અવદાનકલ્પલતા · અધ્યાય 27

ઇતિ ક્ષેમેન્દ્રવિરચિતાયાં બોધિસત્ત્વાવદાનકલ્પલતાયાં શાક્યોત્પત્તીર્નામ ષડ્વિંશઃ પલ્લવઃ ॥
27. શ્રોણાકોટીવિંશાવદાનમ્ ।
સ કો ઽપિ સત્ત્વસ્ય વિવેકબન્ધોઃ પુણ્યોપસન્નસ્ય મહાન્ પ્રભાવઃ ।
નાપૈતિ યઃ કાયશતેષુ પુંસઃ કસ્તૂરિકામોદ ઇવાંશુકસ્ય

જિને સર્વજગજ્જન્તુસંતાપકરુણાહ્રદે ।
પુરે રાજગૃહે વેણુવનાન્તરવિહારિણિ

શ્રીમાનભૂદ્ભૂમિપતિશ્ચમ્પાયાં પોતલાભિધઃ ।
જહાર ધનદર્પાન્ધ્યં ધનેન ધનદસ્ય યઃ

અજાયત સુતસ્તસ્ય મનોરથશતાન્વિતઃ ।
ધનાનામીપ્સિતાવાપ્ત્ય સુખસખ્યો વિભૂતયઃ

શ્રવણર્ક્ષેણ જાતસ્ય સ સૂનોસ્તસ્ય જન્મનિ ।
પ્રીત્યા દદૌ દરિદ્રસ્ય કોટીનાં વિંશતિં તદા

સ શ્રોણકોટિવિંશાખ્યઃ શિશુઃ ખ્યાતસ્તદાભવત્ ।
વિભવઃ સુકૃતેનૈવ યેન વંશો વિભૂષિતઃ

પ્રાપ્તવિદ્યઃ સ સર્વાર્થૈઃ સહ વૃદ્ધિમુપાગતઃ ।
ચકાર સુખવિશ્રાન્તિં વ્યવહારધરઃ પિતુઃ

સ કદાચિત્પ્રભાપુઞ્જમિઅવ્ સૂર્યસ્ય મણ્ડલાત્ ।
અવતીર્ણં પુરપ્રાતં મૌદ્ગલ્યાયનમબ્રવીત્

કો ભવાનર્કસંકાશઃ પ્રકાશિતદિગન્તરઃ ।
ત્રિદશેશઃ શશાઙ્કો વા દેવો વા દ્રવિણેશ્વરઃ

સ તં બભાષે ન સુરઃ શિષ્યો ભગવતસ્ત્વહમ્ ।
બુદ્ધસ્ય વિબુધાધીશવન્દ્યમાનગુણશ્રિયઃ

સ્વચ્છં તસ્ય પ્રયચ્છન્તં પિણ્ડપાતં મહામુનેઃ ।
સત્ત્વશુદ્ધોદયાવાપ્તં ભોગ્યં ભગવતઃ પ્રિયમ્

ઇતિ શ્રોણસ્ય ભગવન્નામ્ના શ્રવણગામિના ।
રવિભક્રસ્ય જાત્યાપિ રોમાઞ્ચઃ સમજાયતઃ

પ્રાગ્જન્મવાસનાયુક્તઃ સ્વભાવો યસ્ય યઃ સ્થિતઃ ।
સ તસ્યોદીરણેનાપિ સ્ફુટ એવ વિભાવ્યતે

સ તસ્મૈ વિંશતિસ્થાલીભાગં નાકજનોચિતમ્ ।
પ્રહિણોદ્ભક્તિસંસક્તશ્રદ્ધાયુક્તેન ચેતસા

તતસ્તં પ્રેષિતં તેન ભગવાન્ ભક્તિસંસદા ।
અનુગ્રહાગ્રહવ્યગ્રઃ સમગ્રં સ્વયમગ્રહીત્

અસ્મિન્નવસરે ભક્ત્યા સ્થાલીભાગં નૃપોચિતમ્ ।
સમાદાય સ્વયં રાજા બિમ્બિસારઃ સમાયયૌ

શ્રોણપ્રહીતભોગાનામામોદં તત્ર પાર્થિવઃ ।
આઘ્રાય શક્રપ્રહિતં સર્વં દિવ્યમમન્યત

પાત્રશેષં ભગવતા દત્તમાસ્વાદ્ય ભૂપતિઃ ।
શ્રોણેન પ્રેષિતં શ્રુત્વા તદનુ વિસ્મયં યયૌ

ભગવન્તં પ્રણમ્યાથ રાજધાનીં નરેશ્વરઃ ।
પ્રવિશ્યાચિન્તયત્સ્ફીતાં દિવ્યાં શ્રોણસ્ય સંપદમ્

ગચ્છામિ તં સ્વયં ગત્વા દ્રષ્ટવ્યો ઽસૌ અમ્હાયશાઃ ।
ઇતિ નિશ્ચિત્ય સચિવૈઃ સ યાત્રારમ્ભમાદિશત્

પોતલઃ ક્ષિતિપં જ્ઞાત્વા સ્વયમાગમનોદ્યતમ્ ।
નીતિજ્ઞં પુત્રમેકાણ્તે શ્રોણકોટિમભાષત

પુત્ર ત્વામ્ દ્રષ્ટુમાયાતિ વર્ણાશ્રમગુરુર્નૃપઃ ।
ઇત્યેષ ભૃશમુત્કર્ષઃ સદોષઃ પ્રતિભાતિ મે

ક્ષિતીશા લક્ષતાં યાતંપક્ષપાતોદ્યતા ઇવ ।
અવિલમ્બિતમાઘ્નન્તિ શરા ઇવ ગુણચ્યુતાઃ

ભૃત્યાનામપિ વિદ્વેષ્યો ભવત્યતિશયોન્નતિઃ ।
અભિમાનૈકસારાણાં કિં પુનઃ પૃથિવીભૂજામ્

રૂપે વયસિ સૌભાગ્યે પ્રભાવે વિભવે શ્રુતે ।
સ્વસુતસ્યાપિ સંઘર્ષાન્નોત્કર્ષં સહતે જનઃ

જને દ્વેષમયે પુત્ર ગુણમાચ્છાદ્ય જીવ્યતે ।
આચ્છાદિતગુણઃ પદ્મઃ પ્રિયસ્તીક્ષ્ણરુચેરપિ

ઉદ્ધતઃ કસ્ય ન દ્વેષ્યઃ પ્રણતઃ કસ્ય ન પ્રિયઃ ।
દ્રુમં પાતયતિ સ્તબ્ધં નમ્ત્રં રક્ષતિ મારુતઃ

સ ચાભિગમ્યો ભૂપાલસ્ત્વાં યદિ સ્વયમેષ્યતિ ।
તદેષં દર્પમોહસ્તે શ્રેયસે ન બહ્વિષ્યતિ

તસ્માદિતઃ સ્વયં ગત્વા પ્રણમ્યં પ્રણમ પ્રભુમ્ ।
નક્ષત્રરાશિસદૃશં દત્વા હારમુપાયનમ્

પિતુઃ શ્રુત્વેતિ વચનં શ્રોણકોટિર્હહીપતિમ્ ।
પ્રયયૌ નાવમારુહ્ય દ્રષ્ટું રત્નવિભૂષિતઃ

સ રાજધાનીમાસાદ્ય પ્રાપ્ય દૃષ્ટ્વા ચ ભૂપતિમ્ ।
દદૌ હારં પર્ણમ્યાસ્મૈ હર્ષહાસમિવ શ્રિયઃ

તં દૃષ્ટ્વા સ્વયમાયાતં નૃપતિઃ સ્નિગ્ધયા દૃશા ।
હેમરોમાઙ્કચરણં વિસ્મયાદિત્યભાષત

અહો પુણ્યમહેશાખ્યઃ કો ઽપિ ત્વં સત્ત્વબામ્ધવઃ ।
યસ્ય સંદર્શનેનૈવ મનોવૃત્તિઃ પ્રસીદતિ

ગુણેભ્યઃ પરમૈશ્વર્યમૈશ્વર્યાત્સુખમુત્તમમ્ ।
સુખેભ્યઃ પરમારોગ્યમારોગ્યાત્સાધુસંગમઃ

અપિ દૃષ્ટસ્ત્વયા સાધો ભગવાન્ વેણુકાનને ।
તત્પાદપદ્મયુગલં દ્રષ્ટુમર્હસિ મે મતઃ

ઇત્યુક્તે ક્ષિતિનાથેન સૌજન્યાત્પક્ષપાતિના ।
તં શ્રોણકોટીવિંશો ઽપિ પ્રણયાત્પ્રત્યભાષત

અસ્માદતુલ્યકલ્યાણાત્પ્રસાદાદ્દેવદેવ તે ।
અધુના યોગ્યતાયાતા ભગવદ્દર્શને મમ

ઇત્યુક્તે તેન સહિતઃ પ્રતસ્થૌ સ્થિતિકોવિદઃ ।
ભક્ત્યા તથાગતં દ્રષ્ટું પદ્ભ્યામેવ મહીપતિઃ

અસ્પૃષ્ટપાદસ્ય ભુવા શ્રુણસ્યાજન્મવાસરાત્ ।
મહાર્હવસ્ત્રૈઃ પ્રસ્થાને ભૃત્યૈરાચ્છાદિતા મહી

ભગવદ્ભક્તિવિનયાદ્ગૌરવાચ્ચ સ ભૂપતેઃ ।
વસ્ત્રાણ્યવારયદ્ભૃત્યૈરવાચ્ચ ઇવ ક્ષિતૌ

વારિતેષ્વથ વસ્ત્રેષુ દિવ્યવસ્ત્રૈર્વૃતા મહી ।
અપ્રયત્નોપકરણાઃ સંપદઃ પુણ્યશાલિનામ્

નિવાર્ય દિન્યવસ્ત્રાણિ ભૂમૌ તેનાર્પિતે પદે ।
વિચચાલાચલા પૃથ્વી સશૈલવનસાગરા

તતઃ સ ભૂમિપતિના સહ પ્રાપ્ય જિનાશ્રમમ્ ।
ભગવન્તં વિલોક્યાસ્ય વિદધે પાદવન્દનમ્

ઉપવિષ્ટસ્ય તસ્યાગ્રે હૃષ્ટસ્યાલોકનામૃતૈઃ ।
ચક્રે શમવિવેકસ્ય ભગવાનભિષેચનમ્

આશયાનુશયં ધાતું પ્રકૃતિં ચ વિચાર્ય સઃ ।
સત્યસંદર્શનાયાસ્ય વિદશે ધર્મદેશનામ્

સત્કાયદૃષ્ટિશૈલો ઽસ્ય તયા વિંશતિશૃઙ્ગવાન્ ।
જ્ઞાનવજ્રેણ નિર્ભિન્નઃ સ્રોતઃપ્રાપ્તિપદસ્પૃશઃ

પ્રવ્રજ્યાયાં તતસ્તસ્ય જાતાયાં સહસા સ્વયમ્ ।
ભગવન્તં પ્રણમ્યાથ વિસ્મિતઃ પ્રયયૌ નૃપઃ

તીવ્રવ્રતે ઽપિ શ્રોણસ્ય કદાચિત્સમજાયત ।
વાસનાશેષસંસ્કારાદ્બન્ધભોગસુખસ્મૃતિઃ

સ તમાહૂય ભગવાન્ વિલક્ષં પ્રાહ સસ્મિતઃ ।
કો ઽયં પરિવિતર્કસ્તે પ્રતિસંલીનચેતસઃ

વિશ્લિષ્ટાત્યન્તકૃષ્ટા વા તન્ત્રી બહ્વતિ વિસ્વરા ।
સમા માધુર્યમાયાતિ તસ્માત્સામ્યં સમાશ્રયેત્

ઇત્યાદેશાદ્ભગવતઃ સર્વસામ્યમુપાગતઃ ।
સ પ્રાપ વિમલજ્ઞાનં પશ્ચાત્તાપવિવર્જિતઃ

તસ્ય તામદ્ભુતાં સિદ્ધિં વિલોક્ય પૃથુવિસ્મયાઃ ।
પપ્રચ્છુર્ભિક્ષવઃ સર્વે ભગવન્તંસ ચાભ્યધાત્

શ્રોણસ્ય શ્રૂયતામ્ શ્રેયઃકર્મ જન્માન્તરાર્હિતમ્ ।
ન હ્યપુણ્યાનુભાવાનાં ભવન્ત્યદ્ભુતસંપદઃ

વિપશ્વી ભગવાન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સુગતઃ પુરા ।
પુરીં બન્ધુમતીં નામ જનચારિકયા યયૌ

તત્ર ભક્ત્યા સુકૃતિભિર્ભક્તાયોપનિમન્ત્રિતઃ ।
વારેણ પ્રત્યહં ગેહં યયૌ તેષાં સહાનુગઃ

તતો દરિદ્રઃસંપ્રાપ્તવારો બ્રાહ્મણદારકઃ ।
ઇન્દ્રસોમાભિધશ્ચક્રે યત્નાત્ યદ્યોગ્યભોજનમ્

સ પ્રયત્નેન મહતા ભોજ્યં ભક્તિપવિત્રિતમ્ ।
આછાદ્ય વસ્ત્રૈર્વસુધાં પ્રહ્વસ્તસ્મૈ ન્યવેદયત્

તદ્ભોગપ્રણિધાનેન જાતઃ સો ઽયં મહાધનઃ ।
સૌવર્ણરોમચરણઃ શ્રોણકોટી સુરોપમઃ

ન વસ્ત્રરહિતા ભૂમિઃ સ્પૃષ્ટાનેન કદાચન ।
કમ્પસ્તચ્ચરણસ્પર્શાદત એવાભવદ્ભુવઃ

ઇતિ સુગતવચઃ સુધાવદાતં દશનમયૂખમિવોન્મિષત્સ્વભાવમ્ ।
પ્રણિહિતહૃદયઃ પરં નિપીય સ્થિરકુશલાય બભૂવ ભિક્ષુસંઘઃ