અવદાનકલ્પલતા · અધ્યાય 13

ઇતિ ક્ષેમેન્દ્રવિરચિતાયામ્ બોધિસત્ત્વાવદાનકલ્પલતાયાં હારીતિકાદમનાવદાનં નામ દ્વાદશઃ પલ્લવઃ ॥
13. પ્રતિહાર્યાવદાનમ્ ॥
યઃ સંકલ્પપથા સદૈવ ચરતિ પ્રોજ્જૃમ્ભમાણાદ્ભુતં
સ્વપ્નૈર્યસ્ય ન સંગતિઃ પરિચયો યસ્મિન્નપૂર્વક્રમઃ ।
વાણી મૌનવતી ચ યત્ર હિ નૃણાં યઃ શ્રોત્રનેત્રાતિથિસ્
તં નિર્વ્યાજજનપ્રભાવવિભવં મનૌરમેયં નુમઃ

પુરે રાજગૃહાભિખ્યે બિમ્બિરાસેણ ભૂભુજા ।
પૂજ્યમાનં જિન દૃષ્ટ્વા સ્થિતં વેણુવનાશ્રમે

માત્સર્યવિષસંતપ્તા મૂર્ખાઃ સર્વ્જ્ઞમાનિનઃ ।
ન સેહિરે તદુત્કર્ષં પ્રકાશમિવ કૌશિકાઃ

મલિનૈઃ સ્વવિનાશાય પરભાગોદિતૈઃ સદા ।
ક્રિયતે વાસરસ્પર્ધા શાર્વરૈસ્તિમિરોત્કરૈઃ

મસ્કરી સંજયી વૈરૈરજિતઃ કકુદસ્તથા ।
પૂરણજ્ઞાતિપુત્રાદ્યા મૂર્ખાઃ ક્ષપણકાઃ પરે

ઊચુર્નૃપતિમભ્યેત્ય મારમાયાવિમોહિતાઃ ।
સંઘર્ષદ્વેષદોષેણ ધૂમેનેવાન્ધકારિતાઃ

એષ સર્વજ્ઞતામાની વને યઃ શ્રમણઃ સ્થિતઃ ।
ઋદ્ધિપ્રભાવો ભવતા તસ્યાસ્માકં ચ દૃશ્યતામ્

ઋદ્ધિપ્રભાવાદ્યત્કિંચિત્ જનવ્યાવર્જનોર્જિતમ્ ।
દ્ર્શ્યતે મહદાશ્ચર્યં પ્રાતિહાર્યં તદુચ્યતે

શક્તિઃ સંસદિ યસ્યાસ્તિ પ્રતિહાર્યસ્ય દર્શને ।
અસ્માકં તસ્ય વા રાજન્ પૂજાઃ સન્તુ જગત્ર્ત્રયે

ઇતિ તેષામ્ વચઃ શ્રુત્વા તદ્દર્પવિમુખો નૃપઃ ।
ઉવાચ વાઞ્છા કેયં વઃ પઙ્ગૂનાં ગિરિલઙ્ઘને

અસમઞ્જસમેવૈતત્ કા સ્પર્ધાગ્નેઃ પતઙ્ગકૈઃ ।
નૈતદ્વાચ્યં પુનર્વાદી મયા નિષ્કાસ્યતે પુરાત્

ઇતિ રાજ્ઞા ગુણજ્ઞેન પ્રત્યાખ્યાતોદ્યમાઃ ખલાઃ ।
પ્રયયુસ્તે નિરાલમ્બે લમ્બમાના ઇવામ્બરે

બિમ્બિસારો નરપતિર્મૂર્ખતાપક્ષપાતવાન્ ।
અન્યં વ્રજામો ભૂપાલમિતિ તે સમચિન્તયન્

અત્રાણ્તરે ભગવતિ શ્રાવસ્તીમભિતઃ પુરીમ્ ।
પ્રાપ્તે તેજવનારામં દિગન્તાનેવ તે યયુઃ

તે પ્રસેનજિતં તત્ર પ્રાપ્ય કોસલભૂપતિમ્ ।
પ્રાતિહાર્યકૃતસ્પર્ધાં તામેવાસ્મૈ ન્યવેદયન્

ગુણાન્તરજ્ઞો નૃપતિસ્તેષામ્ દર્પક્ષયેચ્છયા ।
ઋદ્ધિસંદર્શનોત્સાહાદ્યયૌ ભગવતો ઽન્તિકમ્

સ સમભ્યેત્ય વિનયાત્ પ્રણિપત્ય તમબ્રવીત્ ।
ભગવન્ દર્પબલનં તીર્થ્યાનાં કર્તુમર્હસિ

ઋદ્ધિસ્પર્ધાનુબન્ધેન ત્વત્પ્રભાવદિદૃક્ષયા ।
સ્વગુણશ્લાઘયાસ્માકં તૈઃ કર્ણૌ બધિરીકૃતૌ

પ્રકાશય નિજં તેજઃ સજ્જનાવર્જનમ્ વિભો ।
તીર્થ્યાભિધાનામખિલં પ્રયાતુ પ્રલયં તમઃ

ઇતિ રાજવચઃ શ્રુત્વા નિર્વિકારો મહાશયઃ ।
ભગવાન્ વિરતામર્ષઃ સહર્ષસ્તમભાષતઃ

રાજન્નાન્યોપમર્દાય વિવાદાય મદાય વા ।
વિવેકાભરણાર્હો ઽયં ક્રિયતે ગુણસંગ્રહઃ

માત્સર્યમલિનૈઃ કિં તૈર્વિચારવિગુણૈર્ગુણૈઃ ।
યે હરન્તિ પરોત્કર્ષં સ્પર્ધાબન્ધપ્રસારિતાઃ

ગુણાચ્છાદનમન્યસ્ય સ્વગુણેન કરોતિ યઃ ।
ધર્મસ્તેનાપ્રશસ્તેન સ્વયમેવ નિઘાતિતઃ

સદ્ગુણાનાં પરિક્ષૈવ પરવૈલક્ષ્યકારિણી ।
ઉચિતા ન હિ શુદ્ધાનાં તુલારોહવિડમ્બના

ગુણવાનપિ નાયાતિ યઃ પરેષુ પ્રસન્નતામ્ ।
સ દીપહસ્તસ્તત્પાત્રચ્છાયયા મલિનીકૃતઃ

લોક ત એવ સર્વજ્ઞા વિદ્મઃ કિમધિકં વયમ્ ।
પરાભિમાનાભિભવપ્રાગલ્ભ્યં સ્વપરાભવઃ

ઇતિ શ્રુત્વા ભગવતઃ પ્રશમાભિમતં વચઃ ।
ભૃશમભ્યર્થનાં રાજા ચકારાશ્ચર્યદર્શને

તતઃ દૃચ્છ્રાદ્ભગવતા કૃતાભ્યુપગમો નૃપઃ ।
રાજધાનીં યયૌ હૃષ્ટઃ સપ્તાહાવધિસંવિદા

અસ્મિન્નવસરે ભ્રાતા ભૂમિભર્તુરસોદરઃ ।
ચચારાન્તઃપુરોપાન્તે પ્રાસાદતલવર્ત્મના

સલીલં વ્રજતસ્તસ્ય કર્મવાતૈરિવેરિતા ।
કુસુમસ્રક્ પપાતાંસે રાજપત્નીકરાચ્ચ્યુતા

તસ્ય વિજ્ઞાતદોષસ્ય દોષં સંભાવ્ય સાક્ષિભિઃ ।
પિશુનાઃ કિંવદન્તીં તામ્ ચક્રિરે રાજગામિનીમ્

છિદ્રમલ્પમપિ પ્રાપ્ય ક્ષુદ્રાઃ સર્વાપકારિણઃ ।
દ્વિજિહ્વાઃ પ્રવિશન્ત્યાશુ પ્રભૂનાં શૂન્યમાશયમ્

પિશુનપ્રેતિરો રાજા ભ્રાતુરીર્ષ્યાવિષોલ્બણઃ ।
છેદમસ્યાદિદેશાશુ પાણિપાદસ્ય મૂર્ચ્છિતઃ

નિકૃત્તપાણિચરણઃ કુમારઃ કર્મવિપ્લવાત્ ।
સ વધ્યવસુધાશાયી વિવેશ વિષમાપદમ્

તીવ્રવ્યથાપરિવૃતં શોચદ્ભિર્માતૃબન્ધુભિઃ ।
દદૃશુસ્તં ક્ષપણકાઃ ક્ષણં નયનચાલને

તાન્ સમભ્યેત્ય શોકાર્તાસ્તે રાજસુતબાન્ધવાઃ ।
જગદુસ્તત્પરિત્રાણસંલિપ્તાઃ સર્વપ્રાણિનહ્

દોષં નિગૃહીતો ઽયં કાલનામા નૃપાત્મજમ્ ।
સર્વજ્ઞવાદિનો યૂયં પ્રસાદો ઽસ્ય વિધીયતામ્

ઇતિ તૈ પ્રસરદ્બાષ્પૈરર્થ્યમાનાહ્ પ્રલાપિભિઃ ।
તે મૌનિનો નિષ્પ્રતિભા વૈલક્ષ્યાદન્યતો યયુઃ

અથ તેન યથાયાતો ભિક્ષુઃ સુગતશાસનાત્ ।
આનન્દો વિદધે ઽઙ્ગાનિ તસ્ય સત્યોપયાચનાત્

રાજપુત્રસ્તુ સંજાતપાણિપાદઃ પ્રસન્નધીઃ ।
જિનં શરણમભ્યેત્ય તદુપસ્થાયકો ઽભવત્

સપ્તરત્રે વ્યતીતે ઽથ શ્રાન્તિહાર્યં ગૃહં મહત્ ।
ઋદ્ધિં ભગવતો દ્રષ્ટું મહીપતિરકારયત્

ઉપવિષ્ટે નૃપે તત્ર સહ ક્ષપણકાદિભિઃ ।
કલ્પવૃક્ષીકૃતા ભૂમિરભવત્ સુગતેચ્છયા

તતઃ પ્રાપ્તેષુ દેવેષુ દ્રષ્ટું ભગવતઃ પ્રભામ્ ।
રત્નપ્રદીપં ભગવાન્ ભેજે સિંહાસનમ્ મહત્

તેજોધાતું પ્રપન્નસ્ય તસ્ય ગણ્ડસમુદ્ગતૈઃ ।
વ્યાપ્તં પાવકસંઘાતૈરભૂદ્ભુવનમણ્ડલમ્

શાન્તે શનૈઃ કમલકાનનસંનિકાશે વહ્નૌ સમસ્તભુવનસ્થિતિભઙ્ગભીત્યા ।
દેહાત્તતો ભગવતઃ કરુણામ્બુરાશેઃ પૂર્ણામૃતોર્મિવિમલા રુચયઃ પ્રસસ્રુઃ

લાવણ્યસારમતિચન્દ્રસહસ્રકાન્તિં તેજઃ પ્રતાનવિફલીકૃતસૂર્યચક્રમ્ ।
તં નાગનાયકનિકાયવિલોચનાનિ પ્રીત્યા પપુઃ સુકૃતલબ્ધમપૂર્વહર્ષમ્

વૈદૂર્યનાલવિપુલારુણરત્નપાત્રકાન્તોલ્લસત્કનકકેસરકર્ણિકાનિ ।
અભ્યુદ્યયુઃ ક્ષિતિતલાદથ તત્સમીપે પદ્માનિ સૌરભભરાહૃતષટ્પદાનિ

તેષૂપવિષ્ટમથ કાઞ્ચનચારુકાન્તિં સ્નિગ્ધેક્ષસ્ણં સુગતચક્રમદૃશ્યતારાત્ ।
પીયૂષપેશલશશિદ્યુતિશીતલેન યસ્યોદયેન સહસા સુખમાપ લોકઃ

તેષાં પ્રભાવવિભવં બહ્ગવાન્ બભાર મધ્યે ઽધિકં કનકશૈલ ઇવાચલાનામ્ ।
સુસ્કન્ધબન્ધુરઘનદ્યુતિસંનિવેશઃ પ્રાંશુઃ સુરક્ષિતિરુહામિવ પારિજાતઃ

સ્વર્ગાઙ્ગનાકરકુશેશયકીર્યમાણૈરમ્લાનમાલ્યવલયૈઃ કલિતોત્તમાઙ્ગાઃ ।
તસ્યાનનામ્બુજવિલોકનનિર્નિમેષે મર્ત્યા અપિ ક્ષણમવાપુરમર્ત્યભાવમ્

વ્યોમાઙ્ગણેષુ સુરદુન્દુભિશઙ્ખતૂર્યઘોષાવૃતઃ કુસુમવર્ષમહાટ્ટહાસઃ ।
ગન્ધર્વકિન્નરમુનીશ્વરચારણાનાં સ્ફીટશ્ચચાર ભગવત્સ્તુતિવાદનાદઃ

તત્રારુણાધરદલાદ્દશનાંશુશુભ્રાદ્ વ્યાકીર્ણકેશરકુલાદ્દશનારવિન્દાત્ ।
સત્સૌરભં ભગવતઃ સ્વરસંનિવૃત્તં ધન્યાઃ પપુર્મધુરવાઙ્ભધુ પુણ્યસૂતમ્

પાપં વિમુઞ્ચત નિષિઞ્ચત પુણ્યબીજં વૈરં પરિત્યજત સામ્યસુખં ભજધ્વમ્ ।
જ્ઞાનામૃતં પિબતં મૃત્યુવિષાપહારિ નેયં તનુઃ કુશલકર્મસખી ચિરાય

લક્ષ્મીશ્ચલા તરુણતા ચ જરાનુયાતા કાયો ઽપ્યપાયનિચયસ્ય નિવાસ એવ ।
પ્રાણાઃ શરીરકકુટિષુ મુહૂર્તપાન્થા નિત્યોદયે કુરુત ધર્મમયે પ્રયત્નમ્

ઇત્યાદિભિર્ભગવતઃ પ્રવિભક્તદીપ્તજ્ઞાનૈર્વિવેકવિમલૈઃ કુશલોપદેશૈઃ ।
વજ્રૈરિવાશુ દલનં પ્રયયૌ જનાનાં સત્કાયદૃષ્ટિસમવિંશતિશૃઙ્ગશૈલઃ

ઋદ્ધિપ્રભાં ભગવતઃ પ્રવિભાવ્ય તીર્થ્યા મન્ત્રહતા વિષધરા ઇવ ભગ્નદર્પાઃ ।
દીપા ઇવાર્કકિરણપ્રતિભાભિભૂતાશ્ચિત્રાર્પિતા ઇવ યયુશ્ચિરનિશ્ચલત્વમ્

અત્રાન્તરે ભગવતઃ સતતં વિપક્ષઃ સર્વાત્મના ક્ષપણકો નવધર્મયક્ષઃ ।
ક્ષિપ્તશ્રવાન્ સ વૃતવર્ષવરૈશ્ચકાર વિદ્રવ્ય રન્ધ્રશરણાન્ ભુવિ વજ્રપાણિઃ

અદ્દિશ્ય તાનથ કૃપાર્દ્રભયાશરણ્યઃ સર્વોપદેશવિષયાન્ ભગવાન્ બભાષે ।
ભૂભૃદ્વનાબનિમણિર્વિવરાદિ સર્વં તેને ભયેષુ શરણં કિલ કાતરાણામ્

બુદ્ધિં પ્રબોધ મમ ધામ્બિ નિધાય બુદ્ધિં
ધર્મં સસંઘમપિ યે શરણં પ્રપન્નાઃ ।
તેષા જગત્ક્ષયભયેષ્વપિ નિર્ભયાણાં
નૈવાન્યતઃ શરણદૈન્યપરિગ્રહો ઽસ્તિ

દુર્વારે પરલોકતીવ્રતિમિરે ધર્મઃ પ્રવૃદ્ધો ઽશુમાન્
દાનં દુઃસહપાપતાપવિપદામભ્યુદ્ગમે વારિદઃ ।
પ્રજ્ઞા મોહમહાપ્રપાતવિષમશ્વભ્રે કરાલમ્બનં
દૈન્યાક્રાન્તમહીનમેવ શરણં સર્વત્ર પુણ્યં નૃણામ્

ઇતિ તિમિરવૃતાક્ષ્ણાં ચક્ષુરુન્મીલનાર્હં દશનમણિમરીચિવ્યજ્યમાનપ્રકાશમ્ ।
સદસિ સુગતચન્દ્રઃ શુદ્ધધર્મોપદેશં સ્થિરપદમિવ કૃત્વા કાનનં સ્વં જગામ