અથર્વવેદપરિશિષ્ટસ્ · ભાગ 6180

(અવ્પરિસ્_48,145) <રસાદાનમ્> રશ્મિભિશ્ ચ રસાધારણં યચ્ ચ <પ્રવલ્હિતમ્> તદ્ અસ્ત કર્મ ॥
(અવ્પરિસ્_48,146) અસ્ય લોકઃ । વરષાસ્ । તૃતીયસવનમ્ । જગતી । સપ્તદશઃ । વૈરૂપામ્ ઇતિ તદ્ભક્તીનિ ॥
(અવ્પરિસ્_48,147) એતેષામ્ એવ લોકાનામ્ ઋતુછન્દઃસ્તોમપૃષ્ઠાનામ્ આનુપૂર્વેણ ભક્તિશેષો ઽનુકલ્પો
(અવ્પરિસ્_48,148) દેવતાદ્વન્દ્વે ચ પૂર્વસ્યાપરઃ સંસ્તવિકઃ ॥ પૂર્વસ્યાપરઃ સંસ્તવિકઃ ॥69 ॥
(પરિશિષ્ટ_49. ચરણવ્યૂહઃ)
(અવ્પરિસ્_49,1.1) ઓમ્ અથાતશ્ ચરણવ્યૂહં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ॥
(અવ્પરિસ્_49,1.2) તત્ર ચત્વારો વેદા ભવન્તિ । ઋગ્વેદો યજુર્વેદઃ સામવેદો બ્રહ્મવેદશ્ ચેતિ ॥
(અવ્પરિસ્_49,1.3) તત્ર ઋગ્વેદસ્યાર્થશાસ્ત્રમ્ ઉપવેદઃ । યજુર્વેદસ્ય ધનુર્વેદોપવેદઃ । સામવેદસ્ય ગાન્ધર્વવેદોપવેદઃ । બ્રહ્મવેદસ્યાયુર્વેદોપવેદઃ । અભિચારકાર્થશાસ્ત્રમ્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_49,1.4) ઋગ્વેદ આત્રેયસગોત્રો ઽગ્નિર્ દેવતા । યજુર્વેદઃ કાશ્યપસગોત્રો વાયુર્ દેવતા । સામવેદો ભારદ્વાજસગોત્રો વિષ્ણુર્ દેવતા । બ્રહ્મવેદો વૈતાયનસગોત્રો બ્રહ્મા દેવતા ॥
(અવ્પરિસ્_49,1.5) અથાત ઋગ્વેદઃ પીતવર્ણઃ પદ્મપત્ત્રાક્ષઃ સુવિભક્તગ્રીવઃ કુઞ્ચિતકેશશ્મશ્રુઃ સુપ્રતિષ્ઠિતજાનુજઙ્ઘઃ । પ્રમાણેન સ વિતસ્તયઃ પઞ્ચ ॥
(અવ્પરિસ્_49,1.6) તત્ર ઋગ્વેદસ્ય સપ્ત શાખા ભવન્તિ । તદ્ યથા । આશ્વલાયનાઃ । શાઙ્ખાયનાઃ । સાધ્યાયનાઃ । શાકલાઃ । બાષ્કલાઃ । ઔદુમ્બરાઃ । માણ્ડૂકાશ્ ચેતિ ॥
(અવ્પરિસ્_49,1.7) તેષામ્ અધ્યયનમ્ । ઋચાં દશ સહસ્રાણિ ઋચાં પઞ્ચ શતાનિ ચ । ઋચામ્ અશીતિઃ પાદશ્ ચ એતત્ પારણમ્ ઉચ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_49,2.1) તત્ર યજુર્વેદસ્ય ચતુર્વિંશતિર્ ભેદા ભવન્તિ ॥ તદ્ યથા । કાણ્વાઃ । માધ્યંદિનાઃ । જાબાલાઃ । શાપેયાઃ । શ્વેતાઃ । શ્વેતતરાઃ । તામ્રાયણીયાઃ । પૌર્ણવત્સાઃ । આવટિકાઃ । પરમાવટિકાઃ । હૌષ્યાઃ । ધૌષ્યાઃ । ખાડિકાઃ । આહ્વરકાઃ । ચરકાઃ મૈત્રાઃ । મૈત્રાયણીયાઃ । હારિતકર્ણાઃ । શાલાયનીયાઃ । મર્ચકઠાઃ । પ્રાચ્યકઠાઃ । કપિષ્ઠલકઠાઃ । ઉપલાઃ । તૈત્તિરીયાશ્ ચેતિ ॥
(અવ્પરિસ્_49,2.2) તેષામ્ અધ્યયનમ્ । દ્વે સહસ્રે શતે ન્યૂને વેદે વાજસનેયકે । સકલં પરિસંખ્યાતં બ્રાહ્મણં તુ ચતુર્ગુણમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_49,2.3) અષ્ટાદશ શતાનિ ભવન્તિ । તાન્ય્ એવ ત્રિગુણમ્ અધીત્ય ક્રમપારો ભવતિ । સપ્તસુ વીરાશ્ ચેતિ ॥
(અવ્પરિસ્_49,2.4) શાખાસ્ તિસ્રો ભવન્તિ । તદ્ યથા । વાર્ચિકમ્ અર્થાધ્યયનીયાઃ । પારશ્ચર્યાઃ । પારશ્રમણીયાઃ । પારક્રમવટઃ । ક્રમપારશ્ ચેતિ ॥
(અવ્પરિસ્_49,2.5) ષડ્ અઙ્ગાન્ય્ અધીત્ય ષડઙ્ગવિદ્ ભવતિ । શિક્ષા કલ્પો વ્યાકરણં નિરુક્તં છન્દો જ્યોતિષમ્ ઇતિ ષડ્ અઙ્ગાનિ ॥
(અવ્પરિસ્_49,2.6) અથ યજુર્વેદઃ પ્રાંશુઃ પ્રલમ્બજઠરઃ સ્થૂલગલકપાલો રક્તો વર્ણેન પ્રાદેશાઃ ષડ્ દીર્ઘત્વેન યજુર્વેદસ્યૈતદ્ રૂપં ભવતિ ॥
(અવ્પરિસ્_49,3.1) તત્ર સામવેદસ્ય શાખાસહસ્રમ્ આસીદ્ અનધ્યાયેષ્વ્ અધીયાનાઃ સર્વે તે શક્રેણ વિનિહતાઃ । [પ્રવિલીનાસ્]
(અવ્પરિસ્_49,3.2) તત્ર કે ચિદ્ અવશિષ્ટાઃ પ્રચરન્તિ । તદ્ યથા । રાણાયનીયાઃ । સાદ્યમુગ્રાઃ । કાલપાઃ । મહાકાલપાઃ । કૌથુમાઃ । લાઙ્ગલિકાશ્ ચેતિ ॥
(અવ્પરિસ્_49,3.3) કૌથુમાનાં ષડ્ ભેદા ભવન્તિ । તદ્ યથા । સારાયણીયાઃ । વાતરાયણીયાઃ । વૈતધૃતાઃ । પ્રાચીનાસ્ તેજસાઃ । અનિષ્ટકાશ્ ચેતિ ॥
(અવ્પરિસ્_49,3.4) તેષામ્ અધ્યયનમ્ । અષ્ટૌ સામસહસ્રાણિ સામાનિ ચ ચતુર્દશ । સોહ્યાનિ સરહસ્યાનિ એતત્ સામગણં સ્મૃતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_49,3.5) અથ સામવેદઃ સુવર્ચાઃ સુગન્ધિસ્ તેજસ્વી મૃદુવક્તા બ્રહ્મણ્યઃ પ્રલમ્બબાહુર્ દુશ્ચર્મી કૃષ્ણો વર્ણેન કાતરઃ સ્વરેણેતિ ॥
(અવ્પરિસ્_49,3.6) ષડરત્નિઃ પ્રમાણેન ચ સ્મૃતઃ । સ્તુવન્ત્ય્ ઋષયો બ્રહ્મા સામાનિ તિષ્ઠતિ સંનિધૌ સ ભગવાન્ સામવેદો મહેશ્વરભક્તઃ ॥
(અવ્પરિસ્_49,4.1) તત્ર બ્રહ્મવેદસ્ય નવ ભેદા ભવન્તિ । તદ્ યથા । પૈપ્પલાદાઃ । સ્તૌદાઃ । મૌદાઃ । શૌનકીયાઃ । જાજલાઃ । જલદાઃ । બ્રહ્મવદાઃ । દેવદર્શાઃ । ચારણવૈદ્યાશ્ ચેતિ ।
(અવ્પરિસ્_49,4.2) તેષામ્ અધ્યયનમ્ । ઋચાં દ્વાદશ સહસ્રાણ્ય્ અશીતિસ્ ત્રિશતાનિ ચ । પર્યાયિકં દ્વિસહસ્રાણ્ય્ અન્યાંસ્ ચૈવાર્ચિકાન્ બહૂન્ ઇત્ય્
(અવ્પરિસ્_49,4.3) એતદ્ગ્રામ્યારણ્યકાનિ ષટ્ સહસ્રાણિ ભવન્તિ ॥
(અવ્પરિસ્_49,4.4) તત્ર બ્રહ્મવેદસ્યાષ્ટાવિંશતિર્ ઉપનિષદો ભવન્તિ । મુણ્ડકા પ્રશ્નકા બ્રહ્મવિદ્યા ક્ષુરિકા ચૂલિકા અથર્વશિરો અથર્વશિખા ગર્ભોપનિષન્ મહોપનિષદ્ બ્રહ્મોપનિષત્ પ્રાણાગ્નિહોત્રં માણ્ડુક્યં નાદબિન્દુ બ્રહ્મબિન્દુ અમૃતબિન્દુ ધ્યાનબિન્દુ તેજોબિન્દુ યોગશિખા યોગતત્ત્વં નીલરુદ્રઃ પઞ્ચતાપિની એકદણ્ડી સંન્યાસવિધિઃ અરુણિઃ હંસઃ પરમહંસઃ નારાયણોપનિષદ્ વૈતથ્યં ચેતિ ॥
(અવ્પરિસ્_49,4.5) તત્ર ગોપથઃ શતપ્રપાઠકં બ્રાહ્મણમ્ આસીત્ તસ્યાવશિષ્ટે દ્વે બ્રાહ્મણે પૂર્વમ્ ઉત્તરં ચેતિ ॥
(અવ્પરિસ્_49,4.6) તત્ર ષડ્ અઙ્ગાન્ય્ અધીત્ય ષડઙ્ગવિદ્ ભવતિ ષડ્ અઙ્ગાનિ ભવન્તિ, શિક્ષા કલ્પો વ્યાકરણં નિરુક્તં છન્દો જ્યોતિષમ્ ઇતિ ॥
(અવ્પરિસ્_49,4.7) પક્ચ કલ્પા ભવન્તિ । નક્ષત્રકલ્પો વૈતાનકલ્પસ્ તૃતીયઃ સંહિતાવિધિઃ । ચતુર્થ આઙ્ગિરસઃ કલ્પઃ શાન્તિકલ્પસ્ તુ પઞ્ચમઃ ॥
(અવ્પરિસ્_49,4.8) લક્ષણગ્રન્થા ભવન્તિ । ચતુરાધ્યાયિકા પ્રાતિશાખ્યં પઞ્ચપટલિકા દન્ત્યોષ્ઠવિધિર્ બૃહત્સર્વાનુક્રમણી ચેતિ ॥
(અવ્પરિસ્_49,4.9) તત્ર દ્વાસપ્તતિઃ પરિશિષ્ટાનિ ભવન્તિ કૌશિકોક્તાનિ । કૃત્તિકારોહિણી । રાષ્ટ્રસંવર્ગઃ । રાજપ્રથમાભિષેકઃ । પુરોહિતકર્માણિ । પુષ્યાભિષેકઃ । પિષ્ટરાત્ર્યાઃ કલ્પઃ । આરાત્રિકમ્ । ઘૃતાવેક્ષણમ્ । તિલધેનુઃ । ભૂમિદાનમ્ । તુલાપુરુષઃ । આદિત્યમણ્ડકઃ । હિરણ્યગર્ભઃ । હસ્તિરથઃ । અશ્વરથઃ । ગોસહસ્રદાનમ્ । હસ્તિદીક્ષા । અશ્વદીક્ષા । વૃષોત્સર્ગઃ । ઇન્દ્રોત્સવઃ । બ્રહ્મયાગઃ । સ્કન્દયાગાઃ । સંભારલક્ષણમ્ । અરણિલક્ષણમ્ । યજ્ઞપાત્રલક્ષણમ્ । વેદિલક્ષણમ્ । કુણ્ડલક્ષણમ્ । સમિલ્લક્ષણમ્ । સ્રુવલક્ષણમ્ । હસ્તલક્ષણમ્ । જ્વાલાલક્ષણમ્ । લક્ષહોમઃ । કાઙ્કાયનોક્તો બૃહલ્લક્ષહોમઃ । કોટિહોમઃ । ગણમાલા । ઘૃતકમ્બલમ્ । અનુલોમકલ્પઃ । આસુરીકલ્પઃ । ઉચ્છુષ્મકલ્પઃ । સમુચ્ચયપ્રાયશ્ચિત્તાનિ । બ્રહ્મકૂર્ચવિધિઃ । પૈઠીનસિતડાગવિધિઃ । પાશુપતવ્રતવિધિઃ । સંધ્યોપાસનવિધિઃ । સ્નાનવિધિઃ । તર્પણવિધિઃ । શ્રાદ્ધવિધિઃ । અગ્નિહોત્રવિધિઃ । ઉત્તમપટલમ્ । વર્ણપટલમ્ । નિઘણ્તુઃ । ચરણવ્યૂહઃ । ચન્દ્રપ્રાતિપદિકમ્ । ગ્રહયુદ્ધમ્ । ગ્રહસંગ્રહઃ । રાહુચારઃ । કેતુચારઃ । ઋતુકેતુલક્ષણમ્ । કૂર્મવિભાગઃ । મણ્ડલાનિ । દિગ્દાહલક્ષણમ્ । ઉલ્કાલક્ષણમ્ । વિદ્યુલ્લક્ષણમ્ । નિર્ઘાતલક્ષણમ્ । પરિવેષલક્ષણમ્ । ભૂમિકમ્પલક્ષણમ્ । નક્ષત્રગ્રહોત્પાતલક્ષણમ્ । ઉત્પાતલક્ષણમ્ । સદ્યોવૃષ્ટિલક્ષણમ્ । ગોશાન્તિઃ । અદ્ભુતશાન્તિઃ । સ્વપ્નાધ્યાયઃ । અથર્વહૃદયમ્ । ભાર્ગવીયગાર્ગ્યબાર્હસ્પત્યોશનસાદ્ભુતાનિ । મહાદ્ભુતાનિ બૃહત્સર્વાનુક્રમણી ચેતિ ॥

(અવ્પરિસ્_49,4.10) તત્ર પઞ્ચદશોપનિષદો ભવન્તિ । મુણ્ડકા । પ્રશ્નકા । બ્રહ્મવિદ્યા । ક્ષુરિકા । ચૂલિકા । અથર્વશિરઃ । અથર્વશિખા । ગર્ભોપનિષત્ । મહોપનિષત્ । બ્રહ્મોપનિષત્ । પ્રાણાગ્નિહોત્રમ્ । માણ્ડૂક્યમ્ । વૈતથ્યમ્ । અદ્વૈતમ્ । અલાતશાન્તિશ્ ચેતિ ॥
(અવ્પરિસ્_49,4.11) તત્ર બ્રહ્મવેદે ઽષ્ટાદશ વ્રતાનિ ચરિષ્યન્ સાવિત્રીવ્રતમ્ । વેદવ્રતમ્ । વેદોત્તરવ્રતમ્ । મૈલવ્રતમ્ । મૈલોત્તરવ્રતમ્ । મૃગારવ્રતમ્ । રોહિતવ્રતમ્ । વિષાસહિવ્રતમ્ । યમવ્રતમ્ । શાન્તિવ્રતમ્ । શિખિવ્રતમ્ । ગણવ્રતમ્ । શિરોવ્રતમ્ । શિખાવ્રતમ્ । મરુદ્વ્રતમ્ । અધિવ્રતમ્ । અઙ્ગિરોવ્રતમ્ । પાશુપતવ્રતં ચરેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_49,4.12) કૃચ્છ્રમ્ । તપ્તકૃચ્છ્રમ્ । અતિકૃચ્છ્રમ્ । સર્વકૃચ્છ્રમ્ । મૌન્દભાયઃ । તુલાપુરુષઃ । સાંતપનમ્ । મહાસાંતપનં ચેતિ ॥
(અવ્પરિસ્_49,5.1) યો વૈ બ્રહ્મવેદેષૂપનીતઃ સ સર્વવેદેષૂપનિતો
(અવ્પરિસ્_49,5.2) યો વૈ બ્રહ્મવેદેષ્વ્ અનુપનીતઃ સ સર્વવેદેષ્વ્ અનુપનીતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_49,5.3) અન્યવેદે દ્વિજો યો બ્રહ્મવેદમ્ અધીતુકામઃ સ પુનર્ ઉપનેયો
(અવ્પરિસ્_49,5.4) દેવાશ્ ચ ઋષયશ્ ચ બ્રહ્માણમ્ ઊચુઃ ॥

(અવ્પરિસ્_49,5.5) કો નો [સ્મો] જ્યેષ્ઠઃ । ક ઉપનેતા । ક આચાર્યઃ । કો બ્રહ્મત્વં ચેતિ ॥
(અવ્પરિસ્_49,5.6) તાન્ બ્રહ્માબ્રવીત્ ॥
(અવ્પરિસ્_49,5.7) અથર્વા વો જ્યેષ્ઠો ઽથર્વોપનેતાથર્વાચાર્યો ઽથર્વા બ્રહ્મત્વં ચેતિ ॥
(અવ્પરિસ્_49,5.8) તદ્ અપ્ય્ એતદ્ ઋચોક્તમ્ । બ્રહ્મજ્યેષ્ઠેતિ એતયા ।
(અવ્પરિસ્_49,5.9) ઇતિ તસ્યાર્હં બ્રહ્મવેદશ્ ચતુર્ણાં વેદાનાં સાઙ્ગોપાઙ્ગાનામ્ [તમ્] સવાકોવાક્યાનાં સેતિહાસપુરાણાનામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_49,5.10) અથાતો બ્રહ્મવેદઃ કપિલો વર્ણેન તીક્ષ્ણઃ પ્રચણ્ડઃ કામરૂપી વિશ્વાત્મા જિતેન્દ્રિયઃ । સ તસ્મિન્ ભગવતિ દુર્વારજ્વાલઃ ।
(અવ્પરિસ્_49,5.11) ક્ષુદ્રકર્મા સ ચ ભગવાન્ બ્રહ્મવેદશ્ ચતુર્મુખો દ્વિપક્ષો દાન્તો ધર્મી બલવાન્ પ્રાજ્ઞઃ કૃતોત્થાપનીયઃ ક્રૂરઃ ષડ્રાત્રાણિ વિમૃશી [ષડ્રાત્રાણિ ષડ્] વૈતાયનો ગોત્રેણ
(અવ્પરિસ્_49,5.12) ય એકૈકસ્મિન્ વેદાનાં નામવર્ણગોત્રરૂપપ્રમાણં ચ કીર્તયેદ્ યો વિદ્વાન્ જાતિસ્મરો ભવતિ મૃતઃ સ બ્રહ્મલોકં ગચ્છતિ ॥
(પરિશિષ્ટ_50. ચન્દ્રપ્રાતિપદિકમ્)
(અવ્પરિસ્_50,1.1) ઓં વૃત્તં પ્રાતર્ અમાવાસ્યાં પશ્ચાદ્ દૃશ્યેત ચન્દ્રમાઃ । તસ્ય વર્ણં ગતિં રૂપં સ્થાનં ચૈવોચ્ચનીચતામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_50,1.2) હ્રાસવૃદ્ધિં ચ શૃઙ્ગાણાં નક્ષત્રં યચ્ ચ યોજયેત્ । તાનિ લક્ષેત સોમસ્ય વર્ષાવર્ષં ભયાભયમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_50,1.3) પ્રથમે દર્શને ત્વ્ ઇન્દોઃ સમાસાદ્ય યદા ગ્રહમ્ । ઉત્તરં વર્ધતે શૃઙ્ગં નીચીભવતિ દક્ષિણમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_50,1.4) એવમ્ એવ શ્રવિષ્ઠાભ્યસ્ તેષામ્ અન્તે ચ ચન્દ્રમાઃ । ઉદ્યચ્છેદ્ દક્ષિણં શૃઙ્ગં નીચીભવતિ ચોત્તરમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_50,1.5) અનુપશ્યેત રાષ્ટ્રં ચ અન્તર્ગિરિમહાગિરિમ્ । વિદર્ભાન્ મદ્રકાંશ્ ચૈવ ભરતાંશ્ ચાપિ સર્વતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_50,2.1) સારાણાં વિજરાણાં ચ સમુદ્રે યે ચ દક્ષિણે । એતાઞ્ જનપદાન્ હન્તિ યદા સ્યાદ્ ઉત્તરોન્નતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_50,2.2) કાશ્મીરાન્ દરદાન્ દર્વાઞ્ શૂરસેનાન્ યયાવરાન્ । શાલ્વાનાં ચ વિરાજાનાં સમુદ્રે યે ચ પશ્ચિમે ॥
(અવ્પરિસ્_50,2.3) એતાજ્ જનપદાન્ હન્તિ યદા સ્યાદ્ દક્ષિનોન્નતઃ । પુરુષઃ સ્ત્રીનૃપં હન્તિ અપરાન્તો વિનશ્યતિ ॥
(અવ્પરિસ્_50,2.4) બાલ્હિકાન્ યવનકામ્બોજાઞ્ શાલ્વાન્ મદ્રાન્ ઉશીનરાન્ । ગોધાંશ્ ચ ભદ્રકાંશ્ ચૈવ મધ્યં ચ કુરુભિઃ સહ ॥
(અવ્પરિસ્_50,2.5) સૌરાષ્ટ્રાન્ સિન્ધુસૌવીરાન્ વાનેયાંશ્ ચાપિ સિંસકાન્ । ક્ષુદ્રકાન્ માલવાન્ મત્સ્યાન્ મ્લેચ્છાન્ સહ પુલિન્દકૈઃ ॥
(અવ્પરિસ્_50,2.6) શસ્ત્રોપજીજિકુડ્યાંશ્ ચ બ્રાહ્મણા યોધિનશ્ ચ યે । એતાઞ્ જનપદાન્ હન્તિ સોમઃ પુરુષલક્ષણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_50,3.1) લક્ષણાદ્ વા ભવેત્ સ્થૂલઃ કાયે શૃઙ્ગે ચ હીયતે । અલ્પે શરીરે દુર્ભિક્ષં ભયં રોગં વિનિર્દિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_50,3.2) યદા પ્રતિપદશ્ ચન્દ્રઃ પ્રકૃત્યા વિકૃતો ભવેત્ । અનુદ્ભિન્નો વિલૂનો વા રાજમૃત્યું વિનિર્દિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_50,3.3) ષષ્ઠ્યાં મધ્યં યદા ગચ્છેદ્ રાજા વધ્યેત પાર્થિવઃ । અવન્તીનાં ચ પૂર્વાર્ધં માગધાશ્ ચ વિશેષતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_50,3.4) પરં કુમારેષ્વ્ અષ્ટમ્યાં રાજાનં દશમી પરમ્ । એવં ચ પક્ષાપચયે મધ્યે દૃશ્યેત દ્વાદશી ॥
(અવ્પરિસ્_50,3.5) હન્તિ પઞ્ચનદં તત્ર રાજાનં સુમહદ્બલમ્ । સર્વાંશ્ ચ કુર્યાદ્ રાજ્ઞસ્ તુ તસ્મિન્ન્ ઉત્પાતદર્શને ॥
(અવ્પરિસ્_50,4.1) અદ્ભુતાનિ ચ દૃશ્યન્તે તસ્મિન્ન્ ઉત્પાતદર્શને । વૈશ્વાનરપથં પ્રાપ્તઃ સમુદ્રમ્ અપિ શોષયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_50,4.2) કૃત્તિકાનાં મઘાનાં ચ રોહિણ્યાશ્ ચ વિશાખયોઃ । એતેષામ્ ઉત્તરો માર્ગો રાજવીથીતિ તાં વિદુઃ ॥
(અવ્પરિસ્_50,4.3) યદીમં માર્ગમ્ આસ્થાય ચન્દ્રમા વિનિવર્તતે । નાવર્ષા ઉત્તમા જ્ઞેયા યોગક્ષેમં તથૈવ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_50,4.4) ગજવીથીં નાગવીથીં યદિ ગચ્છતિ ચન્દ્રમાઃ । ..... ગોવીથીતિ તદાપ્ય્ આહુર્ ગર્ગસ્ય વચનં યથા ॥
(અવ્પરિસ્_50,4.5) અષ્ટૌ સ્થાનાનિ ચન્દ્રસ્ય ક્રોષ્ટુકિર્ યાનિ વેદ વૈ । નૌસ્થાયી લાઙ્ગલી ચૈવ તૃતીયશ્ ચોત્તરોન્નતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_50,4.6) દણ્ડસ્થાયી ચતુર્થસ્ તુ દણ્ડશાયી તુ પઞ્ચમઃ । ષષ્થસ્ તુ યૂપસ્થાયી સ્યાત્ પાર્શ્વશાયી તુ સપ્તમઃ ॥
(અવ્પરિસ્_50,4.7) અષ્ટમો ઽવાઙ્શિરાશ્ ચૈવ ફલમ્ અસ્ય નિબોધત । રાજાનઃ સ્વેષુ રાષ્ટ્રેષુ યુક્તદણ્ડાઃ પ્રશાસતિ ॥
(અવ્પરિસ્_50,5.1) લાઙ્ગલી ગ્રસતે લોકાન્ યુગાન્તં પ્રતિપાદયેત્ । મારીં સમધિકામ્ આહુર્ યદા સ્યાદ્ ઉત્તરોન્નતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_50,5.2) દણ્ડસ્થાયી ત્વ્ અમાત્યાનાં ભયં રોગં વિનિર્દિશેત્ । શક્તિછેદા ગ્રન્થિછેદા ગોસ્તેનાઃ પારદારિકાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_50,5.3) એતે દેશાન્ વિલુમ્પન્તિ દણ્ડસ્થાયી યદા ભવેત્ । દણ્ડશાયી તુ વિપ્રાણાં ભયં તત્ર વિનિર્દિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_50,5.4) યૂપસ્થાયી તુ ધાન્યાનાં ભયં તત્ર વિનિર્દિશેત્ । હરિતે શરીરે સોમસ્ય પશૂનાં વધમ્ આદિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_50,5.5) કૃષ્ણે શરીરે સોમસ્ય શૂદ્રાણાં વધમ્ આદિશેત્ । પીતે શરીરે સોમસ્ય વૈશ્યાનાં વધમ્ આદિશેત્
(અવ્પરિસ્_50,5.6) રક્તે શરીરે સોમસ્ય રાજ્ઞાં તુ વધમ્ આદિશેત્ । શુક્લે શરીરે સોમસ્ય બ્રહ્મવૃદ્ધિં વિનિર્દિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_50,6.1) સ્નિગ્ધઃ પીતઃ સુવર્ણાભઃ પક્ષાદૌ યદિ ચન્દ્રમાઃ । ગોસ્થાયી સંપ્રદૃશ્યેત વિપ્રવૃદ્ધિં વિનિર્દિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_50,6.2) ઉચ્ચસ્થાને યદા પીતઃ સમશૃઙ્ગઃ શશી ભવેત્ । નાગવીથીગતઃ સ્નિગ્ધઃ સ સર્વગુણપૂજિતઃ ॥

(અવ્પરિસ્_50,6.3) ધૂમ્રાભો લાઙ્ગલસ્થાયી શ્રીમાન્ સલક્ષ્મમણ્ડલઃ । પક્ષાદૌ યદિ દૃશ્યેત બ્રહ્મક્ષત્રસુખાવઃ ॥
(અવ્પરિસ્_50,6.4) રાજવીથીં તુ સંપ્રાપ્ત ઉગ્રદણ્ડી યદા ભવેત્ । હરિદ્રાકુઙ્કુમાભશ્ ચ શ્મશાનમ્ અવલોકયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_50,6.5) મૃત્યું સંયોજયેત્ સોમો બાલાકૃતિર્ અવાઙ્છિરાઃ । લાક્ષારુધિરસંકાશો ધનુઃસ્થાયી યદા ભવેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_50,7.1) સંગ્રામં યોજયેત્ સોમો લોકે તુ તુમુલં ભયમ્ । દ્વિચન્દ્રં ગગનં દૃષ્ટ્વા બ્રૂયાદ્ બ્રહ્મવધો મહાન્ ॥
(અવ્પરિસ્_50,7.2) દ્વૌ સૂર્યૌ વા યદા સ્યાતાં તદા ક્ષત્રવધો મહાન્ । દૃષ્ટ્વા તુ ચતુરઃ સૂર્યાન્ ઉદિતાન્ સર્વતોદિશમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_50,7.3) શસ્ત્રેણ જનમારેણ તદ્ યુગાન્તસ્ય લક્ષણમ્ । આદિત્યે પાણ્ડુરં છત્ત્રં સંધ્યાવેલાં યદા ભવેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_50,7.4) દેશસ્ય વિદ્રવં સૂર્યો રાજમૃત્યું વિનિર્દિશેત્ । આદિત્યસ્ય રથઃ શ્વેતઃ સંધ્યાવેલાં યદા ભવેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_50,7.5) પ્રત્યાસન્નં ભયં વિદ્યાત્ તસ્મિન્ન્ ઉત્પાતદર્શને ॥
(અવ્પરિસ્_50,8.1) આદિત્યઃ સર્વતશ્ છિન્નો દ્વૈધીભુતઃ પ્રદૃશ્યતે. દેશસ્ય વિદ્રવં સૂર્યો રાજમૃત્યું વિનિર્દિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_50,9.1) ક્ષેમં વિકુક્ષિલે બ્રૂયાત્ સ્થાલીપિઠરસંસ્થિતે । સંક્ષિપ્તે ક્ષીયતે લોકો દુર્ભિક્ષં વજ્રસંસ્થિતે ॥
(અવ્પરિસ્_50,9.2) દિવા હ્ય્ અસ્મિન્ પતત્ય્ ઉલ્કા સતતં કમ્પતે મહી । અપર્વાશનિનિર્ઘોષાઃ સંધ્યા ચ જ્વલનચ્છવા ॥
(અવ્પરિસ્_50,9.3) નક્ષત્રપાતસ્યોત્પત્તિર્ ધૂમસ્ય રજસો ઽપિ વા । શૃઙ્ગં ભવત્ય્ આદિત્યસ્ય તૃણકાષ્ઠં ચ શુષ્યતિ ॥
(અવ્પરિસ્_50,9.4) રાજાનો હ્ય્ અશિવાસ્ તત્ર ચિત્રં વર્ષતિ માધવઃ । દ્વાદશાનાં તુ માસાનાં મધ્યે નશ્યતિ પાર્થિવઃ ॥
(અવ્પરિસ્_50,9.5) કાર્ત્તિક્યાં શુક્લપક્ષસ્ય બહુલસ્ય ત્રયોદશીમ્ । વિદ્યાત્ તુ સ્વાતિસંપાતં દિવસાન્ એકવિંશતિમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_50,9.6) સપ્તાહં તુ ભવેદ્ ગોષુ સપ્તાહં મૃગપક્ષિષુ । માનુષેષુ ચ સપ્તાહં તતઃ શ્રેયસ્ તુ કલ્પયેત્ ॥
(પરિશિષ્ટ_51. ગ્રહયુદ્ધમ્)
(અવ્પરિસ્_51,1.1) ઓં કે ચિદ્ ગ્રહા નારરાન્ આશ્રયન્તે કે ચિદ્ ગ્રહા [જ્યોતિષિ] સંગ્રહે ચ । ગ્રહો ગ્રહેણૈવ હતઃ કથં સ્યાદ્ વિજ્ઞાય તત્ત્વં ભગવાન્ બ્રવીતુ ॥
(અવ્પરિસ્_51,1.2) એવં સ પૃષ્ટો મુનિભિર્ મહાત્મા પ્રોવાચ ગર્ગો ગ્રહયુદ્ધતન્ત્રમ્ । પરાજયં ચૈવ જયં ચ તેષાં શુભાસુભમ્(અશુભમ્ઞ્) ચૈવ જગદ્ધિતાય ॥
(અવ્પરિસ્_51,1.3) અર્કો જાતઃ કલિઙ્ગેષુ યવનેષુ ચ ચન્દ્રમાઃ । અઙ્ગારકસ્ ત્વ્ અવન્ત્યાયાં મગધાયાં બુધસ્ તથા ॥
(અવ્પરિસ્_51,1.4) બૃહસ્પતિઃ સૈન્ધવેષુ મહારાષ્ટ્રે તુ ભાર્ગવઃ । શનૈશ્ચરઃ સુરાષ્ટ્રાયાં રાહુસ્ તુ ગિરિશૃઙ્ગજઃ । કેતુર્ મલયકે જાત ઇત્ય્ એતદ્ ગ્રહજાતકમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_51,1.5) યસ્મિન્ દેશે તુ યો જાતઃ સ ગ્રહઃ પીડ્યતે યદા તં દેશં ઘાતિતં વિદ્યાદ્ દુર્ભિક્ષેણ ભયેન વા ॥
(અવ્પરિસ્_51,2.1) દિવાકરશ્ ચૈવ શનૈશ્ચરસ્ તથા બૃહસ્પતિશ્ ચૈવ બુધશ્ ચ નાગરાઃ । પ્રજાપતિઃ કેતુર્ અથાપિ ચન્દ્રમાસ્ તથૈવ રાહૂશનસૌ ચ યાયિનઃ ॥
(અવ્પરિસ્_51,2.2) યદા ગ્રહો નગર એવ નાગરં વિજેષ્યતે યાય્ય્ અથ વાપિ યાયિનમ્ । તદા નૃપો નાગર એવ નાગરં વિજેષ્યતે વાય્ય્ અથ વાપિ યાયિનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_51,2.3) આરોહણં ચ ભેદશ્ ચ લેખનં સવ્યદક્ષિણમ્ । રશ્મિસંસર્જનં ચૈવ ગ્રહયુદ્ધં ચતુર્વિધમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_51,2.4) પ્રસવ્યે વિગ્રહં બ્રૂયાત્ સંગ્રામં રશ્મિસંગમે । લેખને ઽમાત્યપૂડા સ્યાદ્ ભેદને તુ જનક્ષયઃ ॥
(અવ્પરિસ્_51,2.5) સર્વેષાં નભસિ સમાગમે ગ્રહાણામ્ ઉક્તૃષ્ટો ભવતિ તથૈવ રશ્મિવાન્ યઃ । સ્નિગ્ધત્વં ભવતિ તુ યસ્ય [સ ગ્રહો ગ્રહેણ] સંયુક્તો ભવતિ [તુ યઃ] પરાજયેત શેષઃ ॥
(અવ્પરિસ્_51,3.1) શ્યામો વા વ્યપગતરશ્મિમણ્ડલો વા રૂક્ષો વા વ્યપગતરશ્મિવાન્ કૃશો વા । આક્રાન્તો વિનિપતિતસ્ તતો ઽપસવ્યો વિજ્ઞેયો હત ઇતિ સ ગ્રહો ગ્રહેણ ॥
(અવ્પરિસ્_51,3.2) બુધશ્ ચ ભૌમઃ શનિભાર્ગવાઙ્ગિરાઃ પ્રદક્ષિણં યાતિ યદા નિશાકરમ્ । અનમયત્વં ત્રિષુ સૌખ્યમ્ ઉત્તમં વિપર્યયે ચાપિ મહાઞ્ જનક્ષયઃ ॥
(અવ્પરિસ્_51,3.3) ધનકનકરજતસંચયાશ્ ચ સર્વે શમદમમન્ત્રપરાશ્ ચયે મનુષ્યાઃ । શકયવનતુખારબાલ્હિકાશ્ ચ ક્ષયમ્ ઉપયાન્તિ દિવાકરસ્ય ઘાતે ॥
(અવ્પરિસ્_51,3.4) અથ સોમે હતે વિદ્યાદ્ ધ્ર્વં રાજ્ઞો વિપર્યયઃ । સંહરન્તિ ચ ભૂતાનિ ભૂમિપાલાઃ પૃથક્પૃથક્ ॥
(અવ્પરિસ્_51,3.5) પરસ્પરં વિરુધ્યન્તે ક્ષુદ્ભયં ચાપિ દારુણામ્ । અનાવૃષ્ટિભયં ઘોરં વિદ્યાત્ સોમવિપર્યયે ॥
(અવ્પરિસ્_51,4.1) ત્રૈગર્તાઃ ક્ષિતિપતયઃ સયોધમુખ્યાઃ પીડ્યન્તે ગિરિનિલયાગ્નિજીવિનશ્ ચ । સંગ્રામાઃ સરુધિરપાંસુવર્ષમિશ્રા દુર્ભિક્ષં ભવતિ ધરાસુતસ્ય ઘાતે ॥
(અવ્પરિસ્_51,4.2) સાગરનિલયાઃ પૌરાઃ ક્ષયમ્ ઉપયાન્તિ નરા વણિક્પ્રધાનાઃ । ભવતિ તુ [રાજા] વિજયી પ્રયાયી બુધબન્ધને પ્રપતન્તિ ચાત્ર સોભ્યાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_51,4.3) દૈવજ્ઞાસ્ તપસિ ચિરં સુનિશ્ચિતાર્થાઃ સ્યુર્ દાન્તા નૃપતિગણઃ પુરોહિતાશ્ ચ । આગન્તુર્ જયતિ વધશ્ ચ નાગરાણાં ત્રૈલોક્યમ્ <ચ> ભયમ્ ઉપૈતિ ગુરોસ્ તુ ઘાતે ॥
(અવ્પરિસ્_51,4.4) યો રાજા પ્રથિતપરાક્રમઃ પૃથિવ્યાં વઙ્ગાઙ્ગાદિષુ મદધાઃ સશૂરસેનાઃ । યે યોધાઃ સમરણભુમિલબ્ધશબ્દાસ્ તે સૈન્યૈઃ ક્ષયમ્ ઉપયાન્તિ શુક્રઘાતે ॥
(અવ્પરિસ્_51,4.5) મહિષકવૃષભાઃ સભસ્મપૌણ્ડ્રાઃ કૃષિપશુપાલ્યરતાશ્ ચ યે મનુષ્યાઃ । વિવિધભયસમાહિતાસ્ તુ સર્વે ક્ષયમ્ ઉપયાન્તિ શનૈશ્ચરસ્ય ઘાતે ॥
(અવ્પરિસ્_51,5.1) યે કે ચિન્ નૃપતિષુ દામ્ભિકાઃ પિશાચાઃ કાર્યાણાં વ્રતનિયમેષુ છન્નપાપાઃ । યે ચાન્યે શબરપુલિન્દચેદિગાધા બાધ્યન્તે યદિ ભવતે ઽત્ર રાહુઘાતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_51,5.2) આક્રાન્તં સમનુભવન્તિ યાયિસંઘા વધ્યન્તે યદિ ભવતે [પરસ્] પરો ઽહિઘાતઃ । સંગ્રામાઃ સરુધિરપાંસુવર્ષમિશ્ર દુર્ભિક્ષં ભવતિ તુ કેતુપીડનેન ॥
(અવ્પરિસ્_51,5.3) યત્ કિં ચિદ્ દિવિગતમ્ અન્તરિક્ષજં વા ભૌમં વા ભવતિ નિમિત્તમ્ અપ્રશસ્તમ્ । તત્ સવં સ્તનિતમહાભ્રબિદ્યુદ્વર્ષૈઃ શાન્તં સ્યાદ્ ભવતિ સદક્ષિણૈશ્ ચ હોમૈઃ ॥
(અવ્પરિસ્_51,5.4) યે દેશા ગ્રહગણભિન્નભૂમિકમ્પા યેષાં વા ગ્રહ ઉપયાતચન્દ્રસૂર્યઃ । તાન્ દેશાન્ [ગ્રહગણભિન્નભુમિકમ્પાન્] પર્જન્યઃ શમયતિ સપ્તરાત્રવૃષ્ટ્યા ॥

(અવ્પરિસ્_51,5.5) પ્રસવ્યસ્ ત્રિષુ માસેષુ સંસર્ગો માસિકઃ સ્મૃતઃ । લેખને પક્ષ ઇત્ય્ આહુર્ ભેદને સપ્તરાત્રિકમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_51,5.6) આગ્નેયા વાસવાશ્ ચૈવ વાયવ્યા વારુણાસ્ તથા । સર્વ એવ શુભા જ્ઞેયા ગર્ગસ્ય વચનં યથા ॥
(પરિશિષ્ટ_52. ગ્રહસંગ્રહઃ)
(અવ્પરિસ્_52,1.1) ઓમ્ અથર્વાણં નમસ્કૃત્ય ઉવાચ ભગવાન્ ઋષિઃ । કીદૃશા ગ્રહપુત્રાશ્ ચ કિયન્તો વા વદસ્વ મે ॥
(અવ્પરિસ્_52,1.2) પૃષ્ટહ સ શૌનકેનાથ બ્રાહ્મણાનાં હિતાય વૈ । સંખ્યામ્ ઉવાચ ભગવાન્ પદ્મયોનિમતં યથા ॥
(અવ્પરિસ્_52,1.3) દિક્ચારિણો દિવિચરા ભૂચરા વ્યોમચારિણઃ । દિવાચરા રાત્રિચરા દિવારાત્રિચરાશ્ ચયે ॥
(અવ્પરિસ્_52,1.4) પૃથિક્ચરાશ્ ચ યે તત્ર તે ચ સ્યુઃ સંઘચારિણઃ । ચરન્ત્ય્ અપરવીથીષુ યે ચ વિભ્રાન્તમણ્ડલાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,1.5) તે ગ્રહાઃ સંગ્રહેણાહં શતશો ઽથ સહસ્રશઃ । અનેકવિધસંસ્થાનં પ્રવક્ષ્યામ્ય્ અનુપૂર્વશઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,2.1) ગોક્ષીરકુમુદપ્રખ્યાસ્ તીવ્રેણ વપુષાન્વિતાઃ । ચરન્ત્ય્ અન્તરવીથીષુ સ્નિગ્ધા વિપુલતેજસઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,2.2) એતે વિસર્પકા નામ અર્ચિષ્મન્તો મહાપ્રભાઃ । વિજ્ઞેયાશ્ ચતુરશીતિઃ શુક્રપુત્રા મહાગ્રહાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,2.3) શુક્લા નિકરાઃ સૌરાભાસ્ ત્યજન્ત ઇવ ચાર્ચિષઃ । સ્ફુરન્ત ઇવ ચાકાશે બિમ્બકા રશ્મિભિર્ વૃતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,2.4) પ્રાયશો દક્ષિણે માર્ગે નીચૈર્ વિભ્રાન્તમણ્ડલાઃ । વિકચાઃ પઞ્ચષષ્ટિસ્ તે બૃહસ્પતિસુતાઃ સ્મૃતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,2.5) યે શ્વેતાઃ કિંચિદ્ આકૃષ્ણા વિશિખાઃ સ્યુર્ વિતારકાઃ । તે ષષ્ટિઃ કનકા નામ શનૈશ્ચરસુતા ગ્રહાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,3.1) એકપક્ચાશતો જ્ઞેયાસ્ તસ્કરાઃ સૂક્ષ્મરશ્મયઃ । બૌધાઃ કમલગર્ભાભાઃ કિંચિત્ પાણ્ડુરતેજસઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,3.2) કૌઙ્કુમા લોહિતાઙ્ગસ્ય પુત્રા વિદ્રુમતેજસઃ । ત્રિશિખા વા ત્રિભાગા વા ષષ્ટિર્ ઇત્ય્ ઉત્તરે પથિ ॥
(અવ્પરિસ્_52,3.3) નાનાધૂમનિભા રૂક્ષા ધૂમવ્યાકુલરશ્મયઃ । શતમ્ એકાધિકં મૃત્યોઃ પુત્રાઃ સ્યુર્ ધૂમકેતવઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,3.4) કૃષ્ણાભાઃ કૃષ્ણપર્યન્તાઃ કલુષાકૃતિરશ્મયઃ । રાહોઃ પુત્રાસ્ ત્રયસ્ ત્રિંશદ્ ગ્રહાસ્ તામસકીલકાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,3.5) નાનાવર્ણાગ્નિસંકાશા જ્વાલામાલા વિસર્પિણઃ । વિશ્વરૂપાઃ સુતા અગ્નેર્ ગ્રહા વિંશં શતં સ્મૃતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_52,4.1) અરુણાસ્ તુ સુતા વાયોર્ દારુણાઃ સપ્તસપ્તતિઃ । વાતેરિતા ભ્રમન્તીવ રૂક્ષા વિકીર્ણરશ્મયઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,4.2) તારાપુઞ્જપ્રતીકાશાસ્ તારામણ્ડલસંવૃતાઃ । પ્રાજાપત્યા ગ્રહાસ્ ત્વ્ અષ્ટૌ ગણકા નામનામતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,4.3) ચત્વારસ્ તારજા યુક્તાઃ સૂક્ષ્માણો રૂપરશ્મયઃ । બ્રહ્મસંતાનકા નામ દ્વે શતે ચતુરુત્તરે ॥
(અવ્પરિસ્_52,4.4) વંશગુલ્મપ્રતીકાશા [વંશગુલ્મસરશ્મયઃ] । કાકતુણ્ડનિભાભિશ્ ચ રશ્મિભિઃ કિંચિદ્ આવૃતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,4.5) ઉદકં ચોત્સૃજન્તીવ સ્નિગ્ધત્વાત્ સૌમ્યદર્શનાઃ । એતે નામ્ના સ્મૃતાઃ કઙ્કાસ્ ત્રિંશદ્ દ્વૌ વારુણા ગ્રહાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,5.1) મુણ્ડતારાઃ કબન્ધાભા રુક્મકેશાશ્ ચ રશ્મયઃ । કાલપુત્રાઃ કબન્ધાસ્ તે સ્મૃતાઃ ષણ્ણવતિર્ ગ્રહાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,5.2) અર્ચિષ્માંશ્ ચ પ્રભાસશ્ ચ રોમશો વિષમાંસ્ તથા । અસ્નિગ્ધાશ્ ચાતિકાયાશ્ ચ કિંશુકો રાજસાયકઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,5.3) ઋષકૈશ્ ચૈવ રાધાતઃ કુમુદઃ ફનકો ઘનઃ । એષામ્ અશ્વેતિ વિજ્ઞેયા આરાસ્ તુ પરિસર્પકાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,5.4) નક્ષત્રચારિણો હ્ય્ એતે ભૃગુપુત્રા મહાબલાઃ । પાણ્ડુરાભિઃ સુદીર્ઘાભિઃ શિખાભિઃ શીતરશ્મયઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,5.5) અતિસંતાનકાશ્ ત્વ્ અન્યે ષષ્ટિર્ વાયોઃ સુતા ગ્રહાઃ । વિકેસરાઃ પ્રકાશન્તે કૃષ્ણલોહિતરશ્મયઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,6.1) મિશ્રીભૂતાસ્ તુ તે જ્ઞેયા ગુણ્ઠિતા ઇવ રેણુના । ધૂમકેતોઃ સુતા જ્ઞેયાઃ શતમ્ એકાધિકં ચ તત્ ॥
(અવ્પરિસ્_52,6.2) અત્યર્થં કનકાસ્ ત્વ્ અન્યે પ્રતપ્તકનકપ્રભાઃ । અન્તકપુત્રકાઃ ષષ્ટિર્ અસ્નિગ્ધા મધ્યચારિણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,6.3) યે તુ નક્ષત્રવંશસ્ય ભાગમ્ ઉત્તરમ્ આશ્રિતાઃ । એકતારા વપુષ્મન્તો મહાકાયાઃ પ્રભાન્વિતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,6.4) વ્યાલકસ્ય તુ યે પુત્રાઃ સપ્તષષ્ટિઃ સમન્તતઃ । નામતો ઽધિકચા નામ તત્ત્વજ્ઞૈઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,6.5) સંતાનકનિભા યે તુ દૃશ્યન્તે સૂક્ષ્મરશ્મયઃ । એકતારા દ્વિતારા વા અથ વા પઞ્ચતારકઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,7.1) બ્રહ્મરાશેસ્ તુ તે પુત્રા ગ્રહાઃ સંતાનસંસ્થિતાઃ । સંચરન્તિ નભઃ સર્વમ્ ઉત્પન્ને પુરુષક્ષયે ॥
(અવ્પરિસ્_52,7.2) અણવો લોહિતાસ્ ત્વ્ અન્યે પ્રકાશન્તે ઽધિકેશકાઃ । પઞ્ચષષ્ટિસ્ તુ તે જ્ઞેયાઃ પ્રાજાપત્યા ગ્રહાઃ સ્મૃતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,7.3) પરિવેષેષુ જાતેષુ ગ્રહાણાં મણ્ડલેષુ ચ । દૃશ્યન્તે કાર્મુકા નામ સપ્તત્યેકા સમાઃ સ્મૃતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,7.4) અધર્મસંભવાસ્ ત્વ્ અન્યે ચતુર્દશ પરિક્રમાઃ । અધઃશિખાઃ પ્રકાશન્તે વિવર્ણા ઘોરતારકાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,7.5) કર્ણછિદ્રપ્રાતીકાશાઃ કૃષ્ણાસ્ તે તારકાકૃતૌ । કીલકા રાહુપુત્રાસ્ તુ ચન્દ્રસૂર્યતલાશ્રયાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,8.1) વજ્રઃ કવન્ધસ્ ત્રિશિરાઃ શઙ્ખભેદી શિખાવતઃ । દણ્ડાશ્ ચ રાહુપુત્રાઃ સ્યુર્ નામભિસ્ તુલ્યવર્ચસઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,8.2) યથા સોમાર્કયોર્ જ્યોતેર્ મણ્ડલાભ્યાશસેવિનઃ । રાજન્યત્વાત્ પ્રદૃશ્યન્તે પ્રજાનાં સંક્ષયાવહાઃ ॥

(અવ્પરિસ્_52,8.3) તત્ર મન્દફલા જ્ઞેયાઃ શશાઙ્કતલસેવિનઃ । દિવાકરતલાભ્યાશં સેવિનો ભૃશદારુણાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,8.4) પન્નગાસ્ તુ ચતુર્વિંશત્ કૃષ્ણા દ્વાત્રિંશતિર્ ગ્રહાઃ । દક્ષિણાદ્યાસુ વીક્ષ્યન્તે નીચૈર્ વિભ્રાન્તમણ્ડલાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,8.5) કેવલં તારકાકારા દૃશ્યન્તે નિઃપ્રભપ્રભાઃ । પીતરક્તા ગ્રહાઃ પઞ્ચ પૂર્વદક્ષિણતઃ સ્મૃતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,9.1) દક્ષિણાપરતશ્ ચાપિ પીતરક્તૌ ગ્રહૌ સ્મૃતૌ । ઉત્તરાપરતસ્ ત્વ્ એકઃ પીતરક્તો ગ્રહઃ સ્મૃતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,9.2) ઐશાન્યાં શ્વેતરક્તાભ એકસ્ તિષ્ઠતિ સૂર્યકઃ । યઃ સંધિવેલાસ્વ્ અર્કાભો દિક્ષુ સર્વાસુ દૃશ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_52,9.3) નાતિદૂરે રવેઃ સ્નિગ્ધઃ સ વર્ષાયાભયાય ચ । યવક્રીતોષરૈભ્યાશ્ ચ નારદઃ સર્વતસ્ તથા ॥
(અવ્પરિસ્_52,9.4) કર્ણશ્ ચ રૈભ્યસ્ય પુત્રૌ ચાર્વાવસુપરાવસૂ । સપ્તૈતે સ્થાવરા જ્ઞેયાઃ સહ સૂર્યેણ સર્પિણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,9.5) સ્થાવરાણાં નરેન્દ્રાણાં પ્રાચ્યાનાં પક્ષમ્ આશ્રિતાઃ । સ્વસ્ત્યાત્રેયો મૃગવ્યાધ ઋમુચુઃ પ્રમૃચુસ્ તથા ॥
(અવ્પરિસ્_52,10.1) પ્રભાસશ્ ચન્દ્રભાસશ્ ચ તથાગસ્ત્યઃ પ્રતાપવાન્ । દૃઢવ્રતસ્ ત્રિશઙ્કુશ્ ચ અજૌ વૈશ્વાનરે મૃડઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,10.2) અરુણશ્ ચ દનુશ્ ચૈવ યામ્યાયાં સ્થાવરાઃ સ્મૃતાઃ । ગૌતમો ઽત્રિર્ વસિષ્ઠશ્ ચ વિશ્વામિત્રસ્ તુ કશ્યપઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,10.3) ઋચીકપુત્રશ્ ચ તથા ભરદ્વાજશ્ ચ વીર્યવાન્ । એતે સપ્ત મહાત્માન ઉદીચ્યાં સ્થાવરાઃ સ્મૃતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,10.4) શિશુમારેણ સહિતા ધ્રુવેણ ચ મહાત્મના । પુલસ્ત્યઃ પુલહઃ સોમો ભૃગુર્ અઙ્ગિરસા સહ ॥
(અવ્પરિસ્_52,10.5) હાહાહૂહૂ ચ વિજ્ઞેયૌ વિષ્ણોશ્ ચ પદમ્ ઉત્તમમ્ । મધ્યાન્તસ્થાવરાણાં તુ નિયતાવ્ ઇતિ બુદ્ધિમાન્ ॥
(અવ્પરિસ્_52,11.1) કૂટસ્થાનાનિ સર્વાણિ દિક્ષ્વ્ એતાન્ય્ ઉપધારયેત્ । પ્રભાન્વિતાનિ શ્વેતાનિ સ્નિગ્ધાનિ વિમલાનિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_52,11.2) અર્ચિષ્મન્તિ પ્રસન્નાનિ તાનિ કુર્યુઃ પ્રજાહિતમ્ । નિઃપ્રભાણિ વિવર્ણાનિ નિરર્ચીમ્ષ્ય્ અમલાનિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_52,11.3) હ્રસ્વાન્ય્ અસ્નેહયુક્તાનિ ન ભાવાય ભવન્તિ હિ । યત્ કિંચિત્ સ્થાવરં લોકે તત્ પ્રસન્નેષુ વર્ધતે ॥
(અવ્પરિસ્_52,11.4) કૂટસ્થેષ્વ્ અપ્રસન્નેષુ સ્થાવરં પરિહીયતે । આદિત્યશ્ ચૈવ શુક્રશ્ ચ લોહિતાઙ્ગસ્ તથૈવ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_52,11.5) રાહુઃ સોમઃ શનૈશ્ચરો બૃહસ્પતિબુધૌ તથા । ઐન્દ્ર આગ્નેયો યામ્યશ્ ચ નૈરૃતો વારુણસ્ તથા ॥
(અવ્પરિસ્_52,12.1) વાયવ્યશ્ ચૈવ સૌમ્યશ્ ચ બ્રાહ્મશ્ ચૈવાષ્ટમો ગ્રહઃ । નવમશ્ ચૈવ વિજ્ઞેયો ધૂમકેતુર્ મહાગ્રહઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,12.2) યુગગ્રહા ન ચાન્યે તે તત્રાષ્ટૌ દિગ્ગ્રહાઃ સ્મૃતાઃ । સનક્ષત્રેષુ માર્ગેષુ દૃશ્યન્તે તુ યુગગ્રહાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,12.3) વિભ્રાન્તમણ્ડલાઃ શેષા દૃશ્યન્તે ખચરા ગ્રહઃ । મૃત્યોર્ નિશ્વાસજાશ્ ચાન્યે જ્ઞેયાઃ ષોડશ કેતવઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,12.4) કૂષ્માણ્ડવદ્ વિસંછન્નસ્ ત્રિણવા દક્ષિણે પથિ । એકાદશૈવ વિજ્ઞેયા દ્વાદશાદિત્યસંભવાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,12.5) સૂર્યવર્ચનિરીક્ષાસ્ તે તેજોધાતુમયા ગ્રહાઃ । દક્ષયજ્ઞે તુ રુદ્રસ્ય ક્રોધાદ્ અન્યે તુ નિઃસૃતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,13.1) ભીમરૂપા દશૈકશ્ ચ જ્વલાઙ્કુશધરા ગ્રહાઃ । સપ્ત પૈતામહાસ્ ત્વ્ અન્યે તિર્યગ્ગા જર્જરગ્રહાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,13.2) શિખાઃ સૃજન્તો વિતતાસ્ તન્તુશુક્લપટોપમાઃ । શ્વેતકેતવ ઇત્ય્ અન્યે વ્યાખ્યાતા દશ પઞ્ચ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_52,13.3) ઉદ્દાલકર્ષિપુત્રાસ્ તે નીચૈર્ વિભ્રાન્તમણ્ડલાઃ । તે સ્યુઃ શ્વેતશિખાઃ સર્વે સૌમ્યાઃ કાન્તાસ્ તનુપ્રભાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,13.4) અષ્ટાદશેન્દુના સાર્ધં મથ્યમાને પુરામૃતે । કેતવઃ કુન્દપુષ્પાભાઃ ક્ષીરોદનભસિ સ્મૃતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,13.5) વિરશ્મયશ્ ચ વિશિખા મહાકાયા નિરર્ચિષઃ । રૌપ્યકુમ્ભનિભાઃ સૌમ્યા ગ્રહાઃ સ્યુઃ શીતતેજસઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,14.1) બ્રહ્મકોપમયસ્ ત્વ્ એકો વિશ્વાત્મા સર્વતો ગ્રહઃ । ચતુર્યુગાન્તે લોકાનામ્ ઉદયસ્ તસ્ય વિદ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_52,14.2) નક્ષત્રપથમ્ ઉત્સૃજ્ય નભોઅંશાઃ પાર્શ્વચારિણઃ । પૂર્વતો ઽભ્યુદિતા વા સ્યુર્ નીચૈર્ ઉત્તરતસ્ તથા ॥
(અવ્પરિસ્_52,14.3) ભૂમ્યામ્ અભ્યુદિતા વા સ્યુર્ હ્રસ્વસ્નેહપરિપ્લુતાઃ । સર્વ એવ તુ વિજ્ઞેયા ગ્રહા મન્દફલોદયાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,14.4) સર્વેષાં પૈતૃકં કર્મ પ્રજાભાગ્યોદ્ભવં મહત્ । સર્વે તે સર્વતો હન્યુર્ અશુભં યદ્ વદન્તિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_52,14.5) તત્કર્મજન્મમાહાત્મ્યં શીલાભિજનમ્ એવ ચ । તદ્રૂપાંસ્ તદ્ગુણાંશ્ ચાપિ તન્મયાંસ્ તત્પરિગ્રહાન્ ॥
(અવ્પરિસ્_52,15.1) સર્વ એવ રોગપ્રદા મૃત્યુશસ્ત્રાગ્નિતસ્કરૈઃ । પશુસસ્યોપઘાતૈશ્ ચ હન્યુર્ અન્યૈશ્ ચ કારણૈઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,15.2) ધૂપનાત્ સ્પર્શનાત્ સ્થાનાદ્ ઉદયાસ્તમસંભવાત્ । હન્યુઃ પઞ્ચવિધં સર્વે કેતવો નાત્ર સંશયઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,15.3) મૃદુધ્રુવોગ્રક્ષિપ્રેષુ સાધારણચરેષુ ચ । દારુણેષુ ચ ઋક્ષેષુ સાધારણચરેષુ ચ । દારુણેષુ ચ ઋક્ષેષુ વિદ્યાત્ તત્સદૃશં ફલમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_52,15.4) યથાદિષ્ટં યથાવર્ણં યથાવર્ગપરિગ્રહમ્ । સર્વ એવોદિતા હન્યુઃ સર્વ એવ મહાગ્રહાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,15.5) મૃત્યોઃ કાલસ્ય સૂર્યસ્ય બ્રહ્મણસ્ ત્ર્યમ્બકસ્ય ચ । ભૌમસ્ય રાહોર્ અગ્નેશ્ ચ પ્રજાતા યે સુદારુણાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,16.1) પ્રજાપતેશ્ ચ ધર્મસ્ય સોમસ્ય વરુણસ્ય ચ । પીતાદ્યાશ્ ચ દિશાં પુત્રા વિજ્ઞેયા મૃદુદારુણાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,16.2) કશ્યપસ્ય ચ મરીચેર્ ઉદ્દાલકઋષેસ્ તથા । પુત્રા મન્દફલા જ્ઞેયાસ્ તેષામ્ અમૃતસંભવાઃ ॥

(અવ્પરિસ્_52,16.3) શુક્રાદીનાં ચ યે પુત્રા ગ્રહાણાં પરિકીર્તિતાઃ । તેષાં વીર્યાણિ જાનિયાત્ પિતૃભ્યઃ સાધિકાનિ તુ ॥
(અવ્પરિસ્_52,16.4) નારદાત્રેયગર્ગાણાં ગુરોર્ ઉશનસસ્ તથા । ગ્રહાણાં સંગ્રહો હ્ય્ એવમ્ એષ કાર્ત્સ્ન્યેન કીર્તિતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_52,16.5) અનેકશતસાહસ્ર અનેકશતલક્ષણઃ । દેવલબ્ધવરાકાશે પ્રાહ સર્વાન્ પૃથક્પૃથક્ ॥
(અવ્પરિસ્_52,16.6) એતદુત્થે તુ સર્વસ્મિન્ ભયે ઽથ સમુપસ્થિતે । મહાશાન્તિં પ્રકુર્વીત રાજા રાષ્ટ્રસ્ય રક્ષણે ॥
(અવ્પરિસ્_52,16.7) તત્ પ્રયાતિ શમં સર્વં પ્રજાનાં તુ સુખં ભવેત્ । રાજાનો મુદિતાસ્ તત્ર પાલયન્તિ વસુંધરામ્ ॥
(પરિશિષ્ટ_53. રાહુચારઃ)
(અવ્પરિસ્_53,1.1) ઓમ્ ઉપેત્ય યશ્ ચન્દ્રમસં રવિં વા ગૃહ્ણાતિ સૂનોર્ અસુરસ્ય પુત્રઃ । નિબોધતૈતસ્ય શુભાશુભાનિ ગ્રહસ્ય મૃત્યોઃ પ્રતિચેષ્ટિતાનિ ॥
(અવ્પરિસ્_53,1.2) યદા તુ રાહુઃ શશિનો રવેર્ <વા> [ગ્રહે] ગ્રહીતુકામો ભવતિ પ્રસહ્ય । તદા કરોત્ય્ અદ્ભુતદર્શનાનિ યૈર્ જ્ઞાયતે રાહુર્ ઉપૈષ્યતીતિ ॥
(અવ્પરિસ્_53,1.3) ઉદ્વેપતે તદા ચન્દ્રો યદા રાહુઃ પ્રદૃશ્યતે ॥ પાણ્ડુર્ વા જાયતે ક્લીબઃ શશો વાસ્ય વિવર્ધતે ॥
(અવ્પરિસ્_53,1.4) રેખાન્તરાપુરારાણિ કલ્મષાણિ દિવાકરે । વદન્તિ ચ ભઋશં શ્વાનો વાન્તિ વાતાશ્ ચ ભીષણાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_53,1.5) સંધ્યયોર્ ઉભયોશ્ ચોલ્કા ગવાં પ્રક્ષીયતે પયઃ । ક્ષીરિણામ્ ઐવ વૃક્ષાણાં તદ્ અહર્ નશ્યતે પયઃ ॥
(અવ્પરિસ્_53,2.1) અપ્સુ સ્નિગ્ધાનિ દૃશ્યન્તે કાકાબધ્નન્તિ મણ્ડલમ્ । ઊર્ધ્વં વદતિ ગોમાયુર્ યદા રાહુઃ પ્રદૃશ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_53,2.2) ચન્દ્રગ્રહનિમિત્તાનિ શુક્લપક્શાષ્ટમીપરમ્ । આ પૌર્ણમાસ્યા દૃશ્યેરન્ સૂર્યસ્ય ચ તથોભયોઃ ॥
(અવ્પરિસ્_53,2.3) ઉદિતો ગૃહ્યમાણસ્ તુ હન્તિ વેદવિદો જનાન્ । બાલાંશ્ ચ જટિલાન્ હન્તિ યે ચ કાષાયવાસસઃ ॥
(અવ્પરિસ્_53,2.4) યૌવનસ્થાંશ્ ચ પૂર્વાહ્ણે હન્તિ યજ્ઞવિદો જનાન્ । ઔદકાનિ ચ સર્વાણિ નાગેન્દ્રાશ્ ચાત્ર દુઃખિતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_53,2.5) અથ મધ્યપથં પ્રાપ્તઃ શૂદ્રાન્ હન્તિ ચ તસ્કરાન્ । પરિવૃક્તો નૃપં હન્તિ ચન્દ્રશ્ ચરણચારણાન્ ॥
(અવ્પરિસ્_53,3.1) પ્રલમ્બઃ પ્રમદાન્ હન્તિ ક્ષત્રં રાષ્ટ્રં ચ સર્વશઃ । ત્રૈગર્તાશ્ ચાત્ર પીડ્યન્તે યે ચ દણ્ડભૃતો જનાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_53,3.2) ઉપરક્તો યદોદેતિ યદા વા પ્રતિતિષ્ઠતિ । અયોગક્ષેમમ્ આદિશ્યેત્ ત્રિષુ લોકેષુ દારુણમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_53,3.3) શારદં ત્રીણિ વર્ષાણિ સસ્યં જાતં ન પચ્યતે । નૈદાઘેનાત્ર જીવન્તિ પ્રજા મૂલફલેન વા ॥
(અવ્પરિસ્_53,3.4) સર્વં સંગ્રસતે જ્યોતિશ્ ચિરમ્ અન્તર્દધાતિ વા । હન્તિ સ્ફીતાનિ રાષ્ટ્રાણિ પ્રધાનં ચ મહીપતિમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_53,3.5) યદિ <તુ> રાહુર્ ઉભૌ શશિભાસ્કરૌ ગ્રસતિ પક્ષમ્ અનન્તરમ્ અન્તતઃ । પુરુષશોણિતકર્દમવાહિની ભવતિ ભૂર્ ન ચ વર્ષતિ માધવઃ ॥
(અવ્પરિસ્_53,4.1) ગૃહીત્વા ભાસ્કરં પૂર્વં ગૃહ્ણાતિ શશિનં યદિ । તં તુ સોમોત્તરં નાશસ્ તત્ર ર્ધ્યન્તે હિ દેવતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_53,4.2) વયસાં મરણં છિદ્રે પ્રકીર્ણે રક્ષસાં વધઃ । નાગાનાં તુ મહાનાગે છિદ્રે દેવો ન વર્ષતિ ॥
(અવ્પરિસ્_53,4.3) શ્વેતો વર્ણો બ્રાહ્મણાનાં ક્ષત્રિયાણાં તુ લોહિતઃ । વૈશ્યાનાં પીતકો વર્ણઃ શૂદ્રાણાં કૃષ્ણ ઉચ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_53,4.4) એતેષાં યેન વર્ણેન રાહુશ્ ચરતિ ભાસ્કરે । યા જાતિસ્ તસ્ય વર્ણસ્ય તાં સ પીડયતે ગ્રહઃ ॥
(અવ્પરિસ્_53,4.5) શ્યામો ભવતિ વાતાય દ્રૌક્ષો ભવતિ વૃષ્ટયે । હરિદ્રઃ સર્વધાન્યાનાં કોપં સૃજતિ દારુણમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_53,5.1) તામ્રો ભવતિ શસ્ત્રાય શસ્ત્રાય રૂક્ષો ભવતિ મૃત્યવે । બહ્વાકારસ્ તુ ભૂતાનાં ઘોરં જનયતે જ્વરમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_53,5.2) ધૂમવર્ણો ઽગ્નિવર્ણો વા ગ્રામેષુ નગરેષુ વા । અગ્ન્યુત્પાતાન્ ગૃહસ્થાનાં કરોતીહ મહાગ્રહઃ ॥
(અવ્પરિસ્_53,5.3) નીલલોહિતપર્યન્તો રાહુશ્ ચરતિ ભાસ્કરે । અમાત્યો હન્તિ રાજાનં રાજા વામાત્યમ્ આત્મહ ॥
(અવ્પરિસ્_53,5.4) યસ્ય રાજ્ઞશ્ ચ નક્ષત્રે સ્વર્ભાનુર્ ઉપરજ્યતિ । રાજ્યભ્રંશં સુહૃન્નાશં મરણં ચાત્ર નિર્દિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_53,6.1) સ્નિગ્ધવર્ણો યદાર્ચિષ્માન્ પર્વસ્થઃ સ્નેહવાન્ ગ્રહઃ । ક્ષિપ્રં વાપ્ય્ ઉદિતં બ્રૂહિ સર્વભૂતભયાય વૈ ॥
(અવ્પરિસ્_53,6.2) પ્રદક્ષિણે તુ સોમસ્ય અપસવ્યે તુ વિગ્રહઃ । રશ્મિભેદે ભયં ઘોરમ્ ઉલ્લેખે મન્ત્રિણાં વધઃ ॥
(અવ્પરિસ્_53,6.3) દર્શયિત્વા તુ રૂપાણિ યદા રાહુર્ ન દૃશ્યતે । શસ્ત્રદુર્ભિક્ષસંપાતૈર્ ભયં ઘોરં વિનિર્દિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_53,6.4) ગૃહીતાસ્તમિતયોસ્ તુ ન ભુઞ્જીરન્ દ્વિજાતયઃ । આ પુનર્દર્શનાત્ તાભ્યાં જપહોમૌ વિવર્તયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_53,6.5) ચન્દ્રસૂર્યગ્રહે નાદ્યાદ્ અદ્યાત્ સ્નાત્વા તુ મુક્તયોઃ । અમુક્તયોર્ અસ્તંગયોર્ અદ્યાત્ સ્નાત્વા પરે ઽહનિ ॥
(અવ્પરિસ્_53,6.6) તતઃ ષટ્સુ તતઃ ષટ્સુ તતો ઽધ્યર્ધેષૂ વા પુનઃ । અર્ધવર્ષેષુ માસેષુ આદિત્યસ્ય તતો ગ્રહઃ ॥
(અવ્પરિસ્_53,6.7) તતઃ ષટ્સુ તતઃ ષટ્સુ ત્રિષુ વર્ષેષુ વા પુનઃ । એતાવદ્ એવ રાહોસ્ તુ ચારમ્ આહુર્ મનીષિણઃ ॥
(પરિશિષ્ટ_54. કેતુચારાઃ)
(અવ્પરિસ્_54,1.1) ઓં ભાર્ગવસ્ તુ પુરોવાચ મહર્ષીન્ ભગવાન્ ઋષિઃ । કેતુસંચારં શૃણુત ઉત્થાનં ચૈવ યાદૃશમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_54,1.2) નિમિત્તનિ ચ વક્ષ્યામિતસ્યોક્તાનિ હિ યાનિ તુ । તાનિ સર્વાણિ જાનિયાદ્ ઉત્પાતજ્ઞાનકોવિદઃ ॥

(અવ્પરિસ્_54,1.3) વિપ્રાઞ્ શ્વેતાકૃતિર્ હન્તિ ક્ષત્રિયાન્ હન્તિ લોહિતઃ । વૈશ્યાંસ્ તુ પીતકો હન્તિ શૂદ્રાન્ હન્તિ તથાસિતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_54,1.4) ઇતરાન્ પીડયેત્ કેતુર્ અન્યવર્ણો યદા ભવેત્ । ષણ્માસાભ્યન્તરે રાજ્ઞો મરણં ચ તદાદિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_54,1.5) શ્વેતઃ શસ્ત્રાકુલં કુર્યાલ્ લોહિતસ્ ત્વ્ અગ્નિતો ભયમ્. ક્ષુદ્ભયં પીતકઃ કુર્યાત્ કૃષ્ણો રોગમ્ અથોલ્બણમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_54,2.1) યસ્મિન્ દેશે શિરસ્ તસ્ય સ દેશઃ પીડ્યતે ભૃશમ્ । મધ્યે તુ મધ્યમા પીડા યતો પુચ્છં તતો જયઃ ॥
(અવ્પરિસ્_54,2.2) શક્ત્યાકારો ઽતિનાશાય દુઃખાય મુસલાકૃતિઃ । દીર્ઘઃ સૂક્ષ્મઃ સુખાયૈવ હ્રસ્વઃ સ્થૂલો વિનાશકૃત્ ॥
(અવ્પરિસ્_54,2.3) ઉત્થાનં ચૈવ કેતૂનાં વિનાશાયૈવ હિ સ્મૃતમ્ । તસ્માદ્ આથર્વણૈર્ મન્ત્રૈઃ શમનમ્ આરયેદ્ બુધઃ ॥
(અવ્પરિસ્_54,2.4) માહેન્દ્રૂન્ અનૃતાન્ રય્દ્રૂન્ વૌશ્વદેવીમ્ અથાપિ વા । ઉત્પાતેષુ મહાશાન્તિં કારયેદ્ બહુદક્ષિણામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_54,2.5) આરાધિતાઃ શમં યાન્તિ તદુત્પાતા ન સંશયઃ । હોમૈર્ જપ્યૈશ્ ચ વિવિધૈર્ દાનૈશ્ ચબહુરૂપકૈઃ ॥
(અવ્પરિસ્_54,2.6) તસ્ય યત્ર શિરો દેશે તત ઉત્થાય વાવ્રજેત્ । ધનં વા સર્વમ્ ઉત્સૃજ્ય મૃત્યોર્ મુચ્યેતા વા ન વા ॥
(અવ્પરિસ્_54,2.7) દત્ત્વા વા પૃથિવીં સર્વાં રાજા શાન્તિં નિયચ્છતિ ॥
(પરિશિષ્ટ_55. ઋતુકેતુલક્ષણમ્)
(અવ્પરિસ્_55,1.1) ઓમ્ ઋતુકેતૂન્ પ્રવક્ષ્યામિ યથાવદ્ અનુપૂર્વશઃ । યાવન્તો યસ્ય પુત્રાઃ સ્યુઃ કુર્યુર્ યચ્ ચોદિતા દિવિ ॥
(અવ્પરિસ્_55,1.2) સર્વે તે ધરણીજાતા માસા યે દેવનિર્મિતાઃ । આદિત્યરશ્મિભિર્ બદ્ધાઃ સૌરે તિષ્ઠન્તિ મણ્ડલે ॥
(અવ્પરિસ્_55,1.3) દશ વૈ વારુણાસ્ તત્ર સૂર્યપુત્રાસ્ તુ વિંશતિઃ । ચતુર્વિંશતિર્ આગ્નેયા યમપુત્રા નવ સ્મૃતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_55,1.4) અષ્ટાદશ ચ કૌબેરા વાયુપુત્રાસ્ તુ વિંશતિઃ । એષા સંખ્યા તુ કેતૂનાં શતમ્ એકોત્તરં સ્મૃતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_55,1.5) શ્રાવણપ્રૌષ્ઠપદયોર્ વારુણાંસ્ તુ વિનિર્દિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_55,1.6) [આરાધિતાઃ શમં યાન્તિ તદુત્પાતા ન સંશયઃ । હોમૈર્ જાપૈશ્ ચ વિવિધૈર્ દાનૈશ્ ચ બહુરૂપકૈઃ ॥]
(અવ્પરિસ્_55,1.7) આવાહયેત્ તતો મેઘાન્ પૂર્ણાં કુર્યાદ્ વસુંધરામ્ । ઉન્મત્તાઃ સરિતો યાન્તિ જલવેગસમાહિતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_55,1.8) ધાન્યં સમર્ઘતાં યાતિ ઈતયો ન ભવન્તિ હિ ઉદયે વારુણાનાં તુ એતદ્ ભવતિ લક્ષણમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_55,2.1) અશ્વયુજિ કાર્ત્તિકે ચ સૂર્યપુત્રાન્ વિનિર્દિશેત્ । તેષાં ચૈવ તુ કર્માણિ લક્ષણૈઃ શૃણુ યાદૃશૈઃ ॥
(અવ્પરિસ્_55,2.2) તતો દહતિ દીપ્તાંશુઃ સર્વાન્નાનિ દિવાકરઃ । મ્રિયન્તે ચ તથા ગાવઃ શ્વાપદાશ્ ચ વિશેષતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_55,2.3) વિષં ચ પ્રબલં તત્ર સર્વદમ્ષ્ટ્રિષુ દારુણમ્ । ઉદયે સૂર્યપુત્રાણામ્ એતદ્ ભવતિ લક્ષણમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_55,3.1) માર્ગશીર્ષે ચ પૌષે ચ અગ્નિપુત્રાન્ વિનિર્દિશેત્ । તેષાં ચૈવ તુ કર્માણિ લક્ષણૈઃ શૃણુ યાદૃશૈઃ ॥
(અવ્પરિસ્_55,3.2) અગ્નિર્ દહતિ રાષ્ટ્રાણિ હરિતાનિ વનાનિ ચ વિદ્રવન્તિ તતો દેશાઃ સમન્તાદ્ ભયપીડિતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_55,3.3) કસ્મિંશ્ ચિજ્ જાયતે ક્ષેમં કસ્મિંશ્ ચિજ્ જાયતે ભયમ્ । ઉદયે હ્ય્ અગ્નિપુત્રાણામ્ એતદ્ ભવતિ લક્ષણમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_55,4.1) માઘફાલ્બુનયોર્ મધ્યે યમપુત્રાન્ વિનિર્દિશેત્ । તેષાં ચૈવ તુ કર્માણિ લક્ષણૈઃ શૃણુ યાદૃશૈઃ ॥
(અવ્પરિસ્_55,4.2) શીઘ્રં ભવતિ દુર્ભિક્ષં હાહાભૂતમ્ અચેતનમ્ । છર્દિજ્વરાતિસારાશ્ ચ ગ્લાનિશ્ ચૈવાક્ષિવેદના ॥
(અવ્પરિસ્_55,4.3) ઉદયે યમપુત્રાણામ્ એતદ્ ભવતિ લક્ષણમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_55,5.1) ચૈત્રવૈશાખયોર્ મધ્યે કૌબેરાંસ્ તુ વિનિર્દિશેત્ । તેષાં ચૈવ તુ કર્માણિ લક્ષણૈઃ શૃણુ યાદૃશૈઃ ॥
(અવ્પરિસ્_55,5.2) ઉચ્છ્રિતૈર્ ધ્વજવેદીભિર્ ઉચ્છ્રિતૈર્ ધ્વજતોરણૈઃ । હવિર્ધૂમાકુલા તત્ર દૃશ્યતે વસુધા તદા ॥
(અવ્પરિસ્_55,5.3) ત્રિવિષ્ટપં સમાપન્નસ્ તદા શક્રો મહીપતિઃ । એવં પ્રજ્ઞાસ્ તુ મન્યન્તે કુબેરે ગ્રહમ્ આગતે ॥
(અવ્પરિસ્_55,5.4) ઉદયે તુ કુબેરાણામ્ એતદ્ ભવતિ લક્ષણમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_55,6.1) જ્યૈષ્ઠે ચૈવ તથાષાઢે વાયુપુત્રાન્ વિનિર્દિશેત્ । તેષાં ચૈવ તુ કર્માણિ લક્ષણૈઃ શૃણુ યાદૃશૈઃ ॥
(અવ્પરિસ્_55,6.2) વાયન્તિ ચ મહાવાતા મહાયુદ્ધં મહાભયમ્ । ભજ્યન્તે ચ મહાવૃક્ષાસ્ તોરણાટ્ટાલકાનિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_55,6.3) ગૃહાણિ રામણીયાનિ ક્ષયં યાન્તિ જલાનિ ચ । ઉદયે વાયુપુત્રાણામ્ એતદ્ ભવતિ લક્ષણમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_55,6.4) ઋતુગતમ્ ઉદયનમ્ એષાં મહૌજસાં વારુણાદિકેતૂનામ્ । જાનાતિ યઃ ફલં ચ પ્રોત્કૃષ્ટાઃ સંપદસ્ તસ્ય ॥
(પરિશિષ્ટ_56. કૂર્મવિભાગઃ)
(અવ્પરિસ્_56,1.1) ઓં કૃત્તિકારોહિણીસૌમ્યં મધ્યં કૂર્મસ્ય નિર્દિશેત્ ॥ શેષાન્ ઋક્ષવિભાગે તુ ત્રિકં પ્રતિ વિનિર્દિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_56,1.2) સાકેતમિથિલે મેકલાલયાવ્ અહિછત્ત્રનાગપુરં કાશિપારિયાત્રકુરુપાઞ્ચાલાઃ ॥ અથ કોસલકૌશામ્બીતીરં પાટલિપુત્રં કલિઙ્ગપુરપૃથિવીમણ્ડલમધ્યે ઽભિહતે ઽભિહન્યાત્ ॥
(અવ્પરિસ્_56,1.3) અઙ્ગવઙ્ગકલિઙ્ગમાગધમહેન્દ્રગવસમ્ અમ્બષ્ઠાઃ ॥ ભાગાઃ પૂર્વસમુદ્રાઃ શિરસ્ય્ અભિહતે ઽભિહન્યાત્ ॥

(અવ્પરિસ્_56,1.4) ખશભદ્રા સમતટસમવર્ધમાનકવૈદેહા ગાન્ધારાઃ ॥ કોસલતોસલવેણાતટસજ્જપુરા માદ્રેયતામલિપ્તા દક્ષિણપૂર્વે હતે ઽભિહન્યાત્ ॥
(અવ્પરિસ્_56,1.5) આવન્ત્યકા વિદર્ભા મત્સ્યા ચકોરભીમ[ગમ્]રથા યવનવલયકાન્તીસિંહલલઙ્કુણનાસિક્યકર્મણોયામિમહિ^નર્મદભૃગુકચ્છા દક્ષિણપશ્ચાદ્ ધતે ઽભિહન્યાત્ ॥
(અવ્પરિસ્_56,1.6) સહ્યગિરિવૈજયન્તી કુણ્કુણનાસિક્યકર્મણોયામિમહિનર્મદભૃગુકચ્છા દક્ષિણપશ્ચાદ્ ધતે ઽભિહન્યાત્ ॥
(અવ્પરિસ્_56,1.7) સૌરાષ્ટ્રસિન્ધુસૌવીરમાલવા રામરાષ્ટ્રકાન્વીતાન્ ॥ આનર્તગચ્છયન્ત્રાન્ પુચ્છે ઽભિહતે ઽભિહન્યાત્ ॥
(અવ્પરિસ્_56,1.8) સારસ્વતાંસ્ ત્રિગર્તાન્ મત્સ્યાન્ નાન્વારબાલ્હિકાન્ ॥ મથુરાપુરંગદેશાન્ ઉત્તરભાગે હતે ઽભિહન્યાત્ ॥
(અવ્પરિસ્_56,1.9) બ્રહ્માવર્તં શતદ્રુહિમવન્તં પર્વતં ચ મૈનાકં કાશ્મીરં ચૈવ તથા ઉત્તરપાર્શ્વે હતે ઽભિહન્યાત્ ॥
(અવ્પરિસ્_56,1.10) નેપાલકામરૂપં ચ વિદેહોદુમ્બરં તથા ॥ તથાવન્ત્યઃ કૈકયશ્ ચ ઉત્તરપૂર્વે હતે ઽભિહન્યાત્ ॥
(પરિશિષ્ટ_57. મણ્ડલાનિ)
(અવ્પરિસ્_57,1.1) વિશાખે કૃત્તિકાઃ પુષ્યઃ પૂર્વૌ પ્રોષ્ઠપદૌ તથા । ભરણ્યશ્ ચ મઘાશ્ ચૈવ ફલ્ગુન્યૌ પ્રથમે તથા ॥
(અવ્પરિસ્_57,1.2) યદ્ય્ અત્ર ચલતે ભૂમિર્ નિર્ઘાતોલ્કાસ્ત એવ વા । અશરીરાશ્ ચ નર્દન્તે કમ્પન્તે દૈવતાનિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_57,1.3) આદિત્યો વાત્ર ગૃહ્યેત સોમો વાપ્ય્ ઉપરજ્યતે । આગ્નેયં તદ્ વિજાનીયાદ્ દુર્ભિક્ષં ચાત્ર નિર્દિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_57,1.4) અલ્પક્ષીરાસ્ તથા ગાવો અગ્નેર્ વ્યાધિશ્ ચ જાયતે । પુરાણિ દેશા ગ્રામાશ્ ચ પીડ્યન્તે હ્ય્ અગ્નિના તદા ॥
(અવ્પરિસ્_57,1.5) પીડ્યન્તે ચાગ્નિકર્માણો અગ્નિવેશાશ્ ચ યે નરાઃ । પિત્તજ્વરસ્ તથા શ્વાસહ પ્રજાઃ પીડયતે તદા ॥
(અવ્પરિસ્_57,1.6) અક્ષિરોગાસ્ તથા ઘોરાઃ પુરુષાણાં વિશેષતઃ । આપગાશ્ ચાત્ર શુષ્યન્તિ ન ચ સસ્યવતી મહી ॥
(અવ્પરિસ્_57,1.7) તપ્યતે ચ તદા ભૂમિર્ ન ચ દેવો ઽભિવર્ષતિ । નીલલોહિતપર્યક્તા અફલાઃ પાદપાસ્ તથા ॥
(અવ્પરિસ્_57,1.8) દુર્ભિક્ષં મરકો વ્યાધિઃ પરચક્રભયં તથા । એતૈ રૂપૈસ્ તુ વિજ્ઞેયમ્ આગ્નેયં ચલદર્શનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_57,2.1) હસ્તો ઽશ્વિન્યૌ તથા ચિત્રા ઋક્ષમ્ અર્યમદૈવતમ્ । બ્રાહ્મં મૃગશિરઃ સ્વાતિર્ વાયવ્યં મણ્ડલં સ્મૃતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_57,2.2) યદ્ય્ અત્ર ચલતે ભૂમિર્ નિર્ઘાતોલ્કાસ્ત એવ વા । અશરીરાશ્ ચ નર્દન્તે કમ્પન્તે દૈવતાનિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_57,2.3) આદિત્યો વાત્ર ગૃહ્યેત સોમો વાપ્ય્ ઉપરજ્યતે । વાયવ્યં તદ્ વિજાનીયાદ્ અક્ષેમં ચાત્ર નિર્દિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_57,2.4) પાંસુવર્ષં તદા ઘોરં ક્ષીરે સર્પિર્ ન વિદ્યતે । પ્રાસાદતોરણાદીનિ પ્રપતન્તિ મહીતલે ॥
(અવ્પરિસ્_57,2.5) મદ્રકા યવનાશ્ ચૈવ શકાઃ કામ્બોજબાલ્હિકાઃ । ગન્ધારાશ્ ચ વિનશ્યન્તિ એતૈઃ સાર્ધં તથા કિલ ॥
(અવ્પરિસ્_57,2.6) ગજા વાજિન ઉષ્ટ્રાશ્ ચ વૃકા નકુલચેટકાઃ । પીડ્યન્તે વ્યાધિના સર્વે યે ચ શસ્ત્રોપજીવિનઃ ॥
(અવ્પરિસ્_57,2.7) પુરે શ્રેષ્ઠા વિનશ્યન્તિ ગણેષુ ગુણસંમિતાઃ । ગૃહાણિ રમણીયાનિ વિશીર્યન્તે ચ સર્વશઃ ॥
(અવ્પરિસ્_57,2.8) આયાસશ્ ચોલ્બણસ્ તત્ર શસ્ત્રભ્રામઃ સમન્તતઃ । એતૈ રૂપૈસ્ તુ વિજ્ઞેયં વાયવ્યં ચલદર્શનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_57,3.1) આર્દ્રાશ્લેષાસ્ તથા મૂલન્ પૂર્વાષાઢાસ્ તથૈવ ચ । વારુણં રેવતી ચૈવ સૂર્યદૈવત્યમ્ એવ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_57,3.2) યદ્ય્ અત્ર ચલતે ભૂમિર્ નિર્ઘાતોલ્કાસ્ત એવ વા । અશરીરાશ્ ચ નર્દન્તે કમ્પન્તે દૈવતાનિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_57,3.3) આદિત્યો વાત્ર ગૃહ્યેત સોમો વાપ્ય્ ઉપરજ્યતે । વારુણં તદ્ વિજાનીયાત્ સુભિક્ષં ચાત્ર નિર્દિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_57,3.4) બહુક્ષીરાસ્ તથા ગાવો નાગાશ્ ચ ફલિનસ્ તથા । શાન્તારયઃ પ્રજાઃ સર્વા ગોમિનો જઙ્ગલં પયઃ ॥
(અવ્પરિસ્_57,3.5) જલોપજીવિનઃ સર્વે પ્રાપ્નુવન્ત્ય્ ઋદ્ધિમ્ ઉત્તમામ્ । ખેચરાશ્ ચાત્ર દૃશ્યન્તે સ્નિગ્ધવર્ણાઃ સમન્તતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_57,3.6) ન્યસ્તશસ્ત્રાશ્ ચ રાજાનો બ્રહ્મક્ષત્રં ચ વર્ધતે । એતૈ રૂપૈસ્ તુ વિજ્ઞેયં વારુણં ચલદર્શનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_57,4.1) જ્યેષ્ઠાનુરાધા શ્રવણઃ શ્રવિષ્ઠાશ્ ચ પુનર્વસૂ । પ્રાજાપત્યમ્ આષાઢાશ્ ચ માહેન્દ્રં મણ્ડલં સ્મૃતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_57,4.2) યદ્ય્ અત્ર ચલતે ભૂમિર્ નિર્ઘાતોલ્કાસ્ત એવ વા । અશરીરાશ્ ચ નર્દન્તે કમ્પન્તે દૈવતાનિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_57,4.3) આદિત્યો વાત્ર ગૃહ્યેત સોમો વાપ્ય્ ઉપરજ્યતે । માહેન્દ્રં તદ્ વિજાનીયાત્ સુક્ષેમં ચાત્ર નિર્દિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_57,4.4) ગાવઃ સમગ્રવત્સાશ્ ચ સ્ત્રિયઃ પુત્રસમન્વિતાઃ । કીટા વ્યાલા મ્રિયન્તે ચ યે ચાન્યે સ્વેદજન્તવઃ ॥
(અવ્પરિસ્_57,4.5) વેદાધ્યયનયજ્ઞેષુ બ્રાહ્મણા નિરતાઃ સદા । વિટ્ક્ષત્રિયાઃ સ્વકર્માણઃ શૂદ્રાઃ શુશ્રૂષકારકાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_57,4.6) વિંશતિશતં ત્વ્ આગ્નેયં વાયવ્યં નવતિં ચલેત્ । અશીતિં ચલતે ત્વ્ ઐન્દ્રં વારુણં સપ્તતિં ચલેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_57,4.7) આગ્નેયો ભૂમિકમ્પો યઃ સ દ્વિમાસાદ્ વિપચ્યતે । વારુણસ્ તુ ફલં સદ્યો વાયવ્યસ્ તુ ત્રિમાસિકઃ ॥ માહેન્દ્રસ્ય ફલં વિદ્યાન્ માસમ્ અર્ધં તથૈવ ચ ॥
(પરિશિષ્ટ_58. દિગ્દાહલક્ષણમ્)
(અવ્પરિસ્_58,1.1) ઓમ્ અત ઊર્ધ્વં ચ દિગ્દાહાન્ કીર્ત્યમાનાન્ નિબોધત । યથા દિશઃ પ્રદહ્યન્તે તાસાં દાહફલં ચ યત્ ॥
(અવ્પરિસ્_58,1.2) ઇન્દ્રો ઽગ્નિર્ મરુતશ્ ચૈવ પ્રદહન્તિ દિશો દશ । શુભાશુભાય લોકાનાં કૃતાન્તેનાભિચોદિતાઃ ॥

(અવ્પરિસ્_58,1.3) યદાસ્તમિત આદિત્યે વહ્નેર્ જ્વાલા પ્રદૃશ્યતે. દિશાં દાહં તુ તદ્ વિદ્યાદ્ ભાર્ગવસ્ય વચો યથા ॥
(અવ્પરિસ્_58,1.4) નાનારાગસમુત્થાનાં નાનાવિધફલોદયાઃ । પાંશુનેવ ચ સંછન્ના દિગ્દાહાયોગમ્ આશ્રિતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_58,1.5) દિશઃ સર્વાઃ પ્રદહ્યન્તે અક્ષેમાય ફલાય ચ । અવદાહાદ્ ઋતે દાહં યદિ સ્નિગ્ધાઃ પ્રદર્શનાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_58,1.6) તમોધૂમરજસ્કા યે દીપ્તદ્વિજમૃગાવૃતાઃ । પ્રદીપ્તલક્ષણાઃ સત્યાઃ સર્વ એવાહિતાવહાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_58,1.7) તથા કનકકિંજલ્કતડિત્કલ્પાઃ શિવાશ્ ચ યે । રૂક્ષાઃ કૃષ્ણાથ માઞ્જિષ્ઠા બન્ધુજીવકવચ્ ચ યે ॥
(અવ્પરિસ્_58,1.8) શ્વેતા રક્તાશ્ ચ પીતાશ્ ચ દાહાઃ કૃષ્ણાશ્ ચ વર્ણતઃ । બ્રહ્મક્ષત્રિયવિટ્શૂદ્રવિનાશાય પ્રકીર્તિતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_58,1.9) રક્તાઃ શસ્ત્રભયં કુર્યુર્ પીતા વ્યાધિપ્રકોપનાઃ । અગ્નિવર્ણાસ્ તથા કુર્યુર્ અગ્નિશસ્ત્રભયં મહત્ ॥
(અવ્પરિસ્_58,1.10) સપીતપરુષશ્યામા યે ચ વારુણસંનિભાઃ । સર્વ એવ ક્ષુધારોગમૃત્યુશસ્ત્રાગ્નિકોપનાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_58,1.11) ઋતૌ તુ વર્ષં તીવ્રં સ્યાત્ સૈન્યવિદ્રવમ્ એવ ચ । ભૃશમ્ ઉદ્દ્યોતની સંધ્યા કુરુતે વા ગ્રહાગમમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_58,1.12) દિક્ષુ દગ્ધાસુ પીડ્યન્તે યથાદિગ્ દેશભક્તયઃ । શકુનજ્ઞાનનિર્દિષ્ટા યે ચ તત્રાધિકારકાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_58,1.13) યથોક્તા તુ મહાશાન્તિર્ યથોક્તવિધિના કૃતા । સર્વં દિગ્દાહજં ઘોરં શમયેત્ સા સદક્ષિણા ॥
(પરિશિષ્ટ_58બ્. ઉલ્કાલક્ષણમ્)
(અવ્પરિસ્_58બ્,1.1) ઓમ્ ઉલ્કાદયો હિ નિર્દિષ્ટા નિર્ઘાતાસ્ તુ પુરાત્ર યે । તેષામ્ ઇદાનીં વક્ષ્યામિ વિશેષાંસ્ તુ પૃથક્પૃથક્ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,1.2) અઙ્ગાનામ્ આન્તરિક્ષાણાં યદ્ અઙ્ગમ્ અભિપૂજિતમ્ । તદ્ ઉલ્કાલક્ષણં શ્રીમદ્ અઙ્ગં કાર્ત્સ્ન્યેન વક્ષ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,1.3) અપ્રધૃષ્યાણિ યાનિ સ્યુઃ શરીરાણીન્દ્રિયૈર્ દૃઢૈઃ । ક્ષમાવન્તિ વિશુદ્ધાનિ સત્યવ્રતરાતાનિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,1.4) તાન્ય્ એતાનિ પ્રકાશન્તે ભાભિર્ વિતિમિરં નભઃ । સમન્તાજ્ જ્વલયન્તીહ યસ્માદ્ અસુકરં નભઃ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,1.5) તાનિ ભાવક્ષયાદ્ ભૂયઃ પ્રચ્યુતાનિ નભસ્તલાત્ । ક્ષિતૌ સલક્ષણાન્ય્ એવ નિપતન્તીહ ભાર્ગવ
(અવ્પરિસ્_58બ્,1.6) તેષાં નિપતતાં તત્ર યત્રયત્રોપલક્ષ્યતે । તત્રતત્રૈવ વિવિધં પ્રજાનાં જાયતે ભયમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,1.7) રૂપવર્ણપ્રભાસ્નેહપ્રમણાકૃતિસંગમૈઃ । તેષાં બલાબલં જ્ઞાત્વા ગુણદોષઃ પ્રવક્ષ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,1.8) તારા ધિષ્ણ્યાસ્ તથોલ્કાશ્ ચ વિદ્યુતો ઽશનયસ્ તથા । વિકલ્પાઃ પઞ્ચધા ચૈષાં પરસ્પરબલોત્તરાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,1.9) તત્ર શબ્દેન્બ મહતા વિસ્વરેણ વિકર્ષિણા । મહાચક્રમ્ ઇવાગચ્છદ્ આયતાક્ષા નભસ્તલાત્ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,1.10) મનુષ્યમૃગહસ્ત્યશ્વવૃક્ષાશ્મપથવેશ્મસુ । પતન્ત્ય્ અશનયો દીપ્તાઃ સ્ફોટયન્ત્યો ધરાતલમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,2.1) સહસૈવોપપન્નેષુ ભૃશં તદનુયાયિના । સત્ત્વવિભ્રંશિનાત્યર્થં શબ્દેનોદ્વેગકારિણા ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,2.2) જ્વાલાભારવિસર્પિણ્યઃ પ્રકૃત્યા દુઃખદર્શનાઃ । વિદ્યુતો નિપતન્ત્ય્ આશુ જીવેષુ વનરાશિષુ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,2.3) તીક્ષ્ણશૂલવિશાલાગ્રા પતન્તી ચાપિ વર્ધતે । પ્રકૃત્યા પૌરુષી તૂલ્કા તસ્યા ભેદાન્ નિબોધત ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,2.4) કૃશા નારીવ દીપ્તા સ્યાચ્ છિખા સાઙ્ગારવર્ષિણી । ઉદ્દ્યોતયન્તી ગગનં કાઞ્ચનેનૈવ વર્મણા ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,2.5) પીતેન પાણ્ડુના વાપિ ધૂમધૂમારુણેન વા । વિશીર્યતા મહાભ્રેણ મહતા ચાનુષઙ્ગિણા ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,2.6) વંશગુલ્મનિભાશ્ ચાપિ કાશ્ ચિદ્ ઇન્દ્રધ્વજોપમાઃ । કાશ્ ચિદ્ ઇન્દ્રાયુધપ્રખ્યાઃ કાશ્ ચિન્ મણ્ડલસંસ્થિતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,2.7) છત્ત્રવચ્ ચાપુ દૃશ્યન્તે ચક્રવન્ નિપતન્તિ ચ । દણ્ડવચ્ ચાપિ તિષ્ઠન્તિ પ્રધાવન્તિ ચ સર્પવત્ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,2.8) પ્રકીર્ણેન કલાપેન ખે ગચ્છન્તીવ બર્હિણઃ । અભ્યુચ્છ્રિતેન પુચ્છેન યાતિ કા ચિદ્ ધરાતલમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,2.9) તેજાંસિ વિકિરન્ત્ય્ અન્યાઃ પ્રધાવન્તિ ચ ગોલવત્ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,3.1) પ્રનૃત્તપ્રેતમાર્જાતવરાહાનુગતાસ્ તથા । સસ્વના નિઃસ્વનાશ્ ચાપિ પતન્તિ ધરણીતલે ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,3.2) એતાસાં ફલમ્ ઉલ્કાનાં પ્રવક્ષ્યામિ પૃથક્પૃથક્ । તન્તુનૈવ હિ સંબદ્ધા ઉહ્યમાનેવ વાયુના ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,3.3) પતન્તી દૃશ્યતે કા ચિત્ કા ચિદ્ ભ્રમતિ ચામ્બરે । ઉલ્કાસંઘૈઃ પરિવૃતા કા ચિદ્ યાતિ ધરાતલમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,3.4) સામાન્યં તુ ફલં તાસાં તત્ સમાસેન વક્ષ્યતે । વરાહપ્રેતશાર્દૂલસિંહમાર્જારવારાઇઃ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,3.5) તુલ્યા ભયાવહા ઉલ્કા નિકૃષ્ટાહિનિભા ચ યા । શૂલપટ્ટિશશક્ત્યૃષ્ટિમુદ્ગરાસિપરશ્વધૈઃ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,3.6) વૃષ્ટ્યાકારેણ તુલ્યાશ્ ચ વૃક્ષાભાશ્ ચ વિગર્હિતાઃ । પદ્મશઙ્ખેન્દુવજ્રાહિમત્સ્યધ્વજનિભાઃ શુભાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,3.7) શ્રીવૃક્ષસ્વસ્તિકાવાર્તહંસદ્વિરદવર્ચસઃ । જ્વલિતાઙ્ગારસંકાશા જિહ્મગા અથ શીઘ્રગાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,3.8) વિના પુચ્છાવકાશેન હ્રસ્વેનાતિકૃશેન વા । દશાન્તરાણિ ધનુષઃ પુચ્છં ચાપિ પ્રદૃશ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,3.9) ઉલ્કાવિકારો બોદ્ધવ્યો ધિષ્ણ્ય ઇત્ય્ અભિસંજ્ઞિતઃ । યસ્ તુ શુક્લેન વર્ણેન વપુષા પેલવેન વા ॥

(અવ્પરિસ્_58બ્,3.10) પદ્મતન્તુનિકાશેન ધૂમરાજીનિભેન વા । ઉલ્કાવિકારઃ સો ઽપ્ય્ ઉક્તસ્ તારકા નામનામતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,3.11) એવં પઞ્ચવિધા હ્ય્ એતાઃ શૌનકેન પ્રકીર્તિતાઃ । સ્વર્ગચ્યુતાનાં પતતાં લક્ષણં પુણ્યકર્મણામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,4.1) એતાસામ્ ઇન્દ્રશિરસિ પતનં નૃપતેર્ ભયમ્ । દેવતાર્ચાસુ પતને રાજરાષ્ટ્રભયં ભવેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,4.2) પુરદ્વરે પુરક્ષોભ ઇન્દ્રકીલે જનક્ષયઃ । બ્રહ્માયતનઘાતેષુ બ્રાહ્મણાનામ્ ઉપદ્રવઃ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,4.3) ચૈત્યવૃક્ષાભિઘાતેષુ સત્કૃત્યાનાં મહદ્ ભયમ્ । દ્વારે ચાયુઃક્ષયં વિદ્યાદ્ ગૃહે તુ સ્વામિનો ભયમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,4.4) ગોષ્ઠેષુ ગોમિનાં વિદ્યાત્ કર્ષકાણાં ખલેષુ ચ । ગૃહેષુ રાજ્ઞાં જાનીયાદ્ ભેષુ તદ્ભક્તિનાં ભયમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,4.5) આશાગ્રહોપઘાતેષુ તદ્દેશ્યાનાં તપસ્વિનામ્ । અધોમુખીનૃપં હન્યાદ્ બ્રાહ્મણાન્ ઊર્ધ્વગામિની ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,4.6) તિર્યગ્ગા રાજપત્નીં ચ શ્રેષ્ઠિનઃ પ્રતિલોમની । વંશગુલ્મનિભા રાષ્ટ્રં નૃપમ્ ઇન્દ્રધ્વજોપમા ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,4.7) ગજમ્ ઇન્દ્રાયુધપ્રખ્યા પુરં મણ્ડલસંસ્થિતા । મન્ત્રિણશ્ ચક્રસંસ્થાના છત્ત્રાકારા પુરોધસમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,4.8) મયૂરપુચ્છાનુગતા કુર્યાદ્ ઉલ્કા જલક્ષયમ્ । વિલીયમાના નભસિ પિબત્ય્ ઉલ્કા પયોધરાન્ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,4.9) સ્ફુલિઙ્ગાન્ વિસૃજન્ત્યો યાઃ પ્રધાવન્તિ સમન્તતઃ । ગોલવચ્ ચ પ્રધાવન્તિ તાસુ રાષ્ટ્રભયં ભવેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,4.10) ઉલ્કાસંઘૈઃ પરિવૃતા યાઃ પતન્તિ નભસ્તલાત્ । અનુસારિણ્ય ઉલ્કાસ્ તા રાજરાષ્ટ્રભયાવહાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,4.11) પ્રેતાનુગતમાર્ગાશ્ ચ વરાહાનુગતાશ્ ચ યાઃ । ક્રવ્યાગ્નિવ્યાલરૂપાશ્ ચ તા જનક્ષયકારિકાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,4.12) ક્ષેવેડિતાસ્ફોટિતોત્ક્રુષ્ટા ગીતવાદિત્રનિસ્વનાઃ । ઉલ્કાપાતેષુ બોદ્ધવ્યા રાજરાષ્ટ્રભયાવહાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,4.13) સસ્વના દારુણાઃ સંધ્યાવાયોશ્ ચ પ્રતિલોમગાઃ । નભો મધ્યં ચ યા યાન્તિ યાશ્ ચ કુર્યુર્ ગતાગતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,4.14) હિનસ્તિ શુક્લા શિરસા મધ્યેન ક્ષતજપ્રભા । પાર્શ્વાભ્યાં પીતકા હન્તિ કૃષ્ણોલ્કા પુચ્છયોગિની ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,4.15) શુક્લા દેવનૃપાન્ હન્યાત્ ક્ષત્રિયાન્ ક્ષતજપ્રભા । પીતા વૈશ્યોપઘાતાય શૂદ્રાન્ હન્યાત્ સિતેતરા ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,4.16) પતન્ત્યો નોપલક્ષ્યન્તે કર્મ તાસાં પ્રકાશતે । ક્ષિતાવ્ અશનયો યત્ર તત્ર નાસ્તિ ભયાગમઃ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,4.17) સતારા નિપતન્ત્ય્ અન્યા મારુતપ્રતિલોમગાઃ । ભવન્તિ વિદ્યુતો નેષ્ટા ઇષ્ટાશ્ ચ સ્યુર્ અતો ઽન્યથા ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,4.18) તારા ધિષ્ણ્યાશ્ ચ બોદ્ધવ્યાશ્ ચિરાન્ મૃદુફલોદયાઃ । તાસામ્ અપિ ચ ભૂયિષ્ઠં પતનં દોષકારકમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,4.19) યતોયતો વિકારાઃ સ્યુર્ નિપતન્ત્ય્ અતિમાત્રશઃ । તતસ્તતો નૃપો યાયાદ્ દૈવો માર્ગઃ સ ઉચ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_58બ્,4.20) નિમિત્તેષુ મહાશાન્તિમ્ ઉલ્કાયાં ચ વિશેષતઃ । કૃત્વા સિદ્ધિમ્ અવાપ્નોતિ ઉલ્કાદોષાચ્ ચ મુચ્યતે ॥
(પરિશિષ્ટ_59. વિદ્યુલ્લક્ષણમ્)
(અવ્પરિસ્_59,1.1) અત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ વિદ્યુલ્લક્ષણમ્ ઉત્તમમ્ । વર્ણરૂપવિકારાંશ્ ચ દેશભાગાઞ્ શુભાશુભાન્ ॥
(અવ્પરિસ્_59,1.2) ચતુર્થીં પઞ્ચમીં ચૈવ પ્રતીક્ષેત સદા શુચિઃ । આષાઢશુદ્ધે નિયતં વિદ્યુદ્દર્શનમ્ અદ્ભુતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_59,1.3) અતિવૃષ્ટિમ્ અનાવૃષ્ટિં ભાવાભાવૌ તથૈવ ચ । સર્વસસ્યેષુ નિષ્પત્તિર્ વિદ્યુતો દર્શને નરઃ ॥
(અવ્પરિસ્_59,1.4) ઐન્દ્ર્યાં ચેત્ સ્યન્દતે વિદ્યુદ્ ઐન્દ્રસ્થશ્ ચાપિ મારુતઃ । સુભિક્ષં ક્ષેમમ્ આરોગ્યં નિરીતિં ચ વિનિર્દિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_59,1.5) આગ્નેય્યાં ચેદ્ ઉભૌ સ્યાતાં ભયં શસ્ત્રાગ્નિવૃષ્ટિહ્તઃ । યામ્યાયાં વિષમારિશ્ ચ વ્યાધિમૃત્યુભયં તથા ॥
(અવ્પરિસ્_59,1.6) કનીયસી તુ નૈરૃત્યાં તથા બહ્વીતિકા સમા । મધ્યમા સસ્યસંપત્તિર્ વારુણ્યાં વ્યાધિસંકુલા ॥
(અવ્પરિસ્_59,1.7) પતંગદંશમશકા વાયવ્યાં મધ્યસપદઃ । અતિવારિભયં વિદ્યાત્ સૌમ્યાયાં ભૂરિસંપદઃ ॥
(અવ્પરિસ્_59,1.8) નિરીતિઃ સસ્યસંપત્ તુ પ્રધાનાઇશ્યાં મનોરમા । પ્રતિલોમેષુ વાતેષુ ઈતિબાહુલ્યમ્ આદિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_59,1.9) અનુલોમેષુ વાતેષુ નિરીતિં તુ સમાદિશેત્ । શુભાયાં સ્યન્દમાનાયામ્ અનિષ્ટા સ્યન્દતે યદિ ॥
(અવ્પરિસ્_59,1.10) સંપદ્યતે મહાસસ્યાન્ મહાંશ્ ચેત્ સ્યાદ્ અવગ્રહઃ । અશુભા સ્યન્દતે પૂર્વં યદિ પશ્ચાચ્ ચ શોભના ॥
(અવ્પરિસ્_59,1.11) સુવૃષ્ટિમ્ એવ તત્રાહુર્ ન ચ સસ્યં સમૃધ્યતિ । યદા તુ સર્વાઃ સ્યન્દન્તે વિષમાં વૃષ્ટિમ્ આદિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_59,1.12) બહુલાયાં વિદ્યુતિ તુ બહુવારિભયં ભવેત્ । સવિદ્યુતઃ સસ્તનિતો દર્શયન્તિ યદા શુભામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_59,1.13) પૂર્વોત્તરાં દિશં મેઘાઃ સુવૃષ્ટિં તાં વિજાનતે । પૂર્વતઃ પૂર્વવર્ષેષુ દૃશ્યન્તે યદિ તોયદાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_59,1.14) પ્રદક્ષિણાવર્તશુભાઃ સુવૃષ્ટિમ્ ઇતિ નિર્દિશેત્ । આગ્નેયેષ્વ્ અતિવૃષ્ટિઃ સ્યાત્ સસ્યં ચાપિ વિપદ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_59,1.15) વિષમા વૃષ્ટિર્ યામ્યેષુ વ્યાધિં મૃત્યું ચ નિર્દિશેત્ । બહ્વીતિકા નૈરૃતેષુ સમૂલફલદાયિની ॥
(અવ્પરિસ્_59,1.16) વારુણેષુ પયોદેષુ મધ્યમં સસ્યમ્ આદિશેત્ । વાયવ્યાં પ્રથમં વર્ષં યત્ર વર્ષતિ વાસવઃ ॥
(અવ્પરિસ્_59,1.17) તત્રાતિવૃષ્ટિર્ ભવતિ સ્વલ્પબીજાનિ વાપયેત્ । વર્ણસ્નેભોપપન્નાસ્ તુ પૂર્વવૃષ્ટ્યાં પયોધરાઃ ॥

(અવ્પરિસ્_59,1.18) સૌમ્યાં યત્ર પ્રવર્ષેયુસ્ તત્ર સર્વવૃષ્ટ્યાં પયોધરાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_59,1.19) ઇત્ય્ એતત્ પૂર્વવર્ષેષુ લક્ષણં વિદ્યુતાં સ્ફુટમ્ । વર્ષારાવગતં સર્વં યથાવત્ પરિકીર્તિતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_59,1.20) શુભેષ્વ્ અપિ મહાશાન્તિર્ અવિઘાતાય વોચ્યતે । અશુભેષુ સમર્ઘાય તસ્માત્ સર્વેષુ શાન્તિકમ્ ઇતિ ॥
(પરિશિષ્ટ_60. નિર્ઘાતલક્ષણમ્)
(અવ્પરિસ્_60,1.1) અષ્ટૌ ભવન્તિ નિર્ઘાતાસ્ તેષામ્ ઇન્દ્રઃ પ્રશસ્યતે । પૂર્વેણ વૃષ્ટિં સસ્યં ચ રાજવૃદ્ધિં ચ નિર્દિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_60,1.2) પૂર્વોત્તરે સુભિક્ષં તુ ભૂમિલાભસ્ તથોત્તરે । અપરોત્તરે ચૌરભયં વાજિનાં ચાપ્ય્ ઉપદ્રવઃ ॥
(અવ્પરિસ્_60,1.3) પશ્ચિમાયાં ભયં રાજ્ઞો જલજાતિશ્ ચ પીડ્યતે । નૈરૃતે સસ્યગોસ્ત્રીણાં ગણાનાં ચ મહદ્ ભયમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_60,1.4) દક્ષિણે રાજપીડા સ્યાદ્ આયુશ્ ચાત્ર વિનિર્દિશેત્ । આનર્તસ્ય ભયં વિદ્યાદ્ યદિ સ્યાત્ પૂર્વદક્ષિણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_60,1.5) સ યોજનપરઃ શબ્દો નિર્ઘાતસ્ય વિશામ્યતિ । સર્વત્ર ચ ભયં વિદ્યાત્ તત્ર યત્ર વિશામ્યતિ ॥
(અવ્પરિસ્_60,1.6) ભયે રૌદ્રીં પ્રકુર્વીત અભયાં વાભયપ્રદામ્ । તયા શામ્યન્તિ ચોત્પાતાઃ સુખં ચાત્યન્તિકં ભવેત્ ॥
(પરિશિષ્ટ_61. પરિવેષલક્ષણમ્)
(અવ્પરિસ્_61,1.1) ઓમ્ અથાતઃ પરિવેષાણાં લક્ષણં ચૈવ વક્ષ્યતે । વૃદ્ધગર્ગો યથા પૂર્વમ્ ઉવાચ મમ સુવ્રત ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.2) સ્વાયંભુવનિયોગેન વિકારં કુરુતે ઽમલઃ ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.3) શ્વેતઃ શ્યામો હરિઃ કૃષ્ણ ઇતિ વર્ણા વ્યવસ્થિતાઃ । પ્રોક્તા મેઘેષુ ચત્વારો વ્યક્તાઃ સ્નિગ્ધાઃ સુપૂજિતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.4) સ્નિગ્ધેષુ પરિવેષેષુ વતુર્ષ્વ્ એતેષુ નારદ । સંધ્યાયામ્ અત્ર વર્ણેષુ વૃષ્ટિં તેષ્વ્ અભિનિર્દિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.5) કાચનીલાઞ્જનારિષ્ટાશનિસર્પનિભેષુ ચ । રૌપ્યદ્રવસમાભેષુ મેઘસ્ ત્રિષ્વ્ અપિ વર્ષતિ ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.6) નિમગ્ના તુ યદા સંધ્યા ભવત્ય્ એતત્ સુવૃષ્ટયે । એભ્યશ્ ચ વિપરીતા યે તે ઽવૃષ્ટિભયદા ઘનાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.7) વરાહૈર્ મકરૈર્ ઉષ્ટ્રૈર્ વૃકૈઃ કઙ્કૈસ્ તથા ખરૈઃ । શશકાકૃતયઃ કુર્યુઃ સંધ્યાયાં જલદા ભયમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.8) હેમપાવકવર્ણાશ્ ચ વિપુલં ચ જનક્ષયમ્ । શબ્દં શ્વખરગોમાયુગૃધ્રવાયસસંસ્થિતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.9) પૂર્વાપરાસુ સંધ્યાસુ સંગ્રામં પ્રાહુર્ ઉન્મુખાઃ । અશ્વસ્થા વારણસ્થાશ્ ચ યેષુ યોધા નરા ઇવ ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.10) મેઘેષુ સંપ્રદૃશ્યન્તે યે પાશાઙ્કુશસંનિભાઃ । તથા સવારણાશ્ ચૈવ વિનિઘ્નન્તઃ પરસ્પરમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.11) ક્રવ્યાદ્ભિર્ ભક્ષ્યમાણાશ્ ચ ગૃધ્રગોમાયુવાયસૈઃ । ઉદ્યુધ્યન્તે યદા યુક્તા રાઞ્જઃ સંશયકારકાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.12) મયૂરાટ્ટાલપદ્મેન્દુકાશનીલનિભાનિ તુ । સંધ્યાસ્વ્ અભ્રાણિ દૃશ્યન્તે તીવ્રં વર્ષમ્ ઉપસ્થિતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.13) સવિદ્યુત્ સધનુષ્કશ્ ચ સઘોષઃ શિખિસંનિભઃ । સંધ્યાસ્વ્ અભ્રાણિ દૃશ્યન્તે તીવ્રં વર્ષમ્ ઉપસ્થિતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.14) નીલલોહિતપર્યન્તં કૃષ્ણગ્રીવં સવિદ્યુતમ્ । વિવર્ણં પરિઘં દૃષ્ટ્વા વિદ્યાદ્ ઉદકવાહકમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.15) ત્રિવર્ણે પરિઘે વાપિ ત્રિવર્ણૈર્ વા બલાહકૈઃ । ઉદયાસ્તમયમ્ ઇયાદ્ યદિ સૂર્યઃ કદા ચન ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.16) પૃથિવ્યાં રાજવંશ્યાનાં મહદ્ ભયમ્ ઉપસ્થિતમ્ । લોકક્ષયકરં વિદ્યાદ્ યદિ દેવો ન વર્ષતિ ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.17) મત્સ્યરૂપી સાદૃશ્યેન યદ્ય્ ઉત્તિષ્ઠેત ભાસ્કરઃ । સ્ફુટરશ્મિસ્ તદાદિત્યઃ સ નિર્દહતિ મેદિનીમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.18) એતદ્ દૃષ્ટ્વા મહદ્ રૂપમ્ આદિત્યે સમુપસ્થિતે । વિસ્પષ્ટં જ્યોતિર્ વિસ્પષ્ટં સદ્યોવર્ષસ્ય લક્ષણમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.19) ગ્રહસંછાદનં ચાપિ ગર્જનં પ્રતિગર્જનમ્ । પરસ્પરેણ કુર્વન્તિ મેઘા વેગસમીરિતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.20) તસ્મિંશ્ ચતુર્વિધે યુદ્ધે મેઘાનાં વ્યોમચારિનામ્ । ઉત્પદ્યન્તે ત્રયો ભાવાસ્ તન્ મે નિગદતઃ શૃણુ ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.21) ગર્જમાનેષુ મેઘેષુ વારણઃ પ્રતિગર્જતિ । તાં દિશં યોજયેત્ સ્નેનાં ગર્જનં યત્ર મીયતે ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.22) વિદ્યુતો ઽભ્રવિકારેષુ શક્રાયુધનિભાયુધાઃ । સ્ફોટિતાશનિઘણ્ટાશ્ ચ યાં દિશં મેઘવારણાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.23) સંઘટ્ટેષુ સમુદ્ભુતાઃ પરસ્પરજિઘાંસવઃ । તાં દિશં યોજયેત્ સેનાં રાજા જયતિ તાં દિશમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.24) ગ્રહણાછાદને ચૈવ ગર્જને પ્રતિગર્જને । એવમ્ એવ વિધિર્ જ્ઞેયઃ સર્વશ્ ચૈવ વિનિશ્ચયઃ ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.25) પરિમાણં ન શક્યં તત્ સમીરિતુમ્ અશેષતઃ । અપરાભ્રવિકારાણાં રત્નાનામ્ ઇવ સાગરે ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.26) સંધ્યા યોજનભાક્ પ્રોક્તા સ્તનિતં તુ દ્વિયોજનમ્ । પરિઘઃ પઞ્ચયોજન્યઃ પ્રત્યાદિત્યસ્ ત્રિયોજનઃ ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.27) નિર્ઘાતઃ ષટ્ તથા વિદ્યુત્ પરિવેષો દ્વિષડ્યતઃ । દાહં યોજનકં ચાપિ ઉલ્કા ત્વ્ અમિતભાગિની ॥
(અવ્પરિસ્_61,1.28) દશસંસ્થા સમાપ્તાનિ શાયાઙ્ગાનિ પ્રમાણતઃ । અઙ્ગાનિ ત્વ્ આન્તરિક્ષાણિ વિજ્ઞેયાનિ સમાસતઃ ॥
(પરિશિષ્ટ_62. ભૂમિકમ્પલક્ષણમ્)

(અવ્પરિસ્_62,1.1) ઓં ચત્વારો ભુમિકમ્પાસ્ તુ ગર્ગઃ પ્રોવાચ બુદ્ધિમાન્ । અગ્નિર્ વાયુસ્ તથાપશ્ ચ ચતુર્થસ્ ત્વ્ ઇન્દ્ર ઉચ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_62,1.2) તેષાં રૂપં વિકારાંશ્ ચ વ્યાખ્યાસ્યામો ઽનુપૂર્વશઃ । યજ્ જ્ઞાત્વા બુદ્ધિમાન્ ધીરો નિર્દિશેદ્ વિવિધં ફલમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_62,1.3) પ્રકમ્પિતાયાં ભૂમૌ ચેત્ સપ્તાહાભ્યન્તરેણા તુ । [ભવેયુર્ અત્ર સંગ્રામા રાજ્ઞાં મૃત્યુભયપ્રદાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_62,1.4) રાજ્ઞાં વિરોધો ભવતિ મરણાનિ ભવન્તિ ચ ।] તામ્રઃ સૂર્યશ્ ચ ચન્દ્રશ્ ચ પીતાશ્ ચ મૃગપક્ષિણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_62,1.5) દિશઃ સર્વા ભવેયુશ્ ચ સૂર્યોદયસમપ્રભાઃ । યદ્ એતલ્લક્ષણોપેતં વિદ્યાદ્ અગ્નિપ્રકમ્પિતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_62,1.6) તસ્મિન્ ભવતિ નિર્દેશઃ શૌનકસ્ય વચો યથા । હિરણ્યં ચ સુવર્ણં ચ યચ્ ચાન્યદ્ વિદ્યતે ગૃહે ॥
(અવ્પરિસ્_62,1.7) સર્વમ્ એતત્ પરિત્યજ્ય કર્તવ્યો ધાન્યસંગ્રહઃ । રાષ્ટ્રાણિ સંદહેદ્ અગ્નિર્ ગ્રામાંશ્ ચ નગરાણિ ચ
(અવ્પરિસ્_62,1.8) સંગ્રામાશ્ ચાત્ર વર્તન્તે માંસશોણિતકર્દમાઃ । રાજાનશ્ ચ વિરુધ્યન્તે દેવશ્ ચાત્ર ન વર્ષતિ ॥
(અવ્પરિસ્_62,1.9) એવમ્ એતત્પ્રકમ્પાનાં ગર્હિતમ્ અગ્નિકમ્પિતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_62,2.1) પ્રકમ્પિતાયાં ભૂમૌ ચેદ્ ઇતિ ॥
(અવ્પરિસ્_62,2.2) અતિપ્રચણ્ડો બહુલો વાયુર્ ભવતિ દારુણઃ । શર્કરાકર્ષણશ્ ચાપિ દિક્ષુ ચૈવ વિદિક્ષુ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_62,2.3) તદ્ એતલ્લક્ષણોપેતં વિદ્યાદ્ વાયુપ્રકમ્પિતમ્ । શસ્ત્રૈર્ આવરણંકુર્યાત્ પ્રાકારં પરિખાં તથા ॥
(અવ્પરિસ્_62,2.4) ન તદા પ્રવસેદ્ ગ્રામં જ્ઞાત્વાત્માનં તુ ગોપયેત્ । સંગ્રામાશ્ ચાત્ર વર્ધન્તે માંસશોણિતકર્દમાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_62,2.5) વિરુધ્યન્તે ચ રાજાનો મરણાનિ ભવન્તિ હિ । રાજપુત્રસહસ્ત્રાણાં ભૂમિઃ પિબતિ શોણિતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_62,2.6) માસં વિંશતિરાત્રં વા દેવસ્ તત્ર ન વર્ષતિ । દ્વાભ્યાં ગતાભ્યાં માસાભ્યાં પરં સ્યાદ્ બહુલં જલમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_62,2.7) દષ્ટં દૂષયતે ચાત્ર ક્ષતબદ્ધાનિ ચાધિકમ્ । એષામ્ એવ તુ કમ્પાનાં ગર્હિતં વાયુકમ્પિતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_62,3.1) પ્રકમ્પિતાયાં ભૂમૌ ॥
(અવ્પરિસ્_62,3.2) વર્ષન્તસ્ તુ સમાયાન્તિ મહામેઘાઃ સમન્તતઃ । નક્રાશ્ ચ શિશુમારાશ્ ચ કૂર્મા મકરસંસ્થિતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_62,3.3) અભ્રાકૃતિષુ દૃશ્યન્તે ગ્રસન્તશ્ ચન્દ્રભાસ્કરૌ । તદ્ એતલ્લક્ષણોપેતં વિદ્યાદ્ અમ્બુપ્રકમ્પિતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_62,3.4) પર્વતેષુ વપેદ્ બીજમ્ ઊષરે જાઙ્ગલે તથા । તત્રોપ્તં નન્દતે બીજમ્ અન્યત્ર ભુવિ નશ્યતિ ॥
(અવ્પરિસ્_62,3.5) ઉદજાનિ તુ પુષ્પાણિ મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ । ગચ્છન્તિ તત્ર વૃદ્ધિં ચ સત્ત્વાન્ય્ ઉદકજાનિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_62,3.6) [ક્ષેમં સુભિક્ષમ્ આરોગ્યં સુવૃષ્ટિં ચાત્ર નિર્દિશેત્] ॥
(અવ્પરિસ્_62,4.1) પ્રકમ્પિતાયાં ભૂમૌ ॥
(અવ્પરિસ્_62,4.2) ગમ્ભીરં ગર્જમાનસ્ તુ મેઘ આયાતિ પાર્થિવઃ । સ્નિગ્ધો હ્ય્ અઞ્જનસંકાશઃ સુમહત્પર્વતોપમઃ ॥
(અવ્પરિસ્_62,4.3) વિત્રાસયન્ દિશઃ સર્વા દ્રુતં ચાપિ પ્રવર્ષતિ । ઇન્દ્રાયુધં ભવેચ્ ચાત્ર વિદ્યુત્ સ્તનિતમ્ એવ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_62,4.4) સુવૃષ્ટિં ક્ષેમમ્ આરોગ્યં સુભિક્ષં પરમા મુદઃ । યજ્ઞોદ્ભવૈસ્ તુ મોદન્તે આનન્દૈર્ મોદિતાઃ પ્રજાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_62,4.5) એતેષાં ભૂમિકમ્પાનાં પ્રશસ્તં હીન્દ્રકમ્પનમ્ । જાનીયાલ્ લક્ષણૈર્ એતૈઃ સર્વમ્ એવ શુભાશુભમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_62,4.6) એતેષુ ત્રિષુ કમ્પેષુ અથર્વા શાસ્ત્રકોવિદઃ । માહેન્દ્રીમ્ અમૃતાં વાપિ કુર્યાચ્ છાન્તિં સદક્ષિણામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_62,4.7) ઇન્દ્રકમ્પે તુ વિધિવદ્ ઐન્દ્રૈર્ મન્ત્રૈર્ વિધાનવિત્ । તતોહલસ્ય પ્રધાનાર્થં જુહુયાચ્ ચ જપેત્ તથા ॥
(પરિશિષ્ટ_63. નક્ષત્રગ્રહોત્પાતલક્ષણમ્)
(અવ્પરિસ્_63,1.1) ઓમ્ અથ પરં પ્રવક્ષ્યામિ વક્ષત્રેષુ ગ્રહેષુ ચ । પરિવેષાન્ બહુવિધાન્ નાનાવિધફલોદયાન્ ॥
(અવ્પરિસ્_63,1.2) ઐન્દ્રવારુણકૌબેરાન્ રક્તપાણ્ડુરમેચકાન્ । પાણ્ડૂન્ બભ્રૂંશ્ ચ પીતાંશ્ ચાનીલાનલયમાત્મનઃ ॥
(અવ્પરિસ્_63,1.3) પ્રાજાપત્યાંશ્ ચ રૌદ્રાંશ્ ચ નૈરૃત્યાંશ્ ચાપિ ભાર્ગવ । હરિશબલકાપોતાન્ પરિવેષાન્ ઉવાચ હ ॥
(અવ્પરિસ્_63,1.4) નવૈતે પરિવેષાણાં વર્ણા દૈવતયોનયઃ । બહુત્વમ્ એતે ગચ્છન્તિ અન્યોન્યગુણસંશ્રયાત્ ॥
(અવ્પરિસ્_63,1.5) ગૃહીત્વાભ્રરજઃ સૂક્ષ્મં વર્ણયોગ્ સંનિપત્ય ચ । પિતામહનિયોગેન માતુરો મણ્ડલીકૃતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_63,1.6) શુભાશુભાર્થં લોકાનાં જ્યોતીમ્ષ્ય્ અવરુણદ્ધિ સઃ । તસ્ય રૂપં ગુણં જ્ઞાત્વા ગુણદોષઃ પ્રચક્ષ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_63,1.7) નક્ષત્રતારકાણાં ચ પરતો વિષયસ્ય ચ નિવિષ્ટો ભાવ આગન્તું પરિવેષ ઇતિ સ્મૃતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_63,1.8) ધૃતતીક્ષ્ણાર્કકિરણે પ્રસન્ના મૃદુમણ્ડલે । પ્રસ્નિગ્ધે ચૈકવર્ણે ચ માંસલે વ્યક્તલક્ષણે ॥
(અવ્પરિસ્_63,1.9) લોહિતાક્ષૌ ક્ષુરક્રાન્તે સરશ્મૌ પીતમણ્ડલે । આ પ્રદોષાદ્ વિમધ્યાહ્નાદ્ આ નક્ષત્રાન્તગામિનિ ॥
(અવ્પરિસ્_63,1.10) સહાભ્રભારસ્તનિતે પરિવેષે પ્રકાશિનિ । અનૃતાવ્ અપિ જાનીયાન્ મહદ્ ભયમ્ ઉપસ્થિતમ્ ॥

(અવ્પરિસ્_63,2.1) કૃષ્ણનીહારતિમિરે પ્રકૃત્યાક્રાન્તમણ્ડલે । વિકારૈર્ નાભસૈઃ કીર્ણે સ્ફુલિઙ્ગોપચિતે ઽશુભે ॥
(અવ્પરિસ્_63,2.2) વિષમે વિગતસ્નેહે વિધ્વસ્તકલુષાભ્રકે । ત્રિષુ સંધિષુ ભૂયિષ્ઠં દર્શનં ચોપગચ્છતિ ॥
(અવ્પરિસ્_63,2.3) દ્વિત્રિનક્ષત્રગે વાપિ નક્ષત્રાર્ધગતે ઽપિ વા । પ્રદીપ્તૈર્ વા રસદ્ભિશ્ ચ વીક્ષ્યમાણે મૃગદ્વિજૈઃ ॥
(અવ્પરિસ્_63,2.4) પરિવેષે વિજાનીયાન્ નૃપાદ્યાનામ્ ઉપસ્થિતમ્ । સપ્તરાત્રાદ્ ભયં ઘોરં ચૌરશસ્ત્રાગ્નિમૃત્યુભિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_63,2.5) ધૂમકર્બુરમાઞ્જિષ્ઠરક્તપીતાસિતાકૃતિઃ । ભવત્ય્ એકતરે પાર્શ્વે રૂપેણાવિલમણ્ડલઃ ॥
(અવ્પરિસ્_63,2.6) તનુના ચાત્ર જાલેન સમન્તાત્ પરિવેષ્ટિતઃ । મુહુર્મુહુશ્ ચ વિલયં સંસ્થાનં ચાપિ ગચ્છતિ ॥
(અવ્પરિસ્_63,2.7) સો ઽપિ વાય્વાત્મકો જ્ઞેયો મૃદુમન્દદિવાકરઃ । પરિવેષો ઽલ્પફલદો વાતવૃષ્ટિઃ પ્રવૃંહતે ॥
(અવ્પરિસ્_63,2.8) અથ ચેદ્ વાતવૃષ્ટિસ્ તુ ત્રિરાત્રાન્ નાપજાયતે । જલજ્વલનચૌરાણાં પ્રાદુર્ભાવઃ પ્રજાયતે ॥
(અવ્પરિસ્_63,2.9) પરિવેષગતો ઽલ્કા સ્યાદ્ દ્વિમણ્ડલપરિગ્રહે । દ્વાભ્યાં સેનાપતિભયં યુવરાજભયં ત્રિભિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_63,3.1) મણ્ડલૈઃ પુરરોધઃ સ્યાત્ ત્રિભિર્ અભ્યધિકૈર્ ધ્ર્ય્વન્ । ત્રાણિ યત્રાવરુધ્યન્તે નક્ષત્રગ્રહચન્દ્રમાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_63,3.2) ત્ર્યહાદ્ વર્ષં સમાચષ્ટે સ માસાદ્ વિગ્રહં વદેત્ । સેનાપતિકુમારાણાં સેનાયાશ્ ચાપિ વિદ્રવઃ ॥
(અવ્પરિસ્_63,3.3) લોહિતાઙ્ગપરિવેષે શસ્ત્રાગ્ન્યુત્પાત એવ ચ । સ્થાવરાઃ કર્ષકાશ્ ચાપિ ક્ષુદ્રધાન્યં ચ પીડ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_63,3.4) વાતવૃષ્ટિં ચ જનયેત્ પરિવિષ્ટઃ શનૈશ્ચરઃ । રાજ્યમ્ એવ હિ ગર્ભાંશ્ ચ રાહુઃ પીડયતે ધ્રુવમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_63,3.5) વ્યાધીંશ્ ચૈવ પ્રજનયેત્ પરિવિષ્ટશ્ ચ ચન્દ્રમાઃ । ક્ષુચ્શ્વાસાગ્નિભયં ઘોરં રાજતો મૃત્યુતસ્ તથા ॥
(અવ્પરિસ્_63,3.6) પરિવિષ્ટો ઽમ્બરે કેતુઃ શિખિનશ્ ચ હિનસ્તિ સહ । દ્વયોઃ સંગ્રામમ્ આચષ્ટે ગ્રહયોઃ પરિવિષ્ટયોઃ ॥
(અવ્પરિસ્_63,3.7) ક્ષુદ્ભયં ત્રિષુ વિજ્ઞેયં વર્ષનિગ્રહ એવ ચ । ચતુર્ભિર્ મ્રિયતે રાજા સામાત્યઃ સપુરોહિતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_63,3.8) યુગાન્ત ઇવ જાનીયાત્ પત્રિવિષ્ટેષુ પઞ્ચસુ । બ્રહ્મક્ષત્રિયવિટ્શૂદ્રાન્ હન્યાત્ પ્રતિપદાદિષુ ॥
(અવ્પરિસ્_63,3.9) ગ્રામાન્ પુરં ચ કોશં ચ પઞ્ચમ્યાદિષ્વ્ અતસ્ ત્રિષુ । અષ્ટમ્યાં યુવરાજાનાં ચમૂપાલાન્ હિનસ્તિ સહ ॥
(અવ્પરિસ્_63,3.10) નવમ્યાં ચ દશમ્યાં ચ એકાદશ્યાં ચ પાર્થિવાન્ । ત્રયોદશ્યાં બલક્ષોભો દ્વાદશ્યાં રુધ્યતે પુરમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_63,4.1) રાજપત્નીં ચતુર્દશ્યાં પજ્ચદશ્યાં નૃપસ્ય ચ । પુરોહિતામાત્યનૃપા હન્યુર્ અન્યોન્યમ્ એવ તુ ॥
(અવ્પરિસ્_63,4.2) પુરરોધં વિજાનીયાત્ પરિવિષ્ટે બૃહસ્પતૌ । મન્ત્રિણો લેખકાશ્ ચાપિ રુધ્યન્તે સ્થાવરાણિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_63,4.3) વૃષ્ટિં ચાપિ વિજાનીયાત્ પરિવિષ્ટે બુધે ગ્રહે । યાયિનઃ ક્ષત્રિયાશ્ ચાપિ રાજપક્ષશ્ ચ પીડ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_63,4.4) ધાન્યાર્ઘં ચ પ્રિયં કુર્યાત્ પરિવિષ્ટો ભૃગોઃ સુતઃ । તારાગ્રહપરિવેષા નક્ષત્રાણાં ચ કેવલમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_63,4.5) મહાગ્રહોદયં કુર્યાન્ મરણં વા મહીપતેઃ । રક્તે પીતે ઽસિતે તામ્રે કૃષ્ણે ચ હરિતે ઽરુણે ॥
(અવ્પરિસ્_63,4.6) ક્ષુચ્શસ્ત્રવ્યાધિવર્ષાગ્નિમૃત્યુસસ્યાનિલાનયોઃ । વર્ણાનાં ચ ભયં જ્ઞેયં યથા વર્ણપરિગ્રહઃ ॥
(અવ્પરિસ્_63,4.7) કાપોતઃ શબલશ્ ચાપિ તિર્યગ્યોનિભયાવહૌ । મયૂરગલશઙ્ખેન્દુમુક્તાગોક્ષીરપાણ્ડુરાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_63,4.8) મધૂકઘૃતમણ્ડાભા દૂર્વાશ્યામાશ્ ચ વૃષ્ટયે । વિમુક્તારિષ્ટકાકારાસ્ તૈલામલકસંનિભાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_63,4.9) સ્નિગ્ધામલજલપ્રખ્યા દર્પણાભાસ્ ચ પૂજિતાઃ । બભ્રવઃ પરુષા રુક્ષા હરિદ્રારુણસંનિભાઃ । વિછિન્ના લોહિતા હ્રસ્વા વિવર્ણાશ્ ચ શુભાવહાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_63,4.10) યાયિનાં સ્થાવરાણાં ચ તથૈવાક્રન્દસારિણામ્ । પરિવેષાન્ વિજાનીયાદ્ બાહ્યાભ્યન્તરમધ્યતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_63,5.1) સંરક્તશ્યામકલુષો યેષાં ભાગો હતપ્રભઃ । તેષાં પરાજયં વિદ્યાત્ સ્નિગ્ધે શ્વેતે ચ વૈ જયઃ ॥
(અવ્પરિસ્_63,5.2) યેનયેનાભ્રવર્ણેન યોયો ભાગો ઽનુરજ્યતે । તત્તત્ તેષાં ફલં વિદ્યાત્ તદ્ ભૂત્યાદિષુ કીર્તિતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_63,5.3) છિદ્રાણ્ય્ એતાન્ય્ અતશ્ ચાહુર્ મહાન્તિ વિમલાનિ ચ । તૈર્ દ્વારૈઃ પાર્થિવો યાયાત્ પન્થાનસ્ તે વિકણ્ટકાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_63,5.4) કાલામ્બુદપરિસ્રાવૈર્ ગ્રહોદયનિમિત્તકમ્ । ઇત્યર્થં જન્મ સર્વેષાં શેષમ્ ઉત્પાતલક્ષણમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_63,5.5) રૌદ્રી સદક્ષિણા શાન્તિર્ ઉત્પાતેષુ પ્રકીર્તિતા । સમુચ્ચયે તુ વિજ્ઞેયા વૈશ્વદેવ્ય્ અભયા તથા ॥
(અવ્પરિસ્_63,5.6) અથર્વોત્પાતહૃદયં જ્ઞાત્વા સ્વયમ્ અનાતુરઃ । પ્રયુઞ્જીત મહાશાન્તિં સર્વકલ્મષનાશિનીમ્ ॥
(પરિશિષ્ટ_64. ઉત્પાતલક્ષણમ્)
(અવ્પરિસ્_64,1.1) ઓં યાન્ પ્રોવાચાઙ્ગિરાઃ પૂર્વં યાંશ્ચ વેદો ઽશનાઃ કવિઃ । તાન્ અહં સંપ્રવક્ષ્યામિ ઉત્પાતાંસ્ ત્રિવિધાન્ અપિ ॥
(અવ્પરિસ્_64,1.2) પ્રકૃતેર્ અન્યથાભવો યત્રયત્રોપજાયતે । તત્રતત્ર વિજાનીયાત્ સર્વમ્ ઉત્પાતલક્ષણમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,1.3) પાર્થિવં ચાન્તરિક્ષં ચ દિવ્યં ચોત્પાતલક્ષણમ્ । નક્ષત્રોપદ્રવેષૂક્તં યથાવિધિ તથૈવ તત્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,1.4) તેષૂત્પાતગણેષુ આહૂ રસાતલસમુદ્ભવાન્ । નિર્ઘાતાન્ ભૂમિકમ્પાંશ્ ચ કીર્ત્યમાનાન્ નિબોધત ॥

(અવ્પરિસ્_64,1.5) વારુણાગ્નેયવાયવ્યાઃ કમ્પયન્તિ વસુંધરામ્ । શુભાશુભાર્થં લોકાનાં રાત્રૌ અહનિ ચક્રવત્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,1.6) તેષાં વક્ષ્યામિ કમ્પાનાં લક્ષણાનિ ફલાનિ ચ । યત્રોવાચાઉશનાઃ ખ્યાતાન્ નારદાય સ્મ પૃચ્છતે ॥
(અવ્પરિસ્_64,1.7) સપ્તાહાભ્યન્તરે કમ્પે ભવેદ્ વજ્રધરાત્મકે । સસ્વનૈર્ આપ્તપર્યન્તં સ્વસ્તિકાભ્રઘનૈર્ નભઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,1.8) સૈન્દ્રચાપાયુધા કમ્પાદ્ વિદ્યુદ્ગણગવાક્ષકૈઃ । પાશોર્મિનગરાકારૈર્ નગનાગનિભૈર્ ઘનૈઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,1.9) નભસો ઽન્તં ચ સેવિન્યો વિદ્યુતઃ સ્વાર્કસંનિભાઃ । પ્રાન્તે સુસંવૃતાશ્ ચાપિ શીતાશીતાશ્ ચ મારુતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,1.10) ધારાઙ્કુરપરિસ્રાવૈર્ નીલોત્પલદલપ્રભૈઃ । સ્વનદ્ભિશ્ છાદ્યતે વ્યોમ કમ્પયેદ્ વરુણઃ સ્વયમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,2.1) તારાપાતૈર્ દિશં દાહૈર્ ઉલ્કાપાતૈશ્ ચ સસ્વનૈઃ । હાહાકૃતમ્ ઇવાભૂતિ પ્રદીપિતપથં નભઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,2.2) સપ્તાહાભ્યન્તરે વાપિ ક્ષિતૌ વહ્નિઃ પ્રકુપ્યતે । સ આગ્નેયો ભવેત્ કમ્પો રાજરાષ્ત્રભયાવહઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,2.3) નિઃપ્રકાશમ્ ઇવાકાશે ભાસ્કરો નાતિભાસ્કરઃ । દિશસ્ તુ ન પ્રકાશન્તે દુઃખાઋતા ઇવ યોષિતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,2.4) સઘોષા મારુતા રૂક્ષા વાન્તિ શર્કરકર્ષિણઃ । સપ્તાહાભ્યન્તરે કમ્પે મારુતે ઽતિભયાવહે ॥
(અવ્પરિસ્_64,2.5) સુભિક્ષક્ષેમદૌ કમ્પૌ વિજ્ઞેયાવ્ ઐન્દ્રવારુણૌ । વાયવ્યાગ્નેયજૌ કમ્પૌ રાજરાષ્ત્રભયાવહૌ ॥
(અવ્પરિસ્_64,2.6) યસ્યાં યસ્યાં દિશિ ધરા વિરૌતિ વિકૃતસ્વરા । તસ્યાં તસ્યાં દિશિ ભય્ં સાર્ધં સ્યાદ્ અધિકારિદ્ભિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,2.7) નિર્ઘાતા ભૂમિકમ્પાશ્ ચ સસમાસમ્ ઉદાહૃતાઃ । અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ શેષમ્ ઉત્પાતલક્ષણમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,2.8) પ્રાગ્યામ્યાપરસૌમ્યાનાં ગન્ધર્વનગરં તથા । રક્તપીતાશિતૈશ્ ચૈવ વર્ણૈર્ દિક્ષુ પ્રદૃશ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_64,2.9) રાજ્ઞઃ સેનાપતેશ્ ચાપિ યુવરાજપુરોધસામ્ । વ્યસનં મરણં વાપિ વિજ્ઞેયમ્ અનુપૂર્વશઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,2.10) વરુણામાણ્ ચ ભયં જ્ઞેયં યથાવર્ણપરિગ્રહાત્ । વિદિક્ષુ ચ વિવર્ણાસુ પીડા જ્ઞેયા વિવર્ણિનામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,3.1) સતતં દૃશ્યમાને ચ રાજરાષ્ટ્રભયાવહમ્ । આશાધિકારિકાણાં ચ પીડા જ્ઞેયા યથાવિધિ ॥
(અવ્પરિસ્_64,3.2) વિરુદ્ધયોનિગમનમ્ અન્યસત્ત્વપ્રસૂતયઃ । હસ્તપાદાક્ષિશિરસામ્ અધિકાનાં પ્રદર્શનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,3.3) અભ્યઙ્ગતા ચ સંયોગે ગતિહીનં ચ ચેષ્ટિતમ્ । વિરુદ્ધાનાં ચ સત્ત્વાનામ્ અન્યોન્યપ્રતિસંગમમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,3.4) ચલત્વમ્ અચલાનાં ચ ચલાનામ્ અચલકૃયા । ભાષિતં ચાપિ અભાષાણામ્ અશબ્દાનાં ચ ભાષણમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,3.5) અનગ્નૌ દર્શનં ચાગ્નેઃ શીતોષ્ણસ્ય વિપર્યયઃ । લોહાદીનાં પ્લવશ્ ચાપ્સુ નોદકે ચામ્ભસાં સ્રવઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,3.6) અકાલપુષ્પપ્રસવઃ સસ્યાઃ પઞ્ચચતુર્ગુણાહ । સંયોગો લાઙ્ગલાનાં ચ પ્રભાનાં ચેષ્ટિતાનિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_64,3.7) વિચિત્રૈર્ દેવતાસદ્ભિર્ વૃક્ષપ્રસ્રવણાનિ ચ । દિશો ધૂમાન્ધકારાશ્ ચ દીપ્તાશ્ ચ મૃગપક્ષિણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,3.8) રજસ્તમાશ્રિતં વ્યોમ કલુષૌ ચન્દ્રભાસ્કરૌ । વસ્ત્રમાંસામ્ભસાં દીપ્તિરાગપ્રજ્વલિતાનિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_64,3.9) અકસ્માદ્ ગોપુરાટ્ટાલશૈલપ્રસાદવેશ્મનામ્ । દરણં જ્વલનં વાપિ કમ્પો ધૂમપ્રવર્તનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,3.10) અભીક્ષ્ણા મારુતાશ્ ચણ્ડા વાન્તિ શર્કરકર્ષિણઃ । સંહિતા મણ્ડલાનાં ચ નીલલોહિતપીતકાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,4.1) ધ્વજસ્તમ્ભેન્દ્રકીલાનાં શુષ્કચૈત્યાદિભિઃ સહ । છિન્ને ભિન્ને દ્રુમાણાં ચ સ્કન્ધશાખાઙ્કુરોદ્ભવઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,4.2) ગીતાનાં ચ મૃદઙ્ગાનાં વાદિત્રાણાં નિસ્વનાઃ । ભવેયુર્ આકાશપથે સગન્ધર્વપુરોગમાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,4.3) છાયાદર્શનમ્ અદ્રવ્યે વિરાત્રે વિરુતાનિ ચ । દિવારાત્રિચરાણાં ચ વિપરીતપ્રચારતા ॥
(અવ્પરિસ્_64,4.4) નિરભ્રવૃષ્ટયશ્ ચૈવ નિરભ્રસ્તનિતાનિ ચ । સસ્વનાનામ્ અધૂમાનામ્ ઉલ્કાનાં પતનં દિવા ॥
(અવ્પરિસ્_64,4.5) ઇન્દોર્ અર્કસ્ય વા ચાપિ પાંસ્વશ્માદિષુ દર્શનમ્ । અભીક્ષ્ણપરિવેષાશ્ચ કલુશા રવિસોમયોઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,4.6) મયૂરકોકિલાદીનાં મદાવાપ્તિર્ અનાર્તવા । વનાનાં ચ નગાનાં ચ દેવતાનાં ચ નિર્ગમાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,4.7) આરણ્યાનાં ચ સત્ત્વાનાં પુરગ્રામનિવેશનમ્ । અભૂતાનાં પ્રવૃતિશ્ચ પ્રવૃત્તાનાં ચ નાશનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,4.8) એતદ્ ઉત્પાતજં રાજ્ઞો યસ્યા દેશે અભ્યુદીર્યતે । તસ્ય દેશો વિનશ્યેત ક્ષીયતે ચ સપાર્થિવઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,4.9) ત્યજન્તિ વાપિ યં દેશં પાષણ્ડા દ્વિજદેવતાઃ । વિદ્વેષં વાપિ ગચ્છન્તિ સો ઽપિ દેશો વિનશ્યતિ ॥
(અવ્પરિસ્_64,4.10) નર્તનં ચ કુશૂલાનાં ધાન્યરાશેશ્ચ કમ્પનમ્ । ઉલૂખાલાનાં સંસર્પો મુસલાનાં પ્રવેશનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,5.1) ચેષ્ટિતં રાજદર્વીણાં મૃદ્ભાણ્ડાનાં તથૈવ ચ । દહનં ચૈવ શીતાનામ્ [શબ્દા હ્ય્ ઉત્તરાણિ ચ] ॥
(અવ્પરિસ્_64,5.2) પુરીષભક્ષણંચૈવ દીનાનાં મૃગપક્ષિણામ્ । ગ્રામ્યાણાં દીનવપુષાં પ્રધાન્યસ્તનિતાનિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_64,5.3) વાલુકાઙ્ગારધાન્યાનાં ભક્ષણં વાપિ વૃષ્ટયઃ । પુરદ્વારે ચ બકવદ્ વાયસાનાં ચ ચેષ્ટિતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,5.4) બિડાલમત્સ્યમજ્જાનાં જન્તૂનાં ક્ષુદ્રસંજ્ઞિનામ્ । અન્યોન્યભક્ષણાનિ સ્યુર્ એકસંસ્થાશ્ચ રાત્રયઃ ॥

(અવ્પરિસ્_64,5.5) માંસસસ્યાન્નવિદ્વેષઃ ક્રિયાવ્યુપરમસ્ તથા । યસ્મિન્ દેશે પ્રદૃશ્યન્તે તસ્મિન્ ક્ષુદ્ભયમ્ આદિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,5.6) શસ્ત્રજ્વલનસંસર્પઃ સ્થૂણીસરણપૂરણમ્ । છત્ત્રવસ્ત્રધ્વજાનાં ચ વલ્મીકેષુ પ્રદર્શનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,5.7) અર્કે અભ્રપરિઘાદીનાં પરિવેષો અર્કચન્દ્રયોઃ । લાક્ષાલોહિતવર્ણત્વં સર્વેષાં ચ વિચારણમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,5.8) ત્વચ્માંસરુધિરાસ્થીનાં મેદોમજ્જાસ્થિવૃષ્ટયઃ । નિરભ્રવૃષ્ટયશ્ચાસ્ય રજતક્ષતસપ્રભમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,5.9) પ્રઘાતાકમ્પનિર્ઘાતાવિદ્યુતા ચાભ્રપાતનમ્ । ભવેચ્ચ દેવતાદીનાં શિરોઅભિષ્ઠાનવર્જનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,5.10) સ્ત્રીણાં નૃણાં ચ પ્રસવં તૃણાદીનાં ચ માનુષમ્ । અમાનુષાણાં સત્ત્વાનાં ભાષિતાનિ મનુષ્યવત્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,6.1) વસાશોણિતગન્ધત્વં ગજદૈવતવાજિનામ્ । યસ્મિન્ દેશે ભવેત્ તસ્મિન્ શસ્ત્રકોપભયં મહત્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,6.2) શોણિતાશ્રુપરિસ્રાવાઃ પ્રહાસોદ્વીક્ષણક્રિયા । નૃત્યવાદિત્રગીતાનિ સાક્રોશાભાષિતાનિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_64,6.3) પ્રકમ્પનં દેવતાનાં તથૈવ જ્વલનાનિ ચ । અપાં શોષવિકારાશ્ચ ચેષ્ટિતં ચ મનુષ્યવત્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,6.4) દરણં રસનં રાજ્ઞો વૈકૃત્યોદ્વર્તનાનિ ચ । ક્ષિતેઃ કમ્પપ્રહાસાશ્ચ રોદનોત્ક્રોશાઅનિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_64,6.5) પીઠિકાવ્યઞ્જનં છત્ત્ર[મ્]શસત્રકીલકમણ્ડલૌ । નીલાઙ્ગલોહિતતલૌ ઉદ્યે અર્કનિશાઅકરૌ ॥
(અવ્પરિસ્_64,6.6) ચન્દ્રાર્કોલ્કાપ્રભેદાશ્ચ ભાસ્કરેન્દુદ્વયં તથા । પ્રતિસ્રોતવહા નદ્ય ઇષવઃ પ્રતિકોમગાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,6.7) દન્તભઙ્ગાઃ સકૂર્માશ્ચ નરવર્ણવાજિનામ્ । છત્ત્રભઙ્ગાઃ સકૂર્માશ્ચ નરવારણવાજિનામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,6.8) માંસતૈલવિપાકશ્ચ ચૈત્યતૈલપરિસ્રવાઃ । શક્રધ્વજપતાકાનાં ભઙ્ગક્રવ્યદસ્વનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,6.9) બિડલોલૂક્યોર્ યુદ્ધં નૃપપ્રાસાદસંનિધૌ । પાંસુના ચાવૃતં વ્યોમ રજસા તમસાપિ વા ॥
(અવ્પરિસ્_64,6.10) લોહિતાગ્નિપ્રભાકાશં દીપ્તા દ્વિજમૃગસ્ તથા । વાતાવર્તાસ્ તુસંધ્યાસુ પ્રસ્ફુરન્તો અપસવ્યગાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,7.1) મણ્ડલાનિ સમાજાશ્ચ સર્વતો મૃગપક્ષિણામ્ । ક્રવ્યાદૈર્ આરસદ્ભિશ્ચ વ્યાકુલાઃ સર્વતો દિશઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,7.2) ત્રિરાત્રાદ્ અપરં વૃષ્ટિઃ પ્રનષ્ટેન્દુદિવાકરૌ । અનૃતૌ ચાપિ દૃશ્યેત ઘોરસ્તનિતદીર્ઘતા ॥
(અવ્પરિસ્_64,7.3) વજ્રાદયો રાહુપુત્રા વૃક્ષાઃ શકુનયસ્ તથા । મણ્ડલાભ્યન્તરસ્થાશ્ચ ભવન્તિ રવિસોમયોઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,7.4) આકાશે વા પ્રદૃશ્યન્તે પ્રકમ્પન્તિ વ પર્વતાઃ । વિષ્યેત રવિસોમૌ ચ આભીક્ષં તારકાસ્ તથા ॥
(અવ્પરિસ્_64,7.5) નરદનં ચ બિડાલાણાં ક્ષીરવૃક્ષનિષેવણમ્ । ખરૈર્ દીપ્તૈર્ ઉલૂકૈશ્ચ રસદ્ભિઃ સહ વિગ્રહઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,7.6) સિંહાસનાનિ છત્ત્રાણિ ભૃઙ્ગારાઃ શયનાસ્ તથા । કમ્પન્તિ અકસ્માદ્ ભજ્યન્તે સંસર્પન્તિ આરસન્તિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_64,7.7) રાજ્ઞાં ભયકરં સર્વમ્ એતદ્ ઉત્પાતલક્ષણમ્ । દેશસ્ય ચ વિજાનીયાદ્ ગર્ગસ્ય વચનં યથા ॥
(અવ્પરિસ્_64,7.8) સંધ્યાદણ્ડપરિવેષા રજોઅર્કપરિઘાદયઃ । મણ્ડલાનાં સમૂહાશ્ચ દિક્ષુ પીતારુણપ્રભાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,7.9) ક્રવ્યાદા વાનરા દ્વારિ વિસ્ફૂર્જન્તિ આરસન્તિ ચ । તુણ્ડૈશ્ચ વાયસા ભૂમિં કુટ્ટયન્તો રમન્તિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_64,7.10) મ્લાયતે માલ્યમ્ અત્યર્થં ગન્ધાઃ કુણપગન્ધિનઃ । વસ્ત્રેષુ ભક્ષભોજ્યેષુ ભવતિ ઉત્પાતલક્ષણમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,8.1) ક્ષૌદ્રં ઘૃતં ચ દધિ ચ પ્રસ્રવેત્ પ્રથિતા દ્રુમાઃ । સારમેયાઃ શ્મશાનેષુ રુદન્તિ વિરુવન્તિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_64,8.2) એતદ્ ઔત્પાતિકં ગ્રામે યસ્મિંશ્ ચ દૃશ્યતે પુરે । તસ્મિન્ ગ્રામે પુરે વાપિ વિદ્યાદ્ અતિભયં મહત્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,8.3) અશ્વત્થોદુમ્બરપ્લક્ષન્યગ્રોધે કુસુમોદ્ભવઃ । શ્વેતલોહિતપીતાનિ કૃષ્ણાનીન્દ્રાયુધાનિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_64,8.4) એવં વર્ણદુણાનાં ચ પતનં દેવવેશ્મનામ્ । બ્રહ્મક્ષત્રિયવિટ્શૂદ્રવિનાશો રાજસંવૃતામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,8.5) રૂક્ષસ્રાવા ચિતિવૃક્ષે તદ્ભયં સુમહદ્ ભવેત્ । ઘૃતક્ષીરફલાશ્રાવે ઘૃતક્ષીરામ્ભસાં ક્ષયઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,8.6) સુરાશ્રાવે મિથોભેદો રુધિરે રાષ્ટ્રવિદ્રવઃ । રુધિરે ગોવિષાણાચ્ચ સ્રુતે ગોબ્રાહ્મણક્ષયઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,8.7) ફલે ફલં યદા પશ્યેત્ પુષ્પે પુષ્પં સમાવૃતમ્ । ગર્ભાઃ સ્રવન્તિ નારીણાં યુદ્ધં રાજવધો અપિ વા ॥
(અવ્પરિસ્_64,8.8) ફણાભૃતો મહત્સર્પાન્ મણ્ડૂલા અથ વૃશ્ચિકાઃ । મણ્ડૂકા ગ્રસતે યત્ર તત્ર રાજાવહન્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_64,8.9) હિમપાતાનિલોત્પાતા વિકૃતાદ્ભુતદર્શનમ્ । કૃષ્ણાઞ્જનાભ્રમ્ આકાશં તારોલ્કાપાતપિઙ્ગલમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,8.10) ચિત્રા ગર્ભોદ્ભવાઃ સ્ત્રીષુ ગોઅજાશ્વમૃગપક્ષિષુ । પત્ત્રાઙ્કુરલતાનાં ચ વિકારાઃ શિશિરે શુભાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,9.1) વજ્રાશનિમહીકમ્પાઃ સંધ્યાનિર્ઘાતનિસ્વનાઃ । પરિવેષરજોધૂમા રક્તાર્કાસ્તમનોદયાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,9.2) દ્રુમેભ્યો અન્નરસસ્નેહમધુપુષ્પફલોદ્ગમાઃ । ગોપક્ષિશબ્દવૃદ્ધિશ્ચ શિવાનિ મધુમાધવે ॥
(અવ્પરિસ્_64,9.3) તારોલ્કાપાતકલુષં કપિલાર્કેન્દુમણ્ડલમ્ । અનગ્નિજ્વલનસ્ફોટધૂમરેણ્વનિલાહતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,9.4) રક્તપીતારુણાં સંધ્યાં નભઃ સંક્ષુભીતાર્ણવમ્ । સરિતાં ચામ્બુસંશોષં દૃષ્ટ્વા ગ્રીષ્મે શુભં વદેત્ ॥

(અવ્પરિસ્_64,9.5) શક્રાયુધપરીવેષવિદ્યુત્શુષ્કવિરોહણમ્ । અકસ્માદ્ વર્ણવૈકૃત્યં રસનં દરણં ક્ષિતેઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,9.6) સરોનદ્યુદપાનાનાં વૃદ્ધિર્ વા ઉત્તરણપ્લવાઃ । તરણં ચાર્દ્રવેગાનાં વર્ષાસુ ન ભયાવહમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,9.7) દિવ્યસ્ત્રીગીતગન્ધર્વવિમાનાદ્ભુતનિસ્વનાઃ । ગ્રહનક્ષત્રતારાણાં દર્શનં ચ દિવામ્બરે ॥
(અવ્પરિસ્_64,9.8) ગીતવાદિત્રનિર્ઘોષો વનપર્વતસાનુષુ । સસ્યવૃદ્ધી રસોત્પત્તિર્ ન પાપાઃ શરદિ સ્મૃતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,9.9) શીતાનિલતુષારત્વં નર્દનં મૃગપક્ષિણામ્ । રક્ષોયક્ષાદિસત્ત્વાનાં દર્શનં વાગ્ અમાનુષી ॥
(અવ્પરિસ્_64,9.10) દીપ્તધૂમરજસ્ધ્વસ્તા દિઙ્નાગા વનપર્વતાઃ । ઉચ્ચૈસ્ તોયદસોમાર્કા હેમન્તે શોભનાઃ સ્મૃતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,10.1) ઋતુસ્વભાવા એતે હિ દૃષ્ટાઃ સ્વર્તૌ શુભપ્રદાઃ । ઋતૌ અન્યત્ર ચ ઉત્પાતા દૃષ્ટાઃ સ્વર્તૌ શુભપ્રદાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,10.2) ઉન્મત્તાનાં ચ યા ગાથા બાલાનાં ચેષ્ટિતં ચ યત્ । સ્ત્રિયશ્ચ યત્ પ્રભાષન્તે તત્ર નાસ્તિ વ્યતિક્રમઃ ॥
(અવ્પરિસ્_64,10.3) પૂર્વં વદતિ દેવેષુ પશ્ચાદ્ ગચ્છતિ માનુષે । નાચોદિતા આગ્ વદતિ સત્યા હિ એષા સરસ્વતી ॥
(અવ્પરિસ્_64,10.4) ઉત્પાતાઃ સર્વ એવ એતે કદાચિદ્ રાજમૃત્યવે । જ્ઞેયા દેશવિનાશાય રાહોર્ આગમનાયા વા ॥
(અવ્પરિસ્_64,10.5) કાલામ્બુદપરિસ્રાવા ગ્રહાણામ્ ઉદયાય વા । સ્વચક્રપરચક્રેભ્યો ભયે વા સમુપસ્થિતે ॥
(અવ્પરિસ્_64,10.6) રાષ્ટ્રે સેનાપતૌ પુત્રે પુરે વાથ પુરોધસિ । અમાત્યે વાહને દારે નૃપતૌ વા પલન્તિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_64,10.7) એતાન્ સમુત્થિતાં જ્ઞાત્વા રાજા સબલવાહનઃ । પ્રણિપત્ય ગુરું બ્રૂયાદ્ ભગવન્ શમયસ્વ મે ॥
(અવ્પરિસ્_64,10.8) ભયમ્ ઉત્પાતજં સર્વં બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તે । ઇતિ ઉક્તઃ શ્રદ્દધાનેન રાજ્ઞા સ્વહિતમ્ ઇચ્છતા ॥
(અવ્પરિસ્_64,10.9) નિમિત્તાનિ સમાલોક્ય કૃત્વા પાવનમ્ આદિતઃ । મહાશાન્તિં પ્રયુઞ્જીત સર્વોપદ્રવનાશિનીમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_64,10.10) સર્વરોગપ્રશમનીમ્ ઉત્પાતફલનાશિનીમ્ । રૌદ્રીં કુર્યાન્ મહાશાન્તિં શ્રદ્ધયા બહુદક્ષિણાં શ્રદ્ધયા બહુદક્ષિણામ્ ॥
(પરિશિષ્ટ_65. સદ્યોવૃષ્ટિલક્ષણમ્)
(અવ્પરિસ્_65,1.1) ઓમ્ અથ અતો લક્ષણોપાઙ્ગે સદ્યોવૃષ્ટિલક્ષણં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ॥
(અવ્પરિસ્_65,1.2) સ્નિગ્ધવિમલતલદર્શને ઽર્ચિષ્મત્ય્ અતિતેજસિ સ્થૂલરશ્મૌ હરિજ્વલનસંનિભે સવિતરિ સદ્યો વર્ષતિ પર્જન્યો વિશુદ્ધાસુ ચ દિક્ષુ કાકાણ્ડવર્ણેષુ ગિરિષ્વ્ અતિરજસ્કન્ધેષુ હ્રદમગ્નેષુ વિમલવિપુલસ્નિગ્ધપ્રસન્નહૃષ્ટપ્રદર્શનેષુ નીચૈર્ ઇવ જ્યોતિર્ગણેષ્વ્ અનુકૂલેષુ શિવે શિતે નીચે મારુતે ભવતિ ચાત્ર શ્લોકઃ ॥
(અવ્પરિસ્_65,1.3) પૂર્વો ઽભ્રજનમો વાયુર્ ઇતરો ઽભ્રવિનાશનઃ । ઉદગ્ જનયતે વૃષ્ટિં વર્ષત્ય્ એવ ચ દક્ષિણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_65,1.4) અભ્રેષુ તિમિરમકરનગનાગનક્રગ્રાહશિંશુમારશઙ્ખદ્રુમકૂર્મોર્મિઝષમહિષવરાહદિગ્દ્વિરદનવકુમુદખણ્ડાકૃતિનલકલશકુડ્મલાપીડતોરણાવર્તસ્વસ્તિકવર્ધમાનરવૌહ્વરજતમદ્રાણિપતાકાશ્વતાત્યાસ્થાનવિવિધજલચરપક્ષિવિરુતચતુષ્પદાકારેષુ નક્તનીલોત્પલકમલપલાશકોમલેષુ ॥
(અવ્પરિસ્_65,1.5) [મુક્તા]સ્ફટિકરજતવૈડુર્યાઞ્જનભ્રમરસર્પસંનિકાશેષુ । ક્ષૌદ્રક્ષીરપલાશધૂમ[દૂર્વા]રજતકનકવિદ્રુમપ્રભેષ્ ॥
(અવ્પરિસ્_65,1.6) દ્વિગુણત્રિગુણદર્શનેષુ મૂલવત્સુ વિશિખરેષુ મહાવર્તેષુ તરલરથનેમિઘોષેષુ ઉદધિજલનિર્ઘોષસંહ્રાદેષુ ક્ષુબ્ધદુન્દુભિનિનાદેષુ કિઞ્જલ્કારવિન્દસંનિભેષુ વા કુમુદમયૂરગલકાલકેષુ ચાભ્રજાલાવનાદેષુ છિન્નાભ્રેષુ વા છિન્નમૂલેષુ કાલેષુ કાઞ્ચનમનહ્શિલોઉપમેષુ સુવર્ણપૂર્ણેષુ જલેષ્વ્ અસ્મિન્ ન ચાભ્યન્તરતો દેશશોભિતેષુ દક્ષિણમારુતેરિતપરિતતે ગ્રહાન્તર્ગતસ્તનિતગમ્ભીરનિસ્વનેષુ અર્ધાન્તરેષુ સદ્યોવર્ષમ્ આદિશેત્ ॥ અત્ર શ્લોકૌ ॥
(અવ્પરિસ્_65,1.7) ઉદયાસ્તમયે મેઘા ગર્ભભૂતા દિવાકરે । પ્રદીપ્તા ઇવ ચિત્રાસુ વિષમાસુ ખકોટિષુ ॥
(અવ્પરિસ્_65,1.8) પઞ્ચ મારુતપર્યઙ્કા મણયઃ કાઞ્ચના ઇવ । યત્રયત્રોપલક્ષ્યન્તે તત્રતત્ર પ્રવર્ષતિ ॥
(અવ્પરિસ્_65,1.9) ઘનનિચયં વિરોહણે વાધિરોહણાસ્તગમને વા સવિતુર્ દૃષ્ટ્વા ચ વર્ષદ્ ઉદધિજીવરાદ્રરિષ્ટકવૈડૂર્યોત્પલકમલપલાશધૂમશેવાલવધ્રજબકસંનિકાશસ્નિગ્ધઘોષગમ્ભીરગભસ્તિવિદ્વન્ભૈઃ પ્રવૃદ્ધૈઃ સમારુતાન્ વઞ્ચિભિઃ પ્રવૃદ્ધસ્કન્ધશાખાન્વિતપાવનિતલરુહાન્ સદ્યોવર્ષમ્ આદિશેત્ ॥ અત્ર શ્લોકૌ ॥
(અવ્પરિસ્_65,1.10) અન્તરાજિતદીપ્તાગ્નિકાઞ્ચનામલસંનિભૈઃ । અભ્રૈશ્ ચોત્પલવૈદૂર્યપ્રભાવાઞ્જનસંનિભૈઃ ॥
(અવ્પરિસ્_65,1.11) નીલર્શ્મિપ્રરોહન્તઃ શાખાવન્ત ઇવ દ્રુમાઃ । યત્રયત્ર પ્રદૃશ્યન્તે ધ્રુવં તર પ્રવર્ષતિ ॥
(અવ્પરિસ્_65,2.1) સંધ્યા ચ જ્વલનરવીન્દીવરકરણ્દતપનીયાર્કોદયહરિતાલનીલોત્પલઘૃતમધુબન્ધુજીવકજપાપુષ્પકિંશુકરાશિસંનિકાશા તથા દ્રુતકનકવિદ્રુમસ્ફટિકવૈડૂર્યવર્ણમ્ ઉદ્દ્યોતયન્તિ દિશઃ શાન્તમૃગશકુનિવિશેષાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_65,2.2) કિંતના સ્નિગ્ધા ઘના ગભસ્તિમાલિનિ સંપ્રતિ સંધ્યાં દૃષ્ટ્વા નીચૈર્ નિર્મલસ્નિગ્ધપરિધિપરિવેષાભ્રવૃક્ષપ્રતિસૂર્યકા લોહિતાક્ષપક્ષિપ્તા સાર્ધં પઞ્ચકાવલિપ્તૈશ્ ચ મહિષવૃષવરાહાદિદ્વિરદજલગણૈર્ ઇવાચરિતવિષયા અત્ર શ્લોકઃ ॥
(અવ્પરિસ્_65,2.3) સાંધ્યૈશ્ ચ પરિવેષૈશ્ ચ પ્રતિઘૈઃ પ્રતિસૂર્યકૈઃ । જલજૈશ્ ચાવૃતાનિન્દ્યૈઃ સદ્યઃ સંધ્યા પ્રવર્ષતિ ॥
(અવ્પરિસ્_65,2.4) યથાલક્ષણં શસ્ત્રકાંસ્યતામ્રાયસાનાં ક્લેદવતાં ખદ્યોતાનિ ॥ તત્ર સ્વેદન્તિ કામહુર્ધુનિનાશ્ ચ ઉત્તટપ્રાકારગોપુરગૃહાગાધિરોહણપાંસુસ્નાનમ્ અણ્ડજાનામ્
(અવ્પરિસ્_65,2.5) પ્રચરણે તડાગકૂપાન્ સેતુબન્ધાક્રીતાશ્ ચ શિશૂનાં દૃષ્ટ્વા પ્રસંખ્યાયાશ્ ચ ચિત્રાવિશાખાસ્વાતિબહુલાષાઢાહિર્બુધ્ન્યયામ્યસ્ય સંગ્રહસંપાતેષુ મહદ્વર્ષસંવૃતે ચ ત્ર્યહાદ્ ઊર્ધ્વં ચાત્ર શ્લોકૌ ॥
(અવ્પરિસ્_65,2.6) આક્રીડાશ્ ચૈવ મત્સ્યાનાં ગવાં દૃષ્ટ્વાગમો ગૃહમ્ । પ્રાચુર્યદંશમશકૈર્ ધિષ્ણ્યાનાં ચાથ મોક્ષેણે ॥
(અવ્પરિસ્_65,2.7) જલાજલજસંતાનાન્ એકત્ર બિલવાસિનામ્ । પિપીલિકાણ્ડસંક્રાન્તિર્ અથોષ્ણં ચામ્બુ વૃષ્ટયે ॥
(અવ્પરિસ્_65,2.8) સત્કૃત્ય ચ દૈવજ્ઞં પલ્વલકૂપતડાગનદીતીરે ॥ સાદ્દાલગૃહેષુ દેશેષ્વ્ આર્દ્રવાસાર્દ્રપાણિઃ પ્રૃચ્છેત્ ॥ સદ્યોવર્ષમ્ અદિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_65,2.9) દિશ્ય્ ઐશાન્યાં વા મધુરસ્વરરિષ્ટવ્યાહરણં જલગોત્રસાભૂતં તલ્લિઙ્ગાનામ્ અન્તરાલં બાલાનાં શ્રુત્વા દૃષ્ટ્વા વર્ષતીતિ બ્રૂયાત્ ॥
(અવ્પરિસ્_65,2.10) રાત્રિસ્તનિતો દિવા વિદ્યુદ્ભિર્ વાદ્યમાક્ષેત્રે વર્ણઃ સ્નિગ્ધો દ્વિગુણેન્દ્રચાપ દર્શને વ્યોમ્નિ નિરભ્રે પશુવિરાવાભ્રદણ્ડાભસ્વલ્પાઞ્ ચાભ્રરાજિપ્રાદુર્ભાવૈઃ સદ્યોવૃષ્ટિર્ અત્ર શ્લોકાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_65,2.11) પ્રતિસૂર્યકો ભવેદ્ યસ્ તુ રવેર્ ઉત્તરતો યદા । તોયં નિવારયેન્ નિત્યં દક્ષિણે સલિલાદ્ ભયમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_65,2.12) ત્રિધા નિમિત્તસંપન્ના વૃષ્ટિર્ ભવતિ પાર્થિવી । નિમિત્તે તાવદ્ એકસ્મિન્ પઞ્ચયોજનિકં ભવેત્ ॥

(અવ્પરિસ્_65,2.13) યેષુયેષુ નિમિત્તેષુ નક્ષત્રેષુ ચ વર્ત્મનિ । પ્રશસ્તમ્ ઇતિ તેષ્વ્ એવ પ્રાદુર્ભૂતેષુ વર્ષતિ ॥
(અવ્પરિસ્_65,3.1) વિપર્યયનિમિત્તાનિ પ્રતિબન્ધકરાણિ તુ । તેષુ શાન્તિં પ્રકુર્વીત અથર્વા શમનાય વૈ ॥
(અવ્પરિસ્_65,3.2) સમ્ ઉત્ પતન્તુ સૂક્તેન પ્ર નભસ્વેતિ ચાપરે । વૈતસ્યઃ સમિધો ઽન્યે તુ શમીમય્યો ઽપરે વિદુઃ ॥
(અવ્પરિસ્_65,3.3) [સમિધાં વૈતસીનાં તુ અગ્નાવ્ અર્કેન્ધનાહુતે । અહોરાત્રિકહોમઃ સ્યાત્ પર્જન્યો બહુવર્ષદઃ ॥
(અવ્પરિસ્_65,3.4) સમ્ ઉત્ પતન્તુ સૂક્તેન મરુતો યજતે પાકયજ્ઞવિધાનેન યથા વરુણં વૃષ્ટિકામઃ ॥ પ્ર નભસ્વેત્ય્ ઋચૌ દ્વે મરુતો યજતે વૃષ્ટિકામો યથા વરુણં જુહોતિ ॥]
(અવ્પરિસ્_65,3.5) આદધ્યાત્ સમિધઃ પ્લાક્ષીઃ સક્ષીરા ઘૃતસંયુતાઃ । તતસ્ તચ્ છમમ્ આયાતિ કૃત્સ્નમ્ ઉત્પાતલક્ષણમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_65,3.6) ઐન્દ્રીં વા વારુણીં વાપિ મહાશાન્તિં વિધાનતઃ । વર્ષાદૌ તુ પ્રયુઞ્જીત અવૃષ્ટેસ્ તુ વિનાશનીમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_65,3.7) વૃષ્ટેર્ યાનિ નિમિત્તાનિ તાન્ય્ અપ્રતિહતાનિ તુ । ભવન્તિ વૃષ્ટિદાયીનિ સસ્યવૃદ્ધિકરાણિ તુ ॥
(અવ્પરિસ્_65,3.8) વૈતસાનાં તુ પત્ત્રાણાં લક્ષં ક્ષીરસમાયુતમ્ । વ્રતાન્તે ભાર્ગવો જુહ્વદ્ અવર્ષાસ્વ્ અપિ વર્ષયેદ્ ઇતિ ॥
(પરિશિષ્ટ_66. ગોશાન્તિઃ)
(અવ્પરિસ્_66,1.1) ઓં ભગવન્ દેવદેવેશ સુરાસુરનમસ્કૃત । ગવાં સર્વેષુ રોગેષુ પ્રતિજ્ઞાતેષુ વૈ પ્રભો ॥
(અવ્પરિસ્_66,1.2) કથં શાન્તિં દ્વિજઃ કુર્યાત્ કેન મન્ત્રેણ પ્રોક્ષણમ્ । હોમમન્ત્રાશ્ ચ કે પ્રોક્તાઃ કસ્મિંસ્ તન્ત્રે પ્રયોજયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_66,1.3) ઉવાચ પરિપૃષ્ટઃ સન્ બ્રહ્મા સર્વજગત્પતિઃ । શૃણ્વન્તુ ઋષયઃ સર્વે ગોશાન્તિં મહદુત્તમામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_66,1.4) અથર્વવિહિતાં સમ્યક્ સર્વરોગવિનાશનીમ્ । યાં શ્રુત્વા સવરોગાસ્ તુ વિદ્રવન્તિ સહસ્રશઃ ॥
(અવ્પરિસ્_66,1.5) ગોષ્ઠમધ્યે ગૃહે વાપિ ગોવાટે ગોકુલાન્તિલે । આચાર્યસ્ તુ શુચિર્ ભૂત્વા કારયેન્ મણ્ડલં શુભમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_66,2.1) સ્નાતશ્ ચાહતવાસાશ્ ચ અહોરાત્રોષિતઃ શુચિઃ । ચતુરશ્રં ચતુર્દ્વારમ્ આલિખેત્ તત્ર મણ્ડલમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_66,2.2) તસ્ય મધ્યે તુ દેવેશં ગોમયેન નિધાપયેત્ । તતઃ ક્ષીરં ઘૃતં ચૈવ ગુગ્ગુલું ચન્દનાગુરુમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_66,2.3) પુષ્પાણિ ચ સુગન્ધીનિ તથા વૈ સર્ષપાંસ્ તિલાન્ । લાજાશ્ ચ સમિધશ્ ચૈવ સમાહૃત્ય વિચક્ષણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_66,2.4) પ્રાણાંસ્ તુ તર્પયેત્ તત્ર દધિક્ષીરઘૃતાદિભિઃ । તતઃ શાન્તિં પ્રયુઞ્જિત નમસ્કૃત્વા સ્વયંભુવમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_66,2.5) આજ્યભાગાન્તાજ્યતન્ત્રમ્ અભ્યાતાનાનિ ચૈવ હિ ॥
(અવ્પરિસ્_66,2.6) નમોજ્ઞાય સુરેશાય નમસ્ તે વિશ્વતોમુખ । નમઃ કાલાય તીક્ષ્ણાય [જટિલાય] સર્વભૂતહિતાય ચ ॥
(અવ્પરિસ્_66,3.1) તતઃ સર્ષપતિલલાજા ઊર્ધ્વાઃ સમિધશ્ ચ દધિમધુઘૃતાક્તા જુહુયાત્ ॥
(અવ્પરિસ્_66,3.2) યજામિ ॥ કાલાય સ્વાહા ॥ પિઙ્ગલાય તીક્ષ્ણાય જટિલાય બભ્રવે ઓં ભૂર્ ઓં ભુવ ઓં સ્વર્ ઓં ભૂર્ ભુવઃ સ્વર્ જયવિજયાય જયાધિપતયે કપર્દિને કરાલાય વિકટાય કટિરમાટરાયાઙ્ગિરસબાર્હસ્પત્યકકપિલમણ્ડલમુણ્ડજટિલકપાલેશ્વરાધિપતયે કપર્દિને સ્વાહેતિ ॥
(અવ્પરિસ્_66,3.3) એષ કર્મસુ તુ ગોશાન્તેઃ સંસૃષ્ટ ઋષિભિઃ પુરા । પ્રોક્તા સ્વયંભુવા ચૈષા ગોશાન્તિસ્ તુ હિતાય વૈ ॥
(અવ્પરિસ્_66,3.4) યો વિપ્રઃ પઠતીમાં હિ ગોકુલે ચાપિ હિતાય વૈ । ગાવસ્ તસ્ય પ્રવર્ધન્તે મહતીં ચાશ્નુતે શ્રિયમ્ ॥
(પરિશિષ્ટ_67. અદ્ભુતશાન્તિઃ)
(અવ્પરિસ્_67,1.1) ઓં પુરુષસ્ પુત્રદારં વા ધનધાન્યમ્ અથ અપિ વા । નિમિત્તૈર્ યૈર્ વિનશ્યેત શાન્તિં તત્ર નિબોધત ॥
(અવ્પરિસ્_67,1.2) ઇન્દ્રાયુધં ભવેત્ રાત્રૌ દૃશ્યતે યસ્ય કસ્ય ચિત્ । દર્વી કરે વા ભિદ્યેત મણિસ્ કુમ્ભસ્ તથા એવ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_67,1.3) છત્ત્રં શય્યા આસનં ચ એવ અન્યત્ વા અપિ સ્વયં ક્વ ચિત્ । સ્ત્રી હન્યાત્ ચ સ્ત્રિયં વા અપિ ગૌર્ અવઘ્રેત્ ઉલૂખલમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,1.4) શ્વા પિદેત્ ગામ્ અનડ્વાહં કલિસ્ સંપદ્યતે કુલે । ગજવાજિનો મ્રિયન્તે વિવાદો રાજકીયકસ્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,1.5) કુટુમ્બમ્ અશુભં સર્વમ્ ઐન્દ્રાણિ એતાનિ નિર્દિશેત્ । શામ્યન્તિ યેન સર્વાણિ નિર્વપેત્ પાયસં ચરુમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,1.6) સમાવઓય ઘૃતં તત્ર આહુતિં જિહુયાત્ ઇમામ્ । ઇન્દ્રમ્ ઇદ્ દેવતાતયે સ્થાલીપાકસ્ય હોમયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,1.7) ઇન્દ્રસ્ શચીપતિસ્ શક્રો વજ્રપાણિસ્ સુરેઆશ્વરસ્ । સર્વાદ્ભુતાનાં શમનો મહાવ્યાહૃતયસ્ તથા ॥
(અવ્પરિસ્_67,1.8) હુત્વા સ્વિષ્ટકૃતં ચ એવ ચરુતન્ત્રં સમાપયેત્ । વિમુક્તોત્પાતદોષસ્ તુ જીવેત્ તુ શરદસ્ શતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,2.1) ઉદ્દીપિકા ગૃહે યસ્ય વલ્મીકા મધુજાલકમ્ । અબ્જાનાં મણિકે શબ્દે તૈલં સ્થીયત એવ વા ॥
(અવ્પરિસ્_67,2.2) અશુભા વિકૃતિર્ દધ્નાં દુગ્ધાનાં વા યદા ભવેત્ । અકસ્માત્ ચ પ્રરોહેયુર્ બીજાનિ કૃમયસ્ તથા ॥
(અવ્પરિસ્_67,2.3) કાર્યો વરુણયાગસ્ તુ વારુણીવિધિપૂર્વકસ્ । ઉદ્ ઉત્તમં પ્રધાનં સ્યાત્ પઞ્ચાજ્યાહુતયસ્ તથા ॥
(અવ્પરિસ્_67,2.4) વરુણસ્ પાશપાણિસ્ ચ યદાસાં પતિર્ એવ ચ । શે.અં તુ પૂર્વવત્ ચ એવ ચરુતન્ત્રં સમાપયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,2.5) વિમુક્તોત્પાતદોષસ્ તુ જીવેત્ તુ શરદસ્ શતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,3.1) ગૃહે યસ્ય પતેત્ ગૃધ્ર ઉલૂકો વા કથં ચન । કપોતસ્ પ્રવિશેત્ ચ એવ જીવા વા અરણ્યસંભવાસ્ ॥

(અવ્પરિસ્_67,3.2) ધુર્યૌ ચ પતતો યુક્તૌ ગોસ્ત્રીજન્મ ચ વૈકૃતમ્ । જાયન્તે યમલાનિ એવ ઘોરસ્ સ્વપ્નસ્ ચ દૃશ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_67,3.3) અભિદ્રવન્તિ રક્ષાંસિ યત્ર ચ એવ કુમારકાન્ । ઉન્નિદ્રકો અતુનિદ્રો વા અત્યલ્પમ્ અતિભોજનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,3.4) આલસ્ય ચ એવમ્ એતેષાં દેવતા યમ ઉચ્યતે । નાકે સુપર્ણમ્ ઇતિ એતત્ સ્થાલીપાકસ્ય હોમયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,3.5) યમસ્ પ્રેતપતિસ્ ચ એવ દણ્ડપાણિસ્ તથા ઈશ્વરસ્ । શમનઃ સર્વાદ્ભુતાનામ્... ॥
(અવ્પરિસ્_67,4.1) અનગ્નિર્ ઉત્થિતો યસ્ય ધૂમો વા અપિ ગૃહે ક્વ ચિત્ । આમં વા જ્વલતે માંસં ભવેયુર્ વિસ્ફુલિઙ્ગકાસ્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,4.2) છત્ત્રધ્વજપતાકાસ્ ચ જ્વલન્તે તોરણાનિ ચ ॥ આસનં ચ એવ ;અય્યા ચ વસ્ત્રાણિ કુસુમાનિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_67,4.3) હસ્ત્યશ્વાનાં ચ પુચ્છાનિ વર્ષત્યઙ્ગારવર્ષણમ્ । અકાલે ચ દિશાં દાહ ઓષધીનાં ચ પાચનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,4.4) હસ્તિન્યસ્ ચ એવ મદ્યન્તે અગ્નિરૂપં તદ્ અદ્ભુતમ્ । અગ્નિં દૂતં વૃણીમહે સ્થાલીપાકસ્ય હોમયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,4.5) અગ્નિર્ હિરણ્યપતિસ્ ચ અર્ચિષ્પાણિસ્ તથા ઈશ્વરસ્ । શમનસ્ સર્વાદ્ભુતાનામ્... ॥
(અવ્પરિસ્_67,5.1) સુવર્ણં રજતં વજ્રં વૈડૂર્યં મૌક્તિકાનિ ચ । પ્રવાલવસ્ત્રનાશસ્ ચ મિત્રાણાં ચ વિપર્યયસ્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,5.2) આરમ્ભાસ્ ચ વિપદ્યન્તે ન સોદ્ધિસ્ કર્મણામ્ અપિ । ચરુર્ વૈશ્રવણસ્ તત્ર અભિ ત્યં દેવમ્ ઋક્ સ્મૃતા ॥
(અવ્પરિસ્_67,5.3) વૈશ્રવણો યક્ષપતિસ્ અર્થપાણિસ્ તથા ઈશ્વરસ્ । શમનસ્ સર્વાદ્ભુતાનામ્... ॥
(અવ્પરિસ્_67,6.1) અથ યસ્ય સ્વનક્ષત્રે ઉલ્કા નિર્ઘાત એવ વા । રાહુર્ ગ્રસતિ ચન્દ્રાર્કૌ કબન્ધં દર્પણે ભવેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,6.2) પતેત્ સ્વયં વા મુસલં દેવતા વા કથં ચન । ઉન્મીલતે ચ એવ યદા તથા ચ અપિ નિમીલતે ॥
(અવ્પરિસ્_67,6.3) પ્રછિદ્યતે ચ યદિ વા તથા વા અપિ પ્રકમ્પતે । પ્રયાતો વા અપિ દૃશ્યેત પ્રતિસ્રોતો નદી વહેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,6.4) વિમલે ન એવ અર્કછાયા પ્રતીપા વા અપિ તુ સાયકાસ્ । પરિવેષસ્ તુ અનભ્રેષુ દૃશ્યતે ચન્દ્રસૂર્યયોસ્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,6.5) કોશાત્ ખડ્ગા નિર્ગિરન્તે તૂણાત્ ચ એવ તુ સાયકાસ્ । અનાહતાનિ વાદ્યન્તે નદન્તે શબ્દમ્ આતુરમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,6.6) ચરુણા વૈષ્ણવેન એષાં યાગસ્ કર્તવ્યસ્ એવ તુ । ઇદં વિષ્ણુસ્ પ્રધાનં સ્યાત્ પઞ્ચાજ્યાહુતયસ્ તથા ॥
(અવ્પરિસ્_67,6.7) સર્વભૂતપતિસ્ વિષ્નુસ્ ચક્રપાણિસ્ તથા ઈશ્વરસ્ । શમનસ્ સર્વાદ્ભુતાનામ્... ॥
(અવ્પરિસ્_67,7.1) અતિવાતો યત્ર ભવેત્ રૂપં વા યત્ર વૈકૃતમ્ । ખરકરભમહિષા વરાહા વ્યાઘ્રસિંહકાસ્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,7.2) ગૃધ્રાસ્ ચ તથા ગોમાયુસ્ કૃકલાસા વદન્તિ ચ । માંસપેશં ચ રુધિરં પાંસુવૃષ્ટિસ્ તથા એવ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_67,7.3) વાયુરૂપમ્ ઇદં સર્વમ્ અદ્ભુતં પરિકીર્તિતમ્ । વાત આ વાતુ ભેષજં વાયૌ આ યાહિ દર્શત ઇતિ સ્થાલીપાકસ્ય હોમયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,7.4) વાયુર્ મહાન્ નભપતિર્ વજ્રપાણિસ્ તથા ઈશ્વરસ્ । શમનસ્ સર્વાદ્ભુતાનાં મહાવ્યાહૃતયસ્ તથા ॥
(અવ્પરિસ્_67,7.5) હુત્વા સ્વિષ્ટકૃતં ચ એવ ચરુતન્ત્રં સમાપયેત્ । વિમુક્તોત્પાતદોષસ્ તુ જીવેત્ તુ શરદસ્ શતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,8.1) અથ ચેદ્ અન્યશાખસુ કર્તા ભવતિ વેદવિત્ । જપ્ત્વા સ ઋગ્યજુઃસામ્નં શતમાત્રં સમાહિતસ્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,8.2) ગાયત્ર્યષ્ટશતં જપ્ત્વા યયજમાનસ્ સમાહિતસ્ । વાચયેત્ તમ્ ઉપાધ્યાયં વસ્ત્રેણ કનકેન વા ॥
(અવ્પરિસ્_67,8.3) દૃષ્ટાં ચ એવ અદ્ભુતં યસ્મિન્સ્ તત્ ચ અપિ પ્રતિપાદયેત્ । એતાસ્ તુ દક્ષિણાસ્ સર્વાસ્ શક્તિયુક્તો ન હાપયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,8.4) યજમાનસ્ તત્સુતો વા યસ્ સ્વયં કર્તુમ્ અર્હતિ । બ્રાહ્મણાય વિશેષેણ દદ્યાત્ તાં દક્ષિણાં શુભામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,8.5) જપ્ત્વા અથર્વશિરસ્ ચ એવ કુર્યાત્ વિપ્રેષુ પૂજનમ્ । શક્ત્યા અથ ભોજનં ચ એવ કુર્યાત્ વિપ્રેષુ પૂજનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,8.6) એતદ્ એવં સમાખ્યાતમ્ અદ્ભુતાનાં વિશોધનમ્ । ચતુર્ણામ્ અપિ વર્ણાનાં યસ્ કુર્યાત્ શ્રદ્ધયા અન્વિતસ્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,8.7) મરણં ન ભવેત્ તસ્ય ન દુઃખં ન દરિદ્રતા । સિધ્યન્તિ સર્વકાર્યાણિ ધર્મે ચ અસ્ય મતિર્ ભવેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_67,8.8) એતત્ પુણ્યં પરિત્રં ચ દેવતાયાગપૂજનમ્ । સર્વશાન્તિકં ચ એવ પ્રતિપુરુષં નિબોધત ॥ પ્રતિપુરુષં નિબોધત ઇતિ ॥
(પરિશિષ્ટ_68. સ્વપ્નાધ્યાયઃ)
(અવ્પરિસ્_68,1.1) ઓમ્ અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ યદ્ ઉક્તં પદ્મયોનિના । ઉપાઙ્ગં શુક્રચારસ્ત શુભાશુભનિવેદકમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.2) સ્વપ્નાધ્યાયં પ્રવક્ષ્યામિ ક્રોષ્ટુકેર્ વચનં યથા । શશંસિરે પુરા યં હિ શૌનકાય મહાત્મને ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.3) નિમિત્તજ્ઞાનકુશલાઃ સર્વં તસ્ય તુ પૃચ્છતઃ । ગ્રહા ભાર્ગવભૌમાર્કાઃ પૈત્તિકા દીપ્તિતેજસઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.4) કફપ્રકૃતયો મધ્યા બૃહસ્પતિબુધેન્દવઃ । વાતપ્રકૃતયઃ ક્રૂરા રાહુકેતુશનૈશ્ચરાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.5) તેષાં તથા ફલં વિદ્યાત્ સંનિપાતે યથાક્રમમ્ । એતે નવ ગ્રહા જ્ઞેયા વાતપિત્તકફાત્મકાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.6) એષાં પ્રકૃતિતુલ્યાનાં નિષિક્તાનાં તુ તેષુ વૈ । સંયોગેષુ ચ જાતાનાં તુલ્ય પ્રકૃતિતા ભવેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.7) અર્કેન્દુપ્રભવા દેહમ્ ઉપતિષ્ઠન્તિ દેહિનઃ । તસ્માન્ નિષિચ્યમાનેષુ વાતપિત્તકફેષુ યઃ ॥

(અવ્પરિસ્_68,1.8) એષામ્ અન્યતમો દેહો યાતિરિક્તઃ પ્રકાશતે । પ્રચક્ષતે સા પ્રકૃતિઃ પ્રકૃતિજ્ઞાનકોવિદાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.9) તત્ર યે માનિસ્વાઙ્ગાનિ ઋજવઃ કલહપ્રિયાઃ । ઉષ્ણાઃ કપિલરોમાણાઅઃ સ્વેદના અનવેક્ષણાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.10) બહ્વાશિદુર્ભગાશ્ ચૈવ મૃદ્વઙ્ગાઃ શિશિરપ્રિયાઃ । લાલનાઃ શિથિલાઙ્ગાશ્ ચ પ્રિયાશ્ ચ પ્રિયાશ્ ચ લવણાસ્ તથા ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.11) તનુત્વઙ્નખરોમાણસ્ ત્વ્ આચાર્યાસ્ તીક્ષ્ણ એવ ચ । વલીપલિતભૂયિષ્ઠાસ્ તથા ખલતિનો નરાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.12) ગ્લયતે શુષ્યતે ચૈષામ્ આશુ માલ્યાનુલેપનમ્ । દાહાત્મિકાઃ શશાઙ્કે ઽપિ પિત્તપ્રકૃતયસ્ તુ તે ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.13) સ્વપ્ને ચૈવ પ્રપશ્યન્તિ દિશઃ કનકપિઙ્ગલાઃ । મણ્ડલાનિ સમૂહાંશ્ ચ દિક્ષુ પીતારુણપ્રભાન્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.14) શૃઙ્ગારિમદિરાન્ દેશાઞ્ શુષ્કાં મલજલાં મહીમ્ । શુષ્કગુલ્મદ્રુમલતા દહ્યમાનં મહદ્ વનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.15) વિશુષ્કાણિ ચ વસ્ત્રાણિ રુધિરાઙ્ગાંસ્ તથૈવ ચ । દહનાદીંશ્ ચ દેવાંશ્ ચ રક્તમ્ ઇન્દું સુગન્ધિકાન્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.16) પલાશાનિ ચ પુષ્પાણિ કર્ણિકારવનાનિ ચ । દિગ્દાહવિદ્યુચ્છુલ્કાશ્ ચ દીપ્યમાનં ચ પાવકમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.17) ભૂયિષ્ઠં ભૂષિતાશ્ ચાપિ પિબન્તિ સુબહૂદકમ્ । સરિત્સરવનાન્તેષુ કૂપપ્રસ્રવણેષુ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.18) ઉષ્ણાર્તાઃ શીતકામાસ્ તુ નિમજ્જન્તિ પિબન્તિ ચ । કલહં ચૈવ કુર્વન્તિ દુઃખાન્ય્ અનુભવન્તિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.19) સ્ત્રીભિશ્ ચૈવ વિમાન્યન્તે ક્ષયન્તે ક્લામયન્તિ ચ । ઇત્ય્ એવં પૈત્તિકા જ્ઞેયાઃ પ્રકૃતિસ્વપ્નલક્ષણે ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.20) પ્રકૃતિસ્વપ્નભાવૈશ્ ચ શ્લેષ્મિકાણ્ય્ અપિ મે શૃણુ । સ્નિગ્ધકેશનખશ્મશ્રુતતત્વગ્રોમ[ભાષિણઃ] ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.21) મહોદરભોજોરસ્કદીર્ઘકેશનખ[દ્વિજાઞ્] । વૈડૂર્યોપલબદ્ધે તુ સંનિભૈર્ નિયમૈઃ શુભૈઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.22) સ્થિરોપચિતસર્વાઙ્ગા ભવન્તિ સુખભાગિનઃ । શિરોદરકટિસ્કન્ધપક્ષયોર્ વિમલેક્ષણાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.23) પ્રિયાઃ પ્રિયમ્વદાઃ શૂરાઃ કૃતજ્ઞા દૃઢભક્તયઃ । ચિરાદ્ ગૃહ્ણન્તિ સુચિરં ગૃહીતં ધારયન્તિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.24) ન ક્રુધ્યન્તિ ચિરાત્ ક્રુદ્ધાઃ સંભવન્ત્ય્ અન્તકોપમાઃ । પૂજાભિર્ વિપુલાં ભૂમિમ્ આવહન્તિ કુલસ્ય ચ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.25) ખ્યાપયન્તિ ચ સર્વત્ર ગુણૈશ્ ચ વિપુલૈર્ યશઃ । માંશોષ્ણતાતિમધુરપયોહારાથ સુપ્રજાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.26) ન ચિરાચ્ છુષ્યતે ચૈષાં તોયમાલ્યાનુલેપનમ્ । નિમીલિતાસ્યનયના નિઃશબ્દા નિઃપ્રકમ્પિનઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.27) સ્વપન્ત્ય્ એકેન પાર્શ્વેન ચિરં સુખનિબોધનાઃ । નાતિદુઃખેન જીવન્તિ વોત્પદ્યન્તે સુખેન તુ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.28) શ્યામાઃ શ્યામાવદાતાશ્ ચ શ્રીમન્તો ઽદૃઢરોગિણઃ । અલ્પાશિદીર્ઘકામાસ્ તુ ભવન્ત્ય્ અર્થસહિષ્ણવઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.29) ક્ષુત્પિપાસાસહાશ્ ચાપિ કફપ્રકૃતયો નરાઃ । સ્વપ્નેષુ ચૈવ પશ્યન્તિ રમ્યં ચન્દનકાનનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.30) વિકુડ્મલપલાશાનિ પૌણ્ડરીકવનાનિ ચ । શુભાશ્ ચ શિશિરપ્રાયા નદ્યઃ શુભજલાવહાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.31) તુષારેણાવૃતાશ્ ચાપિ હિમવાઘપટલાનિ ચ । મુક્તામણિસુવાશૃઙ્ગા મૃણાલફલકાનિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.32) વરાહખડ્ગમહિષા મૃગાશ્ ચ રથકુઞ્જરાઃ । સ્પષ્ટતારં તુ હંસાશ્ ચ વ્યોપોઢન્તિ નભસ્તલમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.33) કુન્દગોક્ષીરગૌરાભિર્ ઇન્દોઃ કીર્ણગભસ્તિષુ । પ્રોત્ફુલ્લકુમુદાકારા વ્યોમ્નિ સુધામ્બુસપ્રભૈઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.34) રાજહંસપ્રતીકાશં શશાઙ્કં ચામલદ્યુતિમ્ । શુભ્રાણિ ચ વિમાનાનિ ફલાનિ મધુરાણિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.35) કૃતપુષ્પોપહારાણિ મહાન્તિ ભવનાનિ ચ । બ્રાહ્મણાન્ યજ્ઞવાદાંશ્ ચ દધિક્ષીરામૃતાનિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.36) સ્ત્રિયશ્ ચ પરમોદાક્તાઃ સુવેષાઃ સ્વભ્યલંકૃતાઃ । મધુરશ્વેતપીતાનિ પ્રાયશશ્ ચિરમ્ એવ તુ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.37) સ્વપ્નેષુ ચૈવં પશ્યન્તિ કફપ્રકૃતયો નરાઃ । પ્રકૃતિસ્વપ્નભાવેષુ વાતિકાન્ય્ અપિ લક્ષયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.38) ચલાશ્ ચ ચલવિક્રાન્તાઃ ક્ષિપ્રમ્ક્ષિપ્રં પ્રલાપિનઃ । સુપ્તાઃ પ્રલાપિનસ્ ત્વ્ અન્યે કષાયકટુકપ્રિયાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.39) ત્વગ્રોમનખદન્તોષ્ઠપાણિપાદતલાદિષુ । રૂક્ષસ્ફુટિતદુર્દર્શા દુર્બલા દુઃખભાગિનઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.40) કઠિનોપચિતાઙ્ગાશ્ ચ ભ્રાન્તચિત્તાફુતેક્ષણાઃ । લાપિનો મૃદવઃ ક્રૂરા વિદ્યાદ્ અસ્થિરબુદ્ધયઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.41) નૃત્યગીતકથાશીલ જમ્ભિનો દુઃખભાગિનઃ । હ્રસ્વલોમાઃ સુવપુષો દુર્બલા ધમનાસ્ તથા ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.42) ક્ષામા ભિન્નાઃ સદોષાશ્ ચ સતતં વાનવસ્થિતાઃ । હસ્તનખત્વગોષ્ઠાનાં પાદાનાં ચ વિકારિણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.43) અકસ્માત્ કોપનાશ્ ચાપિ રોદના ધમાનાસ્ તથા । પરપ્રકૃતિશીલાશ્ ચ વલ્ગનાસ્ફોટનપ્રિયાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.44) દુર્બલાઃ શિશિરાશ્ ચાપિ વાતપ્રકૃતયો નરઃ । સ્વપ્નેષુ ચૈવ પશ્યન્તિ વાતાભ્રવિમલા દિશઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.45) મારુતવેગતુઙ્ગાનિ ભુવનાનિ વાનાનિ ચ । શ્યામતારાગ્રહગણં વિધ્વસ્તાર્કેન્દુમણ્ડલમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.46) ધારાચરદ્ભિર્ વિશ્વાભૈઃ સંકુલં ગગનં ઘનૈઃ । ભ્રમન્તઃ પક્ષિસંઘાશ્ ચ મૃગાશ્ ચોદ્ભ્રાન્તયૂથપાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.47) અન્યાશ્ ચાપુ શમ્બરાશ્ ચ ગિરિગહ્વરકાનનાઃ । ભ્રમન્તિ ઘ્નન્તિ ધાવન્તિ ઊર્ધ્વેભ્યઃ પ્રપતન્તિ ચ ॥

(અવ્પરિસ્_68,1.48) સ્વપ્નેષ્વ્ એતાનિ પશ્યન્તિ વાતપ્રકૃતયો નરાઃ । મિશ્રસ્વપ્નસ્વભાવેષુ સંનિપાતાત્મકાઃ વિદુઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.49) એતાસ્ તિસ્રઃ પ્રકૃતયઃ સંસૃષ્ટાશ્ ચ સર્વશઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.50) સમ્યક્ કરણવિજ્ઞાનં તથા સ્વપ્નાદ્ ભવેત્ ફલમ્ । શુભં વાપિ અશુભં વાપિ નિર્દેષ્ટવ્યમ્ અશેષતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.51) યેનયેનેન્દ્રિયાર્થેન વિદ્ધઃ સ્વપિતિ માનવઃ । તસ્યતસ્યેન્દ્રિયાર્થસ્ય સુપ્તઃ કર્માણિ પશ્યતિ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.52) પ્રકૃત્યાકૃતસંકલ્પસંભવા દેવતાસ્વ્ અપિ । સ્વપ્નમાલાં તુ યઃ પશ્યેદ્ યાં તુ દૃષ્ટ્વા ન તુ સ્મરેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.53) નૈતે ફલં પ્રયચ્છન્તિ ગર્ગસ્ય વચનં યથા । પ્રકૃત્યાનૂકજાન્ આહુર્ એકે શુભફલોદયાન્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.54) સારસ્વતં યથાનૂકં સંઘાતસંશ્રયં શૃણુ । દૃષ્ટ્વા ભોગમ્ અસુપ્તવ્યં તતઃ પ્રાપ્ય શુભં ફલમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,1.55) સ્વપ્નપ્રકૃતિભાવં તુ જ્ઞાત્વા તત્ત્વં સમાદિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.1) ગૃહ્ણીત સમુદ્ગેન્દ્વિન્દ્રવાય્વગ્ન્યર્કનદીં ક્ષિતિમ્ । સમુદ્રં વાહિનીં દ્વીપં લઙ્ઘયેદ્ વા વસુંધરામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.2) વાહિનીં ચતુરઙ્ગાં ચ જીવછત્ત્રપતાકિનીમ્ । દોર્ભ્યાં ચ પ્રતિગૃહ્ણીયાત્ તથાકેતુવસુંધરામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.3) એકપુષ્કરિણીપર્ણે સૌવર્ણે ભાહને ઽપિ વા । સર્પિષા પાયસં ભુઙ્ક્તે ગાં દુહન્ યશ્ ચ બુધ્યતિ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.4) પરિવેષઃ સ્વયં ચન્દ્રે યો ઽનવસ્ત્રવસુંધરામ્ । પર્વતાગ્રં સમારુહ્ય ક્ષિતિં યશ્ ચાવલોકયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.5) આ કણ્ઠં મજ્જતે યો હિ માનવઃ શોણિતાર્ણવે । રથેન સિંહયુક્તેન પર્વતં ચાધિરોહતિ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.6) મહીં વા કમ્પયેદ્ યસ્ તુ ચાલયેદ્ વા પુનર્ ગિરીમ્ । શ્વેતમ્ અશ્વમ્ અથારુહ્ય પાણ્ડુરં વાપુ યો ગજમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.7) ભુઙ્ક્તે પુષ્કરિણીપર્ણે પાયસં વાપિ સર્પિષા । અઙ્ગવૃદ્ધિં શિરોવૃદ્ધિં પ્રાપ્નુયાદ્ યસ્ તુ માનવઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.8) બ્રાહ્મણો વાપિ રાજા વા સ્વપ્ને યદ્ અભિષેચયેત્ । રાજા તુ પાર્થિવો જ્ઞેયઃ ક્રોષ્ટુકેર્ વચનં યથા ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.9) શિરો વા છિદ્યતે યસ્ય વિમાનં શોણિતં તથા । સેનાપત્યં મહચ્ ચાયુર્ અર્થલાભં તથૈવ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.10) વિભૂષણં ચ વિદ્યાં ચ કર્ણછેદમ્ અવાપ્નુયાત્ । હસ્તછેદે લભેત્ પુત્રં બાહુછેદે ધનાગમમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.11) ઉરઃ સહસ્રલાભઃ સ્યાત્ પાદછેદે તથૈવ ચ । ઉરઃપ્રજનનછેદે અત્યન્તં સુખં દેધતે ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.12) છત્રાદર્શફલોષ્ણીષશુક્લમાલ્યાગમે તથા । મત્સ્યમાંસદધિક્ષીરરુધિરાગમ એવ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.13) શક્ત્યઙ્કુશપતાકાનાં છત્ત્રાસિધનુષાં તથા । વિમલાનાં જલાનાં ચ પૂર્વોક્તં તુ નિદર્શનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.14) સૂકરખરવાહ્યાનાં વધશ્ ચૈકપશોર્ અપિ । નરયુક્તસ્ય યાનસ્ય નિક્ષિપ્તસ્ય ગવસ્ય ચ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.15) દર્શનં ચાપ્ય્ અદૃષ્ટાનામ્ અગમ્યાગમનં તથા । ક્ષીરિણાં ફલમ્વૃક્ષાણાં દર્શનારોહણાનિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.16) વિષદર્શનદંસ્પર્શો ધાન્યેનોત્સઙ્ગપૂરણમ્ । દસ્યુભિર્ હન્યમાનસ્ય રુદતઃ પ્રતિબોધનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.17) દ્વિજેભ્યો દધિમાંસસ્ય લાભઃ પિશિતભક્ષને । અભક્ષ્યભક્ષણે ચાપુ શ્વેતમાલ્યાનુલેપનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.18) ઘાતનં શ્વાપદાનાં ચ પાણૌ ચ રુધિરાગમઃ । અર્થલાભાય બોદ્ધવ્યઃ સુહૃન્મિત્રસમાગમઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.19) લભતે નાત્ર સંદેહો ભાર્ગવસ્ય વચો તથા । શુક્લાઃ સુમનસઃ કન્યા દધિ ગોબ્રાહ્મણં વૃષમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.20) દૈવતાનિ નૃપાધ્યક્ષાઃ પાણ્ડુરાણિ ગૃહાણિ ચ । સુહૃદઃ સફલા વૃક્ષા નક્ષત્રાણ્ય્ અમલં જલમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.21) ઇષ્ટકલ્યાણશબ્દાશ્ ચ શુક્લામ્બરધરાઃ સ્ત્રિયઃ । નભો વિમલનક્ષત્રં પાવકં વિષમાર્ચિષમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.22) દૃષ્ટ્વા યસ્ તત્ક્ષણં બુધ્યેત્ તસ્ય કલ્યાણમ્ આદિશેત્ । વૃક્ષાન્ ગુલ્માંશ્ ચ વલ્લીશ્ ચ સ્વગૃહે પુષ્પિતા નરઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.23) શુક્લવાસાઃ સ્ત્રિયશ્ ચાપિ યઃ પશ્યેચ્ છ્રીસ્ તુ તં ભજેત્ । વિષશોણિતદિગ્ધાઙ્ગઃ પ્રીતીમ્ આપ્નોતિ માનવઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.24) દીપ્તાઙ્ગો લભતે ભૂમિં વર્ધમાનાઙ્ગ એવ ચ । પરિવાર્યાભિરુદિતો બાન્ધવૈઃ કરુણં નરઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.25) શોકાર્તો લભતે તુષ્ટિં મૃતશ્ ચાયુર્ અવાપ્નુયાત્ । શુક્લમાલ્યામ્બરધરો દહ્યમાનઃ પ્રલીયતે ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.26) યઃ સ્વપ્ને સંભયેદ્ ઉગ્રં પારક્યં સો ઽર્થમ્ આપ્નુયાત્ । નાગદન્તકમુદ્રાં ચ વીણાં માલાઞ્જનં તથા ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.27) કાઞ્ચનં પશ્યતે યસ્ તુ તથા સ્ત્રીં લભતે નરઃ । ઉડ્ડીયમાનાન્ વિહગાન્ તથા પુષ્કરિણીગતાન્ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.28) મત્તં કરેણુમ્ આરુહ્ય પરસ્ત્રીં લભતે નરઃ । કુમારીં લભતે નારીમ્ આયસૈર્ નિગડૈર્ નરઃ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.29) બદ્ધ્વા નવાં તુ યો માલામ્ ઉત્પાલાનાં વિબુધ્યતે । કવાટલે ચ સંયુક્તે તથૈવોત્પલહસ્તકે ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.30) ભૃઙ્ગારો દર્પણો વાપિ લબ્ધ્વા પુત્રાગમં વદેત્ । તડાગારામકૂપાનાં પુરારઞ્જનયોર્ અપિ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.31) પૂર્ણકુમ્ભસ્ય ચાદેશ્યં વર્ષમ્ ઉત્તરણાદ્ ભ્રુવમ્ । ચિપિટઃ કાલકો નગ્નઃ શ્રવણો મેહતે યદિ ॥
(અવ્પરિસ્_68,2.32) વિદિક્થઃ સ્રવતે ચાર્મિઃ સ્વપ્ને વર્ષં સમાદિશેત્ । સૂકરીં મહિષીં વાપિ હસ્તિનીં શકુનીં તથા ॥