અવદાનકલ્પલતા · અધ્યાય 35

ઇતિ ક્ષેમેન્દ્રવિચરિતાયાં બોધિસત્ત્વાવદાનકલ્પલતાયાં ગૃહપતિસુદત્તાવદાનં ચતુર્સ્ત્રિશઃ પલ્લવઃ ॥
35. ઘોષીલાવદાનમ્ ।
ફલં સમાનં લભતે સ દાતુર્યાતિ ક્ષણં દાનસહાયતાં યઃ ।
પરોપકારપ્રણયોદ્યતાનાં નાપુણ્યકર્મા સચિવત્વમેતિ

રમ્યે પુરા ભગવતિ શ્રાવસ્ત્યાં જેતકાનને ।
અનાથપિણ્ડદારામવિહારાધિરતે જિને

કૌશામ્બ્યાં વત્સનૃપતિર્બભૂવોદયનાભિધઃ ।
ગાયત્યદ્યાષિ યત્કીર્તિર્વિદ્યાધરવધૂજનઃ

અભવદ્વિષયે તસ્ય કર્માન્તાકરજીવનઃ ।
ગૃહસ્થઃ સુધનો નામ ધનાધાનવિચક્ષણઃ

નૃપઃ કદાચિંદાસ્થાને તં કાર્યાર્થિનમાગતમ્ ।
વચસૈવ પરિજ્ઞાય જગાદ્ વિહિતાદરઃ

જાનામ્યહં ગૃહપતે હિરણ્યોપચિતસ્વરમ્ ।
વિપુલઃ સંચયજ્ઞસ્ય સુવર્ણનિધિરસ્તિ તે

ઇત્યુક્તઃ સસ્મિતં રાજ્ઞા સ તમૂચે કૃતાઞ્જલિઃ ।
સત્યમસ્ત્યેવ મે રાજન્ ગૃહે કાઞ્ચનસંચયઃ

સદ્વૃત્તચિન્તાનિરતે દેવે વાત્સલ્યપેશલે ।
કિં વા નાસ્તિ જનાસ્યાસ્ય પિતરિ ત્વયિ ગોપ્તરિ

ધનિનો યાન્ત્યધનતાં નિધનં યાન્તિ ચાધનાઃ ।
વ્યાઘ્રતામ્ યાતિ દેદ્ભૂભૃદામિષાઘ્રાણનિર્ઘૃણઃ

નિઃસઙ્કૈરર્જ્યતે વિત્તમર્જિતં ચ વિભજ્યતે ।
વિભક્તં ભુજ્યતે સ્પષ્ટં જનૈર્ધર્મધને નૃપે

ઉપપન્નં વચઃ શ્રુત્વા ધીમતસ્તસ્ય ભૂપતિઃ ।
તમૂચે દશનોદ્યોતૈઃ પ્રસાદં દર્શયન્નિવ

મતિમાન્ કાર્યસચિવસ્ત્વં મે ભવિતુમર્હસિ ।
ધીધૂર્યૈસ્ત્વદ્વિધૈરેવ ધાર્યતે ધરણીભરઃ

ઇતિ રાજવચઃ શ્રુત્વા શુધનસ્તમભાષત ।
ન્ અવયં રાજસેવાસુ સભામણ્ડલપણ્ડિતાઃ

સ્વાચ્છન્દ્યોદ્યાનવિચ્છેદઃ સુનિદ્રાસુખવિક્રયઃ ।
સેવા હિ પુંસાં સંસારદુઃખદૈન્યભયંકરઃ

ઈશ્વરૈર્મસ્તકન્યસ્તચરણઃ કૃતકૃત્યતામ્ ।
પાદપીઠ ઇવાયાતિ સેવકો ઽહં સ્થિતઃ સદા

સેવાયાસપ્રયાસેન પ્રાપ્તાનામપિ સંપદામ્ ।
સંભોગઃ પિશુનાસઙ્ગી પ્રભુભ્રૂભન્ગભઙ્ગુરઃ

એતાશ્ચ નાવતિષ્ઠન્તે પ્રયત્નેન ધૃતા અપિ ।
દર્પોગ્રદુર્ગ્રહગ્રાહદુર્ગ્રહા નૃપસંપદઃ

ક્ષણં નવનવાશ્લિષવિશેષપ્રણયોદ્યતાઃ ।
અવાચવારરમણીરમણીયા વિભૂતયઃ

ઇત્યુક્તપ્રતિષેધો ઽપિ સ રાજ્ઞા સચિવઃ કૃતઃ ।
અતિક્રામતિ કો નામ પ્રભવિષ્ણોઃ સમીહિતમ્

પ્રાપ્તપ્રૌઢપદં રાજ્ઞા નીતં સર્વાધિકારિતામ્ ।
વિદ્વેષદૂષિતાઃ સર્વે મન્ત્રિણસ્તં ન સેહિરે

ધર્મજિજ્ઞાસયા રાજ્ઞા પિશુનપ્રેરિતેન સઃ ।
નૈવાકરોદસત્કાર્યં નિયુક્તો ઽપિ પુન પુનઃ

આઘાતં પ્રેક્ષિતઃ સો ઽથ મિથ્યાકોપેન ભૂભુજા ।
તથાપ્યધર્મસંયુક્તં ન શાસનમતન્યત

એકજન્મસુખાયૈવ બહુજન્મશતાર્દિતમ્ ।
ન સાધુનિન્દિતં કર્મ કરોમીતિ જગાદ સઃ

ભયધર્મોપધાશુદ્ધઃ પ્રતિમુક્તઃ સ ભૂભુજા ।
દાનસત્રમવિચ્છિન્નમકરોદખિલાર્થિનામ્

સર્વત્ર વિશ્રુતે તસ્ય દાનસત્રે યશસ્વિનહ્ ।
કલ્પવૃક્ષાદરઃ પુંસાં પરં પ્રતનુતાં યયૌ

અત્રાન્તરે મુનિગણાસ્તીર્થાર્થા દક્ષિણાપથાત્ ।
આગતા કૃચ્છ્રકાન્તારમવિશન્ નિર્જનં વનમ્

તત્ર તૃષ્ણાતુરાઃ સર્વે મૂર્ચ્છિતાઃ શયનાશ્રિતાઃ ।
અયાચન્ત જલં મોહાદુચ્ચૈર્નિશ્ચેતનાનપિ

દેવગન્ધર્વનાગેભ્યઃ કશ્ચિદ્યો ઽત્ર દયામ્બુધિઃ ।
સ્થિતઃ પ્રયચ્છતુ જલં સો ઽસ્માકમિતિ તે ઽબ્રુવન્

તતઃ સ રત્નકેયૂરક્કનત્કઙ્કણસદ્ધ્વનિઃ ।
ભુજસ્થમેમભૃઙ્ગારસ્તરુમધ્યાદ્વિનિર્યયૌ

તે તસ્માદમૃતાસ્વાદં પાણિપદ્માવનામિતાત્ ।
આકણ્ઠં સલિલં પીત્વા જહૃષુર્લબ્ધજીવિતાઃ

પ્રાર્થિતઃ પુનરભ્યેત્ય પપ્રચ્છુસ્તે સવિસ્મયાઃ ।
અદૃશ્યવૃક્ષનિલયાદુદ્ભૂતં કો ભવાનિતિ

સો ઽબ્રવીદ્વિશ્રુતયશાઃ શ્રાવસ્ત્યામાશયઃ શ્રિયઃ ।
અનાથપિણ્ડદો નામ સર્વદો ઽસ્તિ ગૃહાધિપઃ

સૌચિકેન મયા પૂર્વં તદ્ગૃહાન્તિકવાસિના ।
ભુજમુદ્યભ્ય તદ્વેશ્મ દર્શિતં નિત્યમર્થિનામ્

તેન પુણ્યેન દેવત્વં પ્રાપ્તો ઽત્ર વિહરામ્યહમ્ ।
બાહુર્મમ્ વિભાત્યેષ દક્ષિણઃ સો ઽર્થિદક્ષિણઃ

તે તમામન્ત્ર્ય મુનયઃ પુનઃ સંપ્રસ્થિતા વને ।
ક્ષુધિતાઃ સ્નિગ્ધસચ્છાયં દદૃશુઃ પાદપં પરમ્

તમપ્યુચ્ચૈરયાચન્ત ભોજનં તદ્વદેવ તે ।
ઉચ્ચચાર ચ ગમ્ભીરા વાણી વિસ્મયકારિણી

અત્ર પુષ્કરિણીતીરે દ્રોણ્યાં દિવ્યાન્નભોજનમ્ ।
સંપૂર્ણમસ્તિ તદ્ગત્વા ભુજ્યતાં યદભીપ્સિતમ્

ઇતિ તેન સમાદિષ્ટં ભુક્ત્વા તે દિવ્યભોજનમ્ ।
કો ભવનિતિ પપ્રચ્છુસ્તં દિવ્યતરુસંશ્રયમ્

સો ઽપ્યાચચક્ષે શ્રાવસ્ત્યાં ગૃહસ્થો ઽનાથપિણ્ડદઃ ।
અસ્તિ તસ્યાહમભવં બ્રાહ્મણઃ સંઘહોજને

ચતુરઃ પરિચર્યાયાં દધિકુમ્ભપ્રચારકઃ ।
તદ્ભોજનાન્તે સંપ્રાપ્તે સ્વલ્પશેષાન્નભોજનઃ

ભિક્ષુણાં ગૌરવેચ્ચારં દૃષ્ટ્વાહં રાજભોજનમ્ ।
આત્મનશ્ચાન્નમક્ષારમભવં ખિન્નમાનસઃ

અનાથપિણ્ડદગિરા ભોજને ગૌરવાશયા ।
તતો મયાષ્ટાઙ્ગયુક્તં ગૃહીતં પોષધં વ્રતમ્

અસમાપ્તવ્રતેનાથ ભુક્તં લૌલ્યાન્મયા નિશિ ।
તેનાહમભવં લોકે વિજ્ઞાતઃ ખણ્ડપોષધઃ

ખણ્ડેનાપિ વ્રતેનાહં દેવપુત્રત્વમાગતઃ ।
ઇતિ તે તદ્વચઃ શ્રુત્વા મુનયો વિસ્મિતા યયુઃ

અચિન્તયન્ વ્રજન્તસ્તે તીવ્રેણ તપસા વયમ્ ।
સુચિરં કેવલં ક્લિષ્ટાં નાદ્યાપિ કુશલસ્પૃશઃ

અધુના પોષધં પ્રાપ્તું વ્રતમેવ યતામહે ।
નિરપાયસુખોપાયે સ્વહિતે કસ્ય નાદરઃ

ઇતિ સંચિન્તયન્તસ્તે કૌશામ્બીમભિતો ગતાઃ ।
સુધનસ્ય ગૃહં પ્રાપુર્વિશ્રુતં ગૃહમેધિનઃ

તત્ર તેન કૃતાતિથ્યા નિવેદ્યાસ્મૈ તદદ્ભુતમ્ ।
અનાથપિણ્ડદં દ્રષ્ટું તેનૈવ સહિતા યયુઃ

શ્રાવસ્ત્યામ્ તે સમાસાદ્ય પૂજિતાસ્તેન સાદરમ્ ।
અસ્મૈ ન્યવેદયન્ સર્વં યથાદૃષ્ટં યથાશ્રુતમ્

સ તાન્ વ્રતાર્થિન સર્વાન્ સુહૃદં સુધનં ચ તમ્ ।
નિનાય ધર્મસચિવઃ પ્રીતો ભગવતો ઽન્તિકમ્

ભગવાનપિ તદ્વાક્યાચ્ચક્રે તેષામનુગ્રહમ્ ।
સત્યદર્શનસંબુદ્ધા યેન તે સુગતિં યયુઃ

તેષુ યાતેષુ સુધનં પક્ષપાતાદ્રયા દૃશા ।
વિલોક્ય ભગવાન્ સમ્યગ્ વિદધે જ્ઞાનભાજનમ્

સત્યસંદર્શનાવાપ્તવિશેષકુશલોદયઃ ।
ગત્વા જિનાય કૌશામ્બ્યામ્ સ વિહારમકારયત્

યસ્માદ્ભગવતાદિષ્ટસ્તસ્મિન્ યાતઃ સહાયતામ્ ।
ભિક્ષુશ્ચુન્દાભિધસ્તસ્માત્ સો ઽભૂચ્ચુન્દવિહારભૂઃ

રાધાભિધા તદા દાસી વિહારપરિચારિકા ।
દયયા ભગવાનસ્યાઃ શીર્ણવસ્ત્રં સમગ્રહીત્

અદાસી સ્યામિતિ શ્રદ્ધાપ્રણિધાનાર્પિતસ્તયા ।
સ ચીવરો ભગવતઃ પ્રયયાવેકવર્ણતામ્

સુધનસ્યોજ્જ્વલં દૃષ્ટ્વાંપુણ્યસંભારમદ્ભુતમ્ ।
ભિક્ષુભિર્ભગવાન્ પૃષ્ટસ્તત્પૂર્વોદયમભ્યધાત્

સુન્ધાનાખ્યો ગૃહપતિર્વારાણસ્યામભૂત્પુરા ।
નોદારકુzન્જરસ્યાભૂદ્ યસ્ય દાનપરિક્ષયઃ

અનાવૃષ્ટિહતે કાલે તસ્ય દ્વાદશવાર્ષિકે ।
અવારિતમભૂચ્છત્રમવિચ્છિન્નાન્નમર્થિનામ્

તસ્ય પદ્માકરો નામ કોષાગારપતિર્ગૃહે ।
દાનસાહાય્યકં ચક્રે સહસ્થા હિ સમૃદ્ધયઃ

પ્રત્યેકબુદ્ધસંઘસ્ય ભક્તકાલનિવેદકહ્ ।
ધર્મદૂતાભિધસ્તસ્ય મન્ત્રી ધીમાનપસ્થિતઃ

કર્મવ્યાક્ષેપતસ્તસ્ય જાતે કાલવ્યતિક્રમે ।
કદાચિત્ કુકુરસ્તેષાં કાલસંજ્ઞાં વ્યધાત્પુરઃ

સુન્ધાનો ઽદ્ય સ એવાહં કોષ્ઠિકો ઽનાથપિણ્ડદઃ ।
સંઘસ્ય ધર્મદૂતો યઃ સ એવોદયનો નૃપઃ

સંજ્ઞાનિદેશકો યશ્ચ કુકુરઃ સુધનો ઽપિ સઃ ।
રાજ્ઞા ઘોષેણ વિજ્ઞાતો ઘોષિલાપરનામભૃત્

ચરિતમિત્યુચિતં ભવભેદિના ભગવતા કથિતં કિલ ભિક્ષવઃ ।
સુકૃતસૌરભસારસુધારસં સુમનસા શ્રવણાઞ્જલિભિઃ પપુઃ