અવદાનકલ્પલતા · અધ્યાય 19
ઇતિ ક્ષેમેન્દ્રવિરચિતાં બોધિસત્ત્વાવદાનકલ્પલતાયાં શારિપુત્રપ્રજજ્યાવદાનમ્ નામાષ્ટાદશઃ પલ્લવઃ ॥
19. શ્રોણકોટિકર્ણાવદાનમ્ ।
સ કો ઽપિ પુણ્યાતિશયોદયસ્ય વરઃ પ્રભાવઃ પરમાક્ષયો યઃ ।
પ્રત્યક્ષલક્ષ્યઃ શુભપક્ષસાક્ષી જન્માન્તરે લક્ષણતામુપૈતિ
રમ્યે પુરા ભગવતિ શ્રાવસ્ત્યાં જેતકાનને ।
અનાથપિણ્ડદારામે વિહારિણિ તથાગતે
બભૂવ વાસવગ્રામે બલસેનાભિધો ગૃહી ।
પૂરિતાશઃ ફલભરૈશ્છાયાતરુરિવાર્થિનામ્
જાયાયાં જયસેનાયાં કાલે કમલલોચનઃ ।
અજાયત સુતસ્તસ્ય પુણ્યૈર્મીર્ત ઇવોત્સવઃ
સજહા રત્નદીપાર્ચિરભૂત્કર્ણસ્ય કર્ણિકા ।
નાભૂન્મૂલ્યતુલા યસ્ય હેમકોટિશતૈરપિ
શ્રવણાનક્ષત્રજાતો ઽસૌ રત્નકોટ્યર્હકર્ણિકાઃ ।
સ શ્રોણકોટિકર્ણાખ્યઃ કુમારો ઽભૂદ્ગુણોચિતઃ
સ નિર્મલરુચિઃ કાન્તઃ કલાભિં પરિપૂરિતઃ ।
અમન્દાનન્દનિષ્યન્દી ન કસ્યેન્દુરિવાભવત્
સ યુવા વાર્યમાણો ઽપિ પિત્રા ધનદસંપદા ।
જનની સાશ્રુનયના પરં પુરુષયા ગિરા
પ્રિયંવદો ઽપિ નિર્ભર્ત્સ્યો વિષવર્ષીવ ચન્દ્રમાઃ ।
મહાસાર્થેન રત્નાર્થી દૂરદ્વીપાન્તરં યયૌ
મકરાકરમુત્તીર્ય વ્રજતસ્યસ્ય નિર્જને ।
કર્મોર્મિવિપ્લવેનાભૂત્ સ્વસાર્થવિરહઃ પથિ
સાર્થો ઽપિ તમનાસાદ્ય વિનિવૃત્તં શુચા શનૈઃ ।
સ્વદેશમર્જિતક્લેશઃ પ્રવિવેશ વિશૃઙ્ખલાઃ
સો ઽપિ તપ્તમરુશ્રેણીલક્ષણાં દક્ષિણાં દિશમ્ ।
શ્રાન્તઃ પ્રશાન્તવિશ્રાન્તિર્વાપિગાહં વ્યગાહત
સો ઽચિન્તયદહો વિત્તે પ્રતિનિત્તાર્જનોદ્યમઃ ।
મમાયમનયેનૈવ જાતક્લેશઃ ફલોદયઃ
અહો ધનાર્જનાવેશઃ સંતોષવિરહાન્નૃણામ્ ।
સર્વાપવાદસંવાદો નિન્દ્યાનામ્ વિપદાં પદમ્
હેમાચલે ઽપિ સંપ્રાપ્તે ન પર્યાપ્તિર્હનાર્જને ।
સંસારે વાસનાભ્યાસદ્વેષમોહઃ શરીરિણામ્
પૃથુપ્રયાસવિરસા દીપિતા શ્રીરિવાયતા ।
તૃષ્ણાં તનોતિ નિતરામિયંમરુમહીતલે
અહો બત કુરઙ્ગાણાં તૃષ્ણાન્ધાનાં પદે પદે ।
મમાપિ જનયન્ત્યેવ મોહં મરુમરીચિકાઃ
ઇયં તૃષ્ણા શ્રમશ્ચાયમિમા નિરુદકા ભુવઃ ।
કિં કરોમિ ક્ક ગચ્છામિ પશ્યામિ જ્વલિતા દિશઃ
ઇતિ સંચિન્ત્ય સ શનૈઃ પ્રસર્પન્ સલિલાશયા ।
આયાસમિવ સાકારં દદર્શ પુરમાયસમ્
ઘોરં દ્વારિ સ્થિતં તત્ર સંત્રાસસ્યેવ સોદરમ્ ।
દદર્શ પુરુષં કાલકરાલં રક્તલોચનમ્
સ તેન પૃષ્ટઃ પાનીયં યદા નોવાચ કિંચન ।
તદા સ્વયં પ્રવિષ્ટેન પ્રેતલોકો વિલોકિતહ્
દગ્ધકષ્ઠોપમાન્ ધૂલિમલલિપ્તાન્નિરમ્બરાન્ ।
શુષ્કાસ્થિન્સાયુશેષાઙ્ગાન્ પ્રેતાન્ દૃષ્ટ્વા સ વિવ્યથે
તૈર્યાચિતહ્ સ પાનીયં પાનીયવિરહાર્દિતઃ ।
પરિત્યજ્ય નિજામાર્તિમભૂત્તદ્દુઃખદુઃખિતઃ
તીવ્રતૃષ્ણાતુરાનૂચે સ તાનાર્તપ્રલાપિનહ્ ।
મમાસ્મિન્ મરુકાન્તારે નિષ્કૃપસ્ય કુતઃ પયઃ
કૃચ્છ્રે ઽસ્મિન્ દુઃસહે ન્યસ્તાઃ કે યૂયં કેન કર્મણા ।
યુષ્મદપ્રક્રિયબન્ધશ્ચાતઃ કૃચ્છ્રશ્ચરામ્યહમ્
નિદ્રા નિઃશલ્યકલ્પસ્ય સુખસિક્તેવ તસ્ય યા ।
નાર્તાન્નપશ્યતિ દૃષ્ટ્વા તેષાં ક્લેશક્ષયે ક્ષમા
તે તમૂચુર્વિરુદ્ધેન કર્મણા મોહસંચયાત્ ।
અનિવર્ત્ય વયં મર્ત્યાઃ ક્ષિપ્તા વ્યસનસંકટે
અધિક્ષેપાત્ ક્ષેપક્ષતિપતરધૈર્યૈર્મદભરાદ્ અનાર્યૈર્માનવ્યસનેર્ષ્યાભિરવાર્યવ્યતિકરૈઃ ।
કૃતાસ્માભિર્નિત્યં સુહનહૃદયે નિર્દયતયા
વચોભિર્નારાચૈર્વિષપરિચિતૈઃ શલ્યકલના
દાનં નદત્તં હૃતમેવ વિત્તં હિંસાનિમિત્તીકૃતમેવ ચિત્તમ્ ।
અસ્માર્ભિરઙ્ગૈર્વિહિતા વિકારાઃ પરસ્ય દારાપહૃતિપ્રકારાઃ
તે વયં કુહકાસક્તા દક્ષાઃ ક્ષુદ્રેષુ કર્મસુ ।
પ્રયાતાઃ પ્રેતનગરે ઘોરે ઽસ્મિન્ ક્લેશપાત્રતામ્
ઇતિ તેષાં વચઃ શ્રુત્વા સો ઽન્યત્ર ચ તથાવિધાન્ ।
પ્રેતાન્ દૃષ્ટ્વાનભિપ્રેતાન્ કરુણકુલિતો ઽભવત્
નિર્ગમ્ય દુર્ગમાત્ તસ્માત્ પુરાત્પુણ્યબલેન સઃ ।
વિમલં શીતલચ્છાયમાસસાદ વનાન્તરમ્
અથ દૂરધ્વસંતપ્તઃ પરિશ્રાન્તઃ શનૈઃ શનૈઃ ।
નિપપાતાચલાદન્ધસ્તૃષ્ટાર્ત ઇવ ભાષ્કરઃ
દિને પુણ્ય ઇવ ક્ષીણે નિઃશેષાશાપ્રકાશકે ।
સંમોહમલિનં લોકે તમઃ પાપમિવોદ્યયૌ
ક્ષીણભૃઙ્ગવિહઙ્ગાનાં નલિનીનાં પ્રસઙ્ગિની ।
વિકાસાસ્ંપસા મુદ્રા નિદ્રેવ સમજાયત
કારુણ્યાદિવ શીતાંશુર્જ્યોત્સ્નામૃતશલાકયા ।
સ્ફારતારં જગન્નિત્રં ચક્રે વિતિમિતં તતઃ
ક્ષયોદયપરાવૃત્તિર્દ્ર્શિતાનેકવિભ્રમઃ ।
સંસારદિનયામિન્યોર્જહાસેવ સુધાકરઃ
નેત્રાનન્દસુધાવર્ષે સુખસ્પર્શે નિશાકરે ।
દિગ્વધૂવદનાદર્શે હર્ષે મૂર્ત ઇવોતિતે
શ્રોણકોટિર્દદર્શાગ્રે વિમાનમાનનદ્યુતિમ્ ।
કૌતુકાદન્યરૂપેણ સ્વર્ગાદ્ભુવમિવાગતમ્
તસ્મિન્નપશ્યત્સમદાશ્ચતસ્રસ્ત્રિદશાઙ્ગનાઃ ।
દિશશ્ચન્દ્રોદયાનન્દવિહારાયેવ સંગતાઃ
તાસાં મધ્યે વરાકારં રમમાણં વ્યલોકયત્ ।
તરુણપ્રેમસંભારમિવ સાકારતામ્ ગતઃ
રત્નમણ્ડલેયૂરકિરીટિકચિરામ્શુભિઃ ।
આલિખન્તમિવાશ્ચર્યમમર્યાદં દિશાં મુખે
તસ્ય તામદ્ભુતામ્ દૃષ્ટ્વા સંભોગસુખસંપદમ્ ।
મેને સ સુકૃતાખ્યસ્ય તરોઃ સ્ફીતાં ફલશ્રિયમ્
પ્રીત્યા તેન કૃતાતિથ્યઃ સ્વાદુપાનાશનાદિભિઃ ।
તાં શ્રોણકોટિકર્ણો ઽથ નિનાય રજનીં સુખમ્
તારાકુસુમવાતાલિપ્રભા પ્રાભાતિકી તતઃ ।
અનિત્યતેવ શશિનશ્ચક્રે લક્ષ્મીપરિક્ષયમ્
ક્ષયં ક્ષપાયાં યાતાયામ્ ભાનૌ ભુવનચક્ષુષિ ।
ઉદિતે સર્વભૂતાનામ્ સુખદુઃખૈકસાક્ષિણિ
વિમાનં સુરનાર્યશ્ચ ક્ષસ્ણાદદૃશ્યતાંયયુઃ ।
વિનષ્ટવદનચ્છાયઃ પુરુષશ્ચાપતત્ક્ષિતૌ
તતસ્તસ્યાપતત્ પૃષ્ઠે શુનાં સંઘો ઽતિભીષણઃ ।
ત્રૈલોક્યશાપપાપોત્થઃ ક્લેશરાશિરિવાખિલઃ
સ તૈગ્રીવામુખારબ્ધમાંસગ્રાસાગ્રકર્ષણૈઃ ।
આક્રન્દિરુધિરક્ષીરૈર્ભક્ષ્યમાણઃ ક્ષયં યયૌ
દિનાન્તે પુનરાયાન્તં તદ્વિમાનમપશ્યત ।
ચતસ્રો ઽપ્સરાસસ્તાશ્ચ પુરુષઃ સ ચ કાન્તિમાન્
તં શ્રોણકોટિકર્ણો ઽથ પપ્રચ્છાત્યન્તવિસ્મિતઃ ।
સખે કિમેતદાશ્ચર્યં દૃશ્યતે કથ્યતામિતિ
સ તેન પૃષ્ટઃ પ્રોવાચ વયસ્ય શ્રૂયતામિદમ્ ।
ત્વાં શ્રોણકોટિકર્ણાખ્યં જાનામિ સુકૃતોચિતમ્
અભવં વાસવગ્રામે દુષ્કૃતી પશુપાલકઃ ।
પશૂનાં માંસમુત્કૃત્ય વિક્રીતં સતત મયા
પિણ્ડપાતાય સંપ્રાપ્તો મામાર્યઃ કરુણાનિધિઃ ।
કાત્યાયનાખ્યઃ પ્રોવાચઃ વિરમાસ્માત્ કુકર્મણઃ
હિંસામયો હ્યયં ક્લેશો દુઃસહઃ સાહસૈષિણામ્ ।
સ્વશરીરે પતત્યેવ છિન્નમૂલ ઇવ દ્રુમઃ
ઇત્યહં વાર્યમાણો ઽપિ તેનાનાર્યઃ કૃપાત્મના ।
યદા ન વિરતઃ પાપાત્ તદા સ પ્રાહ માં પુનઃ
દિવા ત્વં કુરુષે હિંસાં સર્વથા યદિ નિર્દયઃ ।
રાત્રૌ શીલસમાદાનં ગૃહાણ સમયાન્મમ
ઇત્યુક્ત્વા તેન યત્નેન સર્વસત્ત્વહિતૈષિણા ।
દત્તા શીલસમાદાનમયી પુણ્યમતિર્મમ
કાલેન કાલવશગઃ પ્રાપ્તઃ સો ઽહમિમાં દશામ્ ।
તપ્તાઙ્ગારસુધાવર્ષૈરિવ કીર્ણો દિવાનિશમ્
રાત્રૌ શીલસમાદાનફલં હિંસાફલં દિને ।
ચર્યા મત્પુણ્યપાપાભ્યામ્ પતિતઃ સુખદુઃખયોઃ
તસ્ય મે કુરુ કારુણ્યં સખે કલુસકારિણઃ ।
ગત્વા સ્વદેશંમત્પુત્રં બ્રૂહિ મદ્વચસા રહઃ
અસ્તિ મે ગૃહકોટાન્તે નિખાતં હેમભાજનમ્ ।
તદુદ્ધૃત્ય પરિત્યક્તપાપવૃત્તિ વિધીયતામ્
આર્યકાત્યાયનો નિત્યં પિણ્ડપાતેન પૂજ્યતામ્ ।
ઇત્યુક્તસ્તેન વિનયાત્ તથેત્યુક્ત્વા જગામ સઃ
સ દદર્શ વ્રજન્ દિવ્યવિમાનમપરં પુનઃ ।
રત્નપદ્મલતાકાન્તં દ્વિતીયમિવ નન્દનમ્
તસ્મિન્ સાઙ્ગમિવાનઙ્ગં સંગતં દિવ્યયોષિતા ।
અપશ્યદ્વાસરારમ્ભે પુરુષં રત્નભૂષિતમ્
તેન પ્રીત્યુપચારેણ કૃતાતિથ્યસ્તથૈવ સઃ ।
દિનં નિનાય દીર્ઘં ચ ક્લેશમધ્યે સુધામયમ્
અથ વ્યોમવિમાનાગ્રાત્ પતિતે પદ્મિનીપતૌ ।
અપૂર્યત જગદ્ ઘોરૈર્દુઃખૈરિવ તમોભરૈઃ
તતઃ ક્ષપાપતિર્જ્યોત્સ્નાં વમન્નેવ ક્ષપાજડઃ ।
શનકૈઃ પાણ્ડુરોગીવ ગૌરદ્યુતિરદૃશ્યત
સુકુમારે દિનાલોકે રાત્રૌ રાક્ષસયોષિતા ।
ભક્ષિતે ઽલક્ષ્યત શશી કપાલબલસંનિભઃ
વ્યાપ્તે ચન્દ્રિકયા લોકે કાલચન્દ્રનચર્ચયા ।
વિમાનમગમત્ ક્કાપિસા ચ સ્વર્ગમૃગેક્ષણા
વિમાનપતિતઃ સો ઽપિ પુરુષઃ સર્વરૂપયા ।
શનૈઃ સપ્તભિરાવર્તૈઃ શતપદ્યા વિવેષ્ટિતઃ
સા તસ્ય મૂર્ધ્નિ વિવરં કૃત્વા મસ્તિષ્કશોણિતમ્ ।
આસ્વાદયન્તી શનકૈશ્ચકાર શુષિરં શિરઃ
અથારુણકરચ્છન્ને સોચ્છ્વાસવદાને દિને ।
બીભત્સદર્શનક્લેશાદિવ મીલિતતારકે
પ્રાદુરાસન્ પુનર્દિવ્યવિમાનં સા ચ કામિની ।
યુવા સ ચાદ્ભુતતનુર્દિવ્યાભરણભૂષિતઃ
પૃષ્ટો ઽતિવિસ્મયાત્ તેન સ્વવૃત્તાન્તં જગાદ્ સઃ ।
દ્વિજો ઽહં વાસવગ્રામનિવાસી મનસાભિધઃ
તરુણી પ્રાતિવેશ્યસ્ય પત્ની મલયમઞ્જરી ।
અભૂન્મમ ભુજઙ્ગસ્ય સ્વૈરિણી વલ્લભા ભૃશમ્
પરદારરતેર્ગ્રામે વ્યગ્રા મે ક્ષમતે મતિઃ ।
મિનગ્ના વિષયગ્રામે સમગ્રા મે ક્ષયં ગતા
આર્યકાત્યાયનઃ પાપં જ્ઞાત્વા મામ્ ચૌર્યકામુકમ્ ।
દયાવિધેયઃ કારુણ્યાત્ પ્રોવાચ વિજને શનૈઃ
પરાઙ્ગનાઙ્ગસંસર્ગપ્રીત્યા રૂપરતેઃ ક્ષૈબમ્ (?) ।
અનઙ્ગાગ્નૌ પતન્નાશં પતઙ્ગં ઇવ મા ગમઃ
અહો આસક્તરક્તાનાં સંપતનપ્રમાદિનામ્ ।
કામિનામ્ હિંસકાનાં ચ પરદારાદરઃ પરમ્
પૃથુ પ્રવેપથુ (?) સ્વાપશ્રમવિહ્વલાનામ્ ગૃધ્રાઙ્ગનામુખનિખાતનખક્ષતાનામ્ ।
સંમોહને પરવધૂવિહિતસ્પૃહાણાં રોમાઞ્ચકારિણિ પરં નરકે ચ કામઃ
તસ્માદસ્માન્નિવર્તસ્વ વત્સ કુત્સિતકર્મણઃ ।
જાયતે પાતકં સ્પર્શે શુનામેવાશુચૌ રતિઃ
ઇત્યહં કૃપયા તેન નિષિદ્ધો ઽપ્યવિશુદ્ધધીઃ ।
અનિરુદ્ધેન રાગેણ બદ્ધસ્તામેવ નાત્યજમ્
વિજ્ઞાય મામવિરતં તતઃ કાત્યાયનો દદૌ ।
મહ્યં શીલસમાદાનં દિનચર્યાહિતોદ્યતઃ
દિનશીલસમાદાનાત્ પરસ્ત્રીગમનાન્નિશિ ।
ઇયં મે પુણ્યપાપોત્થા સુખદુઃખમયી સ્થિતીઃ
ગતેન વાસવગ્રામં વાચ્યઃ પુત્રો મમ ત્વયા ।
સુવર્ણમગ્નિશાલાયામસ્તિ ગૂઢં ધૃતં મયા
વૃત્તિઃ કાર્યા તદુદ્ભૃત્ય પૂજ્યઃ કાત્યાયનશ્ચ સઃ ।
પ્રણયાદિતિ તેનોક્તઃ શ્રોણકોટિર્યયૌ તતઃ
સો ઽપશ્યદ્દિવ્યલલનામગ્રે મણિવિમાનગામ્ ।
લક્ષ્મીં લાવણ્યદુગ્ધાબ્ધેરનાયાસોદ્ગતામિવ
તસ્ય વિમાનપાદેષિ ચતુર્ષુ સ્નાયુસંયુતમ્ ।
સ દદર્શાતિદુર્દશં બદ્ધં પ્રેતચતુષ્ટયમ્
સાપિ તં પ્રત્યભિજ્ઞાય સંભાષ્ય સ્નિગ્ધયા ગિરા ।
સુરોચિતં દદૌ તસ્મૈ રસવત્ પાનભોજનમ્
ભુઞ્જાનસંજ્ઞયાં દૂરાત્ પ્રેતૈર્દૈન્યેન યાચિતઃ ।
સ દદૌ કૃપયા તેભ્યઃ કાકેભ્ય ઇવ પિણ્ડિકાઃ
પિણ્ડો બુસત્વમેકસ્ય પ્રયાતો ઽન્યસ્ય લોહતામ્ ।
સ્વમાંસત્વં તૃતીયસ્ય ચતુર્થસ્ય પ્રપૂયતામ્
વિલોક્ય તત્કૃપાવિષ્ટઃ સ તેષાં કષ્ટચેષ્ટયા ।
પપ્રચ્છ તન્મુખચ્છાયામ્ વિચ્છાયીકૃતપઙ્કજામ્
પૃષ્ટા તદદ્ભુતં તેન ઉવાચ સા મૃગેક્ષણા ।
ન શ્રોણકોટિર્ણૈષાં દત્તં ભવતિ તૃપ્તયે
બ્રાહ્મણસ્યાસ્ય ભાર્યાહં પૂર્વપાદાબલમ્બિનઃ ।
નન્દનામ્નઃ સુનન્દાખ્યા વાસવગ્રામવાસિનઃ
દ્વિતીયપાદસંસક્તઃ પુત્રો મે નિષ્ઠુરાભિધઃ ।
પશ્ચાત્પાદાવલમ્બિન્યૌ દાસી ચેયં સ્નુષા ચ મે
નક્ષત્રયોગપૂજાયામ્ પુરા સજ્જીકૃઅતે મયા ।
ભૈક્ષ્યોપહારે મે ગેહમાર્યકાત્યાયનો ઽવિશત્
મયા ચિત્તપ્રસાદિન્યા પિણ્ડપાતેન સો ઽર્ચિતઃ ।
કુર્વન્નેવ યયૌ કાન્ત્યા વૈમલ્યાનુગ્રહં દિશામ્
તતઃ સ્નાત્વા સમાયાતસ્તૂર્ણં પતિરયં મમ ।
પત્પિણ્ડપાતમાકર્ણ્ય પ્રમિદાય મયોદિતમ્
કોપાદુવાચ માં કસ્માદ્ વિશિખઃ શ્રમણઃ શઠઃ ।
અપૂજિતેષુ પૂજ્યેષુ બુસાર્હઃ પૂજિતસ્ત્વયા
ઇતિ મોહાદનેનોક્તે પુત્રો ઽપ્યેષ જગાદ્ મામ્ ।
પાકે પૂર્વાશનાયોગ્યઃ સ કિં નાશ્નાત્યયોગુડાન્
ઇયં સ્નુષા મે સતતં પૂર્વભક્ષ્યાવભોગિના ।
મયોક્તે શપથં ચક્રે સ્વમાંસાદનવાદિની
ઇયં દાસી ચ ભૈક્ષ્યાણા ચૈર્યાત્તદ્વ્યયકારિણી ।
આક્ષિપ્તા ચાકરોત્ સત્યં પૂયશોણિતવાદિની
તત્ર તે પ્રેતતામ્ યાતાઃ સ્વવાક્યસદૃશાશનાઃ ।
અહં ત્વાર્યપ્રસાદેન દિવ્યભોગોપભોગિની
ત્વયા ત્વાર્યશમાપ્તેન વક્તવ્યા દુહિતા મમ ।
સન્તિ હેમનિધાનાનિ ગૃહે ચત્વારિ તે પિતુઃ
તાન્યુદ્ધૃત્ય યથાયોગં ભજસ્વ્ અસ્વજનિસ્થિતિમ્ ।
પૂજનીયઃ પિતુર્ભ્રાતા નામ્ના કાત્યાયન સદા
સ ઃ શ્રોણકોટિકર્ણસ્ત્વં ગચ્છ દેશં ત્યજ શ્રમમ્ ।
વર્ષા દ્વાદશ સંપૂર્ણાઃ સ્વગૃહાન્નિર્ગતસ્ય તે
ઇત્યુક્ત્વા તં સમાદિશય તસ્ય પ્રેતચતુષ્ટયમ્ ।
સુપ્તસ્યૈવ મુહૂર્તેન સ્વદેશાપ્તિમકારયત્
ઉત્થિતઃ સો ઽપિ સહસા સ્વદેશોદ્યાનકાનનાત્ ।
વિયોગશોકાત્પિતરૌ શુશ્રાવાન્ધ્યમુપાગતૌ
ભિક્ષુદ્વિજાતિથિગણે પૂજ્યમાને સુરાલયે ।
સ્વકં પિતૃગૃહં દૃષ્ટ્વા પરં વિસ્મયમાયયૌ
નિશ્ચિત્ય સર્વં ભાવાનાં ક્ષણિકત્વાદનિત્યતામ્ ।
સ્નેહરાગં સમુત્સૃજ્ય તત્રસ્થઃ સમચિન્તયત્
અહો સંમોહનિદ્રેયં નિરન્તતો દિવાનિશમ્ ।
સ્વપ્નમાયાવિલસિતૈઃ કરોત્યદ્ભુતવિભ્રમમ્
જન્મવર્ત્મપ્રદા માતા પિતા બીજવપત્ખગઃ ।
પાન્થપૂજાસનં કાયઃ કો ઽયં નિયમસંગમઃ
શ્રિયઃ સંસારાભ્રભ્રમપરિચિતાઃ કાઞ્ચનરુચા
આશા દિગ્ (?) નિર્બન્ધાસ્તડિત ઇવ નિર્લેપચપલાઃ ।
વપુઃ સર્વાપાયૈઃ ક્ષયભયનિકાયૈઃ પરિગતં
જરારોગોદ્વેગૈસ્તદપિ ન વિરાગસ્તનુભૃતામ્
શ્રિયે સ્વસ્તિસમાપ્તયે સ્વજનસ્યાયમઞ્જલિઃ ।
દાક્ષિણ્યૈઃ ક્ષમતં શ્રીષુ પ્રવ્રજ્યૈવ પ્રિયા મમ
ઇતિ ધ્યાત્વા સ પિતરૌ સમાશ્વાસ્યાપ્તલોચનૌ ।
બુદ્ધૌ ધર્મપથે શુદ્ધે શમધામ્નિ ન્યવેશયત્
સાર્થભ્રષ્ટશ્ચિરાયાત્ કૃશો ઽપિ સ્વજનસ્ય ચ ।
અલુપ્તસત્ત્વવિભવાન્નકૃપાસ્પદતાં યયૌ
અનુકમ્પસ્વ યદ્યેતં સંસારક્લેશવિહ્વલમ્ ।
સતઃ કસ્યાનુકમ્પ્યાસ્તે સંપત્સંપર્કનિત્સ્પૃહાઃ
પશુપાલકવિપ્રસ્ત્રીસંદેશાદિ યથોદિતમ્ ।
નિગદ્ય તેભ્યઃ કનકપ્રાપ્તિપ્રત્યયલક્ષણમ્
શાન્તઃ કાત્યાયનં પ્રાપ્ય પ્રવ્રજ્યાં સ સમાદદે ।
મુગ્ધાનામ્ યદ્વિષાદાય તત્પ્રસાદાય ધીમતામ્
સ સમાસાદ્ય વિશદં સ્રિતઃપ્રાપ્તિફલં તતઃ ।
સકૃદાગામ્યનાગામિફલમર્હત્ફલં તથા
ત્રૈધાતુકો વીતરાગઃ સમલોષ્ટાશ્મકાઞ્ચનઃ ।
આકાશપાણિતુલ્યો ઽભૂદસિચન્દનયોઃ સમહ્
શ્રાવસ્ત્યામ્ વેણુગહને જિનં જેતવને સ્થિતમ્ ।
ભગવન્તં યયૌ દ્રષ્ટું સો ઽથ કાત્યાયનાજ્ઞયા
પ્રણિતાતકૃતાતિથ્યઃ પ્રીત્યા ભગવતા સ્વયમ્ ।
સ શ્રોણકોટીકર્ણો ઽથ બભાષે હર્ષનિર્ભરઃ
ભગવાન્ ધર્મકાયેન દૃષ્ટો ઽયં શ્રોત્રવર્ત્મનિ ।
અધુના રૂપકાયેન પુણ્યૈરાલોકિતો મયા
અનલ્પસુકૃતપ્રાપ્યમિદં તદ્દર્શનામૃતમ્ ।
પીત્વા ન તૃપ્તિમાયાન્તિ વઞ્ચિતા એવ તે પરમ્
અસ્પૃહસ્યાપિ તે મૂર્તિઃ કુરુતે કસ્ય ન સ્પૃહામ્ ।
નિર્લોપસ્યાપિ તે દૃષ્ટિરહો હર્ષેણ લિમ્પતિ
ત્વત્કથા ત્વદનુધ્યાનં ત્વત્પ્રાપ્તિસ્ત્વન્નિષેવણમ્ ।
એતાઃ કુશલમૂલાનાં સ્ફીતાઃ ફલસમૃદ્ધયઃ
ઇતિ શ્રુત્વા ભગવતા પ્રસાદેનાબ્ન્હિનન્દિતઃ ।
તદાદિષ્ટં શમારામં સ વિહારમવાપ્તવાન્
તસ્યાસ્પદં સમભ્યેત્ય પ્રણયાદ્ભગવાનપુ ।
શ્રુત્વાસ્ય મધુરં ધર્મં સ્વાધ્યાયં પ્રશશંસ સઃ
તાં શ્રોણિકોટિકર્ણસ્ય દૃષ્ટ્વા પ્રશમસંપદમ્ ।
ભિક્ષુભિર્ભગવાન્ પૃષ્ટઃ પૂર્વવૃત્તમભાષત
વારાણસ્યાં પુરા સમ્યક્સંબુદ્ધે કાશ્યપાભિધે ।
નિર્વાણધાતૌ નિઃશેષકાર્યત્વાત્ પરિનિર્વૃતે
કૃકિનામનૃપશ્ચૈત્યં તસ્ય રત્નૈરકારયત્ ।
સ્વયં તત્પુણ્યસંભરં સ્વર્ગં વક્તુમિવોદ્ગતમ્
શીર્ણસ્થાપિતસંસ્કારે તસ્મિન્ સંજ્ઞાધૃતં ધનમ્ ।
તત્પુત્રઃ પ્રાપ્તરાજ્યો ઽથ ન દદૌ લોભમોહિતઃ
અથોત્તરાપથાયાતઃ સર્થવાહો ઽર્થદાભિધઃ ।
પ્રદદૌ પૃથિવીમૂલ્યં તત્કૃતે કર્ણભૂષણમ્
કાલાન્તરોપગતો ઽપિ દત્વા ચાન્યદ્ધનં મહત્ ।
પ્રણિધાનં સ કૃતવાન્ ભૂયાસં પુણ્યવાનિતિ
સ શ્રોણકોટિકર્ણો ઽયં પુણ્યૈઃ પ્રાતપદં મહત્ ।
તદ્વિધેનૈવ સંયાતઃ કર્ણભૂષણલક્ષણઃ
પ્રસ્થાનસમયે માતા શ્રાવિતા પરુષં વચઃ ।
યસ્માદનેન તેનાસ્ય બભૂવાસ્ય શ્રમો મહાન્
મધ્યેષુ મહતઃ શુક્લગુણસત્કર્મવાસસઃ ।
કૃષ્ણકર્મલવાંશો ઽપિ સ્ફુટ એવાવધાર્યતે
સુકૃતસચિવઃ સત્ત્વેત્સાહઃ પ્રવાસસખી ધૃતિઃ
વિષમતરણે વીર્યં સેતુર્વિપદ્યધિકા કૃપા ।
શમપરિચિતા પર્યન્તે ચ પ્રસાદમયી મતિઃ
પરિણતિરિયં પુણ્યપ્રાપ્તેઃ સ્ફુરત્ફલશાલિની
મૂળ પાઠ: Avadānakalpalatā · Edition: P.L. Vaidya. Avadāna-kalpalatā, 2 vols. Darbhanga: Mithila Institute, 1959 (Buddhist Sanskrit Texts, 22) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0