અવદાનકલ્પલતા · અધ્યાય 5

ઇતિ ક્ષેમેન્દ્રવિરચિતાયામ્ બોધિસત્ત્વાવદાનકલ્પલતાયાં માન્ધાત્રવદાનં નામ ચતુર્થઃ પલ્લવઃ ॥
5. ચન્દ્રપ્રભાવદાનમ્ ।
દુગ્ધાબ્ધિર્વિબુધાર્થનાતિવિધુરઃ ક્ષુબ્ધશ્ચકમ્પે ચિરં
કમ્પન્તે ચ નિસર્ગતઃ કિલ ફલોત્સર્ગેષુ કલ્પદ્રુમાઃ ।
એકઃ કો ઽપિ સ જાયતે તનુશતૈરભ્યસ્તદાનસ્થિતિર્
નિષ્કમ્પઃ પુલલોત્કરં વહતિ યઃ કાયં પ્રદાનેષ્વતિ

અસ્તિ કૌલાસહાસિન્યામુત્તરસ્યામનુત્તરા ।
દિશિ ભદ્રશિલા નામ ભુવનાભરણં પુરી

યસ્યાં સિતયશઃપુષ્પાઃ સફલાઃ સર્વસંપદઃ ।
દાનોદ્યાનલતાઃ પ્રીત્યૈ બભૂવુઃ પુરવાસિનામ્

યત્ર ત્રિપુરજિન્નેત્રશિખિત્રસ્તો મનોભવઃ ।
અબલાભિશ્ચલક્રીડભ્રૂભઙ્ગૈરેવ રક્ષ્યતે

મુક્તાજાલોજ્જ્વલા યત્ર્ અભાતિ હેમગૃહાવલી ।
મેરોઃ શિખરમાલેવ વિસ્ફુતત્સ્ફીતતારકા

તસ્યાં ચન્દ્રપ્રભઃ શ્રીમાનભૂદ્ ભૂમિભૃતાં વરઃ ।
કૌલાસ ઇવ યઃ કાન્ત્યા ચકાર દિનચન્દ્રિકામ્

યસ્ય દેહપ્રભાપૂરૈઃ પૂર્ણિન્દુદ્યુતિહારિભિઃ ।
નિશાસુ દીપકાભાસુ નાભૂતુ સ્નેહગુણક્ષયઃ

સ્મરજ્વરં ભજન્તે ઽસ્ય દર્શનેનૈવ તારકાઃ ।
ઇતિ ચ્છત્રછલાદસ્ય છાદિતં ખમિવેન્દુના

પ્રદિશત્યેષ સતતં શ્રિયં સત્કોશસંશ્રયામ્ ।
ઇતિ તદ્દર્શનેનૈવ સંકોચં પ્રાપ પદ્મિની

સેનાહંકારમુત્સૃજ્ય ત્યાગશુભ્રશ્રિયા શ્રિયઃ ।
નિર્દિષ્ટાશ્છત્રમુકુટપ્રકટાઃ પુરવ્ષિનામ્

શુશુભે વિભવસ્તસ્ય પુણ્યાલંકારણોન્નતેઃ ।
આરોહતિ પરામ્ કોટીં નમ્રસ્ય ધનુષો ગુણઃ

ચત્વારિંશત્સહસ્રાણિ વત્સરાણાં શતાણિ ચ ।
બભૂવ દેહિનામાયુસ્તસ્ય કાલે કલિદ્વિષઃ

તસ્ય ષષ્ટિસહસ્રાણિ પુરીણાં પૂર્ણસંપદામ્ ।
બભૂવુર્લોકપાલસ્ય લોકપાલાધ્કાશ્રિયઃ

યજ્વાનઃ કીર્તિતિલકાસ્તસ્ય પુણ્યવિભૂષણાઃ ।
યજ્ઞધૂમલતાભઙ્ગૈર્બભુર્લોલાલકાઃ શ્રિયઃ

તસ્ય સંપત્કુમુદિનીવિકાસેન સદોદિતઃ ।
અભૂન્મન્ત્રી મહાચન્દ્રશ્ચદ્રલોક ઇવોજ્જ્વલઃ

યેન નિશ્ચલલક્ષ્યેણ પ્રભોઃ પ્રજ્ઞાપતાકયા ।
રાજ્યાબ્ધિકર્ણધારેણ પારમુત્તરિતં યશઃ

મહીધરાભિધશ્ચાસૌ બભૂવામાત્યકુઞ્જરઃ ।
ભૂમિભારસહસ્તસ્ય દિઙ્ગાગ ઇવ પઞ્ચમહ્

મન્ત્રણાભિન્નમન્ત્રસ્ય યસ્ય નીતિબૃહસ્પતેઃ ।
ત્યાજિતાઃ પ્રતિસામન્તાઃ શૌર્યં વિષમિવાહયઃ

તેનામાત્યેન સ નૃપઃ સ ચ રાજ્ઞા વિભૂષિતઃ ।
ગુણઃ સત્પુરુષેણેવ ગુણેનેવ ચ સજ્જનઃ

કૃતજ્ઞઃ સરલઃ સ્વામી સદ્ભૃત્યો ભક્તિનિર્ભરઃ ।
સુકૃતપ્રભવેણૈવ ભાગ્યયોગેન લભ્યતે

ઇયમેવ ચિરભ્રાન્તિવિશ્રાન્તિઃ સર્વસંપદામ્ ।
યદ્ગુણજ્ઞતયા વેત્તિ સ્વામિસત્પુરુષાન્તરમ્

તૌ કદચિદ્દદૃશતુઃ સ્વપ્નમન્યે ચ મન્ત્રિણહ્ ।
ક્ષયો યસ્ય ફલં દાનવ્યસનેન મહીપતેઃ

તૌ દૃષ્ટ્વા દુર્નિમિત્તાનિ પ્રાદુર્ભૂતાનિ શઙ્કિતૌ ।
વ્યગ્રઓ બભૂવતુર્નિત્યં શાન્તિસ્વસ્તિકકર્મસુ

નિમિત્તદર્શનોદ્વિગ્નાસ્તપિવનગતા અપિ ।
વિશ્વામિત્રપ્રભૃતયઃ સ્વામીત્યૂચુર્મહર્ષયઃ

અત્રાણ્તરે બ્રહ્મબન્ધુઃ પ્રાગ્જન્મબ્રહ્મરાક્ષસઃ ।
રૌદ્રાક્ષો નામ માત્સર્યક્રૌર્યદૌર્જન્યદુઃસહઃ

શ્રુત્વા દાનોદ્ભવામ્ કીર્તિં રાજ્ઞઃ સર્વગુણોજ્જ્વલામ્ ।
નિર્ગુણઃ સ ગુણદ્વેષિ સંતપ્તઃ સમચિન્તયત્

અહો બતાસ્ય નૃપતેર્ગીયતે ગગને યશઃ ।
અનિશં સિદ્ધગન્ધર્વગીર્વાણલલનાગણૈઃ

સદા વિશન્તિ મે કર્ણે તદ્ગુણસ્તુતિસૂચયઃ ।
કિં કરોમિ પ્રકૃત્યૈવ સહે નાન્યગુણોન્નતિમ્

તદ્ગત્વા દાનશીલસ્ય તસ્ય દાનાર્જિતં યશઃ ।
કરોમ્યેષ શિરોયાચ્ઞાપ્રતિષેધેન ખણ્ડિતમ્

યશસ્ત્યાજ્યતે દાનોત્થં શિરશ્ચેન્ન પ્રદાસ્યતિ ।
અથ દાસ્યતિ વિદ્વેષપ્રશાન્તિર્મે ભવિષ્યતિ

ઇતિ સંચિન્ત્ય સુચિરં સ કૌર્યકઠિનઃ શઠઃ ।
ગન્ધમાદનપાદાણ્તવાસી ભદ્રશિલાં યયૌ

ઇન્દ્રજાલપ્રયોગજ્ઞઃ સ કૃત્વા પ્રશમોચિતમ્ ।
વેષં કલુષસંકલ્પઃ પુરીં પ્રાપ મહીપતેઃ

અસ્મિન્ ભવવને નિત્યં ગુણદોષસમાકુલે ।
કલ્પવૃક્ષાઃ પ્રજાયન્તે જાયન્તે ચ વિષદ્રુમાઃ

અશેષનાશપિશુનૈર્ઘોરસંત્રાસકારિભિઃ ।
દુર્નિમિત્તૈરિવ ખલૈઃ ખેદઃ કસ્ય ન દીયતે

ગુણિદ્વેષઃ પ્રકૃત્યૈવ પ્રકાશપરિપન્થિનઃ ।
દોષઆશ્રયસ્ય કો ભેદઃ ખલસ્ય તિમિરસ્ય ચ

સ્વચ્છન્દઘાતી સાધૂનાં વિદ્વેષવિષદુઃસહઃ ।
દીર્ઘપક્ષઃ ખલવ્યાલકરાલઃ કેન નિર્મિતઃ

તસ્મિન્ પ્રવિષ્ટે નગરં રૂપિણી પુરદેવતા ।
ઉવાચાભ્યેત્ય ભૂપાલં સંત્રાસતરલેક્ષણા

શિરોયાચક એષ ત્વાં બ્રહ્મબન્ધુરુપાગતઃ ।
વધ્યો ઽસૌ જીવિતોચ્છેદી જગતો જીવિતસ્ય તે

નિરુદ્ધો નગરદ્વારિ સ મયા મલિનાશયઃ ।
મમ તદ્દર્શનત્રસ્તં ધૃતિં ન લભતે મનઃ

ઇતિ બ્રુવાણાં ભૂપાલઃ પ્રોવાચ પુરદેવતામ્ ।
અર્થિસંરોધસંજાતલજ્જયા નમિતાનનઃ

દેવિ યાચ્ઞાભિયાતો ઽસૌ પ્રવિશત્વનિવારિતઃ ।
દિર્ઘોચ્છ્વાસં સહે નાહમાશાવૈફલ્યમર્થિનઃ

યાચ્ઞા પ્રણયિનામર્થે પુણ્યપ્રાપ્તસ્તનુવ્યયઃ ।
યુગસંખ્યામપિ સ્થિત્વા વિપદ્યન્તે હિ દેહિનઃ

એતદેવ સુજાતાનાં પૂજ્યં જગતિ જીવિતમ્ ।
યદેષામગ્રતો યાતિ નાર્થી ભગ્નમનોરથહ્

ક્રિયતામાનુકૂલ્યં મે ભવત્યા કુશલોચિતમ્ ।
આશાવિઘાતે સંતાપસ્તસ્ય તૂર્ણં નિવારતામ્

ઇતિ ભૂમિભૃતઃ શ્રુત્વા વચો નિશ્ચલનિશ્ચયમ્ ।
જગામાદર્શનં દેવી ચિન્તાસંતાપમાનસા

અથાયયૌ સ કુટિલઃ ખલઃ ક્રકચચેષ્ટિતઃ ।
દારુણઃ સરલસ્યૈવ ચ્છેદાય સ્વયમુદ્યતઃ

તસ્મિન્નૃપગૃહં પ્રાપ્તે વિવૃતદ્વારમર્થિનામ્ ।
ભૂર્ભૂપતિક્ષયભયાચ્ચકમ્પે સધરાધરા

નરેન્દ્રચન્દ્રમાસાદ્ય સ રાહુરિચ દુર્મુખઃ ।
સમભ્યધાદ્વિધાય પ્રાગશિવાર્થામિવાશિષમ્

સ્વસ્તિ રાજન્ દ્વિજન્મા હિ વિજને સિદ્ધિસાધકઃ ।
પ્રાતસ્ત્વામીપ્સિતપ્રાપ્ત્યૈ સર્વાર્થિસુરપાદપમ્

દૃષ્ટિર્વૃષ્ટિરિવામૃતસ્ય મહતી સૌજન્યમિત્રં મનઃ
ક્ષાન્તિઃ ક્રોધરજઃપ્રમાર્જનદી દુઃખાર્તમાતા મતિઃ ।
લક્ષ્મીર્દાનજલાભિષેકવિમલા સત્યોપયુજ્ક્તં વચઃ
નિત્યં યસ્ય સ એક એવ હિ ભવાન્ જાતો જગદ્બાન્ધવઃ

સિદ્ધયે કથિતં કૈશ્ચિચ્ચક્રવર્તિશિરો મમ ।
દીયતાં ત ત્વદન્યો વા દાતું શક્નોતિ કઃ પરહ્

સન્તિ સ્પષ્ટાર્થદાશ્ચિન્તામણિકલ્પદ્રુમાદયઃ ।
દુર્લભાર્થપ્રદાતારો વિરલાસ્તુ ભવદ્વિધાઃ

ઇત્યુક્તે તેન નૃપતિર્નિષ્કમ્પવિપુલાશયઃ ।
અર્થિસંદર્શનાનન્દનિર્ભરસ્તમભાષત

ધન્યો ઽહં યસ્ય મે બ્રહ્મન્નર્થિનામર્થસિદ્ધયે ।
નિર્વિકલ્પોપકરણં વ્યયં યાતિ સુજીવિતમ્

કદા પ્રાણાઃ પરાર્થે મે પ્રયાન્તીતિ મનોરથઃ ।
કિમેતાનિ ન પુણ્યાનિ પ્રાર્થ્યન્તે તે યદિ ત્વયા

આહોપકરણસિદ્ધ્યૈ શ્લાઘ્યં મે ગૃહ્યતાં શિરઃ ।
તત્તદેવ સ્થિરં લોકે યદ્યદર્થિસમર્પિતમ્

ઇત્યુક્તે હર્ષયુક્તેન ભૂભુજા સત્ત્વશાલિના ।
તમૂચતુર્મહામાત્યૌ મહાચન્દ્રમહીધરૌ

નિજજીવિતરક્ષૈવ ધર્મસ્તે પ્રથમઃ પ્રભો ।
ત્વયિ જીવતિ જીવન્તિ સર્વે જગતિ જન્તવઃ

ન દાતુમર્હસિ શિરઃ સર્વાધારં હિ તે વપુઃ ।
દીયતાં બ્રાહ્મણાયાસ્મૈ હેમરત્નમયં શિરઃ

સર્વાર્થૈરર્થિસાર્થાનાં પૂર્યન્તે યૈર્મનોરથાઃ ।
તેષાં સંરક્ષણેનૈવ સર્વં ભવતિ રક્ષિતમ્

સંકલ્પો ઽયં દ્વિજસ્યાસ્ય ક્રૂરઃ કલુષચેતસઃ ।
મૂલચ્છેદોપજીવ્યો હિ ન કલ્પતરુરર્થિનામ્

હેમરત્નશિરઃ પ્રાપ્ય યાત્વેષ શિરસાસ્ય કિમ્ ।
ચિન્તામણિર્વિનિષ્પ્રેક્ષ્યો ભુજ્યતે ન બુભુક્ષિતૈઃ

ઇત્યુક્તે મન્ત્રિમુખ્યાભ્યામ્ હેમરત્નમયં શિરઃ ।
સિદ્ધો નૈવોપયોગ્યં તન્મમેતિ બ્રાહ્મણો ઽબ્રવીત્

અથોન્મુમોચ નૃપતિર્મુકુટં મૌક્તિકાંષુભિઃ ।
શ્રિરોવિરહદુઃખેન સાશ્રુધારમિવાભિતઃ

મુકુટાનિ ક્ષણે તસ્મિન્નિપેતુઃ પુરવાસિનામ્ ।
દિગ્દાહોન્મુખતુલ્યાભિરુલ્કાભિઃ સહ ભૂતલે

રાજ્ઞા પ્રદાને શિરસઃ સર્વથા પરિકલ્પિતે ।
તૌ ચક્રતુસ્તનુત્યાગં મન્ત્રિણૌ દ્રષ્ટુમક્ષમૌ

રત્નગર્ભમથોદ્યાનં પ્રવિશ્ય પૃથિવીપતિઃ ।
ઉત્ફુલ્લચમ્પકસ્યાધઃ શિરશ્છેત્તું સમુદ્યયૌ

ઉદ્યાનદેવતા દૃષ્ટ્વા તં શિરશ્છેત્તુમુદ્યતમ્ ।
મા કૃથાઃ સાહસં રાજન્નિત્યુવાચ શુચાકુલા

કમ્પમાનાઃ પ્રલાપિન્યસ્તં મત્તાલુકુલસ્વનૈઃ ।
ન્યવારયન્નવલતા લોલપલ્લવપાણિભિઃ

સો ઽપિ નિશ્ચલસંકલ્પઃ પ્રસાદ્યોદ્યાનદેવતામ્ ।
વિમલાં બોધિમાલમ્બ્ય બભૂવ પ્રણિધાનવાન્

અસ્મિન્ રત્નમયોદ્યાને પુણ્યરાશિસમુન્નતમ્ ।
સ્તૂપમસ્તુ પ્રશાસ્તુસ્તુ સત્ત્વસંતારણોચિતમ્

યત્કિંચિદર્જિતં પુણ્યં સંકલ્પેન મયામુના ।
ભવન્તુ તેન સંસારે નિઃસંસારાઃ શરીરિણઃ

ધ્યાત્વેતિ ચમ્પકતરોઃ શાખાયાં નૃપતિઃ શિરઃ ।
બદ્ધ્વા કચકલાપેન છિત્ત્વા પ્રાદાદ્દ્વિજન્મને

અથ નરપતે સત્ત્વોત્સાહસ્ફુટપ્રણિધાનતઃ
કિમપિ વિમલૈઃ પુણ્યાલોકૈર્દિગન્તવિસારિભિઃ ।
વિગલિતમહામોહૌઘાન્તઃ શ્રિતઃ પરિનિર્વૃતિં
પ્રવિરતભવાભ્યાસાયાસઃ ક્ષણાદબહ્વજ્જનહ્

ઇતિ પ્રાગ્જન્મવૃત્તાન્તકથયા ભગવાન્ જિનઃ ।
ભિક્ષૂણામ્ વિદધે શુદ્ધદાનસદ્ધર્મદેશનામ્