ ।
ન રોગૈઃ ક્લેશભોગૈર્વા હીયતે મહતાં મતિઃ

સ તત્રાક્રાન્તગગનં નિરુદ્ધાશેષદિક્તટમ્ ।
દુરારોહં દદર્શાગ્રે મૂર્તં વિઘ્નમિવાચલમ્

ઉપાયહીનસ્તં દૃષ્ટ્વા ગિરિં મૂર્ખમિવોદ્ધતમ્ ।
અધઃ પલ્લવશય્યાયામ્ સુપ્તઃ સો ઽચિન્તયત્ ક્ષસ્ણમ્

અહો બત કિયાન્ કાલઃ પ્રયાતઃ પ્રસ્થિતસ્ય મે ।
બદરદ્વીપનામાપિ ન નામ શ્રૂયતે ક્કચિત્

વ્યવસાયસહાયો મે યો ઽભૂત્પુણ્યપણૈઃ પરમ્ ।
ભગ્નપ્લવ ઇવાકાલે સો ઽપિ કર્મોર્મિવિપ્લવૈઃ

નષ્ટોપાયે ઽપ્યુપાયે ઽસ્મિન્ વ્યવસાયાન્મહીયસઃ ।
ન નામ વિનિવર્તે ઽહં સિદ્ધિર્નિધનમસ્તુ વા

તદેકં જન્મયાત્રાસુ પૂજ્યં જન્મ જગત્ર્ત્રયે ।
યસ્મિન્ પરોપક્રારાય જાયતે જીવિતવ્યયઃ

ઇતિ ચિન્તાકુલં તત્ર તં જ્ઞાત્વા સત્યસાગરમ્ ।
નીલો નામ સમભ્યેત્ય યક્ષઃ પ્રાહાચલાશ્રયઃ

પૂર્વેણ યોજનં ગત્વા ત્રીણિ શૃઙ્ગાણિ ભૂભૃતઃ ।
વેત્રસોપાનનિશ્રેણ્યા સમારુહ્યાથ ગમ્યતામ્

ઇતિ યક્ષોપદેશેન સ વિલઙ્ઘ્ય મહાચલમ્ ।
દદર્શાગ્રે સમુત્તુઙ્ગશ્રૃઙ્ગં સ્ફટીકભૂધરમ્

તસ્મિન્નેકશિલાશ્લક્ષ્ણે દુર્ગમે પક્ષિણામપિ ।
મુહૂર્તમભવત્તસ્ય નિર્વ્યાપારો મનોરથઃ

અભ્યુન્નતમ્ નિરાલમ્બં સ્વસંકલ્પમિવાચલમ્ ।
સ તં વિચાર્ય સુચિરં ચિત્રન્યસ્ત ઇવાભવત્

અથ ચન્દ્રપ્રભો નામ યક્ષઃ શૈલગુહાશયઃ ।
અભ્યેત્યઃ સત્ત્વસંપન્નં તમભાષટ વુસ્મિતઃ

ક્રોશમાત્રમિતો ગત્વા પૂર્વેણાપૂર્વવિભ્રમમ્ ।
દૃશ્યતે ચન્દનવનં બાલાનિલચલલ્લતમ્

તત્રાસ્તે પ્રસરા નામ ગુહાલીના મહૌષધિઃ ।
લભ્યતે દેહરક્ષાયૈ સમુત્તોલ્ય મહાશિલામ્

તત્પ્રભાવકૃતાલોકં સોપાનૈઃ સ્ફટિકાચલમ્ ।
સહસૈવ સમારુહ્ય ગમ્યતામીપ્સિતાપ્તયે

તત્ક્ષણાત્ કૃતકાર્થેવ સા પ્રયાતિ મહાઉષધિઃ ।
ન ખેદસ્તત્કૃતે કાર્યસ્તડિલ્લોલાઃ પ્રિયાપ્તયઃ

ઇતિ યક્ષોપદિષ્ટેન વિધાનેન સ ભૂધરમ્ ।
સમુત્ક્રમ્ય દદર્શાગ્રે નગરં હેમમન્દિરમ્

મેરૂકૂટૈરિવાકીર્ણં પ્રકાશૈરિવ નિર્મિતમ્ ।
સવાશ્ચર્યૈરિવ કૃતં તદ્ દૃષ્ટ્વા વિસ્મિતો ઽભવત્

મહાહેમકપાટાભ્યાં રુદ્ધદ્ધારમ્ વિલોક્ય તત્ ।
નિર્જનં વારસંચારં વનાન્તે નિષસાદ સઃ

અત્રાન્તરે દિનસ્યાન્તે વ્યોમાનન્તપથાધ્વગઃ ।
અવાપાસ્તાચલોપાન્તં પરિશ્રાન્ત ઇવાંશુમાન્

અસ્તં ગતે સહસ્રાંશૌ રજનીરમણી શનૈઃ ।
તારાપતિમિવાન્વેષ્ટું પ્રસસારાભિસારિકા

અથ પ્રકાશવિબહ્વૈઃ સર્વાશાપૂરણોન્મુખઃ ।
બોધિસત્ત્વ ઇવ સ્વચ્છઃ સુધાદીધિતિરુદ્યયૌ

સ્ફીટા તમઃ સમૂહસ્ય નિઃશેષપ્રશમોચિતા ।
માનસોલ્લાસિની જ્યોત્સ્ના સત્ત્વવૃત્તિરિવાબભૌ

તમોમોહં જહારેન્દુર્દિશાં દિનવિયોગજમ્ ।
પરોપકારે હિ પરો દૂરારોહો મહાત્મનામ્

સુપ્રિયશ્ચન્દ્રકિરણૈઃ પૂર્યમાણતનુઃ ક્ષણમ્ ।
નિદ્રાં કાર્યસમુદ્રોર્મિક્ષોભમુદ્રામવાપ્તવાન્

ક્ષપાયામ્ ક્ષીયમાણાયાં ગુણદાક્ષિણ્યસાદરા ।
જગાદ દેવતા સ્વપ્ને મહેશાખ્યા સમેત્ય તમ્

અહો બત મહાસત્ત્વ સત્તત્ત્વાભિનિવેશિના ।
પરાર્થે વિપુલઃ ક્લેશઃ કૃતઃ સુકૃતિના ત્વયા

અલ્પશેષે પ્રયાસે ઽસ્મિન્ નોદ્વેગં કર્તુમર્હસિ ।
અપર્યુષિતસત્ત્વાનાં સ્વાધીનાઃ સર્વસિદ્ધયઃ

હૈમં યદેતન્નગરં ત્રીણિ ચાન્યાન્યતઃ પરમ્ ।
સન્તિ રત્નપુરાણ્યત્ર વિચિત્રાણ્યુત્તરોત્તરમ્

તેભ્યો નિર્યાન્તિ કિન્નર્યશ્ચતશ્રો ઽષ્ટૌ ચ ષોડશ ।
દ્વાત્રિંશચ્ચ ક્રમેણૈવ ત્વયા દ્વારિ વિઘટ્ટિતે

જિતેન્દ્રિયસ્ય ભવતસ્તત્પ્રમાદમવેદિનઃ ।
કિમન્યદચિરેણૈવ્ વાઞ્છિતાપ્તિર્ભવિષ્યતિ

ઇત્યુક્તઃ સાદરં દેવ્યા પ્રતિબુદ્ધો ઽથ સુપ્રિયઃ ।
જઘાન નગરદ્વારં ત્રિઃ સમભ્યેત્ય પાણિના

તતશ્ચતસ્રઃ ક્ ઇન્નર્યો નિર્યયુસ્તરલેક્ષણાઃ ।
આશ્ચર્યતરુમઞ્જર્ય ઇવ લીલાનિલાકુલાઃ

માનસિલ્લાસકારિણ્યો નયનામૃતવૃષ્ટયઃ ।
વદનેન્દુસમુદ્યોતૈર્દિવાપિ કૃતચન્દ્રિકાઃ

તાઃ સંપૂજ્ય સ્મરોદારં સુપ્રિયં પ્રિયદર્શનાઃ ।
તસ્યાભિલાષપ્રણયૈરાતિથ્યમિવ ચક્રિરે

ચન્દ્રકાન્તસમાસીનં કૃતાસનપરિગ્રહાઃ ।
જીવનૌષધયો જાતાઃ સ્મરસ્યેવ સવિગ્રહાઃ

તાસ્તમૂચુઃ સમુન્મીલદ્વિલાસહસિતત્વિષઃ ।
દદત્ય ઇવ કર્પૂરં પ્રેમોપાયનતામ્ પુરઃ

અહો ધન્યા વયં યાસાં સદ્ગુણાલકૃતાકૃતિઃ ।
સ્વયએમ્વાભિગમ્યો ઽપિ ભવાનદ્યાગતો ગૃહમ્

વિધેષઃ કસ્ય પીયૂષે ચન્દને કસ્ય વારુચિઃ ।
ઇન્દૌ મન્દાદરઃ કો વા સાધુઃ કસ્ય ન સંમતઃ

સ્ત્રીણાં યદ્યપિ સૌભાગ્યભઙ્ગાય પ્રણયઃ સ્વયમ્ ।
ક્રમસ્ત્વદ્દર્શનેનૈવ તથાપિ મુખરીકૃતાઃ

ઇદં ચ કિન્નરપુરં વયં ચ પ્રણયાર્પિતાઃ ।
રત્નં ચ સૌભાષણિકં સાધો સ્વાધીનમેવ તે

ઇતિ તાસાં વચઃ શ્રુત્વા સુપ્રિયઃ પ્રણયોચિતમ્ ।
ઉવાચ સત્ત્વધવલાં દિશન્ દશનચન્દ્રિકામ્

બહુમાનાસ્પદં કસ્ય નેદં સંભાષણામૃતમ્ ।
આત્મનો ઽપ્યાદરસ્થાનમ્ બહ્વતીભિઃ કૃતાદરઃ

શ્લાઘ્યં દર્શનમેવેદં તત્રાપ્યયમનુગ્રહઃ ।
મુક્તાલતાસ્તાપહરાઃ કિં પુનશ્ચન્દનોક્ષિતાઃ

એવં વિધાનામ્ સ્વચ્છાનામૈન્દવીનામિવ ત્વિષામ્ ।
આકૃતીનામ્ સમુચિતા રુચિરા લોકવૃત્તયઃ

ઔચિત્યચારુચરિતં પ્રસાદવિશદં મનહ્ ।
વાત્સલ્યપેશલા વાણી ન કસ્યાદરભૂમયઃ

ગૃહીતો ઽસ્માભિરાચારઃ પૂજાપરિકરોચિતહ્ ।
આત્માર્પણં કુલાન્તં વઃ પરાયત્તા હિ યોષિતઃ

કન્યાભાવાદપક્રાન્તા યૂયં પરપરિગ્રહાઃ ।
વિશ્રમ્ભેણ ભગિણ્યો મે જનન્યઃ સ્નેહગૌરવાત્

પરવિત્તં વિષં યેષાં જનન્યશ્ચાન્યયોષિતઃ ।
પરહિંસાત્મહિંસૌવ પક્ષાસ્તેષાં નિરત્યયાઃ

પૌશુન્યાસત્યપારુષ્યભિન્નવાદોજ્ઝિતં વચઃ ।
સદૈવ વદને યેષામ્ તેષામ્ સર્વાશિષા દિશઃ

અભિધ્યારહિતં ચેતો વ્યાપારપરિવર્જિતમ્ ।
મિથ્યાદૃષ્ટિવિહીનં ચ યેષાં તે સત્પથં શ્રિતાઃ

દશાકુશલમાર્ગેભ્યો નિર્ગતાનાં નિસર્ગતઃ ।
એતે કુશલવર્ગસ્ય માર્ગાઃ સ્વર્ગે નિરર્ગલાઃ

ધીરેવ ધન્યં ધનમુન્નતાનાં વિદ્યૈવ ચક્ષુર્વિજિતેન્દ્રિયાણામ્ ।
દયૈવ પુણ્યં પુરુષોત્તમાનાં આત્મૈવ તીર્થં શુચિમાનસાનામ્

એવંવિધો ઽયં ગુણસંનિવેશઃ શીલેન વૈમલ્યમુપૈતિ પુંસામ્ ।
સદ્રત્નમુક્તાનિકરાતિરિતં શીલં સતામાભરણં વદન્તિ

ઇત્યુક્તમાકર્ણ્ય ગુણાનુરૂપં સત્ત્વાર્થિના તેન જિતેન્દ્રિયેણ ।
તુષ્ટાસ્તમૂચુર્ભુવિ ચન્દ્રલોકં તાઃ કૌતુકાયૈવમુખૈઃ સૃજન્ત્યઃ

મણેરિવાનર્ઘગુણોજ્જ્વલસ્ય દૃષ્ટૈવ સાધોરુચિતા રુચિસ્તે ।
યયૈવ મૌલૌ હૃદયે શ્રુતૌ ચ સદ્ભિઃ સદૈવાભરણીકૃતો ઽસિ

મણિર્મહાર્હઃ પ્રથિતપ્રભાવઃ પ્રગૃહ્યતામાત્મસમસ્ત્વયાયમ્ ।
ધ્વજાર્પિતો વર્ષતિ યોજનાનાં સહસ્રમેવાર્થિસમીહિતં યઃ

ઉક્ત્વેતિ રત્નપ્રવરં તરુણ્યસ્તસ્મેઇ દદુર્મૂર્તમિવ પ્રસાદમ્ ।
આદાય તં ચ પ્રણયોપચારં સો ઽપિ દ્વિતીયં પુરમાપ રૌપ્યમ્

તત્રાદરાત્તદ્દ્વિગુણાભિરેવ સ પૂજિતહ્ કિન્નરકામિનીભિઃ ।
ક્રમેણ તેનૈવ વિશુદ્ધબુદ્ધિર્લેભે મણિં તદ્દ્વિગુણપ્રભાવમ્

* * * * * * * * * * * * * * * * ।
* * * * * * * * * * * * * * * *

પ્રાપ્તશ્ચ તં રત્નમયં ચતુર્થં પુરં તતઃ સર્વપુરાધિકશ્ચિ ।
સો ઽભ્યર્થિતસ્તદ્દ્વિગુણાભિરગ્રે ગુણાધિકઃ કિન્નરસુન્દરીભિઃ

તથૈવ સદ્ધર્મકથાપ્રસઙ્ગૈસ્તાતોષિતાસ્તેન સુસંયતેન ।
ઉત્ફુલ્લનીત્પલદામદીર્ઘકટાક્ષવિક્ષિપ્તકરાસ્તમૂચુઃ

ભ્રાતાસ્તિ નઃ કિન્નરરાજવંશરત્નાકરેન્દુર્બદરાભિધાનઃ ।
તસ્યાસ્પદં દ્વીપમિદં મહાર્હં સ્વનામચિહ્નં પ્રથિતં સમૃદ્ધ્યા

રત્નં ચેદમ્ નિયમવિધિના પોષધાખ્યવ્રતેન ન્યસ્તં ભાસ્વત્કિરણનિકરં પુણ્યભાજાં પ્રયત્નાત્ વર્ષત્યેવ સ્થિરપરહિતવ્યાપ્તયે ગૃહ્યતામ્ તત્

ઇત્યુત્પાટ્યામરતરુફલં સાદરં સુન્દરીભિઃ
પ્રેમોદ્દામપ્રણયસુભગં દત્તમાસાદ્ય રત્નમ્ ।
બાલાહાખ્યં વિજિતપવનં તં પ્રકૃષ્ટં તુરઙ્ગં
સો ઽપ્યારુહ્ય સ્વનગરમગાલ્લબ્ધમાર્ગોપદેશઃ

તસ્મિન્ કાલે વિપુલકુશલૈઃ સ્વર્ગમાર્ગં પ્રયાતે
વારાણસ્યાં વિશદયશસિ ક્ષ્માપતૌ બ્રહ્મદત્તે ।
શ્રીમાન્ સર્વપ્રણયિફલદઃ સુપ્રિયઃ પૌરમુખ્યૈર્
લોકત્રાણે વિનિહિતમતિર્ધર્મરાજ્યે ઽભિષિક્તઃ

તતઃ શિરઃસ્નાનવિધિક્રમેણ તત્પઞ્ચદશ્યામ્ ધ્વજમૂર્ધ્નિ રત્નમ્ ।
સ પોષધોપોષિત એવ ધૃત્વા ચકાર વિશ્વં પરિપૂર્ણકામમ્

કૃત્વા યાત્રામ્ પરહિતફલાં વત્સરાણામ્ શતેન
સ્થિત્વા રાજ્યે મહતિ નિખિલં પૂરયિત્વા ચ લોકમ્ ।
પુત્રં ધૃત્વા નરપતિપદે પ્રાપ્ય સર્વોપશાન્તિં
તત્ત્વજ્ઞો ઽસૌ કિમપિ પરમં બ્રહ્મભાવં જગામ

સ્યુરેતે દસ્યવઃ સર્વે પૂર્વં યે પૂરિતા મયા ।
રત્નદ્રીપાભિગમને તસ્મિન્ સુપ્રિયજન્મનિ

ઇતિ શાસ્તા સ્વવૃત્તાન્તકથયા વિદધે વિભુઃ ।
દાનવીર્યોપદેશેન ભિક્ષૂણામનુશાસનમ્