અવદાનકલ્પલતા · અધ્યાય 46

ઇતિ ક્ષેમેન્દ્રવિરચિતાયાં બોધિસત્ત્વાવદાનકલ્પલતાયાં કૃતજ્ઞાવદાનં પઞ્ચચત્વારિંશઃ પલ્લવઃ ॥
46. શાલિસ્તમ્બાવદાનમ્ ।
દાનૈકતાનમનસાં પૃથુસત્ત્વભાજામુત્સાહમાનગુણભોગવિભૂટિપૂતઃ ।
પ્રાકુણ્યસંચયમયઃ કુશલભિધાનઃ કાલે ફલત્યવિકલઃ કિલ કલ્પવૃક્ષઃ

કોસલેન્દ્રસ્ય ભૂભર્તુઃ શ્રાવસ્ત્યામ્ ભગવાન્ પુરા ।
વિજહાર વ રોદ્યાને સહ ભિક્ષગણૈર્જિનઃ

આદિમધ્યાણ્તકલ્યાણં બહ્વાભિભવસાધકમ્ ।
સંદિદેશ સ સદ્ધર્મં ત્રૈલોક્યકુશલોદ્યતઃ

અત્રાણ્તરે નાગરાજપુત્રાઃ સાગરવાસિનહ્ ।
ચત્વારઃ સુગતોદીર્ણં સદ્ધર્મં પરમામૃતમ્

અભિરત્યાખ્યયા સ્વસ્રા પ્રેરિતાઃ શ્રોતુમાગતાઃ ।
તે બલાતિબલ-શ્વાસ-મહાશ્વાસાભિધાઃ સમમ્

ક્રકુચ્છન્દસ્ય સુધિયઃ કાલે ભગવતઃ પુર ।
કનકાખ્યસ્ય ચ મુનેઃ કાશ્યપસ્ય ચ યત્નતઃ

આજગ્મુઃ શ્રીસુખાસક્તાઃ શ્રોતુમપ્રાર્થિતા અપિ ।
તત્પુણ્યપરિણામેન પ્રાપ્તાઃ શાક્યમુનેઃ પુરા

તેષુ પ્રણમ્ય શાસ્તારં ચરણાલીનમૌલિષુ ।
વિધાય માનુષં રૂપમુપવિષ્ટેષુ પર્ષદિ

સદ્ધર્મમાયયૌ શ્રોતું કોસલેન્દ્રઃ પ્રસેનજિત્ ।
લક્ષ્મીમન્દસ્મિતચ્છાયં નિવાર્ય ચ્છત્રચામરમ્

શાસ્તુઃ પાદપ્રણામાય વિશતસ્તસ્ય સંસદિ ।
અવકાશં નતાશ્ચક્રુઃ સર્વે નૃપતિગૌરવાત્

તસ્યાભિનન્દ્યમાનસ્ય વર્ષાશ્રમગુરોર્નૃભિઃ ।
નાગરાજસુતાશ્ચક્રુર્નાવકાશં ન સત્કૃતમ્

તસ્યાભિનન્દ્યમાનસ્ય વર્ણાશ્રમગુરોર્નૃભિઃ ।
નાગરાજસુતાશ્ચક્રુર્નાવકાશં ન સત્કૃતમ્

સ સંજ્ઞયા સમાદિશ્ય નિજં પરિજનં પુરઃ ।
ગમને નિગ્રહમ્ તેષાં નિર્વિકાર ઇવાભવત્

ભગવાનપિ સર્વજ્ઞસ્તસ્ય જ્ઞાત્વા ચ નિશ્ચયમ્ ।
ધર્મોપદેશપર્યન્તે પ્રોવાચ રચિતસ્મિતઃ

ન વિદ્વેષરજઃપૂર્ણમનોમલિનદર્પણે ।
ભાતિ ધર્મોપદેશસ્ય પ્રતિબિમ્બપ્રતિગ્રહઃ

અવિહિતસમતાનાં કોપમોહાહતાનાં કૃશમપિ કુશલાંશં નોપદેશઃ કરોતિ ।
ન હિ વહુતરદોષે શુદ્ધિહીને શરીરે વ્રજતિ હતમતીનામ્ ભેષજં ભેષજત્વમ

ઇતિ યુક્તં ભગવતા હિતમુક્તં મહીપતિઃ ।
શ્રુત્વાપિ ન ચ તત્યાજ નાગેષુ વિમનસ્કતામ્

ભગવન્તં પ્રણમ્યાથ પ્રયાતે સ્વપદં નૃપે ।
નાગાસ્તત્સૈનિકાબદ્ધમાર્ગે વ્યોમપથા યયુઃ

તે વિચિન્ત્ય સ્વભવને ક્ષ્માસંક્ષયકૃતક્ષણાઃ ।
ઘોરનિર્ઘાતમેઘૌઘગ્રસ્તલોકાઃ સમાયયુઃ

તેષાં વ્યવસિતં જ્ઞાત્વા સર્વજ્ઞઃ પક્ષપાતિનામ્ ।
રક્ષ્ઃઆક્ષમં ક્ષિતિપતેર્મૌદ્ગલ્યાયનમાદિશત્

અથ નાગગણોત્સૃષ્ટા વજ્રવૃષ્ટિર્મહીપતૌ ।
ભૂભર્તુસ્તત્પ્રભાવેણ પ્રયયૌ પુષ્પવૃષ્ટિતામ્

શસ્ત્રાસ્ત્રવૃષ્ટિર્નિબિડક્ષિપ્તા તૈરથ દુઃસહા ।
મૌદ્ગલ્યાયનસંકલ્પાદ્યયૌ રાજાર્હભોજ્યતામ્

તત્પ્રભાવાત્પ્રયાતેષુ ભોગ્નોત્સાહેષુ ભોગિષુ ।
ગત્વા વવન્દે સુગતં નૃપતિર્વીતવિપ્લવઃ

સ મૌદ્ગલ્યાયનસ્યાર્ઘ્યમુચિતં ભોગસંપદા ।
ભક્તિસંસ્કારસુભગં વિદધે જિઅન્શાસનાત્

તતઃ સ્વર્ગોચિતામ્ ભિક્ષુર્વિભૂતિં વીક્ષ્ય ભૂપતેઃ ।
પપ્રચ્છ કૌતુકવશાત્ સર્વજ્ઞં ચરિતાઞ્જલિઃ

ભગવન્ કસ્ય પુણ્યસ્ય પ્રભાવેણ પ્રસેનજિત્ ।
સર્વૈર્વિરાજિતં ભોગૈઃ પ્રાજ્યં રાજ્યમવાપ્તવાન્

ઇક્ષુસ્તમ્બવદેતસ્ય શાલિસ્તમ્બશ્ચ જાયતે ।
દિવ્યપાનાન્નસંપત્તિઃ ફલં તત્કસ્ય કર્મણઃ

ઇતિ પૃષ્ટઃ પ્રણયિના ભિક્ષુણા ભગવાન્ જિનઃ ।
ઉવાચ શ્રૂયતાં રાજ્ઞઃ કારણં ભોગસંપદામ્

કોસલે ઽસ્મિન્ જનપદે ખણ્ડાખ્યગુડકર્ષકઃ ।
દદૌ પ્રત્યેકબુદ્ધાય પૂર્વમિક્ષુરસૌદનમ્

ભુક્તેનેક્ષુરસાન્નેન તેન વાતગદાર્દિતઃ ।
પ્રત્યેકબુદ્ધસ્તત્પુણ્યૈઃ પ્રસન્નઃ સુસ્થતાં યયૌ

રાજા પ્રસેનજિત્ સો ઽયં પુણ્યવાન્ ગુડકર્ષકહ્ ।
તેન પુણ્યપ્રભાવેણ ભોગભાગી વિરાજતે

ઉપકારઃ કૃતજ્ઞાનાં નિકારઃ ક્રૂરચેતસામ્ ।
સુકૃતાંશશ્ચ શાધૂનામપ્લો ઽપ્યાયાત્યનલ્પતામ્

સર્વજ્ઞેનેતિ કથિતે પૂર્વપુણ્યે મહીપતેઃ ।
બભૂવ સુકૃતોત્કર્ષે ભિક્ષુરાશ્ચર્યનિશ્ચલહ્

અથ ભક્ત્યા ભગવતઃ કૃત્વા રાજાધિવાસનામ્ ।
ઉપનિન્યે સ્વયં તાં તાં સુરાર્હાં ભોગસંપદમ્

પરોપચારૈ રુચિરૈરર્ચિતે કાઞ્ચનાસને ।
સુખોપવિષ્ટં પ્રોવાચ નરનાથસ્તથાગતમ્

ભગવન્ મે ભવદ્ભક્તિવિભક્તસુકૃતશ્રિયઃ ।
ચયહ્ કુશલમૂલાનામનિર્મુક્ત્યૈ ભવિષ્યતિ

વિનયાત્પાર્થિવેનેતિ પૂર્ણપુણ્યાભિમાનિના ।
પૃષ્ટઃ સ્મિતસિતાલોકં જગાદ સુગતઃ સૃજન્

રાજન્ સંસારમાર્ગો ઽયમનાદિનિધનોદ્ભવઃ ।
હેલાલઙ્ઘ્યઃ કથં પુંસામપ્રાપ્ય ક્લેશસંક્ષયમ્

ચિરપરિચિતૈશ્ચક્રાવર્તૈરસક્તગતાગતિઃ
પ્રકૃતિગહનઃ સંસારો ઽયં સુખેન ન લઙ્ઘ્યતે ।
અસતિ હિ વિના યોગાભ્યાસં ક્ષયે કિલ કર્મણાં
સ્ફુટફલતતિર્ધર્મો ઽપ્યસ્મિન્નિબન્ધનતામ્ ગતઃ

સર્વતો વિનિવૃત્તસ્ય દાનાભ્યાસેન ભૂયસા ।
મમાપિ ધર્મસંસારો બભૂવ ભૂરિજન્મકૃત્

ધનિકો નામ ધનવાન્ વારાણસ્યામભૂત્પુરા ।
તાપાપહઃ ફલસ્ફીટશ્છાયાવૃક્ષ ઇવાર્થિનામ્

દુર્ભિક્ષક્ષપિતે લોકે વિષમક્લેશવિહ્વલે ।
ભોજ્યં પ્રત્યેકબુદ્ધાનાં સો ઽર્થિતઃ પઞ્ચભિઃ શતૈઃ

સ તેષાં પરભોગાર્હં દુર્ભિક્ષાવધિ ભોજનમ્ ।
અકલ્પયદનલ્પશ્રીઃ કોષ્ઠાગારી ગતસ્મયઃ

શતપઞ્ચકસંઘાતૈર્ભોક્તું તસ્ય ગૃહં તતઃ ।
ક્રમાત્પ્રત્યેકબુદ્ધાનામ્ સહસ્રદ્વયમાયયૌ

તસ્ય તત્પુણ્યવાસેન જાતો લબ્ધફલશ્રિયા ।
દુર્ભિક્ષદાનજનિતો રત્નકોશસ્તદાક્ષયઃ

સુખં સનાતનં પુણ્યભોગ્યત્વં પ્રણિધાનતઃ ।
શાસ્તુસ્તતઃ પરેણાયં સમ્યક્સંબોધિમાપિતઃ

પુણ્યેન પાપેન ચ વેષ્ટિતેયં સંસારિણાં કર્મફલપ્રવૃત્તિઃ ।
સિતાસિતા બન્ધનરજ્જુરેષા તત્સંક્ષયે મોક્ષપથં વદન્તિ

ઇતિ ક્ષિતીશઃ કથિતં જિનેન મોહવ્યપાયેન નિશમ્ય મોક્ષમ્ ।
ક્લેશક્ષયાર્હં શમમેવ મત્વા પુણ્યાભિમાનં શિથિલીવકાર