અવદાનકલ્પલતા · અધ્યાય 2

ઇતિ ક્ષેમેન્દ્રવિરચિતાયાં બોધિસત્ત્વાવદાનકલ્પલતાયાં પ્રભાસાવદાનં નામ પ્રથમઃ પલ્લવઃ સમાપ્તઃ ॥
2. શ્રીસેનાવદાનમ્ ।
તે જયન્તિ જગત્યસ્જિન્ પુણ્યચન્દનપાદપાઃ ।
છેદનિર્ઘર્ષદાહે ઽપિ યે પરાર્થેષુ નિર્વ્યથાઃ

ગણનીયા ગુણગણૈરસ્ત્યરિષ્ટાભિધા પુરી ।
સ્પર્ધયા શક્રનગરી યસ્યા ન સ્યાદ્ગરીયસી

તસ્યાં બભૂવ ભૂપાલઃ શ્રીસેન ઇતિ વિશ્રુતઃ ।
સમગ્રગુણરત્નાનાં રત્નાકર ઇવાકરઃ

પરોપકારશક્તસ્ય ચતુરસ્ય પ્રભાવતઃ ।
અનુરક્તા દિશઃ સર્વાઃ સૂર્યસ્યેવ પ્રભાવતઃ

યશોભિ શોભિતં યેન ધનદાનસુગન્ધિભિઃ ।
ગજૈશ્ચ ભૂતિધવલૈર્જગત્કલ્પદ્રુમૈરિવ

કલાલયો ઽપિ સરલઃ સરલો ઽપિ મહામતિઃ ।
યો બભૂવ પ્રજાપુણ્યૈર્મતિમાનપ્યવઞ્ચકઃ

યાવત્તપતિ તિગ્માંશુર્યાવદ્વહતિ મારુતઃ ।
તાવદાજ્ઞા ચ કીર્તિશ્ચ યસ્યાપ્રતિહતાભવત્

શમવ્યાયામવિદુષાં ષસ્ઙ્ગુણજ્ઞાનચક્ષુષામ્ ।
યં દ્વાદશસહસ્રાણિ મન્ત્રિણાં પર્યુપાસતે

તસ્મિન્ધર્મપરે રાજ્ઞિ બભૂવ સુકૃતી જનઃ ।
ભર્તૃતુલ્યા ભવન્ત્યેવ ગુણૈઃ સ્ત્રિય ઇવ પ્રજાઃ

તસ્ય પુણ્યાધિવાસેન જનાસ્ત્રિદિવગામિનહ્ ।
વિમાનૈઃ શક્રનગરીં નિઃસંચારાઃ પ્રવક્રિરે

દૃષ્ટ્વા મનુજલોકેન સુરલોકસમાવૃતિમ્ ।
જાતવૈરઃ ક્ષિતિઓપતૌ શતક્રતુરચિન્તયત્

સેનેવ લક્ષ્મી વસુધેષુ ચારસ્યાશ્ચર્યકર્તવ્ય ચ દત્તનિત્યમ્ ।
કલ્યાણશીલેન ચ સ ર્વચેતન્યપ્રવ્યહાસામન અસ્મકાશ્ચ (?)

તસ્યાખણ્ડિતચેતસઃ દદ્ધિદ્વલ્યાનુભાવપામ્ (?) ।
કર્તવ્યા ધૈર્યાજિજ્ઞાસા મયા માયાવિધાયિના

ઇતિ સંચિન્ત્ય સુચિરં સર્વૈરનુગતઃ સુરૈઃ ।
રૂપં શક્રઃ પરાવર્ત્ય મર્ત્યલોકમવાતરત્

અત્રાન્તરે પ્રજાકાર્યપર્યાલોચનતત્પરઃ ।
રાજ્યરક્ષાગુરુર્મન્ત્રી નૃપમૂચે મહામતિઃ

રાજન્ વિરજસા રાજ્યરાજમાનેન નિર્જિતઃ ।
નિર્વ્યાજદાનૈર્ભવતા લજ્જતે ત્રિદશેશ્વરઃ

પરસ્ય પૂર્ણગુણતામાત્મનસ્તદ્વિહીનતામ્ ।
દૃષ્ટ્વા કો નામ નાયાતિ માત્સર્યસ્ય વિધેયતામ્

ઈર્ષ્યાલવઃ પરોત્કર્ષસંઘર્ષસ્ય જુષો જનાઃ ।
પ્રાયેણોદ્વેગમાયાન્તિ મહતામ્ સુકૃતેષ્વપિ

સર્વસ્વદાનમર્યાદાદાનવ્યસનિનો ઽસ્તુ તે ।
પુત્રદારાત્મદાને તુ સંકલ્પો હ્યતિસાહસઃ

દૃશ્યન્તે દારુણાસ્તે તે સ્વપ્નાઃ સાધ્વસહેતવઃ ।
જગતઃ સૂચ્યતે તીવ્રં યૈશ્ચૂડામણિખણ્ડનમ્

દૈવજ્ઞાનાં પ્રવાદશ્ચ શ્રૂયતે તત્ત્વવાદિનામ્ ।
શરીરં પૃથિવીપાલો દાસ્યતીતિ સુદુઃસહઃ

શરીરદાનં સર્વાર્થિસાર્થનૈષ્ફલ્યકારણમ્ ।
સર્વપ્રદો ભવત્યેવ તિષ્ઠન્ કલ્પમહીરુહઃ

તસ્માદસ્માન્મહીપાલ વિરમ ત્યાગસાહસાત્ ।
રક્ષારત્નં હિ જગતઃ પ્રજાયત્તં વપુસ્તવ

ઇતિ મન્ત્રિરેણોક્તમાકર્ણ્ય વસુધાધિપઃ ।
તમૂચે સત્ત્વધવલસ્મિતઘૌતાધરદ્યુતિઃ

ઉક્તં હિતં મ્હામાત્ય ભવતા સચિવોચિતમ્ ।
કિં ત્વર્થિનવૈમુખ્યસંતાપં નાહમુત્સહે

દેહીતિ વાદિષુ ગિરો નિષેધપરુષાક્ષરાઃ ।
સ્ફુરન્તિ વદને યેષાં સજીવાસ્તે ગતાસવઃ

ઇદમસ્માદવાપ્સ્યામીત્યાધાય હૃદિ યાચકઃ ।
પ્રાપ્યઃ પ્રયાતિ વૈમુખ્યં યસ્મિન્ કિં તેન જીવતા

ધિગ્જન્મ પુણ્યહીનસ્ય તસ્ય નિષ્કરુણાત્મનઃ ।
યસ્યાર્તજનસંતાપશ્રવણે શીતલં મનઃ

એતદર્થમયં કાયઃ સાપાયો ઽપિ સતાં પ્રિયઃ ।
યત્કસ્યચિત્ ક્કચિદ્ યાતિ કદાચિદુપકારિતામ્

શ્રુત્વેતિ નૃપતેર્વાક્યમમાત્યઃ સત્ત્વશાલિનઃ ।
નોવાચ કિંચિદચલાં વિચિન્ત્ય ભવિતસ્યતામ્

તતઃ કદાચિદ્ભૂભર્તુસ્તસ્ય લીલાવિહારિણઃ ।
જાયાં જયપ્રભાં નામ રતિં રતિપતેરિવ

દૂરાદ્ યદૃચ્છયાયાતાં ચિત્તસાસઙ્ગવાગુરામ્ ।
મુનિરધ્યાપકઃ કાન્તામ્ દદર્શ વિનિમેષદૃક્

પ્રાગ્જન્માભ્યાસસંબન્ધસ્નેહાત્પરિચિતામિવ ।
તાં દૃષ્ટ્વા સ ધૃતેઃ પ્રાપ ધૈર્યરાશિરનીશતામ્

તસ્ય વીતસ્પૃહસ્યાપિ વાસનોલ્લસિતં મનઃ ।
ઉત્સૃજ્ય ભવવૈમુખ્યમભિલાષભુવં યયૌ

ઇયં હિ સતતસ્યૂતા સંતતપ્રીતિતન્તુભિઃ ।
નાપૈતિ સર્વજન્તૂનાં પ્રાગ્જન્માભ્યાસવાસના

તદાશ્રમપદં પ્રાપ્તઃ સમાપ્તાધ્યયનવ્રતઃ ।
શિષ્યો માણવકઃ પ્રાહ દક્ષિણા ગૃહ્યતામિતિ

સ તમૂચે ન મે વત્સ વને વૃત્તિઃ પ્રયોજનમ્ ।
તથાપિ યદિ નિર્બન્ધઃ શ્રૂયતાં યદભીપ્સિતમ્

શ્રીસેનસ્ય ક્ષિતિપતેયદિ દેવી જયપ્રભા ।
લભ્યતે ભવતા દાતું તદસૌ મમ દક્ષિણા

ઇત્યુક્તં ગુરુણા શ્રુત્વા શિષ્યઃ કમ્પિતમાનસઃ ।
અશક્યપ્રાર્થનાલાભે સંશયાકુલિતો ઽભવત્

સ ગત્વા સતતસ્વેચ્છાવિવૃતદ્વારમર્થિનામ્ ।
વિવેશ સ્વૈરવિશ્રમ્ભભવનં ભૂભૃતાં પ્રભોઃ

અલભ્યાર્થાર્થનાદૈન્યચિન્તાતિક્લિષ્ટમાનસઃ ।
નમ્રાનનો ઽતિવૈલક્ષ્યાદ્ વીક્ષમાણ ઇવ ક્ષિતિમ્

તં દૃષ્ટ્વાર્થિનમાયાતં પ્રહૃષ્ટો ઽભૂન્મહીપતિઃ ।
સુધાપ્રદાનસન્નદ્ધસમુદ્ભૂતિરિવામ્બુધિઃ

કિં તવેપ્સિતમિત્યુક્ત્વા પૂજિતઃ સ મહીભુજા ।
ઉવાચાનુચિતાખ્યાનવૈલજ્જસ્ખલિતાક્ષરઃ

અનર્થિતપરઃ પૂર્વમર્થિકલ્પતરોસ્તવ ।
ગર્વર્થમર્થિતાં યાતઃ સુદુર્લભપદે ઽપ્યહમ્

મમ વિદ્યાવ્રતે પૂર્ણે દક્ષિણાભિમતા ગુરોઃ ।
રાજન્ જયપ્રભા દેવી દીયતા યદિ શક્યતે

ઇત્યુક્રે મુનિશિષ્યેણ સહસૈવ મહીપતેઃ ।
સ્નેહદાનસાવિદ્ધં દ્વિધાભૂતમભૂન્મનઃ

સ જગાદ્ વિજં દન્તજ્યોતિષાગ્રવિસારિણા ।
ગૃહ્યતાં દયિતા સ્વચ્છવાસસાચ્છાદયન્નિવ

અવિચાર્ય મયા દેયમીપ્સિતં તવ યદ્ગુરોઃ ।
વિયોગચકિતં ચેતઃ સત્યં ન ગણયામ્યહમ્

ઇત્યુક્ત્વાહૂય દયિતામ્ રાજા રાજીવલોચનામ્ ।
સદા હૃદયસંસક્તામ્ જીવવૃત્તિમિવાપરામ્

નિવારિતો ઽપિ ગુરુણા વિયોગવ્યસનાગ્નિના ।
નિષિદ્ધો ઽપ્યતિવૃદ્ધેન સ્નેહેન સ્મરબન્ધુના

પ્રદદૌ મુનિશિષ્યાય સહસા હરિણીમિવ ।
કિમેતદિતિ સાયાસસંત્રાસતરલેક્ષણામ્

દત્તાયાં ત્યાગશીલેન પ્રિયાયાં પૃથિવીભુજા ।
ચકમ્પે ત્યાગભીતેવ ભૂમિર્લોલાબ્ધિમેખલા

યત્કૃતે દુર્દશાં દેહે સેહિરે દુઃસહામપિ ।
ઇન્દ્રચન્દ્રાદયો દેવાસ્તાહ્ પ્રિયાઃ કસ્ય ન પ્રિયાઃ

શીલં કેચિદ્ધનં કેચિદ્ધર્મં કેચિત્તપઃ પરે ।
લજ્જાં કેચિત્તનું કેચિત્ત્યજન્તિ યોષિતાં કૃતે

યદેવ રાગસર્વસ્વં પુંસાં જીવિતજીવિતમ્ ।
તદેવ સ્ફીટસત્ત્વાનામ્ દાને તૃણલવાયતે

તામાદાય ગતે તસ્મિન્ વિરહાકુલિતો નૃપઃ ।
વિરહેણ સુખદ્વેષી મનોભવ ઇવાભવત્

શિષ્યેણ મુનિરાનીતામ્ દૃષ્ટ્વા ભૂપતિવલ્લભામ્ ।
રહિતાં જીવિતેનેવ પરલોકભુવં ગતામ્

ગાઢાનુશયસંતપ્તઃ પરં લજ્જાનિમીલિતઃ ।
અચિન્તયદનૌચિત્યમાત્મનઃ કર્મવુપ્લવાત્

અહો નુ બાલકેનેવ મયા કેવલચાપલાત્ ।
નિઃશન્કમયશઃપઙ્કે સ્વયમાત્મા નિપતિતઃ

ઇયં પ્રજાનાં જનની ભર્મ્યાણાં ધર્મકારિણા ।
વર્ણાશ્રમગુરોર્જાયામ્ મયા દુઃખાનલે ઽર્પિતા

કિં તુ નાકલિતં શીલં ન સ્મૃતઃ સંયમો મયા ।
ગણિતં નૈવ વૈરાગ્યં વિવેકો નાવલોકિતઃ

અહો ઽત્ર નિર્વિચારાણાં સન્માર્ગવિમુખં મનઃ ।
અસંયમાસવક્ષીબમપથેષ્વેવ ધાવતિ

ઇતિ સંચિત્ય સ મુનિર્વૈલક્ષ્યક્ષપિતદ્યુતિઃ ।
અભ્યેત્ય રાજદયિતામુવાચ વિનતાનનઃ

સમાશ્વસિહિ હે માતર્ન શોકં કર્તુકર્હસિ ।
ભવિતવ્યતયૈવાયં ક્લેશસ્તે દુર્નયશ્ચ મે

ત્યક્ત્વા હિ શ્રમસંતાપમસ્ય તીરતરોરધઃ ।
અધુનૈવ નિજં ધામ સહાસ્માભિર્ગમિષ્યસિ

ઇત્યુક્તે મુનિના દેવી સીક્તેવામૃતવૃષ્ટિભિઃ ।
અવાપ્તજીવિતધૃતિસ્તત્યાજ ભયસંભ્રમમ્

શ્રુત્વૈતત્ ત્રિદિવવ્યાપિ દાતુશ્ચરિતમદ્ભુતમ્ ।
રાજ્ઞઃ સત્ત્વદયામ્ જ્ઞાતું વાસવઃ સમુપાયયૌ

ભક્ષિતાધઃશરીરાર્ધો વ્યાઘ્રેણ વિજને વને ।
પુત્રૈશ્ચતુર્ભિરાક્રન્દૈર્ગૃહીતો બ્રાઃમણાકૃતિઃ

પ્રસ્રવદ્ભૂરિરૂધિરો લમ્બમાનાન્ત્રમણ્ડલહ્ ।
કૃચ્છેષ્વપગતપ્રાણઃ પાપૈરિવ દૃઢીકૃતઃ

પ્રત્યગ્રામિષ્યાગન્ધેન ક્રવ્યાદૈર્ભૃશમન્વિતઃ ।
લુબ્ધપાર્થિવચૌરોત્થૈરનર્થૈરર્થવાનિવ

નગરાન્તરમાસાદ્ય સ યયૌ પુરવાસિનામ્ ।
કારુણ્યદૈન્યદુઃખાર્તો સ્મયાવિસ્મયહેતુતામ્

સ શોક ઇવ સાકારઃ સ ત્રાસ ઇવ દુઃસહઃ ।
વિદધે સાધ્વસાયાસં સહસા પૌરયોષિતામ્

સો ઽર્થિસંદર્શનસ્થાનસ્થિતસ્યાથ મહીપતેઃ ।
પુત્રરૂપૈશ્ચતુર્ભિસ્તૈર્ન્યસ્તો ઽગ્રે મઞ્ચિકાર્પિતહ્

તં દૃષ્ટ્વા વૈશસાવેશવિષમક્લેશવિહ્વલમ્ ।
નિષ્કૂણિતાનનવનો જનો ઽભૂન્મીલિતેક્ષણહ્

સ કમ્પવિહ્વલં વક્ષો મુક્તમુદ્યમ્ય દક્ષિણમ્ ।
ભુજં જગાદ ભૂપાલં વ્યથાશિથિલિતાક્ષરઃ

સ્વસ્તિ તુભ્યં મહીપતે બ્રાહ્મણો ઽહમિમાં દશામ્ ।
તીવ્રપાપ ઇવ પ્રાતઃ પશ્ય માં કરુણાનિધે

સંસારેઘોરગહને વને વ્યાઘ્રેણ ભક્ષિતઃ ।
જીવામ્યવશ્યભોગ્યત્વાદ્દુઃખસ્યાસ્ય ગરીયસઃ

અસ્મિન્નપિ વિપત્તાપે તીવ્રક્લેશસહિષ્ણવઃ ।
વિમુઞ્ચન્તિ ન માં પ્રાણાઃ સહૃદઃ સજ્જના ઇવ

દદાતિ યદિ તે કશ્ચિત્ છિત્ત્વા દેહાર્ધમાત્મનઃ ।
તત્તે જીવિતમસ્તીતિ મામૂચે વ્યોમદેવતા

79 ॥
કો દદાતિ જગત્યસ્મિન્ જીવિતં કરુણાનિધે ।
પ્રાયેણ સ્વસુખાન્વેષી પરાર્થવિમુખો જનઃ

સર્વદા સર્વદાતારં દીનવ્યસનબાન્ધવમ્ ।
દેહદાને ઽપ્યવિમુખં ત્વામસ્મિ શરણં ગતઃ

એકસ્ત્વમેવ લોકે ઽસ્મિન્ જાતઃ સુકૃતપાદપઃ ।
નિર્વ્યાજમાદરોદારં દાનં યસ્ય ફલોદ્ગતિઃ

કિમન્યૈર્વા વદાન્યસ્ય કીર્તિતૈર્ભવતો ગુણૈઃ ।
દાનમેવાહતો યસ્ય લોકે સુકૃતડિણ્ડિમઃ

આપન્નાર્તિપરિત્રાણપવિત્રચરિતવ્રતાઃ ।
પ્રાયન્તે પુણ્યપણ્યેન વિપત્કાલે ભવદ્વિધાઃ

અમન્દાનન્દસુહૃદો હરિચન્દનશીતલાઃ ।
હરન્તિ સન્તઃ સંતાપં દક્ષિણાઃ પવના ઇવ

પૂર્ણેન્દુસુન્દરાદસ્માદુદિતા વદનાત્તવ ।
જ્યોપ્ત્સ્નેવ જીવયત્યેવ વાણી પીયૂષવર્ષિણી

ઇત્યુક્તસ્તેન સહસા હૃદિ સંક્રાન્તતદ્વ્યથઃ ।
સંમોહમૂર્ચ્છિતં રાજા તમૂચે વાચમાકુલમ્

સમાશ્વસિહિ મુઞ્ચ ત્વં બહ્યં પ્રાણવિયોગજમ્ ।
પ્રયચ્છામિ શરીરાર્ધમવિચાર્યૈવ તે દ્વિજ

ધન્યસ્ય્ અયાત્યયં કાયઃ પરોપકૃતયે ક્ષતિમ્ ।
ક્ષણક્ષયી હિ દેહો ઽયં રક્ષ્યમાણો ઽપિ નાક્ષયઃ

ઇત્યુક્તવતિ ભૂપાલે સમુત્કમ્પિતમાનસઃ ।
વજ્રાહત ઇવોવાચ મહામાત્યો મહામતિઃ

અહો નુ સાહસાભ્યાસાદાયાસવ્યસની પ્રભુઃ ।
હિતં ન ગણયત્યેવ પ્રજાપુણ્યપરિક્ષયાત્

પ્રજાનાં ભૂતયે શક્તઃ કો ઽન્યસ્ત્વત્સદૃશો ગુણી ।
યદ્ભક્તિમુખરો ભૃત્યઃ શ્રોતા કર્તા ચ ભૂપતિઃ

ન કરોતિ હિતં સ્વામી ગજલીલાનિમીલિતઃ ।
ગણનીયાઃ સુભૃત્યાનામિયત્યો ભોગસંપદઃ

ભાન્તિ ત્ એ સુચિરં કર્ણે યૈઃ કૃતા મધુમઞ્જરી ।
કલ્યાણકર્ણિકાકીર્ણા વાણી વિનયવાદિનામ્

રાક્ષસો ઽયં પિશાચો ચ છદ્મના બ્રાહ્મણાકૃતિઃ ।
રક્ષારત્નસ્ય જગતાં શરીરૈરર્થિતામ્ ગતહ્

યદિ નામ ન માયેયં કૃતા તેન મહીયસી ।
તત્કથં કૃત્તદેહસ્ય ક્ષણમપ્યસ્તિ જીવિતમ્

અવિચાર્યૈવ સુકૃતં ક્રિયતે દુર્ગ્રહેણ યત્ ।
તદાત્મપીડાઓપરુષં પરલોકે ઽપિ નિઃસુખમ્

શક્યમેવ સદા દદ્યાદશક્યં દીયતે કથમ્ ।
સર્વસ્વદેહદાનાદિપ્રવાદ એવ શોભનઃ

કર્ણામૃતમિદં દૂરાદ્યન્મહાર્થિમણિપ્રદઃ ।
સંપ્રાપ્તાનાં પુનસ્તત્ર પાનમસ્યાન્યતો ઽર્થિનામ્

રક્ષ્યઃ સર્વપ્રયત્નેન પરેષામપિ જીવિતૈઃ ।
પ્રજાનાં જીવિતં રાજન્નર્થિચિન્તામણિર્ભવાન્

પ્રસીદ દયસ્વાસ્માસુ દેવ મા સાહસં કૃથાઃ ।
ન્ અકાચશકલસ્યાર્થે ક્રિયતે ચાત્મવિક્રયઃ

ઇત્યુક્ત્વા પાદયોઃ પત્યુઃ પપાતામાત્યપુંગવઃ ।
શરીરદાનસંકલ્પાન્નોચ્ચચાલ ચ ભૂપતિઃ

સો ઽવદત્ પ્રણયસ્મેરચિકસદ્દશનદ્યુતિઃ ।
જીવિતસ્નેહસંમોહતમહ્ પરિહરન્નિવ

કેવલં ભક્તિસંયુક્તમુક્તં વ્યક્તમિદં ત્વયા ।
ન સહે ઽહં મહામાત્ય વિપ્રસ્ય પ્રાણસંશયમ્

હારૈસ્તુષારૈઃ કમલૈર્મૃણાલૈરિન્દુચન્દનૈઃ ।
નિવર્તતે ઽન્તઃસંતાપો નાર્થિવૈમુખ્યદુઃખજઃ

સર્વથા સર્વદુઃખાર્તિહરણોદ્યતચેતસઃ ।
ન બોધેરન્તરાયં મે સુમતે કર્તુમર્હસિ

જન્માન્તરે ઽપિ દદતો દેહં મે ન વ્યથાભવત્ ।
સ્મરામ્યતીતવૃત્તસ્ય સમ્યક્સંબોધિચેતસા

પુરા દૃષ્ટ્વોદ્યતામ્ વ્યાઘ્રીં ક્ષુત્ક્ષામાં પોતભક્ષણે ।
તદ્રક્ષાયૈ મયા દત્તં શરીરમવિક્ષરિણા

શિબિજન્મનિ ચાન્ધાય દત્તં નેત્રયુગં મયા ।
રક્ષિતશ્ચ સ્વદેહેન કપોતઃ શ્યેનકાદ્ભયાત્

ચન્દ્રપ્રભાવતારે ચ રૌદ્રાક્ષાયાર્પિતં શિરઃ ।
સર્વસ્વપુત્રદારાદિ દત્તં ચાન્યેષુ જન્મસુ

ઇત્યુક્તે બોધિસત્ત્વેન્ અભૂભુજામાત્યપુંગવઃ ।
ન સજીવો ન્ અનિર્જીવ ઇવાભૂદ્વ્યથિતેન્દ્રિયઃ

અલઙ્ઘ્યશાસનેનાથ રાજ્ઞા ક્રકચધારયા ।
નિયુક્તૌ પલગણ્ડાખ્યૌ શરીરચ્છેદકર્મણિ

તૌ તીવ્રશોકવિવશૌ શક્રમાયાવિમોહિતૌ ।
કથંચિદિવ ભૂભર્તુર્દેહચ્છેદે સમુદ્યતૌ

નૃપતેર્નિર્વિકારસ્ય ક્રૂરક્રકચધારયા ।
વિદાર્યમાણે દેહાર્ધે પૃથિવી સમકમ્પત

ભ્રષ્ટોલ્કા રક્તવસના વિર્ઘાતચ્યુતતારકા ।
દ્યૌઃ સશબ્દં રુરોદેવ કીર્ણાશ્રુકણસંતતિઃ

વૈશસાલોકનેદ્ભૂતતીવ્રદુઃખાસહિષ્ણુના ।
તૂર્ણં રજઃપટેનેવ રવિણા પિહિતં મુખમ્

તસ્મિન્ પ્રજાહ્ પ્રજાનાથે ક્રકચાક્રાન્તવિગ્રહે ।
ચક્રન્દુઃ પૂરિતાક્રન્દા દિગ્વધૂમિઃ પ્રતિસ્વનૈઃ

અક્ષુબ્ધસત્ત્વમાલોક્ય નૃપં શક્રો દ્વિહાકૃતિઃ ।
વિસ્મયાનુશયાક્રાન્તચિત્તશ્ચિરમચિન્તયત્

અહો મહામતેરસ્ય કરુણાકોમલં મનઃ ।
પ્રાપ્તં પરાર્થપીડાસુ વજ્રાદપિ કઠોરતામ્

સાગરાદપિ ગમ્ભીરં મેરોરપિ સમુન્નતમ્ ।
ત્રિદિવાદપિ સાશ્ચર્યમહો વૃત્તં મહાત્મનામ્

અહિ પ્રાણપ્રવાસે ઽપિ સત્ત્વં સત્ત્વમહોદધેઃ ।
સાધોરિવ વિપત્પાતે મહત્ત્વં નાવહીયતે

ઇતિ ચિન્તયતિ ક્ષિપ્રં સહસ્રાક્ષે ક્ષિતિપ્રભોઃ ।
નાભેરધઃશરીરાર્ધં નિકૃત્તમપતત્ ક્ષિતૌ

સ દ્વિધાભૂતદેહોઅપિ હર્ષોત્સાહમયો ઽભવત્ ।
સર્વભૂતપરિત્રાણસત્ત્વેન ધૃતજીવિતઃ

તદાજ્ઞયા શરીરાર્ધે શ્લેષ્ટે સંપૂર્ણવિગ્રહઃ ।
સ્વસ્થક્ષતિઃ સમુત્થાય બ્રાઃમણસ્તમભાષત

અહો વિરાજસે રાજન્ પૂન્જં વિરજસસ્તવ ।
નિર્વ્યાજદેહદાનેન વિશેષં તુ બ્ન્હવદ્યશઃ

ત્વન્મનોમણિવૈમલ્યતુલ્યં કિંચિદકુર્વતઃ ।
ઉપમાનેન દારિદ્ય્રમહો મુગ્ધસ્ય વેધસઃ

કૃત્તઃ સુવૃત્તઃ સરલઃ પરાર્થે મધુરાશયઃ ।
સહસે દુઃસહાં પીડામિક્ષુકાણ્ડ ઇવોન્નતઃ

ઇત્યુક્ત્વા બ્રાહ્મણાકારઃ શક્રસ્ત સ્મૃતિજન્મભિઃ ।
સંજીવનૈષધિજાતૈઃ સુધાસ્યન્દૈરપૂરયત્

તતઃ પ્રકટિતાકારઃ પરિતોષાત્પુરંદરઃ ।
સુશ્લિષ્ટનિજદેહાર્ધં પ્રશશંસ મહીપતિમ્

અથાબ્મરાન્નિપતિતઃ સિતકુસુમસંચયઃ ।
તત્કાલોલ્લાસિતક્ષોણીહર્ષહાસ ઇવાબભૌ

અત્રાન્તરે મુનિસ્તસ્મૌ પ્રિયાં જાયાં જયપ્રભામ્ ।
આદાયાભ્યેત્ય તદ્વૃત્તં જાતાશ્ચર્યો ન્યવેદયત્

પૂતયા સંગતઃ પત્નયા સ્વકીર્ત્યેવ વિશુદ્ધયા ।
ઉવાચ પૃષ્ટઃ શક્રેણ નિકારે નિર્વિકારિતહ્

તતઃ સિંહાસને દિવ્યએ વિશ્વકર્મવિનિર્મિતે ।
રત્નવર્ષસમાકીર્ણે જમ્બુદ્વીપે સ ભૂપતિઃ

અભિષિક્તઃ સુરેન્દ્રેણ પ્રસાદ્ય દયિતાસખઃ ।
દાનપુણ્યપ્રભાવોત્થકુશલવ્યાપિતપ્રજઃ

સમાપ્તસત્ત્વસંસારસંતારણકૃતવ્રતહ્ ।
સમ્યક્સંબોધિસંબુદ્ધમનાઃ પ્રમુદિતો ઽભવત્

મૈત્રં ચેતસ્તરુણકરુણં સત્ત્વસિદ્ધં વિશુદ્ધં આપન્નાર્તિપ્રશમનફલસ્ફૂઈતમાત્મપ્રદાનમ્ ।
દૃષ્ટ્વા રાજ્ઞહ્ પ્રમુદસલિલક્ષાલિતાક્ષો વિલક્ષઃ
શક્રઃ પ્રાયાદમરનગરીં પૂરિતાં તદ્યશોભિઃ

ઇતિ સ વિબુધવૃન્દૈઃ સિદ્ધયક્ષોરગેન્દ્રૈઃ પુલકરુચિરવર્ચૈરર્ચ્યમાનપ્રભાવઃ ।
અવનિમવનશક્તઃ કલ્પયન્નાકકલ્પામબહ્વવિભવશોભામાપ્તવાન્ બોધિસત્ત્વઃ

પૂર્વાવતારસંવાદે દાનોત્કર્ષમુદાહરન્ ।
ઉપદેશાય ભિક્ષૂણામિત્યાહ ભગવાન્ જિનહ્