અવદાનકલ્પલતા · અધ્યાય 17

ઇતિ ક્ષેમેન્દ્રવિરચિતાયામ્ બોધિસત્ત્વાવદાનકલ્પલતાયાં મૈત્રેયવ્યાકરણાવદાનં નામ ષોડશઃ પલ્લવઃ ॥
17. આદર્શમુખાવદાનમ્ ।
ચિત્તપ્રસાદવિમલપ્રણયોજ્જ્વલસ્ય સ્વલ્પસ્ય દાનકુસુમસ્ય ફલાંશકેન ।
હેમાદ્રિરોહણનગેન્દ્રસુધાબ્ધિદાનસંપત્ફલં ન હિ તુલાકલનામુપૈતિ

પુરા મનોજ્ઞે સર્વજ્ઞઃ શ્રાવસ્ત્યાં જેતકાનને ।
અનાથપિણ્ડદારામે વિજહાર મહાશયઃ

આર્યો મહાકાશ્યપાખ્યસ્તચ્છિષ્યઃ કરુણાનિધિઃ ।
નગરોપવનસ્યાન્તં જનચારિકયા યયૌ

તત્ર સુદ્રુગતિર્યોષિન્નગરાશ્રવલમ્બિકા ।
અપશ્યત્ કુષ્ઠરોગાર્તા કાશ્યપં તં યદૃચ્છયા

સા તં દૃષ્ટ્વા પ્રસાદિન્યા શ્રદ્ધયા સમચિન્તયત્ ।
પાત્રે ઽસ્ય પિણ્ડપાતાર્હા કિં ન જાતાસ્મિ પુણ્યતઃ

વિજ્ઞાય તસ્યા આશ્ચર્યશ્રદ્ધાયુક્તં મનોરથમ્ ।
પ્રસાર્ય પાત્રં જગ્રાહ પિણ્ડં તં કરુણાકુલઃ

તીવ્રચિત્તપ્રસાદેન ભક્તસારસમરણે ।
કુષ્ઠિન્યા નિપપાતાસ્યાઃ પાત્રે શીર્ણકરાઙ્ગુલિઃ

તતઃ સા પાતકમિવ ત્યક્ત્વાનિત્યકલેવરમ્ ।
દેવાનાં તુષિતાખ્યાનાં નિલયે સમજાયત

શક્રસ્તદદ્ભુતં જ્ઞાત્વા દાનપુણ્ય્પ્દિતાદરઃ ।
યત્નાત્કાશ્યપસત્પાત્રં સુધયા સમપૂરયત્

સુધાર્પણે ઽપ્યસૌ ભિક્ષુર્નિસ્પૃહસ્તૃણલીલયા ।
પ્રશમામૃતસંપૂર્ણશ્ચક્રે પાત્રમધોમુખમ્

ભજન્તે પ્રણયપ્રીતિં કૃપણેષુ કૃપાકુલાઃ ।
સન્તઃ સંપત્સમાધ્માતવદને મીલિતાદરાઃ

શ્રુત્વા તાં તુષિતે દેવનિકાયે નિરતામ્ નૃપઃ ।
પ્રસેનજિત્ ભગવતશ્ચક્રે ભોજ્યાધિવાસનામ્

રાજ્ઞસ્તસ્ય ગૃહે દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મીમાશ્ચર્યકારિણઃ ।
આર્યાનન્દેન ભગવાન્ પૃષ્ટસ્તત્પુણ્યમભ્યધાત્

પુરા ગૃહપતેઃ સૂનુર્દારિદ્ય્રાદ્દાસતાં ગતઃ ।
ક્ષેત્રકર્માણિ સંસક્તઃ ક્ષુત્ક્ષામઃ ક્લાન્તિમાયયૌ

સ્વજનન્યા સમાનીતાં નિઃસ્નેહલવણાં ચિરાત્ ।
કુલ્માષપિણ્ડિમાસાદ્ય ભોક્તું સાદરમાયયૌ

ધૌતહસ્તઃ ક્ષણે તસ્મિન્ સંપ્રાપ્તાય યદૃચ્છયા ।
દદૌ પ્રત્યેકબુદ્ધાય તામ્ પ્રસન્નેન ચેતસા

જાતઃ સ એવ કાલેન ભૂપાલો ઽયં પ્રસેનજિત્ ।
તસ્ય દાનકણસ્યૈવં વિભૂતિઃ પ્રથમં ફલમ્

શ્રુત્વેતિ ભગવદ્વાક્યં ભિક્ષૂર્વિસ્મયમાયયૌ ।
રાજાપિ વિપુલાં પૂજાં ચક્રે ભગવતઃ પુરઃ

રાજાર્હૈરખિલૈર્ભોગૈઃ કૃત્વા ભક્તિનિવેદનમ્ ।
સ કોટીસ્તૈલકુમ્ભાનાં દીપમાલામકલ્પયત્

દીપમેકં દદૌ તત્ર સ્વલ્પકં દુર્ગતાઙ્ગના ।
સ્નેહક્ષયાત્પ્રયાતેષુ સર્વેષુ ન જગામ યઃ

વિચિન્ત્ય પ્રણિધાનેન તયા વિમલચેતસા ।
ભાવિનીમ્ શાક્યમુનિતાં સર્વજ્ઞો ઽસ્યાહ્ સમભ્યધાત્

રત્નદીપાવલિં દત્વા રાજા ભગવતઃ પુરહ્ ।
ઉપવિશ્ય પ્રણમ્યાગ્રે પ્રણયાત્તં વજિજ્ઞપત્

ભગવત્પ્રણિધાનેન તત્તત્પુણ્યાનુભાવતઃ ।
ન કસ્યાનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિર્ભવદર્પિતા

ભવત્પ્રસાદપ્રણયાત્ પ્રાપ્તુમિચ્છામિ તામહમ્ ।
નિર્વિકલ્પફલાવાપ્ત્યૈ સેવ્યન્તે કલ્પપાદપાઃ

ઇતિ રાજવચઃ શ્રુત્વા ભગવાન્ સમભાષત ।
દુર્લભાનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિઃ પૃથિવીપતે

સૂક્ષ્મા મૃણાલતન્તુભ્યો ગિરિભ્યો ઽપિ ગરીયસી ।
સમુદ્રેભ્યો ઽપિ ગમ્ભીરા સા સુખેન ન લભ્યતે

ન દાનૈર્બહુભિર્લબ્ધં મયૈવાન્યેષુ જન્મસુ ।
ચિત્તપ્રસાદવિશદં જ્ઞાનં તત્કારણં જગુઃ

ચતુર્દ્વીપાધિપત્યેન મયા માન્ધાતૃજન્મનિ ।
ચિરં દાનફલં ભુક્તં બોધિર્નાધિગતા તુ સા

દાનેન ચક્રવર્તીશ્રીઃ સા સુદર્શનજન્મનિ ।
ભુક્તા મયામહીયસી બોધિર્નાધિગતા તુ સા

પુરા દત્વા ગજાનષ્ટૌ વેલામદ્વિજજન્માનિ ।
મયા પ્રાપ્તં મહત્પુણ્યં બોધિર્નાધિગતા તુ સા

કુરૂપઃ કુશલાત્માહં રાજપુત્રઃ પુરાભવમ્ ।
યઃ પિશાચો ઽયમિત્યુક્ત્વા નિજલત્ન્યા વિવર્જિતઃ

શ્રિયૈ શ્રીસ્કન્ધો ભૂત્યાગે પ્રીતિર્યસ્ય સદા સ્થિતા ।
સ દુઃખી રૂપવૈકલ્યાત્ ક્ક વા સર્વગુણોદયઃ

તં રૂપવિરહે દેહત્યાગારૂઢં શચીપતિઃ ।
દિવ્યચૂડામણિં દત્વા ચક્રે પઞ્ચશરોપમમ્

ષષ્ટિઃ પુરસહસ્રાણિ તસ્ય યજ્ઞેષુ યજ્વનઃ ।
હેમયૂપાભિરૂપાણિ પ્રાપુર્મેરુબલશ્રિયમ્

તસ્મિન્ મયાતિદાનાદ્રિકૃતે કુશલજન્મનિ ।
તાનિ પુણ્યાન્યવાપ્તાનિ બોધિર્નાધિગતા તુ સા

મયા સત્યપ્રભાવેણ ત્રિશઙ્કુનૃપજન્મનિ ।
કૃતા વૃષ્ટિઃ સુદુર્ભિક્ષા બોધિર્નાધિગતા તુ સા

મિથિલાયાં મહાદેવનૃપજન્મનિ યજ્વના ।
મયાપ્તા પુણ્યસંપત્તિર્બોધિર્નાધિગતા તુ સા

મિથિલાયાં પુરા પુણ્યં નિમિભૂપાલજન્મનિ ।
પ્રાપ્તં દાનતપોયજ્ઞૈર્બોધિર્નાધિગતા તુ સા

પુરા નન્દસ્ય નૃપતેશ્ચત્વારઃ પિશુનાઃ સુતાઃ ।
બભૂવુરાદર્શમુખઃ પઞ્ચમશ્ચ ગુણાધિકઃ

કાલેનાપન્નપર્યન્તઃ સ ભૂપતિરચિન્તયત્ ।
એતે મદન્તે ચત્વારો રાજ્યં નાર્હન્તિ કર્કશાઃ

પુત્રે મમાદર્શમુખે રાજ્યશ્રી પ્રતિબિમ્બિતા ।
સુવૃત્તે લભતે શોભાં પ્રજ્ઞાવૈમલ્યશાલિનિ

ધ્યાત્વેત્યમાત્યાન્ સો ઽવાદીત્ સ ભવદ્ભિર્નરેશ્વરઃ ।
કૃતો ઽન્તઃપુરવર્ગેણ યો ઽભ્યુત્થાનેન પૂજ્યતે

મૌલિર્ન કમ્પતે યસ્ય સમેવ મણિપાદુકૈઃ ।
દ્વારદ્રુમાદ્રિવાપીષુ નિધિષટ્કં સ પશ્યતિ

ઇત્યુક્ત્વા ત્રિદિવં યાતે નૃપતૌ મન્ત્રિણઃ ક્રમાત્ ।
તદુક્ત્રૈર્લક્ષણૈશ્ચક્રુરાદર્શમુખમીશ્વરમ્

ધર્મનિર્ણયકાર્યેષુ યં વાદિપ્રતિવાદિનહ્ ।
વિલોક્યૈવ સ્વયં તસ્થુર્ન્યાયૈર્જયપરાજયે

પુરા નિરભિઅસ્ંઘેન પ્રાતવૈશસકિલ્બિષમ્ ।
બ્રાહ્મણં દણ્ડિનં નામ દયાલુઃ પ્રયયૌ પુરઃ

ગુયુગાર્થે ગૃહસ્થેન મૃતેન વડવાહતેઃ ।
કુઠારપાતતઃ પત્ન્યા તક્ષવાસી વિવાદિતઃ

શૌણ્ડિકેનાત્મજવધાદ્દીક્ષિતં તુલ્યનિગ્રહમ્ ।
તદ્વિપક્ષભયેનોક્ત્વા તત્સંત્યક્તં વ્યમોક્ષયત્

અમાનુષાણાં સત્ત્વાનામધ્યાશયવિશેષતઃ ।
ચકાર ચિત્તશોધનં તત્તત્સંદેહનિર્ણયમ્

અવૃષ્ટિમૃષ્ટે દુર્ભિક્ષે યેન દ્વાદશવર્સકે ।
વિહિતં સર્વસત્ત્વાનામશનપ્રાણવર્તનમ્

ઇત્યમૂન્મમ પુણ્યાપ્તિરાદર્શમુખજ્ન્મનિ ।
ન તુ સા સમ્યક્સંબોધિર્વિબોધિતા મહોદયા

બહુજન્મશતાભ્યાસપ્રસાસેન મહીયસા ।
અદ્ય તુ જ્ઞાનવૈમલ્યં મયાપ્તં લુત્પસંવૃતિ

જ્ઞાનપ્રજ્ઞાધિગમ્યા કિમપિ પરતરાનુત્તરા સત્યાસંવિત્
સમ્યક્સંબોધિરેષા ન ચ ખલુ નૃપતે લભ્યતે દાનપુણ્યૈઃ ।
મોહશ્યામાવિરામે ગતઘનગગનવ્યક્તવૈમલ્યભાજાં
નિર્વ્યાજાનન્દભૂમિર્ભવતિ ભવતમશ્છેદિની સા દિનશ્રીઃ