અવદાનકલ્પલતા · અધ્યાય 44

ઇતિ ક્ષેમન્દ્રવિરચિતાયાં બોધિસત્ત્વાવદાનકલ્પલતાયાં હિરણ્યપાણ્યવદાનં ત્રિચત્વારિંશઃ પલ્લવઃ ॥
44. અજાતશત્રુપિતૃદ્રોહાવદાનમ્ ।
દુર્જનદુઃસહવિષધરભીષણતરતિમિરપતિતાનામ્ ।
આલમ્બનજનનં ભવભયહરણં જિનસ્મરણમ્

પુરે રાજગૃહાભિખ્યે ભગવાન્ ભૂભૃતઃ પુરા ।
કટકે ગૃધ્રકૂટસ્ય વિજહાર તથાગતઃ

તસ્મિન્નવસરે રાજા બિમ્બિસારઃ સુતપ્રિયઃ ।
અજાતશત્રુણા તત્ર પુત્રેણ ક્રૂરકારિણા

સુહૃદઃ પાવકસ્યેવ દેવદત્તસ્ય સંમતમ્ ।
ઘોરાન્ધબન્ધનાગારં નિઃસંચારં પ્રવેશિતઃ

પત્ન્યા પ્રવેશિતં તસ્ય બન્ધને ગૂઢભોજનમ્ ।
જ્ઞાત્વા સ તત્ક્ષયાકાઙ્ક્ષી ક્ષુત્ક્ષામસ્ય ન્યવારયત્

રૂક્ષઃ કૃશો ઽતિમલિનઃ સો ઽભવત્ પૃથિવીપતિઃ ।
અકાલકાલમેઘાર્તઃ કૃષ્ણપક્ષ ઇવોડુપઃ

સંકીર્ણવાસસંતાપાત્પ્રાયઃ પેશલચેતસામ્ ।
કરોત્યાલિઙ્ગનં પ્રૌઢા ગાઢપ્રણયિની વિપત્

સ સમુદ્ધિશ્ય શોકાર્તઃ સુગતાધ્યુષિતાં દિશમ્ ।
કૃતાઞ્જલિર્નતશિરાઃ ક્ષામસ્વરમભાષત

નામસ્તુભ્યં ભગવતે મહાર્હાય મહાર્હતે ।
દીનોદ્ધરણસંનદ્ધસમ્યક્સંબોધિબોધિચેતસે

નમસ્તે ઘોરસંસારમકરાકરસેતવે ।
જિનાય જનતાજન્મક્લેશપ્રશમહેતવે

નમો નિત્યપ્રબુદ્ધાય સર્વસત્ત્વૈકબન્ધવે ।
વિશુદ્ધધાન્મે બુદ્ધાય કરુણામૃતસિન્ધવે

ઇતિ ભક્તિસુધાં શિક્ત્વા સુગતશ્રવણોચિતામ્ ।
પુણ્યપુષ્પપ્રસવિનીં સ ચક્રે સ્તુતિમઞ્જરીમ્

સર્વજ્ઞસ્તસ્ય વિજ્ઞાય કાયક્લેશશમયીં દશામ્ ।
બન્ધનાગારવિવરાલોકૈરાપ્યાયનમ્ વ્યધાત્

અજાતશત્રુસ્તદ્વૃત્તં જ્ઞાત્વા શઙ્કાકુલઃ પિતુઃ ।
ન્યવારયદ્બન્ધગૃહે સુસૂક્ષ્મવિવરાણ્યપિ

તતસ્તસ્ય તદાદેશાત્ ચક્રુર્બન્ધનરક્ષિણઃ ।
ક્ષુરેણ ગાઢબદ્ધસ્ય પાદયોસ્તદ્વિકર્તનમ્

સ તીવ્રવૈશસક્લેશવ્યથિતહ્ પાર્થિવઃ પરમ્ ।
નમો બુદ્ધાય બુદ્ધાયેત્યાર્તસંક્રન્દનં વ્યધાત્

ભગવાનથ સર્વજ્ઞઃ પુરઃ પ્રત્યક્ષતાં ગતઃ ।
શક્રદત્તાસનાસીનઃ કારુણ્યાત્તમભાષતઃ

રાજન્ કિં ક્રિયતે ક્રૂરકર્મણાં ગતિરીદૃશી ।
શુભાશુભસમુદ્ભૂતં ન ભુક્તં ક્ષિયતે ફલમ્

રાગદ્વેષવિષાસક્તે નાનાવ્યસનદુઃસહે ।
એવંવિધૈવ નિઃસારે સંસારે દુઃખસારતા

સંક્લેશકલિલે કાલે વિપત્સંપદ્વિસંકટે ।
ધૈર્યમેવ પરિત્રાણં વૈરાગ્યં ચ નિરાકુલમ્

સંસારઘોરગહનાન્તરવર્ધમાનૈઃ દુઃખાનલવ્યતિકરપ્રસૃતૈરસિક્તાઃ ।
ધૂમોદ્ગમૈરિવ પુનઃ સુકૃતોચિતાનાં બાષ્પામ્બુબિન્દુકલિલા ન દૃશો ભવન્તિ

ભજસ્વ ધૈર્યં દુઃખે ઽસ્મિન્ ભોગાશાં ત્યજ ભૂપતે ।
પરિણામવિરોધિન્યઃ સર્વાઃ સંસારવૃત્તયઃ

અધુનૈવ તવાસન્ના દેહાત્તે કુશલસ્થિતિઃ ।
ઇત્યુક્ત્વા તં સમાશ્વસ્ય ભગવાન્ સ્વપદં યયૌ

બિમ્બિસારો ઽપિ દેહાન્તે તસ્મિન્નેવ ક્ષણે દિવિ ।
અભૂજ્જિનર્ષભો નામ શ્રીમાન્ વૈશ્રવણાત્મજઃ

અજાતશત્રુર્જનકં જ્ઞાત્વા વિગતજીવિતમ્ ।
શરીરમસ્ય સત્કૃત્ય નિનિન્દ નિજદુષ્કૃતમ્

તસ્યાતિતીવ્રપાપાર્તં ચિત્તં દુર્વૃત્તદૂષિતમ્ ।
પશ્ચાત્તાપાગ્નિપતનં પ્રાયશ્ચિત્તમિવાકરોત્

સો ઽવદદ્બત સંમોહાદૈશ્વર્યમદલુબ્ધધીઃ ।
દુર્વૃત્તપાતકશ્વભ્રે પતિતો ઽહમધોમુખઃ

શ્રુતપ્રજ્ઞાદરિદ્રાણાં નિજનિદ્રાસુખાપહા ।
ચિન્તા દહતિ ગાત્રાણિ ખલમન્ત્રાનુવર્તિનામ્

પતિતસ્યાવસન્નસ્ય પાપપઙ્કે પ્રમાદિનહ્ ।
અનાલમ્બસ્ય સંત્રાણં જિનસંસ્મરણં મમ

ઇતિ સંચિન્ત્ય સુચિરં સ ગત્વા સુગતાન્તિકમ્ ।
જુગુપ્સમાનઃ કુકૃતાત્પરં સંકોચમાયયૌ

તત્રાપવિત્રમાત્માનં મન્યમાનઃ સપત્રપઃ ।
પ્રણનામ જિનં દૂરાત્ પાપસ્પર્શભયાદિવ

સાશ્રુનેત્રઃ પરિત્રાણં સ સર્વજ્ઞં વ્યજિજ્ઞપત્ ।
સકમ્પઃ કાયસંસક્તં વિધુન્વન્નિવ દુષ્કૃતમ્

ભગવન્ કૃતપાયો ઽહમાસન્નનરકાનલઃ ।
ઉત્તપ્તઃ કરુણાસિન્ધું ત્વામેવ શરણં ગતઃ

મામિયં શોણપર્યન્તા દૃષ્ટિસ્તે પુષ્કરપ્રભા

ખલમન્ત્રપ્રવૃત્તેન દુર્વૃત્તેન પ્રમાદિના ।
મયા વિભવલુબ્ધેન પાપેન નિહતઃ પિતા

ઇતિ પ્રલાપિનસ્તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા તથાગતઃ ।
સસર્હ તત્પાપરજઃશુદ્ધ્યૈ પુણ્યસરસ્વતીમ્

રાજન્ન ચિન્તિતઃ પાપઃ ખલેનેવ સ્વકર્મણા ।
પ્રેરિતસ્ત્વં પિતૃવધે પતિતઃ પાપસંકટે

દુઃખં તત્તેન ભોક્તવ્યં પ્રાપ્તવ્યં કિલ્બિષં ત્વયા ।
તવ તસ્ય ચ ભૂપાલ તુલ્યૈષા ભવિતવ્યતા

નિજકણ્ઠસમુત્કીર્ણાં લલાટપટવર્તિની ।
શિલાશકલલેખેવ નિશ્ચલા નિયતિર્નૃણામ્

કુર્વતા કલુષં કર્મ ખલપ્રેરણયા ત્વયા ।
પ્રત્યાસન્નામૃતશ્રેયઃ સ્વહસ્તેન તિરસ્કૃતમ્

અદ્યાપિ યદિ તે પાપં હન્તું પ્રાપ્તું ચ સંપદમ્ ।
વાઞ્છાસ્તિ તત્કુરુ મતિં પુણ્યે પાપશમાત્મનિ

દીપવૃત્ત્યા સુખં સૂતે જીવયત્યુજ્જ્વલં યશહ્ ।
અમૃતસ્ય પ્રકારો ઽયં સુવૃત્તઃ સત્સમાગમઃ

પશ્ચાત્તાપાગ્નુપાતેન સાધુના સંગમેન ચ ।
સંકીર્તનેન દાનેન પાપં નશ્યતિ દેહિનામ્

પાત્રં પવિત્રયતિ નૈવ ગુણાન્ ક્ષિણોતિ સ્નેહં ન સંહરતિ નૈવ મલં પ્રસૂતે ।
દોષાવસાનરુચિરશ્ચલતાં ન ધત્તે સત્સંગમઃ સુકૃતસદ્મનિ કો ઽપિ દીપઃ

ગુણિગણવિપદ્દીક્ષાદક્ષઃ ક્ષપાક્ષણસંનિભઃ
સકલનયનવ્યાપારાણાં જનેષુ નિરોધકઃ ।
અસમવિષમાયાસાવાસઃ પ્રકાશપરિક્ષયાત્
સૃજતિ હિ મહામોહાગ્દાઢં તમઃ ખલસંગમઃ

પ્રત્યેકબુદ્ધસ્ત્વં રાજન્ કાલેન ક્ષીણકિલ્બિષઃ ।
ભવિષ્યસિ વિવેકેન કૃતાલેકઃ શનૈઃ શનૈઃ

ઇતિ તસ્ય દયાશ્વાસં ચકાર બહ્ગવાન્ જિનહ્ ।
પતિતેષ્વધિકં સન્તઃ કરુણાસ્નિગ્ધલોચનાઃ

તતઃ પ્રણમ્ય સુગતં પ્રયાતઃ સ્વપદં નૃપઃ ।
મહતઃ પાપભારસ્ય વિવેદ લઘુતામિવ

તસ્મિન્ પ્રયાતે સર્વજ્ઞઃ પૃષ્ટસ્તત્કર્મ કૌતુકાત્ ।
ભિક્ષુભિઃ ક્ષિતિપાલસ્ય પૂર્વવૃત્તમભાષત

વારાણસ્યાં નિરાયાસવિલાસવ્યવસાયિનઃ ।
ચત્વારઃ શ્રેષ્ઠિતનયા બભૂવુઃ શ્રીવિશૃઙ્ખલાઃ

તે કદાચિત્ સુખક્ષીબા મિથઃ કલિકથાસ્થિતાઃ ।
પ્રત્યેકબુદ્ધમાયાન્તં દદૃશુર્યૌવનોદ્ધતાઃ

તં દૃષ્ટ્વા જાતવિદ્વેષાઃ શમસંયમનિન્દકાઃ ।
જ્યેષ્ઠઃ સુન્દરકો નામ ભ્રાતૄન્ પ્રોવાચ સસ્મિતઃ

અયં ચીવરપાત્રાઙ્કઃ પાનેન ગતજીવિતઃ ।
ક્ષિબો વિધીયતે ભિક્ષુરિત્યયં મે મનોરથઃ

ઇત્યુક્તે ચાપલાત્ તેન દ્વિતીયઃ કુન્દરાભિધઃ ।
ઉવાચ ભિક્ષું ક્ષિપ્ત્વેમં હન્તુમિચ્છામ્યહં જલે

તતસ્તૃતીયો ઽપ્યવદત્ પાપઃ સુન્દરકાભિધઃ (?) ।
એષ ભિક્ષુર્વરં તસ્યાં વીથ્યાં નિક્ષિપ્યતે જવાત્

ચતુર્થો ઽપ્યવદત્ ક્રૂરમતિઃ કન્દરકાભિધઃ ।
ભિક્ષોઃ ક્ષુરેણ ક્રિયતે નિશ્ચર્મ ચરણદ્વયમ્

ઇતિ તેષાં બ્રુવાણાનાં કલુષો ઽભૂન્મનોરથઃ ।
યેન જન્માન્તરે પ્રાપુસ્તે સ્વેચ્છાસદૃશં ફલમ્

ધનં પશ્યતિ લોભાન્ધઃ ક્રિધાન્ધઃ શત્રુમેવ ચ ।
કામાન્ધહ્ કામિનીમેવ દર્પાન્ધસ્તુ ન કિંચન

ધનિદ્ભૂતવિકારાણાં પ્રયાત્યનિયતાત્મનામ્ ।
મદમન્દવિચારાણામાનન્દઃ ક્લેશબન્ધતામ્

ક્રુધ્યન્ત્યકારણમકારણમુત્પતન્તિ સ્નિહ્યન્ત્યકારણમકારણમામનન્તિ ।
મોહાહતાઃ ખલુ હિતાહિતનિર્વિચારાઃ તૃપ્તાઃ પરં નૃપશવઃ સમદા ભવન્તિ

જ્યેષ્ઠઃ શ્રેષ્ઠિસુતઃ પાપાત્સ એવાપરજન્મનિ ।
શારિર્યાનાભિધઃ શાક્યઃ પીત્વા મદ્યં વ્યપદ્યત

દ્વિતીયો ઽપિ મહાન્નામ શાક્યસ્તોયે ક્ષયં ગતઃ ।
તૃતીયશ્ચ સ્વપુત્રેણ વ્યસ્તો રાજા પ્રસેનજિત્

બિમ્બિસારશ્ચતુર્થો ઽસૌ ધૃતઃ પુત્રેણ બન્ધને ।
પ્રયુક્તં ધનવત્કર્મ ભુજ્યતે હિ સવૃદ્ધિકમ્

મોહાહતૈરિહ હિ સદ્ભિરસદ્ભિરેષાં નિઃશર્મ કર્મ સહસૈવ વિડમ્બ્યતે યત્ ।
બાષ્પામ્બુપૂર્ણનયનૈરનયોપનીતઃમસ્તોકશોકવિવશૈરનુભૂયતે ઽત્ર

સુગતકથિતમેતત્ પૂર્વજન્મપ્રવૃત્તં વિષવિષમવિપાકં બિમ્બિસારસ્ય વૃત્તમ્ ।
વિબુધસદસિ ભિક્ષુઃ સ્પષ્ટમાકર્ણ્ય મેને વ્યસનશતનિમિત્તં દૂષિતં ચિત્તમેવ