અથર્વવેદપરિશિષ્ટસ્ · ભાગ 2140

(અવ્પરિસ્_18બ્,2.2) શસ્ત્રસસ્વસંપાતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,2.3) ત્ર્તીયાયાં હસ્ત્યશ્વવાહગ્રામ્યાશ્વાનાં કર્મ સપ્તમ્યાં હસ્ત્યશ્વાનાં દર્શનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,2.4) અષ્ટમ્યામ્ અથ પિષ્ટમયીમ્ ઇત્યાદિ નવમ્યાં દુર્ગાપૂજનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,2.5) અથ વા વનમ્યામ્ ઇત્યાદિ નવમ્યામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,2.6) અથાપરાજિતદશમ્યામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,2.7) પૂર્વાહ્ણે વિજયમહૂર્તે ઉક્તં પ્રાસ્થાનિકમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,2.8) એતાનિ ખલુ પ્રાગ્દ્વારાણીત્યાદિ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,3.1) અથ શ્રવણે નક્ષત્રે રાજ્ઞામ્ ઇન્દ્રમહસ્યેતિ વ્યાખ્યાતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,4.1) અથ પૌર્ણમાસ્યામ્ અપરાહ્ણે પૌર્ણમાસિકં કર્મ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,5.1) અથાપામાર્ગત્રયોદશ્યાં શ્વેતે મુહૂર્તે સ્નાનં કૃત્વાપામાર્ગં ત્રિઃ પરિભ્રામયેદ્ રાજ્ઞ ઉપરિ મન્ત્રેણ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,5.2) ઇશાનાં ત્વા ભેષજાનામ્ ઇતિ ત્રિભિઃ સૂક્તૈઃ પ્રતીચીનફલ ઇતિ સૂક્તેન વા પુનઃ સ્નાનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,5.3) તત આરાત્રિકં પરિધત્તેતિ દ્વાભ્યામ્ ઇતિ સમાનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,6.1) અથ દીપોત્સવં પ્રતિપદિ હસ્ત્યશ્વાદિક્દીક્ષાસમાનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,6.2) અભ્યાતાનાન્તં કૃત્વા યે ઽસ્યાં પ્રાચી દિગ્ ઇતિ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,6.3) મા નો દેવા યસ્ તે સર્પ ઇત્ય્ એતૈઃ સૂક્તૈસ્ તૃણાનિ યુગતર્દ્મના સંપાતવન્તિ ગણં ચ પ્રાતિતમિતધાનાશને હસ્ત્યશ્વાદિયુગપત્ તન્ત્રં સમાનમ્ ॥ ધેનુર્ દક્ષિણા ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,7.1) અથાક્ષય્યનવમ્યાં રાત્રૌ હસ્ત્યશ્વાદીનામ્ અનીકાનાં રથસ્ય પરહોમશ્ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,8.1) અથ વિષ્ણુદ્વાદશ્યાં પુરોહિતઃ પશ્ચિમાં સંધ્યામ્ ઉપાસ્ય ગૃહીતદર્ભો યત્ર રાજાનમ્ અભિગમ્ય પૌષ્ટિકહોમશ્ ચ રાત્રૌ નીરાજનં કૃત્વા હસ્ત્યશ્વેભ્યશ્ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,9.1) અથ કાર્ત્તિક્યાં પૌર્ણમાસ્યાં રૈવત્યામ્ અશ્વયુજ્યાં વૃષોત્સર્ગઃ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,10.1) અથાગ્રયણીપૌર્ણમાસ્યાં તન્ત્રં કૃત્વાપાદ્ અગ્રેતિ દ્વાભ્યાં રસં સંપાત્યાભિમન્ત્ર્ય રાજાનં પ્રાશયેત્ ॥ ધેનુર્ દક્ષિણા ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,11.1) અથ પૌષ્યાં પૌર્ણમાસ્યામ્ ઉક્તઃ પુષ્યાભિષેકઃ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,12.1) અથ ફાલ્ગુન્યાં પૌર્ણમાસ્યાં રાત્રૌ હોલાકા ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,12.2) મહાનવમ્યામ્ ઉક્તપ્રજ્વલનં નીરાજં વા ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,13.1) અથ ગ્રીષ્મપ્રતિપદ્ય્ આયુષ્યમ્ ઇતિ સ્નાનં કૃત્વાપાં સૂક્તૈર્ આપ્લુત્ય પ્રક્ષિણમ્ આવ્ર્ત્યાપ ઉપસ્પૃશ્યેત્ય્ ઉક્તમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,14.1) અથ ચૈત્ર્યાં પૌર્ણમાસ્યાં તેજોવ્રતં ત્રિરાત્રમ્ અશ્નાતીત્ય્ ઉક્તમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,15.1) અથ મદનત્રયોદશ્યાં વૈશાખ્યાં પૌર્ણમાસ્યાં ચ મધ્યાહ્ને ગર્તે વા વાપ્યાં પુષ્કરિણ્યાં ઘતે વા સર્વગન્ધાન્ પ્રક્ષિપ્ય પ્રાક્તન્ત્રમ્ અભ્યાતાનાન્તં કૃત્વા સિંહે વ્યાઘ્રે યશો હવિઃ પ્રાતર્ અગ્નિં ગિરાવ્ અરગરાટેષુ દિવસ્ પૃથિવ્યા ઇત્ય્ એતૈઃ સૂક્તૈર્ ઉદકં સંપાત્યાભિમન્ત્ર્ય રાજાનં સ્નાપયેત્ ॥ પ્રવિશ્ય સંપ્રોક્ષ્યેતિ ચ તન્ત્રં સંસ્થાપયેત્ ॥ ધેનુર્ દક્ષિણા ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,16.1) અથ શ્રાવણ્યાં પૌર્ણમાસ્યાં વિજયે મુહૂર્તે રક્ષન્તુ ત્વાગ્નય ઇતિ ચતસૃભી રક્ષાબન્ધનં કૃત્વા નીરાજનં ચ બાહ્યેનોપનિષ્ક્રમ્યેતિ પૈઠીનસિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,17.1) અથાદિત્યદિન આદિત્યમણ્ડલકો વ્યાખ્યાતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,18.1) અથ જન્મનક્ષત્રે જન્મનક્ષત્રયાગહોમો વ્યાખ્યાતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,19.1) અથ રાજકર્માણિ પ્રતિનક્ષત્રં કર્તવ્યાનીત્ય્ આયુધાનિ ખડ્ગપ્રભૃતીનિ બિભૃયાદ્ ઇતિ કૃત્તિકારોહિણ્યાદીનિ વ્યાખ્યાતાનિ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,19.2) ઇન્દ્રોત્સવ ઇન્દ્રમહોત્સવો વ્યાખ્યાતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,19.3) પ્રતિદિનં ગ્રહયાગઃ ॥ પ્રતિદિનં નક્ષત્રયાગઃ ॥ પ્રતિદિનં દશગણી મહાશાન્તિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,19.4) પ્રતિસ્થાનં કૃત્તિકારોહિણીવ્યાખ્યાતા નક્ષત્રસ્નાનાનિ નક્ષત્રક્ષિણાશ્ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_18બ્,20.1) રાજકર્મ સાંવત્સરીયં હસ્ત્યશ્વાદિદીક્ષા સમાપ્તા ॥
(પરિશિષ્ટ_18ચ્. વૃષોત્સર્ગઃ)
(અવ્પરિસ્_18ચ્,1.1) અથ વૃષોત્સર્ગઃ ॥
(અવ્પરિસ્_18ચ્,1.2) કાર્ત્તિકેયાં પૌર્ણમાસ્યાં રૈવત્યામ્ આશ્વયુજ્યાં વા ગવાં ગોષ્ઠે પૌર્ણમાસતન્ત્રમ્ આજ્યભાગાન્તં કૃત્વા રુદ્રરૌદ્રાભ્યામ્ આજ્યં જુહુયાત્ ॥
(અવ્પરિસ્_18ચ્,1.3) પૂષા ગા અનુ એતુ ન ઇતિ ચતસૃભિઃ પૌષ્ણસ્ય જુહુયાત્ ॥
(અવ્પરિસ્_18ચ્,1.4) પૂષા ગા અનુ એતુ નઃ પૂષા રક્ષાતુ સર્વતઃ । પૂષા વાજં સનોતુ નઃ ॥
(અવ્પરિસ્_18ચ્,1.5) પૂષન્ન્ અનુ પ્ર ગા ઇહિ(ઇતિ) યજમાનસ્ય સુન્વતઃ । અસ્માકં સ્તુવતામ્ ઉત ॥
(અવ્પરિસ્_18ચ્,1.6) પૂષન્ તવ વ્રતે વયં પરિ પૂષા પુરસ્તાદ્ ઇતિ ॥

(અવ્પરિસ્_18ચ્,1.7) ઇન્દ્રસ્ય કુક્ષિઃ સાહસ્રસ્ ત્વેષ ઇતિ ઋષભં સંપાતવન્તં કૃત્વા ય ઇન્દ્ર ઇવ દેવેષુ ઇતિ ઋષભસ્ય દક્ષિણે કર્ણે જપેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_18ચ્,1.8) લોહિતેન સ્વધિતિન ઇતિ વત્સતરીમ્ અનુમન્ત્રયતે ॥
(અવ્પરિસ્_18ચ્,1.9) અયં પ્રજાનાં જનિતા પ્રજાપતિર્ ગવાં ગોષ્ઠ ઇહ મધ્યતો વસઃ । વત્સતરીષુ અપસદને ગવામ્ અધિ તિષ્ઠ પશૂન્ ભવનસ્ય ગોપાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_18ચ્,1.10) ઇતિ મણ્ડલાનિ ભ્રામયતિ
(અવ્પરિસ્_18ચ્,1.11) રેતોધાયૈ ત્વાતિસૃજામિ વયોધાયૈ ત્વાતિસૃજામિ યૂથત્વાયૈ ત્વાતિસૃજામિ ગણત્વાયૈ ત્વાતિસૃજામિ સહસ્રપોષાયૈ ત્વ7અતિસૃજામિ અપરિમિતપોષાયૈ ત્વાતિસૃજામીતિ પર્યુક્ષ્યૈકરૂપં દ્વિરૂપં બહુરૂપં વા યો વા યૂથં છાદયતિ યૂથેન તેજસ્વિનાલંકૃતેનાલંકૃતમ્ અપરાજિતાં દિશં નિષ્ક્રામયેયુઃ સહ વત્સતરીભિસ્ તન્ત્રં સંસ્થાપયેયુર્
(અવ્પરિસ્_18ચ્,1.12) અથ બ્રહ્મણે ગાં પયસ્વિનીં દદ્યાત્ પાયસેન બ્રાહ્મણાન્ ભોજયિત્વોત્સૃજ્ય સર્વાન્ કામાન્ આપ્નોતિ અક્ષયાણ્ ચ લોકાન્ આપ્નોતીતિ
(પરિશિષ્ટ_19. ઇન્દ્રમહોત્સવઃ)
(અવ્પરિસ્_19,1.1) અથ રાજ્ઞમ્ ઇન્દ્રમહોત્સવસ્ય ઉપચારકલ્પં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ॥
(અવ્પરિસ્_19,1.2) પ્રૌષ્ઠપદે શુક્લપક્ષે ॥
(અવ્પરિસ્_19,1.3) સંભૃતેષુ સંભારેષુ બ્રહ્મા રાજા ચ ઉભૌ સ્નાતૌ અહતવસનૌ સુરભિસુજાતાનુલેપનૌ કર્મણ્યૌ વ્રતવન્તૌ ઉપવસતઃ
(અવ્પરિસ્_19,1.4) [વ્રતવન્તૌ] શ્વો ભૂતે શમ્નોદેવ્યાઃ પાદૈર્ અર્ધર્ચાભ્યામ્ ઋચા ષકૃત્વોદકં પરિ વાચમ્ આચાન્તો
(અવ્પરિસ્_19,1.5) બર્હિર્ ઉપકલ્પયિત્વા રાજાનમ્ અન્વાલભ્ય જુહુયાત્ ॥
(અવ્પરિસ્_19,1.6) અર્વાઞ્ચમ્ ઇન્દ્રં ત્રાતારમ્ ઇન્દ્રમ્ ઇન્દ્રઃ સુત્રામા ઇમમ્ ઇન્દ્ર વર્ધય ક્ષત્રિયં મે હન્તાય વૃષ ઇન્દ્રસ્ય ઇન્દ્રો જયાતિ ઇતિ ચ હુત્વા રાષ્ટ્રસંવર્ગૈશ્ ચા
(અવ્પરિસ્_19,1.7) અથ ઇન્દ્રમ્ ઉત્થાપયન્તિ આ ત્વા અહાર્ષમ્ અન્તર્ ધ્રુવાદ્યૌર્ વિશસ્ ત્વા સર્વા વાઞ્છન્તુ ઇતિ સર્વતો ઽપ્રમત્તા ધારયેરન્ન્
(અવ્પરિસ્_19,1.8) અદ્ભુતં હિ સવનાનયેત્ સમુત્થિતં ભવતિ ॥ યદિ પ્રાચ્યામ્ અગ્નિભયમ્ ॥ યદિ દક્ષિણસ્યાં યમભયમ્ ॥ યદિ પ્રતીચ્યાં વરુણભયમ્ ॥ યદિ ઉદીચ્યાં ક્ષુદ્ભયમ્ ॥ યદિ અન્તર્દેશેભ્યોભયતો વિદ્યાદ્
(અવ્પરિસ્_19,1.9) અગ્નિર્ મા પાતુ અગ્નિં તે વસુમન્તમ્ ઋચ્છન્ત્વ્ ઇતિ ॥ યથાસ્વલિઙ્ગં દ્વાભ્યાં-દ્વાભ્યાં પ્રદક્ષિણં પ્રતિદિશમ્ ઉપસ્થાપયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_19,1.10) ગૃધ્રશ્ ચેદ્ અસ્મિન્ નિપતતિ મૃત્યોર્ ભયં ભવતિ ॥ યદ્ વા કૃષ્ણશકુનિર્ અન્તરિક્ષ્ર્ણ પતતિ ઇતિ જપેદ્ યસ્ ત્વા ગૃધ્રઃ કપોત ઇતિ અન્તતો જપેત્
(અવ્પરિસ્_19,1.11) સર્વત્ર અનાજ્ઞાતેષુ ત્રિરાત્રં ઘૃતકમ્બલમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_19,1.12) શિરોભઙ્ગે તુ રાજાનં મધ્યભઙ્ગે તુ મન્ત્રિણમ્ । આદિભઙ્ગે જનપદં મૂલભઙ્ગે તુ નાગરાન્ ॥
(અવ્પરિસ્_19,1.13) ઇન્દ્રાટકો યદા ભિદ્યાદ્ રાજકોશો વિલુપ્યતે । રજ્જુછેદે પરિજાતે નૃપતિસ્ તુ વિનશ્યતિ ॥
(અવ્પરિસ્_19,2.1) સાવિત્ર્યા અભિમન્ત્રિતં કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્ આવર્તયેદ્ રાજાનમ્ અભિભૂર્ યજ્ઞ ઇતિ એતૈસ્ ત્રિભિઃ સૂક્તૈર્ અન્વારબ્ધે રાજનિ પૂર્ણહોમં જુહુયાત્ ॥
(અવ્પરિસ્_19,3.1) અથ પશૂનામ્ ઉપાચારમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_19,3.2) ઇન્દ્રદેવતાઃ સ્યુર્ યે રાજ્ઞો ભૃત્યાઃ સ્યુઃ સર્વે દીક્ષિતા બ્રહ્મચારિણઃ સ્યુર્
(અવ્પરિસ્_19,3.3) ઇન્દ્રં ચોપસદ્ય યજેરન્ ॥ ત્રિરાત્રં સપ્તરાત્રં વા
(અવ્પરિસ્_19,3.4) ત્રિર્ અયનમ્ અહ્નામ્ ઉપતિષ્ઠન્તે હવિસા ચ યજન્તે ॥
(અવ્પરિસ્_19,3.5) આવૃત ઇન્દ્રમ્ અહમ્ ઇતિ ઇન્દ્ર ક્ષત્રમ્ ઇતિ હવિષો હુત્વા
(અવ્પરિસ્_19,3.6) બ્રાહ્મણાન્ સ્વસ્તિવાચ્ય ઇન્દ્રમ્ અવભૃથાય વ્રજન્તિ
(અવ્પરિસ્_19,3.7) અપાં સૂક્તૈર્ આપ્લુત્ય પ્રદક્ષિણમ્ આવૃત્ય અપ ઉપસ્પૃશ્ય અનપેક્ષમાણાઃ પ્રત્યેત્ય બ્રાહ્મણાન્ ભક્ત્યા યદ્ ઈપ્સિતં વરપ્રદાનૈઃ પરિતોષયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_19,3.8) અથ હૈષમિતિકમ્ ઇતિ ॥
(અવ્પરિસ્_19,3.9) શ્વઃશ્વો ઽસ્ય રાષ્ટ્રં જ્યાયો ભવતિ એકો ઽસ્યાં પૃથિવ્યાં રાજા ભવતિ ન પુરા જરસઃ પ્રમીયતે ય એવં વેદ યશ્ ચૈવંવિદ્વાન્ ઇન્દ્રમહેણ ચરતિ ઇતિ બ્રાહ્મણમ્ ॥
(પરિશિષ્ટ_19બ્. બ્રહ્મયાગઃ)
(અવ્પરિસ્_19બ્,1.1) ઓં ભાર્ગવં પ્રણિપત્યાથ ભગવાઞ્ શૌનકો ઽવદત્ । બ્રહ્મયાગવિધિં કૃત્સ્નં વિસ્તરેણ વદસ્વ મે ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,1.2) પરિપૃષ્ટઃ સ તેન અથ અથર્વા યજતાં વરઃ । વિધિં કૃત્સ્નં પ્રતિષ્ઠાય આખ્યાતુમ્ ઉપચક્રમે ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,1.3) સર્વેષામ્ એવ યાગાનાં પરમો ઽયમ્ ઉદાહૃતઃ । બ્રહ્મયાગં પ્રયત્નેન શૃણુ એતં તદ્ યથાક્રમમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,1.4) હૃદ્યે મનોહરે શુભ્રે સર્વાબાધાવિવર્જિતે । શ્લેષ્માન્તકાક્ષગૃધ્રાદિપરિત્યક્તે સમે શુભે ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,1.5) મણ્ડપં કારયેત્ તત્ર યથોક્તવિધિના ગુરુઃ । પતાકાતોરણિર્ યુક્તં દ્વારૈશ્ ચ અપિ પૃથગ્વિધૈઃ ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,2.1) અભ્યુક્ષ્ય શાન્તિતોયેન પઞ્ચગવ્યેન વા સકૃત્ । ગોમયેન પ્રલિપ્ય આદૌ પૂજયેદ્ વર્ણકિઃ પૃથક્ ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,2.2) પુષ્પૈશ્ ચ વિવિધૈઃ શુભ્રૈઃ ફલૈશ્ ચ અપિ અર્ચયેદ્ બુધઃ । તતો બલિં હરેદ્ રાત્રૌ ચતુર્દિક્ષુ વિધાનવિત્ ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,2.3) પ્રદીપાન્ ઘૃતપૂર્ણાંશ્ ચ પ્રદદ્યાદ્ વિવિધાન્ તથા । ત્તતો મણ્ડપમધ્યે તુ વર્તયેદ્ દિવ્યમણ્ડલમ્ ॥ [ચતુરશ્રં ચતુર્દ્વારં વૃત્તાકારમ્ અથ અપિ વા] ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,2.4) સિતચૂર્ણેન તન્મધ્યે લિખેત્ પદ્મં સુશોભનમ્ । બહિશ્ ચ વર્ણૈઃ શુભ્રૈર્ નાના શોભાં પ્રકલ્પયેત્ ॥

(અવ્પરિસ્_19બ્,2.5) મધ્યે પદ્મં તુ સંસ્થાપ્ય બ્રહ્માણં પરમેશ્વરમ્ । બ્રહ્મજજ્ઞાનસૂક્તેન યથોક્તમ્ ઉપકલ્પયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,3.1) તથ ઇમા આપ ઇત્યા દ્યૈર્ યથાવદ્ અધિવાસયેત્ । રોચનાચન્દનાદ્યૈશ્ ચ પુષ્પૈર્ ધૂપૈશ્ ચ પૂજયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,3.2) ઘૃતપ્રદીપમાલ્યૈશ્ ચ વસ્ત્રૈર્ ભક્ષૈશ્ ચ શોભનૈઃ । સિતચન્દનકર્પૂરં દદ્યાદ્ વા અપિ હિ ગુગ્ગુલમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,3.3) પ્રદક્ષિણં તતઃ કૃત્વા નમેત્ સર્વાઙ્ગકૈર્ નરઃ । દક્ષિણે પશ્ચિમે વા અપિ ભાગે વેદિઃ પ્રશસ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,3.4) કૃત્વાજ્યભાગપર્યન્તં તતઃ શાન્ત્યુદકં પુનઃ । બ્રહ્મજજ્ઞાનસૂક્તેન કુર્યાચ્ ચૈવાત્ર પૂજનમ્ । તથૈવ રૌદ્રમન્ત્રૈશ્ ચ અભિષેકાય કલ્પયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,3.5) હુત્વાભ્યાતાનમન્ત્રાંશ્ ચ તતો રુદ્રગણેન ચ । નીલરુદ્રૈશ્ ચરું વિદ્વાન્ વિધિના શ્રપયેદ્ બુધઃ ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,4.1) હોમયેત્ કુત્સસૂક્તેન ઉચ્છુષ્મૈશ્ ચ યથાવિધિ । જપેન્ મન્ત્રાન્ તથાયુષ્યાન્ મઙ્ગલ્યાંશ્ ચાપિ યત્નતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,4.2) હુત્વા ચ ચાતનં તત્ર માતૃનામગણેન ચ । સ્નાપયેત્ પઞ્ચગવ્યેન તથા શાન્ત્યુદકેન ચ ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,4.3) ફલસ્નાનં ચ કુર્વીત યુક્તો મઙ્ગલવાદિભિઃ । બન્દિભિર્ વેદવિદ્ભિશ્ ચ સ્ત્રીસણ્ગીતૈર્ મનોરમૈઃ ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,4.4) ચારુચામરહસ્તાભિશ્ ચિત્રદણ્ડૈઃ સદર્પણૈઃ । સ્નાપયેદ્ બ્રહ્મસૂક્તેન રૌદ્રેણાપિ તથાર્ચયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,4.5) તતઃ પ્રદક્ષિણં કૃત્વા જાનુભ્યાં ધરણીં ગતઃ । આશાસ્યેષ્ટફલં તત્ર યુક્તો મઙ્ગલપાઠકૈઃ ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,5.1) તૂર્યઘોષેણ સંયુક્તઃ કૃતસ્વસ્ત્યયનસ્ તથા । કુર્યાદ્ દુન્દુભિનાદં તુ શઙ્ખભેરિપ્રપૂરિતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,5.2) કુર્યાદ્ ઉત્તરતન્ત્રં ચ સદસ્યાન્ વાચયેત્ તતઃ । ભોજયેચ્ છક્તિતસ્ તત્ર બ્રાહ્મણાન્ વેદપારગાન્ ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,5.3) દીનાનાથાન્ધકૃપણાન્ ભક્ષભોજ્યૈર્ અનેકધા । અન્નપાનવિહીનાંશ્ ચ વિશેષેણ પ્રપૂજયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,5.4) દત્ત્વા ચ દક્ષિણાં શક્ત્યા દદ્યાદ્ ગણબલિં નિશિ । ગૃહદેવાસ્ તુ સંપૂજ્યાઃ કાર્યશ્ ચાપ્ય્ ઉત્સવો ગૃહે ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,5.5) યોગિનો ભોજયેત્ પશ્ચાદ્ ગૃહેસુ ગૃહમેધિનઃ । અછેદ્યાસ્ તરવઃ કાર્યાઃ પ્રાણિહિંસાં ચ વર્જયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,5.6) બન્ધનસ્થાશ્ ચ મોક્તવ્યા બદ્ધાઃ ક્રોધાચ્ ચ શત્રવઃ । અભયં ઘોષયેદ્ દેશે ગુરું ચ પરિપૂજયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,5.7) અભયં સર્વતો દત્ત્વા ઇષ્ટે ચ પરમેશ્વરે । દીર્ઘમ્ આયુર્ અવાપ્નોતિ કૃત્સ્નાં ભુઙ્ક્તે વસુંધરામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,5.8) બ્રહ્મયાગવિધિઃ કૃત્સ્નો ભક્તાનાં તુ મયોદિતઃ । અથર્વણા સુરેન્દ્રાય પ્રણતાય શુભેચ્છયા ॥
(અવ્પરિસ્_19બ્,5.9) કૃતાભિષેકઃ કૃતયાગ એષ કૃતાહ્હ્નિકઃ કૃતરક્ષઃ સુરેશઃ । અથર્વણો ઽનુગ્રહમ્ આશુ લબ્ધ્વા ત્રિવિષ્ટપં વિરરાજાસપત્નમ્ ॥ ઇતિ ॥
(પરિશિષ્ટ_20. સ્કન્દયાગઃ ઓર્ ધૂર્તકલ્પઃ)
(અવ્પરિસ્_20,1.1) અથાતો ધૂર્તકલ્પં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ॥
(અવ્પરિસ્_20,1.2) ચતુર્ષુચતુર્ષુ માસેષુ ફાલ્ગુણાષાઢકાર્ત્તિકપૂર્વપક્ષેષુ નિત્યં કુર્વીત ॥
(અવ્પરિસ્_20,1.3) શ્વો ભૂતે ષષ્ઠ્યામ્ ઉપવાસં કૃત્વા પ્રાગુદીચીં દિશં નિષ્ક્રમ્ય શુચૌ દેશે મનોહરે નોષરે મણ્ડલં ત્રયોદશરત્નિં કૃત્વા મધ્યે મણ્ડપસ્ય સર્વવાનસ્પત્યાં માલાં કૃત્વા ઘણ્ટાપતાકાસ્રજઃ પ્રતિસરં ચ માલાપૃષ્ઠે કૃત્વા મધ્યે દર્પણાંશ્ ચોપકલ્પયિત્વા તત્ર યં વહન્તિ હયાઃ શ્વેતા ઇત્ય્ આવાહયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_20,2.1) યં વહન્તિ હયાઃ શ્વેતા નિત્યયુક્તા મનોજવાઃ । તમ્ અહં શ્વેતસંનાહં ધૂર્તમ્ આવાહયામ્ય્ અહમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_20,2.2) યં વહન્તિ ગજાઃ સિંહા વ્યાઘ્રાશ્ ચાપિ વિષાણિનઃ । તમ્ અહં સિંહસંનાહં ધૂર્તમ્ આવાહયામ્ય્ અહમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_20,2.3) યં વહન્તિ મયૂરાશ્ ચ ચિત્રપક્ષા વિહંગમાઃ । તમ્ અહં ચિત્રસંનાહં ધૂર્તમ્ આવાહયામ્ય્ અહમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_20,2.4) યં વહન્તિ સર્વવાર્ણાઃ સદાયુક્તા મનોજવાઃ । તમ્ અહં સર્વસંનાહં ધૂર્તમ્ આવાહયામ્ય્ અહમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_20,2.5) યસ્યામોઘા સદા શક્તિર્ નિત્યં ઘણ્તાપતાકિની । તમ્ અહં શક્તિસંનાહં ધૂર્તમ્ આવાહયામ્ય્ અહમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_20,2.6) યશ્ ચ માતૃગણૈર્ નિત્યં સદા પરિવૃતો યુવા । તમ્ અહં માતૃભિઃ સાર્ધં ધૂર્તમ્ આવાહયામ્ય્ અહમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_20,2.7) યશ્ ચ કન્યાસહસ્રેણ સદા પરિવૃતો મહાન્ । તમ્ અહં સિંહસંનાહં ધૂર્તમ્ આવાહયામ્ય્ અહમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_20,2.8) આયાતુ દેવઃ સગણઃ સસૈન્યઃ સવાહનઃ સાનુચરઃ પ્રતીતઃ । ષડાનનો ઽષ્ટાદશલોચનશ્ ચ સુવર્ણવર્ણો લઘુપૂર્ણભાસઃ ॥
(અવ્પરિસ્_20,2.9) આયાતુ દેવો મમ કાર્ત્તિકેયો બ્રહ્મણ્યપિત્રૈઃ સહ માતૃભિશ્ ચ । ભ્રાત્રા વિશાખેન ચ વિશ્વરૂપ ઇમં બલિં સાનુચર જુષસ્વ ॥
(અવ્પરિસ્_20,2.10) સંવિશસ્વેતિ સંવેશયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_20,3.1) સંવિશસ્વ વરઘણ્ટાપ્સરઃસ્તવે યત્ર સુભુજો હિ નિર્મિતાઃ । સંવિષ્ટો મે ધેહિ દીર્ઘમ્ આયુઃ પ્રજાં પશૂંશ્ ચૈવ વિનાયકસેન ॥
(અવ્પરિસ્_20,3.2) ઇમા આપ ઇતિ ગન્ધોદકં પાદ્યં દદ્યાત્ ॥ પ્રતિગૃહ્ણાતુ ભગવાન્ દેવો ધૂર્ત ઇતિ ॥ ષત્ ચૈવ હિરણ્યવર્ણા ઇતીમે દિવ્યો ગન્ધર્વ ઇતિ ગન્ધાન્ યસ્ તે ગન્ધ ઇતિ ચેમાઃ સુમનસ ઇતિ સુમનસઃ ॥ પ્રિયં ધાતુર્ ઇતિ... ॥
(અવ્પરિસ્_20,3.3) વનસ્પતિર્ અસો મેધ્ય ઇતિ ધૂપમ્ ॥ યક્ષ્યેણ તે દિવા અગ્નિઃ શુક્રશ્ ચેતિ દીપમ્ ॥ યો વિશ્વતઃ સુપ્રતીક ઇતિ પર્ણાનિ ॥
(અવ્પરિસ્_20,3.4) પ્રક્ષાલ્ય હવિષ્ય્ ઉપસાદયેદ્ દધ્યોદનં ક્ષીરોદનં ગુડોદનં મુદ્ગપયસમિશ્રધાન્યમોદકાનિ સર્વગન્ધાન્ સર્વર્સાન્ ઉદકપૂર્ણં મૂલપુર્ણં પુષ્પપૂર્ણં ફલપૂર્ણં રસપૂર્ણં ચોપકલ્પયિત્વા
(અવ્પરિસ્_20,3.5) ઇન્દ્રઃ સીતમ્ ઇત્ય્ ઉલ્લિખ્ય અગ્ને પ્રેત્ય્ અગ્નિં પ્રણીય પ્રજ્વલ્ય પ્રાઞ્ચમ્ ઇધ્મમ્ ઉપસમાધાય ભગ એતમ્ ઇધ્મમ્ ઇતિ તિસૃભિર્ એતમ્ ઇધ્મં સુગાર્હસ્પત્ય ઇત્ય્ ઉપસમાધાય સમિદ્ધો અગ્નિર્ ઇતિ સમિદ્ધમ્ અનુમન્ત્રયતે ॥
(અવ્પરિસ્_20,4.1) ભદ્રમ્ ઇચ્છન્તો હિરણ્યગર્ભો મમાગ્ને વર્ચસ્ ત્વયા મન્યો યસ્ તે મન્યો યદ્ દેવા દેવહેડનમ્ ઇતિ ષત્ કામસૂક્તાદયો દશ મહીપતયે સ્વાહા ॥

(અવ્પરિસ્_20,4.2) ધૂર્તાય સ્કન્દાય વિશાખાય પિનાકસેનાય ભ્રાતૃસ્ત્રીકામાય સ્વચ્છન્દાય વરઘણ્તાય નિર્મિલાય લોહિતગાત્રાય શલકટઙ્કટાય સ્વાહેતિ હુત્વા અગ્નયે પ્રજાપતયે યે દેવા દિવ્ય્ એકાદશ સ્થેતિ અનુમતયે અગ્નયે સ્વિષ્ટકૃત ઇતિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_20,5.1) શિવાગ્નિકૃત્તિકાનાં તુ સ્તોષ્યામિ વરદં શુભમ્ । સ મે સ્તુતો વિશ્વરૂપજ્ સર્વાન્ અર્થાન્ પ્રયચ્છતુ ॥
(અવ્પરિસ્_20,5.2) ધનધાન્યકુલાન્ ભોગાન્ સ મે વચનવેદનમ્ । દાસીદાસં તથા સ્થાનં મણિરત્નં સુરાઞ્જનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_20,5.3) યે ભક્ત્યા ભજન્તે ધૂર્તં બ્રહ્મણ્યં ચ યશસ્વિનમ્ । સર્વે તે ધનવન્તઃ સ્યુઃ પ્રજાવન્તો યશસ્વિનઃ ॥
(અવ્પરિસ્_20,5.4) યથેન્દ્રસ્ તુ વરાન્ લબ્ધ્વા પ્રીતસ્ તુ ભગવાન્ પુરા । દેહિ મે વિપુલાન્ ભોગાન્ ભક્તાનાં ચ વિશેષત ઇતિ ॥
(અવ્પરિસ્_20,5.5) કામસૂક્તેનોપહારમ્ ઉપહરેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_20,5.6) ઉપહારમ્ ઇમં દેવ મયા ભક્ત્યા નિવેદિતમ્ । પ્રતિગૃહ્ય યથાન્યાયમ્ અક્રુદ્ધઃ સુમના ભવ ॥
(અવ્પરિસ્_20,6.1) સદ્યોજાતં પ્રપદ્યામિ સદ્યોજાતાય વૈ નમઃ । ભવેભવે નાદિભવે ભજસ્વ માં ભવોદ્ભવેતિ ભવાય નમઃ ॥
(અવ્પરિસ્_20,6.2) દેવં પ્રપદ્યે વરદં પ્રપદ્યે સ્કન્દં પ્રપદ્યે ચ કુમારમ્ ઉગ્રમ્ । ષણ્ણાં સુતં કૃત્તિકાનાં ષડાસ્યમ્ અગ્નેઃ પુત્રં સાધનં ગોપથોક્તૈઃ ॥
(અવ્પરિસ્_20,6.3) રક્તાનિ યસ્ય પુષ્પાણિ રક્તં યસ્ય વિલેપનમ્ । કુક્કુટા યસ્ય રક્તાક્ષાઃ સ મે સ્કન્દઃ પ્રસીદતુ ॥
(અવ્પરિસ્_20,6.4) આગ્નેયં કૃત્તિકાપુત્રમ્ ઐન્દ્રં કે ચિદ્ અધીયતે । કે ચિત્ પાશુપતં રૌદ્રં યો ઽસિ સો ઽસિ નમો ઽસ્તુ ત ઇતિ ॥
(અવ્પરિસ્_20,6.5) સ્વામિને નમઃ શઙ્કરાયાગ્નિપુત્રાય કૃત્તિકાપુત્રાય નમઃ ॥
(અવ્પરિસ્_20,6.6) ભગવાન્ ક્વ ચિદ્ અપ્રતિરૂપઃ સ્વાહા ભગવાન્ ક્વ ચિદ્ અપ્રતિરૂપઃ ॥
(અવ્પરિસ્_20,6.7) મણિરત્નવરપ્રતિરૂપઃ ॥ કાઞ્ચનરત્નવરપ્રતિરૂપ ઇતિ ॥
(અવ્પરિસ્_20,6.8) એતે [તે] દેવ ગન્ધા એતાનિ પુષ્પાણ્ય્ એષ ધૂપ એતાં માલાં ત્રિઃ પ્રદક્ષિણાં કૃત્વા આદિત્યકર્તિતં સૂત્રમ્ ઇતિ પ્રતિસરમ્ આબધ્નીયાત્ ॥
(અવ્પરિસ્_20,7.1) આદિત્યકર્તિતં સૂત્રમ્ ઇન્દ્રેણ ત્રિવૃતીકૃતમ્ । અશ્વિભ્યાં ગ્રથિતો ગ્રન્થિર્ બ્રહ્મણા પ્રતિસરઃ કૃતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_20,7.2) ધન્યં યશસ્યમ્ આયુષ્યમ્ અશુભસ્ય ચ ઘાતનમ્ । બધ્નામિ પ્રતિસરમ્ ઇમં સર્વશત્રુનિબર્હનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_20,7.3) રક્ષોભ્યશ્ ચ પિશાચેભ્યો ગન્ધર્વેભ્યસ્ તથૈવ ચ । મનુષ્યેભ્યો ભયં નાસ્તિ યચ્ ચ સ્યાદ્ દુષ્કૃતં કૃતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_20,7.4) સ્વકૃતાત્ પરકૃતાચ્ ચ દુષ્કૃતાત્ પ્રતિમુચ્યતે । સર્વસ્માત્ પાતકાન્ મુક્તો ભવેદ્ વીરસ્ તથૈવ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_20,7.5) અભિચારાચ્ ચ કૃત્યાતઃ સ્ત્રીકૃતાદ્ અશુભં ચ યત્ । તાવત્ તસ્ય ભતં નાસ્તિ યાવત્ સૂત્રં સ ધારયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_20,7.6) યાવદ્ આપશ્ ચ ગાવશ્ ચ યાવત્ સ્થાસ્યન્તિ પર્વતાઃ । તાવત્ તસ્ય ભયં નાસ્તિ યઃ સૂત્રં ધારયિષ્યતીતિ ॥
(અવ્પરિસ્_20,7.7) અન્વાયં ભુક્ત્વા દેવં વિસર્જયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_20,7.8) પ્રમોદો નામ ગન્ધર્વઃ પ્રદોષો પરિધાવતિ । મુઞ્ચ શૈલમયાત્ પાપન્ મુઞ્ચમુઞ્ચ પ્રમુઞ્ચ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_20,7.9) [યાવત્] ઇમા આપઃ પવનેન પૂતા હિરણ્યવર્ણા અનવદ્યરૂપાઃ । તાવદ્ ઇમં ધૂર્તં પ્રવાહયામિ પ્રવાહિતો મે દેહિ વરાન્ યથોક્તાન્ ॥
(અવ્પરિસ્_20,7.10) ઉદિતેષુ નક્ષત્રેષુ ગૃહાન્ પ્રવિષ્ટો ગૃહિણીં પશ્યેત્ ધનવતિ ધનં મે દેહીતિ ॥
(અવ્પરિસ્_20,7.11) યદ્ ભોક્તું કામજાતં જગત્યાં મનસા સંહીહતે તત્તદ્ દ્વિજન્મા પિનાકસેનયજમાનાત્ કામમ્ ઉપભુક્તો ભુક્ત્વામૃતત્વં તદ્વદ્ એવાભ્યુપૈતિ ॥
(પરિશિષ્ટ_21. સંભારલક્ષણમ્)
(અવ્પરિસ્_21,1.1) ઓં સંભારાન્ કીર્તયિષ્યામો યથાલક્ષણસંયુતાન્ । યૈઃ કર્મ ક્રિયમાણં હિ ફલવત્ સ્યાદ્ દ્વિજન્મનામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_21,1.2) અછિન્નાગ્રાન્ કુશાન્ આર્દ્રાન્ ઇન્દ્રનીલસમપ્રભાન્ । શુષ્કાન્ અપિ શ્વેતવર્ણાન્ આહુઃ શાન્તિકરાન્ બુધાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_21,1.3) સુરભીણિ ચ પુષ્પાણિ સુસ્વાદૂનિ ફલાનિ ચ મનોહરાણિ વાસાંસિ સંભારેષૂપકલ્પયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_21,1.4) સુરભીણ્ય્ એવ બીજાનિ અન્યવસ્તૂનિ યાનિ ચ । અર્ઘચન્દનધૂપાદિ હેમરત્નાદિ ચોત્તમમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_21,1.7ચ્દ્) ગાવશ્ ચ દક્ષિણાર્થં હિ પયસ્વિન્યઃ સુલક્ષણાઃ ।
(અવ્પરિસ્_21,1.8અબ્) ષોડશાષ્ટૌ ચ ચત્વારશ્ ચતુર્ણાં વેદવિત્તમાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_21,1.5) ઋત્વિજસ્ તુ સમાખ્યાતા વયઃશીલગુણાન્વિતાઃ । દ્વાત્રિંશત્ ષોડશાષ્ટૌ વા શાન્તિકાર્યે તથાદ્ભુતે ॥
(અવ્પરિસ્_21,1.6) સહિરણ્યાઃ સવસ્ત્રાશ્ ચ સાલંકારાઃ સવત્સકાઃ । તે સદસ્યા ઇતિ પ્રોક્તા વાચને યજ્ઞકર્મણિ ॥
(અવ્પરિસ્_21,1.7અબ્) સર્વે તે ઽપિ હ્ય્ અથર્વાણ ઋત્વિજઃ ષોડશ સ્મૃતાઃ ।
(અવ્પરિસ્_21,1.8ચ્દ્) શુદ્ધાત્માનો જપૈર્ હોમૈર્ વૈદિકૈર્ વીતમત્સરાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_21,2.1) તામ્રરાજતહૈમાનાં મૃન્મયાનામ્ અથાપિ વા । અછિદ્રાણાં સવર્ણાનાં કલશાનાં ચ સંગ્રહઃ ॥
(અવ્પરિસ્_21,2.2) ચરૂણામ્ અથ પાત્રાણામ્ ઇન્ધનાનાં વિશેષતઃ । યવવ્રીહિતિલઽઽઆદીનામ્ આજ્યસ્યાહરણં તથા ॥
(અવ્પરિસ્_21,2.3) અછિદ્રાસ્ફાતિતાવક્રા દીર્ઘપર્વાઃ સુમધ્યમાઃ । શમીદૂર્વાતરૂણાં તુ જ્ઞેયાઃ શાન્તૌ શભાવાઃ ॥

(અવ્પરિસ્_21,2.4) પુષ્કરતન્તુગોવાલત્રુટિસર્ષપયવસ્ય તુ । ષડ્ગુણિતઃષડ્ગુણિતો [ભવતિ] નરસ્યાઙ્ગુલમાને ॥
(અવ્પરિસ્_21,2.5) ગોપુચ્છસદૃશો દણ્ડઃ સમઃ શ્લક્ષ્ણો મનોહરઃ । સ્રુવશ્ ચ શાન્તુકે જ્ઞેયઃ સ્રુગ્ ઉક્તા યજ્ઞલક્ષણા ॥
(અવ્પરિસ્_21,3.1) સૌવર્ણઃ શાન્તિકે પ્રોક્તઃ પાલશો વાથ ખાદિરઃ । અભિચારે વિશેષેણ કુર્યાત્ સ્રુવમ્ અયોમયમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_21,3.2) કાંસ્યં ય્ચ્ચાટને કુર્યાદ્ આશ્વત્થં વશ્યકર્મણિ । વિશેષેણ તુ વિદ્વેષે સ્રુવો નિમ્બમયઃ સ્મૃતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_21,3.3) પૌષ્ટિકે રાજતં વિદ્યાત્ તામ્રં ચ વિજયાવહમ્ । અમૃતાદૌ તુ વિજ્ઞેયશ્ ચાન્દનઃ સિદ્ધિદઃ સ્રુવઃ ॥
(અવ્પરિસ્_21,3.4) સ્રુવાણાં વિષયં જ્ઞાત્વા કીલકાનાં વિધિં તથા । ગૃહસ્યાશ્મવિધિં દિક્ષુ કર્મસિદ્ધિમ્ અવાપ્નુયાત્ ॥
(અવ્પરિસ્_21,3.5) શ્લેષ્માતકાર્કકણ્ટકિકટુતિક્તાદિવર્જિતે । અરિષ્ટગૃધ્રકૌશિકવિહંગૈશ્ ચ વિવર્જિતે ॥
(અવ્પરિસ્_21,4.1) ગુલ્મવલ્લીલતાયુક્તે હૃદ્યૈશ્ ચ મધુરૈર્ દ્રુમૈઃ । તરુણૈઃ ફલવદ્ભિશ્ ચ શ્મશાનાસ્થિવિવર્જિતે ॥
(અવ્પરિસ્_21,4.2) મયૂરચક્રવાકાદિહંસકારણ્ડવાદિભિઃ । સુસ્વરૈર્ નાદિતે દેશે હૃદ્યાઙ્કુરસમન્વિતે ॥
(અવ્પરિસ્_21,4.3) નદીતટે સમુદ્રસ્ય સંગમે વા વિશેષતઃ । અનિન્દ્યે દિગ્વિભાગે ચ ઉત્તરે વાપરાજિતે ॥
(અવ્પરિસ્_21,4.4) ભૂમિં સંશોધયેત્ કર્તા પ્રાગુદક્પ્પ્રવણે શુભે । પ્રાચીં સંશોધ્ય યત્નેન મણ્ડપં તત્ર કારયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_21,4.5) નવકોષ્ઠં સમં વાપિ હસ્તૈઃ ષોષશભિર્ મિતમ્ । ચતુરશ્રં ચતુર્દ્વારમ્ એકોર્ધ્વદ્વારમ્ એવ વા ॥
(અવ્પરિસ્_21,5.1) તત ઈશાનકોણે તુ સ્નાનવેદિં સમાચરેત્ । દશદ્વાદશહસ્તં વા યથાવિતાનમ્ એવ વા ॥
(અવ્પરિસ્_21,5.2) ચતુર્ગુણોચ્છ્રયાશ્ ચૈવ મૂલસ્તમ્ભાસ્ તુ યે તતઃ । ઉપસ્તમ્ભાસ્ તુ યે પાર્શ્વે તદર્ધેન પ્રકીર્તિતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_21,5.3) કુમ્ભાઃ સ્તમ્ભૈસ્ તથા દેયાઃ કામૈર્ દ્વારં દિશાં સ્મૃતમ્ । યજમાનોચ્છ્રયં વાપિ તદર્ધેન પ્રકીર્તિતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_21,5.4) કુણ્ડાકૃતિ ગૃહં કુર્યાદ્ દ્વિગુણં પરિવેષ્તિતમ્ । સર્વદિક્ષુ પ્લવં ચૈવ કુણ્ડસ્યોર્ધ્વં ન છાદયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_21,6.1) પરિતો દ્વાદશસ્થૂનં ચતુ[ઃ]સ્તમ્ભં તુ મધ્યતઃ । અર્ચિતં પૂજિતં નિત્યં શાન્તૌ શાન્તિગૃહં સ્મૃતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_21,6.2) નેત્રાદ્યુલ્લોચશોભિષ્ઠં નાનાવર્ણધ્વજાકુલમ્ । રક્તા પીતા ચ ધૂમ્રા ચ કૃષ્ણા નીલાથ પાણ્ડુરા ॥
(અવ્પરિસ્_21,6.3) વિચિત્રા હીન્દ્રનીલાભા પતાકાઃ ષોડશ સ્મૃતાઃ । [ઐન્દ્રાયુધધૂમ્રકૃષ્ણનીલપાણ્ડુરવર્ણકાઃ] ॥
(અવ્પરિસ્_21,6.4) [પીતરક્તસિતાઃ શ્યામા પતાકાઃ ષોડશ સ્મૃતાઃ ।] કલશાન્ ષોડશાન્ તત્ર ઉપરિષ્ટાન્ મહાધ્વજઃ ॥
(અવ્પરિસ્_21,6.5) વસ્ત્રેણાછાદિતાન્ કુર્યાત્ સહિરણ્યાન્ પૃથક્પૃથક્ । મણિમુક્તાફલૈઃ પુષ્પૈર્ હૃદ્યૈશ્ ચ મધુરૈઃ ફલૈઃ ॥
(અવ્પરિસ્_21,6.6) સમન્તાદ્ દિક્ષુ વિન્યસ્તૈઃ પ્રદીપૈશ્ ચાપ્ય્ અલંકૃતમ્ । ધૂપૈર્ બલ્યુપહારૈશ્ ચ જયઘોષૈશ્ ચ બન્દિનામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_21,6.7) શઙ્ખતૂર્યનિનાદૈસ્ તુ વીણાદુન્દુભિસસ્મિતૈઃ । પૂજ્યમાનો હિ નૃપતિઃ પ્રવિશેત્ સપુરોહિતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_21,6.8) તતઃ શાન્ત્યુદકં કૃત્વા ચાતનેનાનુયોજિતમ્ । સંપ્રોક્ષ્ય વિધિવન્ મન્ત્રૈર્ આનયેદ્ અરણી તતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_21,7.1) મથિતે ઽગ્નૌ વિધાનેન શાન્ત્યુદકેન સમન્ત્રકમ્ । હોમં કૃત્વા યથોક્તં તુ નિમિત્તાન્ય્ ઉપલક્ષયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_21,7.2) મેઘદુન્દુભિનિર્ઘોષૈઃ પ્રજ્વલન્ સર્વતસ્ તથા । અવ્યવછિન્નદીર્ઘાર્ચિઃ સુસ્નિગ્ધઃ સિદ્ધિકારકઃ ॥
(અવ્પરિસ્_21,7.3) કિંશુકાશોકપદ્માભો નીલોત્પલનિભસ્ તથા । વહ્નિઃ સિદ્ધિકરો જ્ઞેયઃ સપ્તરાત્રાન્ ન સંશયઃ ॥
(અવ્પરિસ્_21,7.4) હુતમાત્રે પ્રજ્વલતિ વિહસન્ન્ ઇવ દૃશ્યતે । તં વિદ્યાત્ સિદ્ધિદં વહ્નિં પદ્મવર્ણનિભં તથા ॥
(અવ્પરિસ્_21,7.5) અસ્નિગ્ધાર્ચિઃ સધૂમો યઃ કૃષ્ણવર્ણો ઽપ્રદક્ષિણઃ । યથોક્તવિપરીતસ્ તુ ન વહ્નિઃ સ્યાત્ પ્રયંકરઃ ॥
(અવ્પરિસ્_21,7.6) યસ્મિન્ પ્રસન્નતામ્ એતિ હૂયમાને હુતાશને । તત્ર નિત્યં મહાસિદ્ધિર્ અસમાપ્તે વિનિર્દિશેત્ ॥ અસમાપ્તે વિનિર્દિશેત્ ॥ ઇતિ સંભારલક્ષણં સમાપ્તમ્ ॥
(પરિશિષ્ટ_22. અરણિલક્ષણમ્)
(અવ્પરિસ્_22,1.1) ઓમ્ અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ અરણ્યોશ્ ચૈવ લક્ષણમ્ । રૂપમ્ અથા પ્રમાણં ચ ગુણદોષાન્ તથૈવ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_22,1.2) ચોદિતાન્ શબ્દશાસ્ત્રેણ આચાર્યેણ તુ ધીમતા । પુરા કલ્પે ચ યદ્ દૃષ્ટમ્ ઋષિભિશ્ ચૈવ લક્ષણમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_22,1.3) ગૃહ્યાગ્નિં પરિસંગૃહ્ય ધર્મપત્ન્યા સહૈવ તુ । વૈતાનિકાસ્ તતઃ કુર્યાદ્ આધાનાદ્યા યથોદિતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_22,1.4) તિથૌ શુભાયાં નક્ષત્રે દિશં ગત્વા ત્વ્ અનિન્દિતામ્ । અશ્વત્થાત્ તુ શમીગર્ભાદ્ ઉક્તમ્ આહરણં શ્રુતેઃ ॥
(અવ્પરિસ્_22,1.5) શમીવૃક્ષે તુ યો ઽશ્વત્થો નાન્યવૃક્ષેણ સંયુતઃ । મધ્યે મૂલં ન બાહ્યે તુ સ ગર્ભઃ પરિકીર્તિતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_22,2.1) અભાવે તુ શમીગર્ભે અશ્વત્થાદ્ એવ વાહરેત્ । પ્રાપ્તે ચૈવ શમીગર્ભે સમારોપ્ય વિસર્જયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_22,2.2) ચતુર્વિંશાઙ્ગુલા દીર્ઘા વિસ્તરેણ ષડઙ્ગુલા । ચતુરઙ્ગુલોચ્છ્રયા ચ અરણિશ્ ચોત્તરારણિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_22,2.3) આ સ્કન્ધાદ્ ઉરસો વાપિ ઇતિ સ્તૌદાયનૈઃ સ્મૃતા । બાહુમાત્રા દેવદર્શૈર્ જાજલૈર્ ઊરુમાત્રિકા ॥
(અવ્પરિસ્_22,2.4) ચારણવૈદ્યૈર્ જઙ્ઘે ચ મૌદેનાષ્ટાઙ્ગુલાનિ ચ । જલદાયનૈર્ વિતસ્તિર્ વા ષોડશેતિ તુ ભાર્ગવઃ ॥

(અવ્પરિસ્_22,2.5) શિરઃપ્રમાણે નાભૌ તુ ચતુર્વિંશતિકૈવ હિ । શૌનકાદિભિર્ આચાર્યૈર્ એતન્ માનં પ્રકીર્તિતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_22,3.1) તસ્યાસ્ તુ પિણ્ડઃ ષડ્ભાગે ચતુર્ભાગે તુ વિસ્તરે । ચતુરશ્રા ચ શ્લક્ષ્ણા ચ છિદ્રગ્રન્થિવિવર્જિતા ॥
(અવ્પરિસ્_22,3.2) ક્લિન્ના ભિન્નાગ્નિસંસ્પૃષ્ટા સ્ફુટિતા વિદ્યુતા હતા । અન્યૈશ્ ચ દોષૈઃ સંયુક્તા વર્જનીયા પ્રયત્નતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_22,3.3) શિરોગ્રન્થિર્ હરેચ્ ચક્ષુશ્ છિદ્રા પત્નીવિનાશિની । ક્લિન્ના વિનાશયેત્ પુત્રાન્ સ્ફુટિતા શોકમ્ આવહેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_22,3.4) ઊર્ધ્વશુષ્કે ન કર્તવ્યા કૃષ્ણે રૂક્ષે તથૈવ ચ । ઉભે અપ્ય્ એકવૃક્ષે ચ અરણિશ્ ચોત્તરારણિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_22,3.5) તત્પ્રમાણા તદર્ધા વા ભૂયસી વા યથેચ્છયા । અનેનૈવ તુ મન્થવ્યો ન કુર્યાદ્ યોનિસંકરમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_22,4.1) યોનિસંકરસંકીર્ણે મહાન્ દોષઃ પ્રપદ્યતે । સ યજ્ઞસ્ તામસો નામ ફલં તત્ર ન વિદ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_22,4.2) પિણ્ડે ત્વ્ અયનવિષુવૌ પૃથુત્વે ઋતવઃ સ્થિતાઃ । અર્ધમાસાશ્ ચ દીર્ઘત્વે કાલશ્ ચાત્ર પ્રતિષ્ઠિતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_22,4.3) યજમાનો ઽરણિર્ ઇતિ વદન્ત્ય્ એકે વિપશ્ચિતઃ । તત્પ્રધાનાઃ ક્રિયાઃ સર્વા યજ્ઞશ્ ચાપિ તથૈવ હિ ॥
(અવ્પરિસ્_22,4.4) પ્રથમે મૂલષડ્ભાગે પાદૌ જઙ્ઘેતિ કીર્ત્યતે । દ્વિતીયે જાનુની ઊરૂ તૃતીયે શ્રોણિર્ ઉચ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_22,4.5) ચતુર્થે જઠરં સાઙ્ગં ગ્રીવા ચૈવ તુ પઞ્ચમે । ષષ્થે શિરઃ સમાખ્યાતમ્ અઙ્ગાન્ય્ એતાનિ નિર્દિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_22,5.1) મથિતે પાદજઙ્ઘે ચ પિશાચઃ સંપ્રજાયતે । જાનુનોશ્ ચ તથા ચોર્વો રાક્ષસ્ત્વં પ્રયાતિ હિ ॥
(અવ્પરિસ્_22,5.2) શ્રોણ્યાં ચ સર્વકામા[ઃ] સ્યુર્ જઠરે ક્ષુત્ તથા સ્મૃતા । ઉરસ્ય્ અમિત્રા ગ્રીવાયાં મૃત્યુઃ શિરસિ વેદના ॥
(અવ્પરિસ્_22,5.3) શ્રોણ્યામ્ એવાત ઐચ્છન્તિ નિર્દોષા કીર્તિતા યતઃ । તથા વિત્તપશૂન્ પુત્રાન્ સ્વર્ગમ્ આયુઃ પ્રિયં સુખમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_22,5.4) પ્રથમં મન્થનં શ્રોણ્યામ્ આધાને ચ વિશેષતઃ । ઇતરાણિ યથેષ્તં હિ ગ્રીવાં સર્વત્ર વર્જયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_22,5.5) ત્રીણ્ય્ અઙ્ગુલાનિ ત્યક્ત્વાદૌ તથા ચત્વારિ ચાન્તતઃ । મધ્યે દેવાઃ સ્થિતાસ્ તસ્માદ્ વહ્નિં તત્રૈવ મન્થયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_22,6.1) અનુલોમા ભવેદ્ યોનિઃ પાર્શ્વભેદો ન વિદ્યતે । આનુલોમ્યેન મથિતઃ સર્વાન્ કામાન્ પ્રયચ્છતિ ॥
(અવ્પરિસ્_22,6.2) મૂલાદ્ અઙ્ગુલમ્ ઉત્સૃજ્ય ત્રીણિત્રીણિ ચ પાર્શ્વયોઃ । દેવયોનિસ્ તુ વિજ્ઞેયા તત્ર મથ્યો હુતાશનઃ ॥
(અવ્પરિસ્_22,6.3) [મૂલાત્ ત્યક્ત્વાઙ્ગુલાન્ય્ અષ્ટૌ અગ્રાત્ તુ દ્વાદશૈવ હિ । અન્તરે દેવયોનિઃ સ્યાત્ તત્ર મથ્યો હુતાશનઃ] ॥
(અવ્પરિસ્_22,6.4) વેદા યજ્ઞાય સંભૂતા યજ્ઞા અગ્નૌ પ્રતિષ્ઠિતાઃ । અરણ્યોર્ જાયતે ચાગ્નિસ્ તયોસ્ તસ્માત્ પ્રધાનતા ॥
(અવ્પરિસ્_22,6.5) અરણ્યર્ધેન ચૈવ સ્યુઃ ખાદિરૌ ચાત્રપીડકૌ । નેત્રં તુ ષડ્ગુણં ચાત્રાદ્ ઉત્તરો ઽષ્ટાઙ્ગુલઃ સ્મૃતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_22,7.1) અષ્ટાઙ્ગુલઃ પ્રમન્થઃ સ્યાચ્ ચાત્રં સ્યાદ્ દ્વાદશાઙ્ગુલમ્ । ઓવીલી દ્વાદશાઙ્ગુલા એષ યજ્ઞવિધિઃ સ્મૃતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_22,7.2) વ્યામમન્ત્રં વદન્ત્ય્ એકે અન્યે હસ્તત્રયં વિદુઃ । ત્રિવૃતં મુષ્ટિસંયુક્તં યજ્ઞવૃક્ષજવલ્કલૈઃ ॥
(અવ્પરિસ્_22,7.3) ચાત્રે ચ ભાસ્કરાઃ પ્રોક્તા ઉત્તરે વસવસ્ તથા । નેત્રે દેવગણાઃ સર્વે વિષ્ણુશ્ ચૈવ તુ પીડકે ॥
(અવ્પરિસ્_22,7.4) અરણિર્ યા દ્વિતીયા તુ ઉત્તરા સા પ્રકીર્તિતા । તત્રૈકદેશં સંગૃહ્ય ઉત્તરઃ સ ચ કીર્તિતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_22,7.5) પ્રાઙ્મુખોદઙ્મુખો વાપિ ભ્રામકઃ પશ્ચિમામુખઃ । પાણિભ્યાં પીડનં શુભ્રમ્ ઉત્તરાગ્રં પ્રગૃહ્ય તુ ॥
(અવ્પરિસ્_22,8.1) મૂલે મૂલં તુ સંયોજ્ય ચાત્રસ્યૈવોત્તરસ્ય ચ । અરણ્યુપરિ સંસ્થાપ્ય પીડકેન તુ પીડયેદ્ ॥
(અવ્પરિસ્_22,8.2) નેત્રેણ ભ્રામયેચ્ ચાત્રં યાવદ્ વહ્નિઃ પ્રજાયતે । સર્વૈર્ હિ દેવૈઃ સંપન્નસ્ તેન સર્વસુખઃ સ્મૃતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_22,8.3) બ્રહ્માદ્યૈર્ દૈવતૈશ્ ચૈવ વિદ્વદ્ભિશ્ ચ તપોધનૈઃ । એષ યન્ત્રપ્રયોગસ્ તુ દૃષ્ટો યજ્ઞાર્થહેતુભિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_22,8.4) યજમાનેન મન્થવ્યઃ સ્વશાખાશ્રોત્રિયેણ વા । તન્મન્ત્રેન દ્વિજાગ્ર્યૈર્ વા સ્મૃતમ્ એતદ્ ધિ મન્થનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_22.9.1) (અથ) યદ્ય્ અરણી જીર્ણે સ્યાતાં જન્તુભિર્ મન્થનેન વા ॥ સમાનીતે નવે અરણી આહૃત્ય શ્વે ભૂતે દર્શેનાષ્ટ્વા તસ્મિન્ પૂર્વે શકલીકૃત્ય ગાર્હપત્યે પ્રક્ષિપ્યોપર્ય્ અગ્નૌ ધારયન્ જપતિ ॥
(અવ્પરિસ્_22,9.2) ઉદ્ બુધ્યસ્વાગ્ને પ્ર વિશસ્ય યોન્યાં દેવયજ્યાયૈ વોઢવે જાતવેદઃ । અરણ્યોર્ અરણી સં ચરસ્વ જીર્ણાં ત્વચમ્ અજીર્ણયા નિર્ ણુદસ્વેત્ય્
(અવ્પરિસ્_22,9.3) આજ્યં સંસ્કૃત્યાહવનીયે મનસ્વતીં જુહોતિ ॥ [પુત્રાર્થી શ્રાવયેત્] ॥
(અવ્પરિસ્_22,9.4) મનો જ્યોતિર્ જુષતામ્ આજ્યસ્ય વિછિન્નં યજ્ઞં સમ્ ઇમં દધાતુ । યા ઇષ્ટા ઉષસો યા અનિષ્ટાસ્ તાઃ સં ચિનોમિ હવિષા ઘૃતેન સ્વાહેતિ અગ્નયે ઽગ્નિમતે ઽષ્ટાકપાલં પુરોડાશં નિર્વપતિ ॥ શરાવ્ ઓદનં સદક્ષિણં દદાતિ ॥ સા પ્રકૃતેષ્તિઃ સંગૃહ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_22,10.1) પ્રસઙ્ગેનૈવ કથિતમ્ અગ્નિમન્થનમ્ અત્ર વૈ । અરણ્યોશ્ ચાઙ્ગસંભૂતં નેત્રં ચાત્રં ચ પીડકઃ ॥
(અવ્પરિસ્_22,10.2) ય ઇદં ધારયિષ્યતિ અરણ્યોર્ ઇહ લક્ષણમ્ । ન તસ્ય દુર્લભં કિં ચિદ્ લોકે પરત્ર ચ ॥
(અવ્પરિસ્_22,10.3) પુત્રાર્થી શ્રાવયેન્ નિત્યમ્ અચિરાલ્ લભતે સુતમ્ । શ્રુતશીલં વૃત્તવન્તં દીર્ઘાયુર્ વિપુલાં પ્રજામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_22,10.4) એતદ્ એવં સમાખ્યાતં પિપ્પલાદેન ધીમતા । દ્વિજાનાં બાલવૃદ્ધાનાં પુરશ્ચરણમ્ ઉત્તમમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_22,10.5) અધીત્યૈતચ્ ચ દેહાન્તે પરં બ્રહ્માધિગચ્છતિ । ન તસ્ય મૃત્યુર્ ન જરા નિદ્રા વ્યાધિર્ ન ચૈવ હિ । ક્ષુત્પિપાસાભયં નાસ્તિ બ્રહ્મભૂતઃ સ તિષ્ઠતિ ॥
(પરિશિષ્ટ_23. યજ્ઞપાત્રલક્ષણમ્)

(અવ્પરિસ્_23,1.1) ઓમ્ અથાતો યજ્ઞપાત્રાણાં લક્ષણં યોનિર્ એવ ચ । રૂપં તથા પ્રમાણં ચ ક્રમેનૈવ પ્રકથ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_23,1.2) ચમસગ્રહપાત્રાણિ હોમપાત્રાણિ યાનિ ચ । યજ્ઞવૃક્ષાસ્ તથા શાખા બ્રહ્મવેદે પ્રદર્શિતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_23,1.3) પિતૃપિણ્ડેષુ દર્વ્યાદ્યમ્ અગ્નિષ્વાત્તં ચ યાજ્ઞિકમ્ । સાયંહોમેષુ નિત્યાનિ તથા નૈમિત્તિકાનિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_23,1.4) બિલ્વાકૃતિશ્ ચરુઃ પ્રોક્તસ્ તામ્રો વા મૃન્મયો ઽપિ વા । ગ્રીવાયાં મુખવિસ્તીર્ણશ્ ચરુસ્થાલીતિ કીર્ત્તિતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_23,1.5) કુશસ્યામ્રસ્ય વા પર્ણૈર્ વેણોર્ વા બલ્બજસ્ય વા । ચતુષ્કોણાર્ધવીતં ચ લોકે શૂર્પં તદ્ ઉચ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_23,2.1) અસિઃ ખડ્ગં ચ નિસ્ત્રિંશઃ પર્યાયાઃ પરિકીર્ત્તિતાઃ । તદાકૃટ્ય્ એવ યદ્ રૂપં યજ્ઞે સ્ફ્યં ચ વદન્તિ તમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_23,2.2) ઇધ્મોચ્છ્રયમ્ અર્ધખાતં ખાતેનૈવ તુ વિસ્તરઃ । મધ્યે હીનં તથોર્ધ્વાગ્રં વારણં તદ્ ઉલૂખલમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_23,2.3) સ્થૂલત્વાન્ મુષ્ટિમાત્રં ચ સ્કન્ધમાત્રં પ્રમાણતઃ । વારણં મુસલં ચૈવ અધસ્તાલ્ લોહવેષ્ટિતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_23,2.4) સ્રુવસ્ તુ મૂલદણ્ડશ્ ચ બિલં ચાઙ્ગુષ્ઠપર્વણઃ । સમવેતે પૃથગ્ભૂતે બિલાર્ધે દણ્ડવૃત્તતા ॥
(અવ્પરિસ્_23,2.5) વૈકઙ્કતી ધ્રુવા પ્રોક્તા સર્વયજ્ઞેષુ યા સ્મૃતા । તથાગ્નિહોત્રહવણી સ્રુવશ્ ચાપિ તથા સ્મૃતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_23,3.1) મૂલદણ્ડા ત્વગ્બિલા ચ પુષ્કરં ચતુરઙ્ગુલમ્ । પુષ્કરાદ્ દ્વિગુણં ચાગ્રં ગજોષ્ઠં પરિપઠ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_23,3.2) [નેત્રાદિકરણૈર્ હીનં નાસિકાભ્યાં દ્વિજૈસ્ તથા । દ્વ્યઙ્ગુલઃ ખાતા ચ બિલાદ્ અઙ્ગુલં ચૈવ પિણ્ડિકા । વૃત્તા વા ચતુરશ્રા વા સાધસ્તાચ્ છોભના સ્મૃતા] ॥
(અવ્પરિસ્_23,3.3) અર્ધાઙ્ગુલં પૃથુત્વેન બિલબાહ્યં સમન્તતઃ । બિલં વૃત્તં સ્રુચો મધ્યે દણ્ડસ્થૌલ્યં બિલાર્ધતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_23,3.4) ચતુર્વિંશત્યઙ્ગુલં દણ્ડં વદન્ત્ય્ એકે મનીષિણઃ । સપ્તત્રિંશદ્ અઙ્ગુલાનિ સા સ્રુક્ ચૈવ પ્રકીર્તિતા ॥
(અવ્પરિસ્_23,3.5) ભિન્ના વિશીર્ણા વક્રા ચ ક્લિન્ના ચ સ્ફુટિતા તથા । સુષિરા ગ્રન્થિભિર્ યુક્તા ચક્ષુરાદિવિનાશિની ॥
(અવ્પરિસ્_23,4.1) દગ્ધશેષે ઽર્ધશુષ્કે ચ વિદ્યુતા ચૈવ પાતિતે । ઉન્મૂલ્યે પતિતે ભગ્ને મનસાપિ ન ચિન્તયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_23,4.2) શુભનક્ષત્રાતિથિષુ શુભાં ગત્વા દિશં બુધઃ । સ્રુવાર્થં પાતયેદ્ વૃક્ષં પ્રાતઃ પ્રાગ્રં ચ સૌમ્યવાક્ ॥
(અવ્પરિસ્_23,4.3) મૃગો હરિણરુરુશ્ ચ કૃષ્ણપૃષ્ઠશિરસ્ તથા । યત્ તસ્ય ચર્મ ત્વક્ ચૈવ તત્ કૃષ્ણાજિનમ્ ઉચ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_23,4.4) વામમુષ્ટિગૃહીતાસ્ તુ પ્રછિદ્યન્તે સકૃત્ કુશાઃ । પરશુનાસિના વા તત્ સકૃદાછિન્નમ્ ઉચ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_23,4.5) અઙ્ગુષ્ઠપર્વાગ્રમુખં દર્વ્યાકૃતિ તુ મેક્ષણમ્. વૈકઙ્કતે પાલાશે વા પ્રાદેશસ્ તુ પ્રમાણતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_23,5.1) અલાબુ વૈણવં વાપિ દાર્વ્યં વૈણવમ્ એવ વા । અક્ષાવ્ અમણ્ડલૌ પ્રોક્તૌ યથા દૃષ્ટં પુર ર્ષિભિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_23,5.2) ચક્રાભ્યાં કાષ્ઠસંઘાતૈઃ શિલ્પિભિશ્ ચૈવ યત્ કૃતમ્ । લોકે પ્રસિદ્ધં શકટમ્ અગ્નિષ્ઠં યાજ્ઞિકે વિધૌ ॥
(અવ્પરિસ્_23,5.3) આજ્યં ઘૃતં વિજાનીયાન્ નવનીતં સુસંસ્કૃતમ્ । સૌવીરાદ્ય્ અઞ્જનં ચૈવ અથ વા દૈવિકં તથા ॥
(અવ્પરિસ્_23,5.4) અભ્યઞ્જનં ચ તત્ પ્રક્તં તિલતૈલં ચ યદ્ વિદુઃ । આસનં કશિપુ પ્રોક્તં કાયસ્થં ચોપબર્હણમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_23,5.5) યવોદરૈર્ અષ્ટભિસ્ તુ અઙ્ગુલં પરિપઠ્યતે । ચરુત્વિંશત્યઙ્ગુલં તુ યાજ્ઞિકૈર્ હસ્ત આકૃતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_23,6.1) હસ્તમાત્રં સ્રુવઃ ખડ્ગં સકૃદાછિન્નમ્ એવ ચ । બાહુમાત્રા જુહૂઃ પ્રોક્તા ધ્રુવા બર્હિસ્ તથૈવ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_23,6.2) તામ્રશ્ ચૈવ સ્રુવઃ પ્રોક્તઃ ખડ્ગં ખાદિરમ્ એવ ચ । પાલાશી ચ જુહૂઃ કાર્યા ઇધ્માશ્ ચૈવ વિશેષતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_23,6.3) ગ્રહાઃ પાત્રાણિ ચમસા દણ્ડયૂપાસનાનિ ચ । વૃક્ષેષુ યાજ્ઞિકેષુ સ્યુર્ યથાલાભેષુ નાન્યતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_23,6.4) સમિધઃ પ્રાદેશમાત્ર્યો નિત્યહોમે પ્રકીર્તિતાઃ । સમિલ્લક્ષણદૃષ્ટાનિ પ્રમાણાનિ યથાક્રમમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_23,6.5) શમ્ય્ અશ્વત્થ[ઃ] પલાશશ્ ચ ખાદિરો ઽથ વિકઙ્કતઃ । કાશ્મર્યોદુમ્બરો બિલ્વો યજ્ઞવૃક્ષાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_23,7.1) એષામ્ અલાભે વૃક્ષાણામ્ અન્યે ગ્રાહ્યાસ્ તુ યાજ્ઞિકૈઃ । યજ્ઞાઙ્ગકાર્યે દ્રષ્ટવ્યાઃ સમિદર્થં વિશેષતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_23,7.2) યવવ્રીહિમહાવ્રીહિપ્રયઙ્ગૂણાં હિ તણ્ડુલાઃ । શ્યામાકતણ્ડુલતિલા આસાદ્યાઃ શ્રુતિચોદિતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_23,7.3) સાયંહોમેષુ યદ્ દ્રવ્યં પ્રાતર્હોમેષુ તદ્ ભવેત્ । ભિન્નદ્રવ્યહુતં યત્ તુ ન હુતં તસ્ય તદ્ ભવેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_23,7.4) ઉદિતે ઽનુદિતે ચૈવ સમયાધ્યુષિતે તથા । ક્ષુધાકાલે તથાપ્ય્ કેકે પક્ષહોમં તુ કારયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_23,7.5) યાયાવરાણાં મુનિભિઃ પક્ષહોમસ્ તુ તૈઃ સ્મૃતઃ । યથા કથં ચિદ્ વચનં શ્રુત્યુક્તં દ્વિજ આચારેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_23,8.1) આતુરઃ પથિકશ્ ચૈવ રાજોપદ્રવપીડિતઃ । પક્ષહોમં તદા કુર્યાન્ નિસ્તીર્ય સતતં ચરેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_23,8.2) ચતુર્દશગૃહીતં તુ સકૃદ્ ઉન્નયતે હવિઃ । એકા સમિત્ સકૃદ્ ધોમઃ સો ઽર્ધમાસાય કલ્પતે ॥
(અવ્પરિસ્_23,8.3) ચતુર્દશગુણં કૃત્વા સ્રુચા પાત્રેણ પૂર્વવત્ । એવં ગાર્હપત્યે ચ દક્ષિણાગ્નૌ ચ જુહ્વતિ ॥
(અવ્પરિસ્_23,8.4) પૂર્વા હુત્વાહુતીઃ સાયં વ્યુષ્ટાયામ્ અપરે ઽહ્નિ । એતેનૈવ વિધાનેન જુહ્વતિ પ્રાતરાહુતીઃ ॥
(અવ્પરિસ્_23,8.5) ઋષિભિશ્ ચ પુરા દૃષ્ટમ્ આપત્કાલેષુ સર્વતઃ । અરણ્યોશ્ ચ સમારોપ્ય શ્રુતિદૃષ્ટેન કર્મણા ॥

(અવ્પરિસ્_23,9.1) હોમાર્થેષ્વ્ એતદ્ દ્રષ્ટવ્યમ્ આહિતાગ્નિગૃહેષ્વ્ અપિ । તત્પ્રયોજનમાત્રં તુ ન દોષઃ સૂતકેષુ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_23,9.2) સદ્યઃશૌચાદિકં પ્રોક્તં સૂતકં ચ દ્વિજાતિભિઃ । સ્વયંહોમીતિ વચનાન્ ન દોષઃ શ્રુતિચોદનાત્ ॥
(અવ્પરિસ્_23,9.3) વ્રતિનાં સત્ત્રિણાં ચૈવ મહારાજાહિતાગ્નયઃ । એષાં દોષો ન વિદ્યેત સાયમ્પ્રાતઃ ક્રિયે સ્થિતે ॥
(અવ્પરિસ્_23,9.4) પાલાશ્યઃ સમિધો ઽદોષા નિત્યં હોમે પ્રકીર્તિતાઃ । અથ વા કૌશિકોક્તાનાં યજ્ઞિયાનાં મહીરુહામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_23,9.5) અઙ્ગુલત્રયમ્ આવર્ત્ય ઉચ્છ્રયે ઽપ્ય્ અઙ્ગુલત્રયમ્ । પુરોડાશપ્રમાણં તુ સર્વત્ર કથિતં નૃણામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_23,10.1) ષોડશાઙ્ગુલમ્ આવર્ત્ય ત્રિભાગં ચોત્તરમ્ ઋજુ । દક્ષિણસ્યાં દિશિ સ્થાનં દક્ષિણાગ્નેઃ પ્રકીર્તિતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_23,10.2) અષ્ટાવિંશત્ય્ અઙ્ગુલાનિ ગાર્હપત્યં પ્રકીર્તિતમ્ । આહવનીયમ્ [ચતુર્]વિંશતિશ્ ચતુરશ્રં તુ કારયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_23,10.3) અઙ્ગુલાનિ તુ ષટ્ત્રિંશદ્ ધ્ન્વાકૃત્યા તુ કારયેત્ । દક્ષિણાગ્નેસ્ તુ વૈ કુણ્ડં વિદ્વદ્ભિજ્ પરિકથ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_23,10.4) ઈશાન્યાં દિશિ સભ્યસ્ય ગાર્હપત્યવિધાનતઃ । સભ્યં નેચ્છન્તિ શાલાગ્નૌ માહકિઃ કૌશિકસ્ તથા ॥
(અવ્પરિસ્_23,10.5) મૌદાયનાસ્ તથેચ્છન્તિ શૌનકેયાસ્ તથૈવ ચ । મન્તાદ્ એવ તથા પ્રોક્તં દ્રવ્યં યત્ર ન દૃશ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_23,10.6) આજ્યં તત્ર વિજાનીઇયાદ્ ધોમસ્ તત્ર સ્રુવેણ ચ । અભ્યુક્ષણં હવિઃકર્મ કર્તવ્યં વજ્રપાણિના ॥
(અવ્પરિસ્_23,10.7) કુશહસ્તેન કર્તવ્યા જપહોમપિતૃક્રિયાઃ । યજ્ઞે ચૈવ અઙ્ગભૂતાશ્ ચ પાત્રમન્ત્રહવિર્દ્વિજાઃ । ચરુત્ભિશ્ ચ ક્રિયાઃ સર્વાશ્ ચાતુર્હોત્રં તદ્ ઉચ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_23,11.1) યાજ્ઞિકાસ્ તુ વદન્ત્ય્ અન્યે ચતુર્ભિર્ યચ્ ચ હૂયતે । બ્રહ્મણાધ્વર્યુહોતૃભ્યાં ત્રિભિર્ અગ્નિચતુર્થકૈઃ ॥
(અવ્પરિસ્_23,11.2) દુર્ભિક્ષે ચાકુલે ભઙ્ગે ઋત્વિજાં ચાપ્ય્ અસંભવે । એકશ્ ચાતુર્હોત્રં કુર્યાદ્ આપસ્તમ્બે પ્રપઠ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_23,11.3) ઋત્વિજાં ચ7અપ્ય્ અસામ્નિધ્યે અધ્વર્યુસ્ તત્ પઠેત્ સ્વયમ્ । અસ્થાનપઠિતે કુર્યુર્ ઋત્વિગ્ ઇત્યાદિ ચોદિતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_23,11.4) ખાતે લૂને તુ યચ્ ચોક્તં સંસ્કારશ્રુતિહેતુભિઃ । દ્રવ્યાણાં યજ્ઞક્લ્પ્ત્યર્થં કુર્યાત્ પૂર્વેણ સંગ્રહમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_23,11.5) પાત્રાસાદં દ્વિતીયં ચ પ્રોક્ષણેન વિવર્જિતમ્ । ઉભયોશ્ ચૈવ કુર્વીત પાકયજ્ઞેષ્ટિકર્મવત્ ॥
(અવ્પરિસ્_23,12.1) કૃષ્ણાજિનં તિલા દર્ભા મન્ત્રા આજ્યં દ્વિજોત્તમાઃ । દોષો ન વિદ્યતે હ્ય્ એષાં યથાર્થં સંનિયોજયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_23,12.2) આજ્યં ધૂમહવિર્ જ્વાલા પરિપાકઃ સ્ફુલિઙ્ગકૈઃ । દાવાગ્નિકાષ્ઠસંસ્પર્શે અગ્નેર્ દોષો ન વિદ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_23,12.3) જપાધ્યાયતપોદાનૈઃ સોપવાસૈઃ સહોમકૈઃ । શ્રાદ્ધાદિપિતૃકાર્યૈસ્ ચ ન દોષઃ પરિવેદને ॥
(અવ્પરિસ્_23,12.4) પિતૃભ્રાતૃસપત્નૈશ્ ચ પતિતોન્મત્તષણ્ઢકૈઃ । જાત્યન્ધમૂકબધિરૈર્ ન દોષઃ પરિવેદને ॥
(અવ્પરિસ્_23,12.5) અત્યન્તકામિના ચૈવ પત્નીહીનેન ચૈવ હિ । એષામ્ અનુજ્ઞામ્ આદાય કુર્યાદ્ વૈતાનિકી[ઃ] ક્રિયાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_23,13.1) રૌદ્રરાક્ષસપૈશાચાન્ આસુરાંશ્ ચાભિચારિકાન્ । મન્તાંશ્ ચ પિતૃકર્મૈવં કૃત્વાલભ્યોદકં સ્પૃશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_23,13.2) સ્રુક્ સ્રુવશ્ ચ ધ્રુવા ખડ્ગં મુસલોલૂખલં ચરુઃ । ઉદકેનૈવ સોષ્ણેન સંપ્રક્ષાલ્ય વિશુધ્યતિ ॥
(અવ્પરિસ્_23,13.3) પાત્રં ગ્રહાશ્ ચ ચમસા હવિઃ શૂર્પં કુશાસનમ્ । સોમસ્પૃષ્ટં ચ યદ્ ભાણ્ડં વારિશૌચેન શુધ્યતિ ॥
(અવ્પરિસ્_23,13.4) વેદોક્તં સર્વમન્તોક્તં શૌનકેન મહાત્મના । અવશ્યં તદ્ દ્વિજૈઃ કાર્યં શ્રેયસ્કામૈસ્ તુ નિત્યશઃ ॥
(અવ્પરિસ્_23,13.5) પાત્રાનાં તુ પ્રસાઙ્ગેન યદ્ અન્યત્ પરિકીર્તિતમ્ । સાયં પ્રાતસ્ તુ હોમાઙ્ગં પુરા દૃષ્ટં મહર્ષિભિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_23,14.1) ગુરુણા ભાષિતેનૈવ યાજ્ઞિકાનુમતેન ચ । સદાપદિષ્ટદ્રવ્યાણાં લક્ષણં પરિકીર્તિતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_23,14.2) નિત્યં યે ઽનુસ્મરિષ્યન્તિ યજ્ઞપાત્રેષુ લક્ષણમ્ । રાજસૂયાશ્વમેધાભ્યાં ફલં પ્રાપ્સ્યન્તિ તે ધ્રુવમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_23,14.3) પિપ્પલાદેન મહતા સમાખ્યાતમ્ ઇદં શુભમ્ । બ્રાહ્મણાનાં હિતાર્થાય પુત્રશિષ્યહિતાય ચ ॥
(અવ્પરિસ્_23,14.4) નિષ્કામો વા સકામો વા વેદોક્તં યઃ સમાચરેત્ । નિષ્કામસ્ય તુ મુક્તિઃ સ્યાત્ સકામઃ ફલમ્ અશ્નુતે ॥
(અવ્પરિસ્_23,14.5) નિષ્કામેણ તુ યત્ કિં ચિત્ કર્તવ્યમ્ ઇતિ વૈદિકમ્ । તત્ સર્વં મુક્તિદં જ્ઞેયં પરાપરપરં સુખમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_23,14.6) ન શોકસ્ તસ્ય નો વ્યાધિર્ ન મૃત્યુર્ ન જરા તથા । ન ક્ષુધા ન પિપાસા ચ અમૃતાત્મા સ તિષ્ઠતિ ॥
(પરિશિષ્ટ_24. વેદિલક્ષણમ્ [+ અગ્નિવર્ણલક્ષણમ્])
(અવ્પરિસ્_24,1.1) ઓમ્ અથ ર્ષિપુત્રિકાયાં તુ સ્ફુતં સર્વેષુ કર્મસુ । લક્ષણં હ્ય્ અગ્નિવર્ણાનાં પ્રવક્ષ્યામિ યથાક્રમમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_24,1.2) વાસ્તુકર્મણ્ય્ અથોત્પાતે પતેર્ નીરાજને વિધૌ । સર્વનક્ષત્રહોમેષુ ગ્રહાતિથ્યવિધૌ તથા ॥
(અવ્પરિસ્_24,1.3) યાત્રોદ્યાને વિવાહેષુ ચૂડોપનયનેષુ ચ । સર્વેષુ ચાગ્નિહોમેષુ વહ્નિવર્ણાન્ નિબોધત ॥
(અવ્પરિસ્_24,1.4) માનેનાધ્યર્ધશીર્સણ્યા ત્રિમધ્યા ષણ્મુખા સ્મૃતા । ચતુરશ્રા ચકર્તવ્યા વેદિઃ શાન્તીષ્ટિકર્મસુ ॥
(અવ્પરિસ્_24,1.5) એષા વૈ વિપરીતા ચ કાર્યા ઘોરેષુ કર્મસુ । કર્મણામ્ અનુરૂપાં તુ વેદિં વક્ષ્યામ્ય્ અતઃ પરમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_24,1.6) યથાવર્તનગોચર્મચક્રતલ્પેષુ સંમિતા । સંમૃજ્ય પ્રોક્ષ્ય સંસ્તીર્ય વિધિવચ્ ચોપશોભયેત્ ॥

(અવ્પરિસ્_24,1.7) શ્લક્ષ્ણાઃ સમાહિતાઃ સર્વાઃ પ્રાગુદક્પ્રવણાઃ શુભાઃ । સંમૃજ્ય પ્રોક્ષ્ય સંસ્તીર્ય વિધિવચ્ ચોપશોભયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_24,1.8) દક્ષિણેન તુ યા વક્રા યાજ્ઞિકં સા વિનાશયેત્ । યા ચ વક્રોત્તરેણ સ્યાદ્ યજમાનં વિનાશયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_24,1.9) પુરસ્તાત્ પૃષ્ઠતો વાપિ મધ્યતો વિષમા ચ યા । પુરમ્ અન્તઃપુરં ચાપિ નાયકં ચ હિનસ્તિ સા ॥
(અવ્પરિસ્_24,1.10) એષા સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તા વેદિઃ સામાન્યલક્ષણા । વિશેષતસ્ તુ તેષ્વ્ એવ કર્મસ્વ્ એવાભિધાસ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_24,2.1) પ્રાચીં સંશોધયેદ્ ભૂમિં યજ્ઞવાસ્તુ યથોદિતમ્ । સમિત્કુશાગ્નિવર્ણાનાં લક્ષણજ્ઞો ભવેદ્ ગુરુઃ ॥
(અવ્પરિસ્_24,2.2) તતસ્ તુ યત્નવાન્ સમ્યગ્ અગ્નાવ્ ઉપસમાહિતે । અગ્નિવર્ણાન્ પરીક્ષેત યથોવાચોશનાઃ કવિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_24,2.3) શબ્દં વર્ણં ચ ગન્ધં ચ રૂપં સ્નેહં પ્રભાં ગતિમ્ । સ્પર્શં ચાપિ પરીક્ષેત અગ્નાવ્ ઇતિ વિનિશ્ચયઃ ॥
(અવ્પરિસ્_24,2.4) સ્વાહાકારાવસાને તુ સ્વયમ્ ઉત્થાય પાવકઃ । હવિર્ યાત્રાભિલષતિ તદ્ વિદ્યાદ્ અર્થસિદ્ધયે ॥
(અવ્પરિસ્_24,2.5) વૃષવારણમેઘૌઘનેમિદુન્દુભિનિઃસ્વનઃ । મૃણાલપદ્મદૂર્વાભકુમુદોત્પલગન્ધમુક્ ॥
(અવ્પરિસ્_24,3.1) તથા મહાત્મા સ્તનયન્ વાહકુમ્ભનિભદ્યુતિઃ । સંહિતજ્વાલનિકરઃ પાવકઃ પાપનાશનઃ ॥
(અવ્પરિસ્_24,3.2) કુરણ્ટાકૃતિગોક્ષીરહેમારુણતડિત્પ્રભઃ । પ્રોત્ફુલ્લોત્પલકુન્દેન્દુકુમુદાભોત્પલદ્યુતિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_24,3.3) હુતો ઽપિ સંજ્વલત્ય્ એવ સ્નિગ્ધો વિપ્રસ્ય દક્ષિણઃ । લેલિહાનઃ પ્રમુદિતઃ કૃષ્ણવર્ણો ઽર્થસિધયે ॥
(અવ્પરિસ્_24,3.4) વિશાલમૂલો હ્ય્ અમલો નીલઃ પૃથુલમધ્યમઃ । પ્રદીપ્તાગ્રો ઽમલતતો જ્વાલામાલાકુલો ઽનલઃ ॥
(અવ્પરિસ્_24,3.5) પ્રદક્ષિણઃ પ્રસન્નાર્ચિર્ અર્ચિષ્માન્ અર્ચિતદ્યુતિઃ । અર્ચનીયશ્ ચ નૃપતેર્ અર્ચિતો હવ્યવાહનઃ ॥
(અવ્પરિસ્_24,4.1) પરિસ્તરણયોગાચ્ ચ યજ્ઞકાણ્ડપરિચ્છદમ્ । શાન્તિવેશ્માર્ધ્વદીપ્તાર્ચિર્ ઋત્વિજશ્ ચાનુલિમ્પતિ ॥
(અવ્પરિસ્_24,4.2) પ્રહસન્ન્ ઇવ શબ્દેન દ્યોતયન્ન્ ઇવ તેજસા । કૃતપુણ્યસ્ય નૃપતેર્ હૂયમાનો હુતાશનઃ ॥
(અવ્પરિસ્_24,4.3) કર્મણો ઽવભૃથે યસ્ય હવિષો ઽન્તે ચ પાર્થિવમ્ । સુગન્ધાભિર્ અધૂમાભિઃ શિખાભિઃ સંસ્પૃશન્ન્ ઇવ ॥
(અવ્પરિસ્_24,4.4) અર્ચિભિર્ જ્વાલભારૈશ્ ચ પ્રદહન્ દ્વિષતાં દિશઃ । વિધૂમઃ કુણ્ડલી યઃ સ્યાદ્ અનુલોમશ્ ચ સિદ્ધયે ॥
(અવ્પરિસ્_24,5.1) કુરણ્ટહેમારુણશઙ્ખકુન્દમુક્તાવલીન્દુપ્રતિમે હુતાશે । સમસ્વને સિંહવૃષૈર્ ગજેન્દ્રબલાહકૌઘસ્વનદુન્દુભીનામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_24,5.2) વિશાલમૂલે પૃથુલે ચ મધ્યે જ્ઞેયાનલે સંપ્રતિ પીડિતાગ્રે । મૃણાલપદ્માનિલતુલ્યગન્ધે ત્રિસાગરાન્તા વસુધા નૃપસ્ય ॥
(અવ્પરિસ્_24,5.3) આતપ્તપદ્માનિલતુલ્યગન્ધે ત્રિસાગરાન્તા વસુધા નૃપસ્ય । તસ્યાર્થબાન્ધવવતી સકલા મહીયં વીર્યાંશુજાલવિવરાહતરાજશબ્દા ॥
(અવ્પરિસ્_24,5.4) વિભ્રાજતે ત્વ્ અખિલરાગયુતો હુતાશો હસ્તાવૃતં કથયતીવ જયં નૃપસ્ય । સૂર્યાંશુભિઃ કૃતવિઘટ્ટનહેમપદ્મકિંજલ્કચૂર્ણનિકરારુણતામલાંશુઃ ॥
(અવ્પરિસ્_24,5.5) ક્ષીરોદશુક્તિપુટગર્ભવિકીર્ણમુક્તાસંઘાતપાણ્ડુરરજો રથનેમિઘોષઃ । દાતા નૃપાય વસુધાં તુ હિમાંશુમૌલિજ્યોત્સ્નાવિકાશિતસમુદ્રજલાં હુતાશઃ ॥
(અવ્પરિસ્_24,6.1) લક્ષ્મીપ્રદોહરમૃણાલકપાલશુભ્રસ્નિગ્ધાનુવૃત્તશિખરપ્રકૃતિશ્ ચ યત્ર । વૈશ્વાનરો જ્વલતિ યસ્ય વિશુદ્ધમૂર્તિઃ સ પ્રાપ્નુયાન્ નૃપશતાધિપતાં નરેન્દ્રઃ ॥
(અવ્પરિસ્_24,6.2) બાલાર્કબોધિતસરોરુહગર્ભગન્ધસ્ તોયાવલમ્બિજલદસ્તનિતાભિરામઃ । રાજ્ઞો દદાતિ વસુધાં હુતભુગ્ ગજેન્દ્રદન્તાગ્રકમ્પિતમહાર્ણવવીચિવૃક્ષામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_24,6.3) યસ્યાં વસન્તરવિમણ્ડલતુલ્યબિમ્બો વેદ્યાં નૃપસ્ય પરિપૂર્ણમરીચિજાલઃ । તસ્યાનલાકલિતસાગરતોયવસ્ત્રા મ્રાગૈક્ષવેનિર્ અવનિર્ વશમ્ અભ્યુપૈતિ ॥
(અવ્પરિસ્_24,6.4) યસ્યાનલો જ્વલતિ કાઞ્ચનતુલ્યગૌરો પ્રજ્વાલ્યમાનવપુર્ ઉત્પલકોશગન્ધઃ । આયાતિ તસ્ય ભવનં હ્ય્ અલિદીપ્તિમાલા સવ્રીડસૂર્યકિરણા ક્ષિતિપાલલક્ષ્મીર્ ઇતિ ॥
(પરિશિષ્ટ_25. કુણ્ડલક્ષણમ્)
(અવ્પરિસ્_25,1.1) ઓં શૌનકં તુ સુખાસીનં ભાર્ગવઃ પરિપૃચ્છતિ । કુણ્ડં કસ્મિન્ ભવેત્ કીદૃક્ કસ્યાં વા દિશિ કિં ફલમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_25,1.2) સ તસ્મા ઉપસન્નાય આચષ્ટે ભાર્ગવાય તુ । કુણ્ડં યસ્મિન્ ભવેદ્ યાદૃગ્ યસ્યાં વા દિશિ યત્ ફલમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_25,1.3) ચતુરશ્રં શફાકૃત્યા અર્ધચન્દ્રં ત્રિકોણકમ્ । વર્તુલં પઞ્ચકોણં ચ પદ્માભં સપ્તકોણકમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_25,1.4) કુણ્ડાન્ય્ એતાનિ પૂર્વાદિદિક્ષુ અષ્ટસુ વિનિર્દિશેત્ । દિગ્દેવતાનાં ચાષ્ટાનાં કર્મણિ સ્વમ્સ્વમ્ આદિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_25,1.5) ચતુરશ્રં તુ પૂર્વસ્યામ્ ઐન્દ્રેષ્વ્ અપિ ચ કર્મસુ । શફાકૃતિ તદાગ્નેય્યામ્ આગ્નેયેષ્વ્ અપિ કર્મસુ ॥
(અવ્પરિસ્_25,1.6) અર્ધચન્દ્રં તુ યામ્યાયાં યામ્યેષ્વ્ અપિ ચ કર્મસુ । નૈરૃત્યાં ચ ત્રિકોણં સ્યાદ્ અભિચારવિધૌ શુભમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_25,1.7) વારુણ્યાં વર્તુલં જ્ઞેયં વારુણ્યેષ્વ્ અપિ કર્મસુ । વાયવ્યાં પઞ્ચકોણં તુ વાયવ્યેષ્વ્ અપિ કર્મન્ ॥
(અવ્પરિસ્_25,1.8) ઉત્તરસ્યાં તુ પદ્માભં સૌમ્યેષ્વ્ અપિ ચ કર્મસુ । ઐશાન્યાં સપ્તકોણં તુ રૌદ્રેષ્વ્ અપિ યથોદિતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_25,1.9) સર્વકર્મસુ વિજ્ઞેયં કુણ્ડં પદ્મનિભં તુ યત્ । ચતુરશ્રં તુ સર્વત્ર સમં સ્યાદ્ વિજયાવહમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_25,1.10) સર્વશાન્તિકરં કુણ્ડં પદ્માકારં વિશેષતઃ । શાન્તિકે ચતુરશ્રં ચ પૌષ્ટિકે વર્તુલં તથા ॥
(અવ્પરિસ્_25,1.11) અભિચારે ત્રિકોણં ચ વશ્યાદૌ ચાર્ધચન્દ્રકમ્ । ષટ્કોણં મારણાદૌ ચ વિદ્વેષે ચાષ્ટકોણકમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_25,1.12) મેખલા સર્વકુણ્ડેષુ દ્વાદશાઙ્ગુલમ્ ઇષ્યતે । ચતુરઙ્ગુલમાનેન પૂર્વાપૂર્વસમુચ્છ્રિતા ॥

(અવ્પરિસ્_25,2.1) ન ચેત્ પુરસ્તાદ્ ધીનં સ્યાત્ સુખં યજ્ઞઃ સમાપ્યતે । યત્ તુ દક્ષિણતો ઽહીનં તદ્ રાજ્ઞસ્ ત્વ્ અભયપ્રદમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_25,2.2) યથાહીનં પશ્ચિમેન ભવેત્ તત્ સિદ્ધિદં શુભમ્ । ઉત્તરેણ સમમ્યત્ સ્યાત્ તદ્ રાજ્ઞો રાજ્યવર્ધનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_25,2.3) મધ્યે સમં ચ સુખદં દિગ્વિદિક્ષુ સમં તુ યત્ । તદ્ રાજજનસંપત્કૃત્ સર્વાંશ્ ચારીન્ વિનાશયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_25,2.4) ન ચેત્ પુરસ્તાદ્ ઇત્યાદિ ય એષ કથિતો વિધિઃ । મણ્ડપાનાં ગૃહાણાં ચ માને શાન્તિકરઃ સ્મૃતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_25,2.5) હસ્તકુણ્ડં સદાહોમે અયુતે દ્વિકરં સ્મૃતમ્ । લક્ષહોમે ચતુષ્પાણિ કોટ્યામ્ અષ્ટકરં સ્મૃતમ્ ॥
(પરિશિષ્ટ_26. સમિલ્લક્ષણમ્)
(અવ્પરિસ્_26,1.1) ઓં સમિધાં સંપ્રવક્ષ્યામિ પ્રમાણં લક્ષણં શુભમ્ । તથાશુભં ચ તત્ત્વેન યથાફલવિભાગતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_26,1.2) યજ્ઞકર્મણિ કર્તવ્યા[ઃ] શાન્તિકે પૌષ્ટિકે તથા । પ્રાદેશમાત્રીઃ સમિધઃ પ્રોક્તાઃ સર્વેષુ કર્મસુ ॥
(અવ્પરિસ્_26,1.3) તિર્યગ્ યવોદરાણ્ય્ અષ્ટાવ્ ઊર્ધ્વા વા વ્રીહયસ્ ત્રયઃ । અઙ્ગુલસ્ય પ્રમાણેન પ્રાદેશો દ્વાદશાઙ્ગુલઃ ॥
(અવ્પરિસ્_26,1.4) અત ઊર્ધ્વં ન કર્તવ્યા નાપિ હ્રસ્વા ન ચોર્ધ્વતઃ । ન વક્રા ચૈવ કર્તવ્યા નાપિ ગ્રન્થિસમન્વિતા ॥
(અવ્પરિસ્_26,1.5) ઊર્ધ્વતસ્ તુ યતો વક્રા ચિત્રદદ્રુવિચર્ચિકાઃ । કરોતિ યાગે ક્ષિપ્રં તુ તસ્માત્ તાં પરિવર્જયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_26,2.1) દ્વિફલા પિણ્ડવર્જાપિ ત્રિફલા વાપિ યા ભવેત્ । ષટ્ફલા સપ્તફલા યા ચતુરઙ્ગં વિનશ્યતિ ॥
(અવ્પરિસ્_26,2.2) સપત્ત્રપુષ્પસમિધઃ કલ્પયિત્વા વિચક્ષણઃ । પૌષ્ટિકં કર્મ કુર્વીત સિધ્યતે નાત્ર સંશયઃ ॥
(અવ્પરિસ્_26,2.3) પત્ત્રપુષ્પયુતા યાસ્ તુ શાન્તદ્રુમસમુદ્ભવાઃ । સમિધો ગોષ્ઠમધ્યે તુ પ્રશસ્તાઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_26,2.4) [અથાપરં પ્રવક્ષ્યામિ સમિધાં ચૈવ લક્ષણમ્] ॥
(અવ્પરિસ્_26,2.5) વિશીર્ણા દ્વિદલા હ્રસ્વા વક્રા ચૈવ દ્વિધાગ્રતઃ । કૃશા ચ દીર્ઘા સ્થૂલા ચ કર્મસિદ્ધિવિનાશિની ॥
(અવ્પરિસ્_26,2.6) [યદ્ યત્ર લક્ષણં પ્રોક્તં યસ્મિન્ કાલે યથાવિધિ । તત્ર તેનૈવ સિદ્ધિઃ સ્યાદ્ વિપરીતે તથા ભયમ્] ॥
(અવ્પરિસ્_26,2.7) સમાહૃતાનાં સમિધાં તાસાં ચૈવ ફલં શૃણુ ॥
(અવ્પરિસ્_26,2.8) વિશીર્ણાયુઃક્ષયં કુર્યાદ્ દ્વિદલા રોગદા ભવેત્ । અભિમુખગતમાત્રા સદ્યો હ્રસ્વા નિવર્તયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_26,3.1) દુર્ભગં કુરુતે વક્રા સ્થાનભ્રંશં દ્વિધાગ્રતઃ । કૃશા સર્વવિનાશાય દીર્ઘા નાશયતે શ્રિયમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_26,3.2) સ્થૂલા તુ કુરુતે વિઘ્નં સર્વકાર્યે દ્વિજસ્ય તુ । અતઃ પ્રમાણં વિવિધં ફલં ચાપિ તથા શૃણુ ॥
(અવ્પરિસ્_26,3.3) લતાપલ્લવસંજાતા દ્વાદશાઙ્ગુલકલ્પિતા । ક્ષીરાક્તા શાન્તિકે હોમે હોતવ્યા તુ વિશેષતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_26,3.4) કેવલં મુક્તિસિદ્ધ્યર્થં ઘૃતાક્તા[મ્] હોમયેદ્દ્વિજઃ । દશાઙ્ગુલપ્રમાણાં હિ હોમયેન્ મન્ત્રકર્મણિ ॥
(અવ્પરિસ્_26,3.5) નવાઙ્ગુલા તુ કર્તવ્યા તૈલાભ્યક્તાભિચારિકે । અષ્ટાઙ્ગુલા વિભૂત્યર્થે ઘૃતદધ્ના તુ હોમયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_26,4.1) કેવલં મધુસંયુક્તા સપ્તાઙ્ગુલદલીકૃતા । ઉચ્ચાટને પ્રશસ્તા સા દ્વિદલા ચ ન શાન્તયે ॥
(અવ્પરિસ્_26,4.2) વિદ્વેષે કટુતૈલાક્તા દ્વિદલા તુ ષડઙ્ગુલા । સર્વતો ગ્રન્થિહીના તુ વિપ્રાણાં સ્યાત્ સમિચ્ છુભા ॥
(અવ્પરિસ્_26,4.3) અવક્રાગ્રન્થિસંયુક્તા ક્ષત્રિયાણાં જયાવહા । મધ્યે તુ ગ્રન્થિસંયુક્તા વૈશ્યાનાં ભૂતિસાધની ॥
(અવ્પરિસ્_26,4.4) ત્રયાણામ્ અપિ વક્ષ્યન્તે યા ગ્રાહ્યાઃ સમિધઃ સ્મૃતઃ । નાત્યાર્દ્રા નાતિશુષ્કા વા નૈવ ચોષરસંભવાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_26,4.5) ન દગ્ધા ન કૃમિદષ્ટાઃ સર્વદોષવિવર્જિતાઃ । સમિધામ્ ઇન્ધનાનાં ચ તુલ્યાન્ વૃક્ષાન્ બ્રવીમ્ય્ અતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_26,4.6) શુષુકૈર્ યા ઇન્ધનૈઃ પૂર્વં યજ્ઞવૃક્ષમયૈઃ શુભૈઃ । આર્દ્રાણિ હોમયેચ્ ચૈવ શુષ્કૈઃ કલહકર્મણિ । શુષ્કાણિ હીન્ધનાનિ સ્યુઃ સમિધસ્ તુ યથોદિતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_26,5.1) પુષ્ટિકામઃ પલાશસ્ય ગૃહ્ણીયાચ્ છાન્તિકર્મણિ ઉદુમ્બરસ્ય વિત્તાર્થી વટાશ્વત્થસ્ય રાજ્યધીઃ ॥
(અવ્પરિસ્_26,5.2) શ્રીકામો બિલ્વવૃક્ષસ્ય કદમ્બસ્ય તથૈવ ચ । વિદ્વેષં કટુકૈઃ કુર્યાત્ કણ્ટકૈર્ મરણં ભવેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_26,5.3) કકુભં કટભં વૃક્ષં કૌવિરાલં તુ કૌહકમ્ । વંશં વિભીતકં શિગ્રું વિદ્યાદ્ ઉચ્ચાટને હિતાન્ ॥
(અવ્પરિસ્_26,5.4) સ્તમ્ભને સર્વસૈન્યાનાં વિજયાર્થે જયં દિશેત્ । અપામાર્ગેણ સૌભાગ્યમ્ આયુષ્કામો હિ દૂર્વયા ॥
(અવ્પરિસ્_26,5.5) પુન્નાગચમ્પકૌ વૃક્ષા યે ચાન્યે ક્ષીરિણઃ શુભાઃ । યદ્ યત્ર લક્ષણં પ્રોક્તં યસ્મિન્ કાલે યથાવિધિ ॥
(અવ્પરિસ્_26,5.6) તત્ર તેનૈવ સિદ્ધિઃ સ્યાદ્ વિપરીતે તથા ભયમ્ । અર્કઃ પલાશો મધુકો ન્યગ્રોધોદુમ્બરસ્ તથા ॥
(અવ્પરિસ્_26,5.7) પ્લક્ષો ઽશ્વત્થો ગોમયાનિકુશાશ્ ચ સમિધઃ ક્રમાત્ । યથાક્રમેણ સમિધ આદિત્યાદિગ્રહેષુ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_26,5.8) શતં સહસ્રં લક્ષં વા ગાયત્ર્યા પરમાહુતિઃ । હૂયમાનં તુ યત્ કિં ચિત્ કૃતાન્નં યદિ વા તિલાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_26,5.9) ગ્રહનક્ષત્રપીડાયાં સાવિત્ર્યાપિ હુતં હુતમ્ । એષભેદો મયાખ્યાતઃ શુભસ્ય ત્વ્ અશુભસ્ય ચ ॥
(અવ્પરિસ્_26,5.10) યથોક્તમ્ એતદ્ યઃ કુર્યાત્ સ સર્વફલમ્ આપ્નુયાદ્ ઇતિ ॥

(પરિશિષ્ટ_27. સ્રુવલક્ષણમ્)
(અવ્પરિસ્_27,1.1) ઓં સૌવર્ણરાજતૈસ્ તામ્રૈઃ કાંસ્યૈર્ દ્રૌમૈસ્ તથાયસૈઃ । સ્રુવૈઃ સર્વગુણોપેતૈઃ કર્મ કુર્યાદ્ યથાક્રમમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_27,1.2) સૌવર્ણૈ રાજતૈર્ યજ્ઞે તામ્રૈઃ શાન્તિકપૌષ્ટિકે । કાંસ્યેન રુધિરં માંસં નાન્યજ્ જુહુવીત કિં ચન ॥
(અવ્પરિસ્_27,1.3) સર્વે યજ્ઞે પ્રયોક્તવ્યા વર્જયિત્વાયસં સ્રુવમ્ । આયસં ખાદિરં ચૈવ અભિચારે પ્રયોજયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_27,1.4) અધુન્વંશ્ ચૈવ જુહુયાત્ સ્રુવેણાસ્ફુટિતાહુતિમ્ । ધુન્વન્ હિ હન્તિ પુત્રાન્ તુ રાક્ષસા સ્ફુટિતાહુતિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_27,1.5) નાન્યત્ કિં ચિદ્ અભિધ્યાયેદ્ ઉદ્ધૃત્યાન્યત આહુતિમ્ । તદ્ દૈવતમ્ અભિધ્યાયેદ્ આહુતિર્ યસ્ય હૂયતે ॥
(અવ્પરિસ્_27,2.1) સ્રુવે પૂર્ણે જપેન્ મન્ત્રમ્ ઉત્તાનં શાન્તિકે કરમ્ । શાન્તિકે પૌષ્ટિકે ચૈવ વર્જયેત્ તુ કનીનિકામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_27,2.2) નાતિદીર્ઘો નાતિહ્રસ્વો નાતિસ્થૂલઃ કૃશસ્ તથા । અષ્ટાવિંશત્યઙ્ગુલઃ સ્યાત્ કનિષ્ઠાગ્રપ્રમાણતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_27,2.3) દીર્ઘો હિનસ્તિ રાજાનં હ્રસ્વ ર્ત્વિજં વિનાશયેત્ । સ્થૂલઃ સસ્યોપઘાતાય કૃશઃ ક્ષયકરઃ સ્મૃતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_27,2.4) ગોપુચ્છાગ્રાકૃતિર્ દણ્ડો મણ્ડલાગ્ર[મ્] શિરો વિદુઃ । અઙ્ગુષ્ઠાગ્રપ્રમાણેન નિમ્નં શિરસિ ખાનયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_27,2.5) એતલ્ લક્ષણમ્ ઉદ્દિષ્ટં સ્રુવસ્ય ફલભેદતઃ । ગોપથેન યથાશાસ્ત્રમ્ ઉદ્ધૃતં શ્રુતિચોદનાત્ । સ્રુવેણ કુરુતે કર્મ હસ્તેનાપિ તથા શૃણુ ॥
(પરિશિષ્ટ_28. હસ્તલક્ષણમ્)
(અવ્પરિસ્_28,1.1) ઓં યદા જુહોતિ હસ્તેન દક્ષિણેનેતરેણ વા । તદા વક્ષ્યે વિધિં તસ્ય શ્રેયસી સ્યાદ્ યથાહુતિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_28,1.2) યથા નશ્યતિ ચૈવાસ્ય કર્મ ગુહ્યમ્ અજાનતઃ । તથાહં સંપ્રવક્ષ્યામિ ગોપથઃ પાઠમ્ ઇચ્છતામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_28,1.3) કુશબલ્બજમૌઞ્જાં વા કૃત્વા વેષ્ટિમ્ અનામિકામ્ । હોમકર્મ તતઃ કુર્યાત્ સ્પૃષ્ટ્વા વામેન દક્ષિણમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_28,1.4) ન રિક્તપાણિર્ જુહુયાન્ નાનિપાતિતજાનુકઃ । અનિપાતિતજાનોશ્ ચ હરન્ત્ય્ આહુતી રાક્ષસાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_28,1.5) ઉદ્ધૃત્ય સમિધો ઽન્નં વા પઞ્ચભિર્ જુહુયાદ્ બુધઃ । શનૈશ્ ચ નિર્વપેદ્ અન્નં મધ્યે ઽગ્નૌ સુસમાહિતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_28,2.1) ગૃહકર્મણિ યજ્ઞે વા તથા પઞ્ચભિર્ એવ તુ । શાન્તિકે પૌષ્ટિકે વૈવ વર્જયેત્ તુ કનીનિકામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_28,2.2) તિસૃભિર્ જુહુયાદ્ અન્નં ન તિલાન્ નૈવ તણ્ડુલાન્ । યદાભિચારિકં કિં ચિત્ તસ્મિન્ કાલે પ્રયોજયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_28,2.3) વામેનાભિચારન્ નિત્યં ત્રિભિર્ અઙ્ગુલિભિઃ સમૈઃ । નિર્દિષ્ટં તિસૃભિઃ શૂલં તેન શત્રું નિપાતયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_28,2.4) અપસવ્યેન હસ્તેન સવ્યં યદિ જુહોતિ તત્ । સવ્યેન ચાપસવ્યં તુ [સવ્યં યદિ જુહોતિ તત્] ॥
(અવ્પરિસ્_28,2.5) અભિચારસ્ તુ તત્ પ્રોક્તઃ....ષર્વશાન્તિં ગમિષ્યતિ ॥
(પરિશિષ્ટ_29. જ્વાલાલક્ષણમ્)
(અવ્પરિસ્_29,1.1) ઓં બૃહસ્પતિં સુખાસીનમ્ આત્મવિદ્યાપરાયણમ્ । પ્રણિપત્ય મહર્ત્વિજં નારદઃ પરિપૃચ્છતિ ॥
(અવ્પરિસ્_29,1.2) કથયસ્વ મહાપ્રાજ્ઞ સર્વશાસ્ત્રવિશારદ । અશુભં યચ્ છુભં વાપિ લક્ષણં પાવકસ્ય તુ ॥
(અવ્પરિસ્_29,1.3) સ પૃષ્ટસ્ તેન તત્ સર્વમ્ આચચક્ષે મહામતિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_29,1.4) હૂયમાનોયદા વહ્નિર્ ઋજુજ્વાલઃ પ્રદૃશ્યતે । સ્નિગ્ધશ્ ચ કિંશુકાભશ્ ચ સિદ્ધિસ્ તત્ર વિનિર્દિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_29,1.5) યત્ર બાલાર્કવર્ણાભઃ કર્મણ્ય્ અગ્નિઃ પ્રદૃશ્યતે । શાન્તિં લભેતે તત્રાશુ યજમાનપુરોહિતૌ ॥
(અવ્પરિસ્_29,1.6) અશોકકુસુમાભો ઽપિ કાઞ્ચનાભસ્ તથૈવ ચ । શાન્તિં કરોત્ય્ આકાલેન હૂયમાનો હુતાશનઃ ॥
(અવ્પરિસ્_29,2.1) અધૂમો જ્વલતે ક્ષિપ્રં કૃત્વાવર્તં પ્રદક્ષિણમ્ । તદા શાન્તિં વિજાનીયાદ્ વિપરીતે તથા ભયમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_29,2.2) શ્વસતે ગર્જતે ચૈવ વિસ્ફુલિઙ્ગાઃ સમન્તતઃ । પ્રાયશ્ચિત્તિં તદાકુર્યાદ્ યદ્ ઉક્તં કૌશિકેન તુ ॥
(અવ્પરિસ્_29,2.3) અથાપ્ય્ આલિઙ્ગતે ભૂમિં ભ્રમતે ચ સમન્તતઃ । અશુભં કથયેત્ તત્ર હોત્રે ઽસૌ પાવકઃ સ્વયમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_29,2.4) કપિલઃ પિઙ્ગલસ્ તામ્રો રક્તઃ કાઞ્ચનસપ્રભઃ । શુભકૃત્ પાવકો જ્ઞેયો વિપરીતો ભયાવહઃ ॥
(અવ્પરિસ્_29,2.5) યદાગ્નૌ લક્ષણં કિં ચિદ્ અશુભં તુ પ્રદૃશ્યતે । હોતા ક્લેશમ્ અવાપ્નોતિ શાન્તિં તત્ર પ્રયોજયેત્ ॥
(પરિશિષ્ટ_30. લઘુલક્ષહોમઃ)
(અવ્પરિસ્_30,1.1) ઓં શૌનકં તુ સુખાસીનં ગૌતમઃ પરિપૃચ્છતિ । લક્ષહોમસ્ય યત્ પુણ્યમ્ આહુતીનાં ચ દેવતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_30,1.2) તસ્મૈ યથાવદ્ આચષ્ટે શૌનકો જ્ઞાનલોચનઃ । શૃણુષ્વાવહિતો ભૂત્વા લક્ષહોમં યથાવિધિ ॥
(અવ્પરિસ્_30,1.3) અગ્ન્યાગારસ્ય યા ભૂમિસ્ તાં પ્રવક્ષ્યામ્ય્ અશેષતઃ । શુદ્ધાક્ષારા સમા સ્નિગ્ધા યા ચ પૂર્વોત્તરપ્લવા ॥
(અવ્પરિસ્_30,1.4) અભસ્માસ્થ્યઙ્ગારતૂષા પ્રશસ્તા પરિકીર્તિતા । પ્રમાણં બાહુમાત્રં તુ જઙ્ઘામાત્રં દ્વિરત્નિકમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_30,1.5) ચતુરશ્રં ચતુષ્કોણં તુલ્યં સૂત્રેણ ધારયેત્ । બ્રાહ્મણા વેદસંપન્ના બ્રહ્મકર્મસમાધયઃ ॥

(અવ્પરિસ્_30,1.6) ઉપોષ્ય ચૈકરાત્રં ચ ગાયત્ર્યા અયુતં જપેત્ । ઉપોષ્ય ચૈવ ગાયત્ર્યા જપેયુર્ અયુતં બુધાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_30,2.1) તે શુક્લવાસસઃ સ્નાતાઃ સ્રગ્ભિર્ ગન્ધૈર્ અલંકૃતાઃ । નિરાહારાસ્ તથા દાન્તાઃ સંતુષ્ટાઃ સજિતેન્દ્રિયાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_30,2.2) કૌશમ્ આસનમ્ આસીનાઃ પ્રયુઞ્જ્યુર્ હોમમ્ ઉત્તમમ્ । ઉલ્લિખ્ય ચાદ્ભિર્ અભ્યુક્ષ્ય સંસ્કૃત્ય વિધિપૂર્વકમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_30,2.3) અગ્ને પ્રૈહ્ય્ અગ્નિના રયિમ્ ઇત્ય્ ઉપસ્થાપ્ય પાવકમ્ । કુર્યાદ્ ઉપસમાધાય સમાસ્ ત્વાગ્ને સમાહિતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_30,3.1) લક્ષહોમ@@કુતે પૂર્ણે ધેનું દદ્યાત્ પયસ્વિનીમ્ । અનડ્વાન્ કાઞ્ચનં વસ્ત્રં તુષ્યેયુર્ યેન વા દ્વિજાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_30,3.2) યવૈસ્ તુ વિપુલાન્ ભોગાન્ ધાન્યૈર્ આયુષ્યમ્ એવ ચ । તિલૈર્ હુત્વા તુ તેજસ્વી આયુઃ કીર્તિં ચ વર્ધતે ॥
(અવ્પરિસ્_30,3.3) આદિત્યલોકો ઽર્કમયી પાલાશી સોમ આપ્યતે । આશ્વત્થી વિષ્ણુલોકસ્ય બ્રાહ્મ ઔદુમ્બરી તથા ॥
(અવ્પરિસ્_30,3.4) અનેનૈવ વિધાનેન હૂયતે ઽત્ર હુતાશનઃ । હુત્વૈતાંશ્ ચતુરો લક્ષાન્ બ્રહ્મલોકં સ ગચ્છતિ ॥
(અવ્પરિસ્_30,3.5) યાવજ્ જીવતિ કર્તાસૌ તાવત્ પુત્રાન્ ધનં શ્રિયમ્ । પૂર્ણે કાલે વિમાનેન નીયતે પરમં પદમ્ ॥
(પરિશિષ્ટ_30બ્. બૃહલ્લક્ષહોમઃ)
(અવ્પરિસ્_30બ્,1.1) ઓમ્ અથ કાઙ્કાયનો ભગવન્તમ્ અથર્વાણં પપ્રચ્છ ॥ ભગવન્ કેન વિધાનેન કોટિહોમં લક્ષહોમમ્ અયુતહોમં વા પ્રારમ્ભમાણઃ કથમ્ ઋત્વિજો વૃણીતે કથં ચ કુર્યુસ્ તસ્મૈ સ હોવાચ ॥
(અવ્પરિસ્_30બ્,1.2) બ્રાહ્મણો વા રાજા વા વૈશ્યો વા ગ્રામો વા જનપદો વા શ્રીકામઃ શાન્તિકામઃ કોટિહોમં લક્ષહોમમ્ અયુતહોમં વાહં કરિષ્યામીતિ તસ્યા સમાપ્તેર્ ભવદ્ભિર્ અમાંસાશિભિર્ બ્રહ્મચારિભિર્ હવિષ્યભુગ્ભિર્ ભવિતવ્યમ્
(અવ્પરિસ્_30બ્,1.3) તૈસ્ તથેતિ ઉક્તઃ કુણ્ડમ્ એકહસ્તં દ્વિહસ્તં ચતુર્હસ્તમ્ અષ્ટહસ્તં વા [સમસ્તહસ્તં વા દીર્ઘં વા] દશહસ્તં ખાનયેત્ તથા ચ બાદરિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_30બ્,1.4) લક્ષહોમે તુ કર્તવ્યમ્ અષ્ટહસ્તં ન સંશયઃ । દ્વિહસ્તં વા પ્રકુર્વીત ચતુર્હસ્તમ્ અથાપિ વા ॥
(અવ્પરિસ્_30બ્,1.5) કુણ્ડં વા દશહસ્તં તુ દ્વિવિસ્તારં તથોત્તરમ્ । ન ચેત્ પુરસ્તાદ્ ધીનં સ્યાત્ સુખં યજ્ઞઃ સમાપ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_30બ્,1.6) અથ દક્ષિણતો હીનં યજમાનભયંકરમ્ । પશ્ચિમેન વિહીનં સ્યાદ્ યજ્ઞસ્યાસિદ્ધિદં ધ્રુવમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_30બ્,1.7) ઉત્તરેણ વિનિર્દિષ્ટં રાજ્ઞો રાજ્યહરં ભૃશમ્ । મધ્યે વિહીનં યદ્ કુણ્ડં પ્રજાક્ષયકરં વિદુઃ ॥
(અવ્પરિસ્_30બ્,1.8) સ્રક્તિહીનં તુ યત્ કુણ્ડં તદ્ અપ્ય્ અશુભદં ભવેત્ । દ્વાદશાઙ્ગુલમાનેન મેખલાક્ષેત્રમ્ ઉચ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_30બ્,1.9) મેખલાત્રયમ્ ઉદ્ધિષ્ટમ્ ઉભયં ચતુરઙ્ગુલમ્ । ચતુરઙ્ગુલમાનેન પૂર્વાપૂર્વસમુચ્છ્રિતા ॥
(અવ્પરિસ્_30બ્,1.10) પ્રથમા સાત્ત્વિકી પ્રોક્તા દ્વિતીયા રાજસી સ્મૃતા । તૃતીયા તામસી જ્ઞેયા મેખલા વૃષભધ્વજઃ ॥
(અવ્પરિસ્_30બ્,1.11) ચતુર્દશાઙ્ગુલાં તત્ર યોનિં કુર્વીત સાધકઃ । અષ્ટાઙ્ગુલં ભવેદ્ વૃત્તં નિર્વાહસ્ તુ ષડઙ્ગુલઃ ॥
(અવ્પરિસ્_30બ્,1.12) ગજોષ્ઠસદૃશાકાર પ્રાજાપત્યા ચ સા ચિદુઃ । એવં કૃત્વા વિધાનેન કુણ્ડં લક્ષણલક્ષિતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_30બ્,1.13) સર્વલક્ષણસંપૂર્ણં સર્વતસ્ તુ સમાહિતઃ । કુણ્ડં સિદ્ધિકરં જ્ઞેયમ્ આયુઃકીર્તિવિવર્ધનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_30બ્,1.14) તસ્માદ્ યત્નેન કુણ્ડં ખાત્વાદ્ભિર્ અભ્યુક્ષ્ય પુરસ્તાદ્ અગ્નેર્ આદિત્યાદીન્ ગ્રહાન્ પ્રતિષ્ઠાપ્યોત્તરતઃ કૃત્તિકાદીનિ નક્ષત્રાણિ સ્વાસુ દિક્ષુ લોકપાલાન્ સર્વાસુ કુણ્ડસ્રક્તિષ્વ્ અગ્ન્યાદિદેવાન્ રતિષ્ઠાપ્ય
(અવ્પરિસ્_30બ્,1.15) તેષાં પ્રતિમન્ત્રમ્ આવાહનાદિકં કૃત્વા વિલીનપૂતમ્ આજ્યં ગૃહીત્વા સ્રુવં સ્રુચં ચ સંમૃજ્ય પ્રતપ્યેધ્મમ્ ઉપસમાધાયાન્વારબ્ધાય વાસ્તોષ્પત્યાદિભિશ્ ચતુર્ભિર્ ગણૈઃ શાન્ત્યુદકં કૃત્વા તતઃ કર્તારમ્ આચામયતિ ચ સંપ્રોક્ષતિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_30બ્,1.16) અથ સમિધો ઘૃતાક્તાસ્ તિલાન્ વા સ્વાહાકારવતીઃ સંખ્યાવત્યો ગાયત્ર્યા મહાવ્યાહૃતિભિર્ વા સર્વ ઋત્વિજો જુહ્વતિ ॥
(અવ્પરિસ્_30બ્,1.17) શ્રીપર્ણમિશ્રાઃ શ્રીકામસ્ય શમીપર્ણમિશ્રાઃ શાન્તિકામસ્ય કરીરસક્તુમિશ્રા વૃષ્ટિકામય્સ બદરાદિફલમિશ્રાઃ પશુકામસ્ય ॥
(અવ્પરિસ્_30બ્,2.1) અહરહઃ કર્મણો ઽપવર્ગાદ્ અથ પૂર્ણાયાં કોટ્યાં લક્ષે વાયુતે વાન્વારબ્ધે યજમાને નિશિ મહાભિષેકં કૃત્વા વસોર્ ધારં જુહ્વતિ ॥
(અવ્પરિસ્_30બ્,2.2) ઔદુમ્બરીં સ્રુચં શુરઃપ્રમાણાં બ્રાહ્મણસ્ય લલાતપ્રમાણાં ક્ષત્રિયસ્ય સ્કન્ધપ્રમાણાં વૈષ્યસ્યાપ્રમાણાં જનપદસ્ય
(અવ્પરિસ્_30બ્,2.3) તેષામ્ અન્તે સરણાર્થં નિમ્નં ખાનયિત્વોષ્ણોદકેન પ્રક્ષાલ્યાજ્યમ્ આનીય વસોર્ ધારાં વૈશ્વાનરં પ્રાપ્નોતિ ॥
(અવ્પરિસ્_30બ્,2.4) તદ્ યદ્ આજ્યધાનીં ચ વૈશ્વાનરં પ્રાપ્નોતિ અથોચ્ચારયતિ ॥
(અવ્પરિસ્_30બ્,2.5) ઓજશ્ ચ મે ક્ષત્રં ચ મે યે અગ્નયો અમો દેવવધેભ્યો ભવાશર્વૌ મૃડતં પ્રાણાય નમ ઇતિ હુત્વા અર્ઘં પ્રદાય વસ્ત્રં લોધ્રં માલ્યં ફલાદીનિ ભાજને કૃત્વા નમસ્ તે અસ્તુ પશ્યત ઇતિ સ્વાહાકારેણાગ્નૌ પ્રક્ષિપ્ય યમ્યં કામં કામયતે સો ઽસ્મૈ કામઃ સમૃધ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_30બ્,2.6) સમૃદ્ધિહોમાદિ સમાનં સ્વસ્ત્યયનાનિ જપેત્ પુણ્યાહં વાચયેદ્ ગોભૂતિલસુવર્ણં વાસશ્ ચ ર્ત્વિગ્ભ્યઃ સંપ્રદાય પ્રણિપત્ય વિસર્જયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_30બ્,2.7) તસ્મિન્ન્ અહનિ વ્યતીતે યદિ સ્ત્રી માલ્યહસ્તા શ્વેતચન્દનાનિલિપ્તા શ્વેતપુષ્પાણ્ય્ આદાય પ્રયચ્છેદ્ ગૌરસર્ષપાન્ પાણ્યાધારે વા ગૃહીત્વા પ્રાસાદમ્ આરોહયેત્ કુઞ્જરં વા પ્રમત્તમ્ અશ્વં શ્વેતં વા પર્વતં ગોવૃષં વા યાનં યુક્તં વાજિભિર્ યદ્ય્ આરોહેત્ સ્વપ્નકાલે સમસ્તસિદ્ધિં વિદ્યાન્ મનસો યામ્ અભીષ્ટામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_30બ્,2.8) તસ્માત્ તાં રાત્રીં પ્રયતઃ સ્વપેત્ ॥ સ્વપ્નં દૃષ્ટ્વા ર્ત્વિગ્ભ્યો નિવેદયેત્ ॥ પરો ઽપેહિ યો ન જીબો ઽસિ વિદ્મ તે સ્વપ્ન યથા કલાં યથા શફમ્ ઇતિ રાજમુખમ્ અભિમન્ત્ર્ય યથાગતં ગચ્છેયુસ્ તદ્ અપિ શ્લોકાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_30બ્,2.9) દિવ્યાન્તરિક્ષભૌમેષુ અદ્ભુતેષુ ન સંશયઃ । કોટિહોમં વિદુઃ પ્રાજ્ઞા લક્ષં વાયુતમ્ એવ વા ॥
(અવ્પરિસ્_30બ્,2.10) અવિજ્ઞાતં ચ યત્ પાપં સહસા ચૈવ યત્ કૃતમ્ । તત્ સર્વં લક્ષહોમસ્ય કરણાદ્ ધિ વિનશ્યતિ ॥
(અવ્પરિસ્_30બ્,2.11) તસ્માત્ સર્વેષુ કાર્યેષુ શાન્તિકેષુ વિશેષતઃ । યઃ કુર્યાત્ પ્રયતો નિત્યં ન સો ઽનર્થાન્ સમશ્નુતે ॥
(પરિશિષ્ટ_31. કોટિહોમઃ)
(અવ્પરિસ્_31,1.1) ઓં દેવાશ્ ચ ઋષયશ્ ચૈવ પીડ્યમાના મહાસૂરૈઃ । મૃત્યુના વ્યાધિભિશ્ ચૈવ બ્રહ્માણમ્ ઇદમ્ અબ્રુવન્ ॥

(અવ્પરિસ્_31,1.2) કર્મણા કેન દેવેશ મૃત્યુર્ વ્યાધિશ્ ચ જીયતે । ઐશ્વર્યં પ્રાપ્યતે વાપિ સ્થાનં ચ પરમં પ્રભો ॥
(અવ્પરિસ્_31,1.3) એવમ્ ઉક્તો મહાતેજા બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ । પ્રત્યુવાચેશ્વરઃ સર્વાન્ વિપ્રાન્ દેવગણૈઃ સહ ॥
(અવ્પરિસ્_31,1.4) શૃણુધ્વં પ્રયતાઃ સર્વે પ્રાપ્યતે યેન કર્મણા । ઐશ્વર્યમ્ આયુર્ આરોગ્યં પુત્રા વિજય એવ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_31,1.5) સવ્યાહૃતિં સપ્રણવાં ગાયત્રીં શિરસા સહ । યે જપન્તિ સદા તેભ્યો ન ભયં વિદ્યતે ક્વ ચિત્ ॥
(અવ્પરિસ્_31,2.1) તયા હોમશ્ ચ કર્તવ્યઃ સતતં સિદ્ધિમ્ ઇચ્છતા । યવૈસ્ તિલૈઃ સમિદ્ભિશ્ ચ વ્રીહિભિઃ સર્ષપૈસ્ તથા ॥
(અવ્પરિસ્_31,2.2) અથ ચેન્ મહતીં સિદ્ધિં પ્રાર્થયેધ્વં સુરોત્તમાઃ । પુરોધસા કારયધ્વં કોટિહોમં મહાફલમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_31,2.3) યાદૃશં કૃતવાન્ પૂર્વમ્ અથર્વા ત્ર્યમ્બકસ્ય તુ । તાદૃશેન વિધાનેન કોટિહોમઃ પ્રયુજ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_31,2.4) મહત્ત્વં પ્રાર્થયમાનઃ શર્વો ઽથર્વાણમ્ અબ્રવીત્ । કુરુષ્વ મમ તત્ કર્મ મહત્ત્વં યેન લભ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_31,2.5) ઐશ્વર્યમ્ આયુર્ આરોગ્યં સ્થાનં ચ પરમં પ્રભો । પુત્રા લક્ષ્મીર્ યશો મેધા બલં પૌરુષ્યમ્ એવ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_31,3.1) એવમ્ ઉક્તો મહાતેજા અથર્વા મન્ત્રદર્શવિત્ । ગાયત્રીં તપસા યુક્તામ્ ઋચઃ પદમ્ ઇતીતિ હ ॥
(અવ્પરિસ્_31,3.2) [ઋચઃ પદં માત્રયેતિ મન્ત્રે વિજ્ઞાયતે હિ સા ।] ગાયત્રી વૈ ત્રિપાદ્ બ્રહ્મ વિશ્વરૂપા ચ સંસ્થિતા ॥
(અવ્પરિસ્_31,3.3) પ્રાણદા સર્વભૂતાનાં ધારણી યાપિ નિત્યશઃ । ઇતિ નિશ્ચિત્ય મનસા કોટિહોમં પ્રયોજયત્ ॥
(અવ્પરિસ્_31,3.4) સમિદ્ભિઃ શાન્તવૃક્ષસ્ય ગાયત્ર્યા સુસમાહિતઃ । તતો મહત્ત્વમ્ અગમદ્ ઐશર્યં પરમં તથા ॥
(અવ્પરિસ્_31,3.5) મહાદેવ ઇતિ ચાસ્ય નામ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ । ઉપદ્રવાશ્ ચ યે કે ચિદ્ ઉપઘાતાસ્ તથૈવ ચ । સર્વે ઽસ્ય પ્રશમં યાતાઃ સ્કન્દં પુત્રં ચ લબ્ધવાન્ ॥
(અવ્પરિસ્_31,4.1) તતઃ પ્રીતસ્ તુ ભગવાઞ્ શંકરઃ પર્યપૃચ્છત । અથર્વાણં મહાપ્રાજ્ઞં કોટિહોમસ્ય કો વિધિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_31,4.2) ચતુર્વિંશાક્ષરં બ્રહ્મ ત્રિપાદં લોકધારણમ્ । સાવિત્રં તેન હોમો ઽયં કૃતો મે કોટિસંમિતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_31,4.3) વિધિં ચાસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ સર્વલોકહિતાય વૈ । યત્પ્રયોગાદ્ ભવેચ્ છાન્તિર્ વૃદ્ધિશ્ ચ પરમા નૃણામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_31,4.4) ઉપદ્રવેષુ ભૂતાનામ્ આપત્સુ વિવિધાસુ ચ । કોટિહોમઃ પ્રયોક્તવ્યઃ કેતૂનાં દર્શને તથા ॥
(અવ્પરિસ્_31,4.5) ઉપસર્ગભયે ચૈવ પરચક્રભયે તથા । અનાવૃષ્ટિભયે ચૈવ કોટિહોમં પ્રયોજયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_31,5.1) આરમ્ભં તસ્ય કુર્વીત શુક્લે ચાપિ તિથૌ શુભે । મુહૂર્તે વિજયે ચૈવ તિથિછિદ્રાણિ વર્જયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_31,5.2) રોહિણ્યાં વૈષ્ણવે ત્વાષ્ટ્રે પૌષ્ણે મૈત્રોત્તરેષુ ચ । અભિજિત્પુષ્યસૌમ્યેષુ કુર્યાત્ પુણ્યેષુ વા બુધઃ ॥
(અવ્પરિસ્_31,5.3) અથ ચેત્ ત્વરતે કર્તું કોટિહોમં મહાફલમ્ । પુણ્યાહં વાચયિત્વાસ્ય આરમ્ભં કારયેદ્ બુધઃ ॥
(અવ્પરિસ્_31,5.4) અષ્ટહસ્તં તુ નિર્દિષ્ટં કોટિહોમસ્ય ખાતકમ્ । તસ્યૈવાર્ધપ્રમાણેન લક્ષહોમે વિધીયતે ॥
(અવ્પરિસ્_31,5.5) ત્રિરાત્રોપોષિતો બ્રહ્મા કૃત્વા શાન્તિં ચતુર્ગણીમ્ । પ્રોક્ષયેત્ કર્મસિદ્ધ્યર્થં વાસ્તુ શાન્ત્યુદકેન તુ ॥
(અવ્પરિસ્_31,5.6) મહાશાન્તિવિધાનેન નિર્મથ્યાગ્નિં સમાહિતઃ । તાવત્ કુર્યાદ્ બુધઃ સર્વં યાવન્ નો નૈરૃતં કૃતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_31,6.1) તતઃ પ્રભાતે બહુશ ઉદ્ધૃત્યાગ્નિં સમાહિતઃ । નિર્મથ્ય હાવયેત્ તત્ર સમિધો બ્રાહ્મણાન્ બહૂન્ ॥
(અવ્પરિસ્_31,6.2) શતં સહસ્રં કોટિં વા વિંશતિર્ દશ વા દ્વિજાઃ । જુહુયુઃ શાન્તવૃક્ષસ્ય સમિધો ઘૃતસંયુતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_31,6.3) સ્વયં વાપિ યજેદ્ બ્રહ્મા સવિતારં દિનેદિને । પાકયજ્ઞવિધાનેન મન્ત્રશ્ ચાત્ર વિષાસહિમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_31,6.4) શાન્તિકામો યવૈઃ કુર્યાત્ તિલૈઃ પાપાપનુત્તયે । સમિદ્ભિઃ સર્વકામસ્ તુ બિલ્વૈઃ પ્રાપ્નોતિ કાઞ્ચનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_31,6.5) લભતે શ્રિયમ્ અગ્ર્યાં તુ પદ્મૈસ્ તેજો ઘૃતેન તુ । દધ્ના તુ લભતે પુત્રાન્ પયસા બ્રહ્મવર્ચસમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_31,7.1) હવિષ્યભોજિનો દાન્તાઃ શુક્લામ્બરધરાસ્ તથા । હાવકા નિયતાઃ સર્વે ભવેયુર્ બ્રહ્મચારિણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_31,7.2) આરણ્યમ્ ઉપયુઞ્જાનઃ પયસા વાપિ વર્તયેત્ । ફલાહારો ઽપિ વા બ્રહ્મા કોટિહોમં સમાચરેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_31,7.3) પ્રત્યેકં ચૈવ હોતૄણાં દાતવ્યા દક્ષિણા તતઃ । નિષ્કો અશ્વો ગૌર્ વાસશ્ ચ હિરણ્યં વાપિ શક્તિતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_31,7.4) યશ્ ચૈવાપિ ભવેદ્ બ્રહ્મા પ્રયોક્તા સર્વકર્મણામ્ । સર્વસ્વં તસ્ય દેયં સ્યાદ્ ધિરણ્યં વાપિ તત્સમમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_31,7.5) કોટિહોમે સમાપ્તે તુ યજેદ્ ગ્રહગણાન્ બુધઃ । કારયેદ્ અમૃતાં ચૈવ ઘૃતકમ્બલમ્ એવ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_31,8.1) કાર્યામૃતા મૃત્યુભયે ઘૃતકમ્બલસંયુતા । પરચક્રાગમે ત્વ્ ઐન્દ્રી ઘૃતકમ્બલ[મ્] એવ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_31,8.2) રૌદ્રી સર્વાદ્ભુતોત્પત્તૌ ઘૃતકમ્બલસંયુતા । [સલિલા સલિલક્ષયે ઘૃતકમ્બલ એવ ચ ॥]
(અવ્પરિસ્_31,8.3) ઘૃતકમ્બલપૃષ્ઠા ચ સલિલા સલિલક્ષયે । યેનયેન તુ કામેન કોટિહોમં પ્રયોજયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_31,8.4) આમ્નાતં તત્ર યત્ કર્મ તદ્ અન્તે કારયેદ્ બુધઃ । એષ એવ વિધિર્ દૃષ્ટો અભિચારે વિધીયતે ॥
(અવ્પરિસ્_31,8.5) પ્રતિલોમયાત્ર હોમઃ સાવિત્ર્યા તિલસર્ષપૈઃ । આરમ્ભં તસ્ય ઘોરેષુ નક્ષત્રેષુ દિનેષુ ચ ॥

(અવ્પરિસ્_31,8.6) કારયેત્ કૃષ્ણપક્ષસ્ય તિથિછિદ્રેષુ સર્વદા । મઘાશ્લેષા તથા મૂલં રેવત્ય્ આર્દ્રા ચ સર્વદા ॥
(અવ્પરિસ્_31,9.1) દર્ભાર્થે તુ શરાન્ કુર્યાદ્ ઘૃતાર્થે તૈલમ્ ઉચ્યતે । સ્વાહાકારે તુ ફટ્કારો વેણ્યાદ્યાઃ સ્યુશ્ ચતુર્દશ ॥
(અવ્પરિસ્_31,9.2) ચાણ્ડાલાગ્નૌ ચિતાગ્નૌ વા સૂતિકાગ્નાવ્ અથાપિ વા । હાવયેદ્ ઘોરવૃક્ષાણાં સમિધસ્ તૈલસંયુતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_31,9.3) રક્તોષ્ણીષી રક્તવાસાઃ કૃષ્ણામ્બરધરો ઽપિ વા । જુહુયાદ્ વામહસ્તેન સમિધો દક્ષિણામુખઃ ॥
(અવ્પરિસ્_31,9.4) ખાદિરાગ્નૌ મધૂચ્છિષ્ટે કૃત્વા પ્રતિકૃતિં રિપોઃ । તાપયેત્ પ્રતિલોમાં તુ સાવિત્રીં મનસા જપેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_31,9.5) કણ્ઠે શૂલાર્પિતાં કૃત્વા તાપયેત્ તુ દિનેદિને । યાવચ્ છત્રુર્ વશં યાતિ વિલીનાયાં વિનશ્યતિ ॥
(અવ્પરિસ્_31,10.1) એવંપ્રોક્તવિધાનેન કોટિહોમસ્ય શંકરઃ । પ્રીતિમાન્ ઉચ્યતે યેન તચ્ છુભં ભૌતિકં દદૌ ॥
(અવ્પરિસ્_31,10.2) અથર્વા ભૌતિકં લબ્ધ્વા શિષ્યેભ્યસ્ તત્ પુનર્ દદૌ । શુભં મોક્ષકરં પુણ્યં પ્રિયં પશુપતેર્ વ્રતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_31,10.3) એતજ્ જ્ઞાત્વા તુ યઃ સમ્યક્ કોટિહોમં પ્રયોજયેત્ । સર્વાન્ કામાન્ અવાપ્નોતિ બ્રહ્મલોકં સ ગચ્છતિ ॥
(અવ્પરિસ્_31,10.4) યસ્ ત્વ્ ઇમં શ્રાવયેદ્ વિદ્વાન્ પઠતે ચૈવ સર્વદા । કોટિહોમફલં લબ્ધ્વા રુદ્રલોકે મહીયતે ॥
(અવ્પરિસ્_31,10.5) ગોપથાત્ પાણિનેયાય મધ્યે નૄણાં પ્રમોદિનામ્ । હિતાર્થમ્ ઉદ્ધૃતો ગ્રન્થઃ કોટિહોમસ્ તુ વિશ્રુતઃ ॥
(પરિશિષ્ટ_32. ગણમાલા)
(અવ્પરિસ્_32,1) ઓં ભૂસ્ તત્ સવિતુઃ શં નો દેવીઃ શાન્તા દ્યૌઃ શં ન ઇન્દ્રાગ્ની શં નો વાતો વાતુ ઉષા અપ સ્વસુસ્ તમ ઇતિ શાન્તિગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,2) કૃત્યાપ્રતિહરણો દૂષ્યા દૂષિર્ અસિ ઈશાનાં ત્વા સમં જ્યોતિર્ ઉતો અસ્ય્ અબન્ધુકૃદ્ યે પુરસ્તાત્ સુપર્ણસ્ ત્વા યાં તે ચક્રુઃ પ્રતીચીનફલો યદ્ દુષ્કૃતમ્ અયં પ્રતિસરો યાં કલ્પયન્તીતિ કૃત્યાપ્રતિહરણાનિ ॥ ઇતિ કૃત્યાગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,3) ચાતનઃ સ્તુવાનમ્ ઇદં હવિર્ યે ઽમાવાસ્યામ્ ઉપ પ્રાગાન્ નિઃસાલામ્ અરાયક્ષયણં શં નો દેવી પૃશ્નિપર્ણ્ય્ આ પશ્યતિ તાન્ત્ સત્યૌજાસ્ ત્વયા પૂર્વં પુરસ્તાદ્ યુક્તો અન્તર્દાવે જુહુત પ્રાગ્નયે રક્ષોહણમ્ ઇત્ય્ અનુવાકશ્ ચાતનાનિ ॥ ઇતિ ચાતનગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,4) માતૃનામા દિવ્યો ગન્ધર્વ આ પશ્યતીમં મે અગ્ને યૌ તે માતેતિ માતૃનામાનિ ॥ ઇતિ માતૃગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,5) વાસ્તોષ્પતીય આશાનામ્ આશાપાલેભ્ય ઇહૈવ ધ્રુવામ્ ઋધઙ્મન્ત્રો યોનિમ્ ઉત પુત્રઃ પિતરમ્ ઇન્દ્રસ્ય ગૃહો ઽસીતિ ચતસ્રો દિવે સ્વાહાશમવર્મ મે પૃથિવ્યૈ શ્રોત્રાયેતિ ધન્વાનીતિ દ્વે ઊર્જં બિભ્રદ્ ઇતિ ષટ્સત્યં બૃહદ્ ઇત્ય્ અનુવાકો વાસ્તોષ્પતીયાનિ ॥ ઇતિ વાસ્તુગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,6) પાપ્મહા વિ દેવા જરસાવૃતમ્ અપ નઃ શોશુચદ્ અઘમ્ અવ મા પાપ્મન્ન્ ઇતિ પાપ્મહા ॥ ઇતિ પાપ્મહા ગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,7) તક્મનાશનો જરાયુજઃ પ્રથમો યદ્ અગ્નિર્ ઉદ્ અગાતાં દશવૃક્ષ મુઞ્ચ ક્ષેત્રિયાત્ ત્વા હરિણસ્ય રઘુષ્યદો મુઞ્ચામિ ત્વા ભવાશર્વૌ મન્વે વાં યો ગિરિષુ દિવે સ્વાહાગ્નિસ્ તક્માનમ્ અગ્નેર્ ઇવાસ્યાવ મા પાપ્મન્ત્ સૃજાવ જ્યામ્ ઇવ વરણો વારયાતા ઇમં યવં વિદ્રધસ્ય બલાસસ્ય નમો રૂરાયેતિ દ્વે શીર્ષક્તિં શીર્ષામયમ્ ઇતિ તક્મનાશનાનિ ॥ ઇતિ તક્મનાશનગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,8) દુઃસ્વપ્નનાશનાનિ દૌષ્વપ્ન્યં દૌર્જીવિત્યં પરો ઽપૈહિ યો ન જીવો ઽસિ પર્ય્ આવર્તે દુષ્વપ્ન્યાદ્ યત્ સ્વપ્ને અન્નમ્ અશ્નમિ યો ન સ્તાયદ્ દિપ્સતિ યો નઃ સુપ્તાં જાગ્રતો યન્ મે મન્સો દુષ્વપ્ન્યં કામ સ્વપ્નં સુપ્ત્વા વિદ્મ તે સ્વપ્નેતિ ત્રયઃ પર્યાયા દુઃસ્વપ્નનાશનાનિ ॥ ઇતિ દુઃસ્વપ્નનાશનગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,9) આયુષ્યો યથા દ્યૌઃ પ્રાણાપાનાવ્ ઓજો ઽસિ તુભ્યમ્ એવાક્ષીભ્યાં તે મુઞ્ચામિ ત્વોત દેવા આવતસ્ ત ઉપ પ્રિયમ્ અન્તકાય મૃત્યવ આ રભસ્વ પ્રાણાય નમો વિષાસહિમ્ ઇત્ય્ આયુષ્યાણિ ॥ ઇતિ આયુષ્યગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,10) વર્ચસ્યો યે ત્રિષપ્તા અસ્મિન્ વસુ પ્રાતર્ અગ્નિં હસ્તિવર્ચસં સિંહે વ્યાઘ્રે યશો હવિર્ યશસં મેન્દ્રો ગિરાવ્ અરગરાટેષુ યથા સોમઃ પ્રાતઃસવને યચ્ ચ વર્ચો અક્ષેષુ યેન મહાનઘ્ન્યા જઘનમ્ ઇતિ વર્ચસ્યાનિ ॥ ઇતિ વર્ચસ્યગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,11) સ્વસ્ત્યયનો અમૂઃ પારે પાતં ન ઇન્દ્રાપૂષણા ત્વષ્ટા મે દૈવ્યં યેન સોમ નમો દેવવધેભ્યો ઽભયં મિત્રાવરુણાવ્ ઉપ પ્રાગાત્ સહસ્રાક્ષો ઽનમિત્રં નો અધરાદ્ યમોમૃત્યુર્ બૃહસ્પતિર્ નઃ પરિ પાતુ ત્યમ્ ઊ ષુ ત્રાતારમ્ ઇન્દ્રઃ સુત્રામા સ સુત્રામા આ મન્દ્રૈર્ ઇન્દ્ર મર્માણિ તે વર્મ મે દ્યાવાપૃથિવી ઐન્દ્રાગ્નં વર્મ ગિરયસ્ તે યત્ તે મધ્યં યાસ્ તે પ્રાચીર્ મા નઃ પશ્ચાદ્ ઇતિ સ્વસ્ત્યયનાનિ ॥ ઇતિ સ્વસ્ત્યયનગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,12) અભયઃ સ્વસ્તિદા વિશાં બ્રાહ્મણેન પર્યુક્તાસિ ન તા અર્વા રેણુકકાટો અભયં મિત્રાવરુણાવ્ અભયં દ્યાવાપૃથિવી અસ્મૈ ગ્રામાય હતં તર્દં પૂષેમા આશા ઇન્દ્રઃ સુત્રામા મૈતં પન્થાં સ્વસ્તિદા વિશાં પતિર્ નમ તે ઘોષિણીભ્ય આ તે રાષ્ટ્રમ્ ઇદમ્ ઉચ્ છ્રેયો યત ઇન્દ્ર ભયામહ ઇત્ય્ અભયાનિ ॥ ઇત્ય્ અભયગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,13) અપરાજિતો વિદ્મા શરસ્ય મા નો ચિદન્ન્ અદારસૃત્ સ્વસ્તિદા સંશિતં મે ત્વયા મન્યો યસ્ તે મન્યો એતા દેવસેના અવમન્યુર્ નિર્હસ્તઃ પરિ વર્ત્માન્ય્ અભિભૂર્ ઇન્દ્રો જાયત્ય્ અભિ ત્વેન્દ્રેત્ય્ અપરાજિતાનિ ॥ ઇત્ય્ અપરાજિતગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,14) શર્મવર્મા યઃ સપત્ન ઇતશ્ ચ યદ્ અમુતશ્ ચાપેન્દ્ર દ્વિષતો યૂયં નઃ પ્રવત ઇમમ્ અગ્ન આયુષે તિસ્રો દેવીર્ ઉરુવ્યચા નો ઇન્દ્રસ્ય શર્માસીતિ ઉત્તમાં વર્જયિત્વા યેન દેવા અસુરાણામ્ અનડુદ્ભ્યસ્ ત્વમ્ ઇતિ દ્વે તનૂષ્ ટે વાજિન્ વાજસ્ય નુ પ્રસવે દેવાનાં પત્નીર્ અધિ બ્રૂહિ રક્ષોહણં વાજિનં યે સ્રાક્ત્યં વર્મ મે દ્યાવાપૃઠિવી ઐન્દ્રાગ્નં વર્મ બહુલં વર્મ મહ્યમ્ અયં મિત્રઃ પૃથિવ્યોદ્ અક્રામદ્ અસ્પત્નં પુરસ્તાદ્ ઇતિ શર્મવર્મા ॥ ઇતિ શર્મવર્મા ગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,15) દેવપુરા યે પુરસ્તાદ્ બ્રહ્મ જજ્ઞાનં સહસ્રધાર એવાગ્નિર્ મા પાતુ અગ્નિં તે વસુવન્તં મિત્રઃ પૃથિવ્યોદ્ અક્રામદ્ અપ ન્ય્ અધુઃ પૌરુષેયં વધં જિતમ્ અસ્માકમ્ ઇતિ દેવપુરીયઃ ॥ ઇતિ દેવપુરીયગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,16) રુદ્રો યે ઽસ્યાં પ્રાચી દિગ્ ઇતિરુદ્રગણઃ ॥ ઇતિ રુદ્રગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,17) રૌદ્રો રુદ્ર જલાષભેષજ યે ઽસ્યાં પ્રાચી દિગ્ ઉદ્ ઇતસ્ ત્રયો અક્રમન્ ભવાશર્વૌ મન્વે વાં બ્રહ્મ જજ્ઞાનમ્ અનાપ્તા યે સહસ્રધાર એવ ગ્રીષ્મો હેમન્તો અનડુદ્ભ્યસ્ ત્વં મહ્યમ્ આપો વૈશ્વાનરો યમો મૃત્યુર્ યાં તે રુદ્ર યો અગ્નૌ રુદ્રો ભવાશર્વૌ મૃડતં ભવાશર્વાવ્ ઇદં બ્રૂમો યસ્ તે સર્પો વૃશ્ચિકસ્ તસ્મૈ પ્રાચ્યા દિશો અન્તર્દેશાદ્ ઇતિ રૌદ્રગણઃ ॥ ઇતિ રૌદ્રગણઃ ॥

(અવ્પરિસ્_32,18) ચિત્રાગણો મા નો વિદન્ન્ અદારસૃત્ સ્વસ્તિદા વિશામ્ અમૂહોઆરે અઘદ્વિષ્ટા અગ્ને યત્ તે તપ ઇતિ પઞ્ચ સૂક્તાનિ રુદ્ર જલાષભેષજ યે ઽસ્યાં પ્રાચી દિગ્ વિ દેવા ઉત દેવા અગ્નેર્ મન્વ ઇતિપ્રભૃતીનિ મૃગારસૂક્તાન્ય્ ઉત્તમં વર્જયિત્વાપ નઃ શોશુચદ્ અઘં પૃથિવ્યામ્ અગ્નયે મમાગ્ને વ્રહ્મ જજ્ઞાનમ્ અનાપ્તા યે સહસ્રધારે સવિતા પ્રસવાનાં નવ પ્રાણાન્ પાતં નસ્ ત્વષ્ટા મે યેન સોમ નમો દેવવધેભ્યો ઽભયં મિત્રાવરુણાવ્ ઉપ પ્રાગાત્ સહસ્રાક્ષઃ સિંહે વ્યાઘ્રે ઽભયં દ્યાવાપૃથિવી ગ્રીષ્મો હેમન્તો ઽનડુદ્ભ્યસ્ ત્વં મહ્યમ્ આપો વૈશ્વાનરો યમો મૃત્યુર્ અભિ ત્વેન્દ્ર વિશ્વજિત્ ત્રાયમાણાયૈ ઇમં મે અગ્ને વિષાણા પાશાન્ શકધૂમં સોમારુદ્રેતિ દ્વે બૃહસ્પતિર્ નસ્ ત્યમ્ ઊ ષુ ત્રાતારમ્ ઇન્દ્રઃ સુત્રામા આ મન્દ્રૈર્ ઇન્દ્ર મર્માણિ તે અન્તકાય મૃત્યવા આ રભસ્વાયં પ્રતિસરો ઽયં મે વરણો ભવાશર્વૌ મૃડતં પ્રાણાય નમો ઽગ્નિં બ્રૂમ ઇત્ય્ અર્થસૂક્તં સત્યં બૃહદ્ ઇતિ દ્વે પ્રથમે ગિરયસ્ તે યત્ તે મધ્યં યાસ્ તે પ્રાચીર્ મા નઃ પશ્ચાદ્ ગ્રીષ્મસ્ તે ભૂમે વર્ષાણ્ય્ ઉપસ્થાસ્ તે ભૂમે માતઃ સહસ્રશૃઙ્ગો વૃષભો જાતવેદા મા પ્ર ગામ પથો યો યજ્ઞસ્ય તસ્મૈ પ્રાચ્યા દિશો અન્તર્દેશાદ્ ઇતિ પર્યાયશ્ ચિત્રાગણઃ ॥ ઇતિ ચિત્રાગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,19) પત્નીવન્તો અદિતિર્ દ્યૌઃ સિનીવાલિ કુહૂં દેવીમ્ ઇતિ ત્રીણિ સૂક્તાનિ પત્નીવન્તઃ ॥ ઇતિ પત્નીવન્તગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,19બ્) સ્વસ્તિ માત્ર ઇન્દ્ર જુષસ્વાયા વિષ્ઠા શિવે તે સ્તાં પાદાભ્યાં તે સં તે શિર્ષ્ણો વત્સો વિરાજ ઇત્ય્ એકા ઉચ્ચા પતન્તમ્ ઇતિ દ્વે ભૂયાન્ ઇન્દ્રો વિષાસહિં સહમાનમ્ ઇત્ય્ આદિત્યગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,20) શં નો દેવી શં ન ઇન્દ્રાગ્ની શં નો વાતો વાતુ શાન્તા દ્યૌઃ પિપ્પલાદિશાન્તિગણઃ ॥ ઇતિ પિપ્પલા[દિ]શાન્તિગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,21) ગને યદ્ ઇતિ પઞ્ચ સૂક્તાનિ પઞ્ચાપત્યાનિ ભવન્તિ પાઞ્ચજન્યાનિ ભવન્તિ પાઞ્ચાપત્યો ગણઃ ॥ ઇતિ પઞ્ચાપત્યગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,22) અમ્બયો યન્તિ શમ્ભુમયોભુભ્યાં બ્રહ્મ જજ્ઞાનમ્ અસ્ય વામસ્ય યો રોહિત ઉદ્ અસ્ય ક્ર્તવો મૂર્ધાહમ્ ઇતિ દ્વે સૂક્તે વિષાસહિમ્ ઇતિ સલિલગણઃ ॥ ઇતિ સલિલગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,23) યે ત્રિષપ્તા ઇતિ વિશ્વકર્મા ગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,24) અઘદ્વિષ્ટા દેવજાતા શં નો દેવી વરણો વારયા[તૈ] પિપ્પલી વિદ્રધસ્ય યા બભ્રવ ઇતિ ગણકર્મા ગણો ભૈસજ્યશ્ ચ ભવતિ ॥ ઇતિ ભૈષજ્યગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,25) અયં તે યોનિર્ આ નો ભર ધીતી વા ય ઇત્ય્ અર્થસૂક્તમ્ ઉત્થાપનો ગણઃ ॥ ઇત્ય્ ઉત્થાપનગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,26) અમ્બયો યન્તિ શમ્ભુમયોભૂ હિરણ્યવર્ણા નિઃસાલાં યે અગ્નયો બ્રહ્મ જજ્ઞાનમ્ ઇત્ય્ એકૈત દેવા મૃગારસૂક્તાન્ય્ ઉત્તમં વર્જયિત્વાપ નઃ શોશુચદ્ અઘં પુનન્તુ મા સસ્રુષીર્ હિમવતઃ પ્ર સ્રવન્તિ વાયોગ્ પૂતઃ પવિત્રેણ શં ચ નો મયશ્ ચ નો ઽનડુદ્ભ્યસ્ ત્વં મહ્યમ્ આપો વૈશ્વાનરો રશ્મિભિર્ યમો મૃત્યુર્ વિશ્વજિત્ સંજ્ઞાનં નો યદ્ય્ અન્તરિક્ષે પુનર્ મૈત્વ્ ઇન્દ્રિયં શિવા નઃ શં નો વાતો વાતુ અગ્નિં બ્રૂમો વનસ્પતીન્ ઇતિ શાન્તિગણઃ ॥ ઇતિ સર્વૈઃ સૂક્તૈઃ કૌશિકોક્તબૃહચ્છાન્તિગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,27) અમ્બયો યન્તિ શમ્ભુમયોભૂ હિરણ્યવર્ણા ઉત દેવા યદ્ય્ અન્તરિક્ષે પુનર્ નૈત્વ્ ઇન્દ્રિયં શિવા નઃ શં નો વાતો વાત્વ્ અગ્નિં બ્રૂમો વનસ્પતીન્ ઇતિ શાન્તાતીયો લઘુશાન્તિગણઃ ॥

(અવ્પરિસ્_32,28) યે ત્રિષપ્તા મમાગ્ને વર્ચઃ પ્રાતર્ અગ્નિં ગિરાવ્ અરગરાટેષુ દિવસ્ પૃથિવ્યા હસ્તિવર્ચસં સિંહે વ્યાઘ્રે યશો હવિર્ યસ્ તે ગન્ધ ઇતિ તિસૃભિર્ વર્ચસ્યગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,29) યા અસુરા મનુષ્યા મા નો વિદન્ નમો દેવવધેભ્ય ઇત્ય્ અભયગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,30) ભૂતો ભૂતેષ્વ્ ઇતિ રાજાનમ્ અભિષેકગણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_32,31) [ય] આશાનામ્ આશાપાલેભ્યો અગ્નેર્ મન્વ ઇતિ સપ્ત સૂક્તાનિ યા ઓષધયઃ સોમરાજ્ઞીર્ વૈશ્વાનરો ન આ ગમચ્ છુમ્ભની દ્યાવાપૃથિવી યદ્ અર્વાચી[ન]મ્ અગ્નિં બ્રૂમો વનસ્પતીન્ ઇતિ મુઞ્ચન્તુ ના ભવાશાર્વા યા દેવીર્ યન્ માતલી રથક્રીતમ્ ઇત્ય્ એતાશ્ ચતસ્રો વર્જયિત્વા અંહોલિઙ્ગગણઃ ॥
(પરિશિષ્ટ_33. ઘૃતકમ્બલમ્)
(અવ્પરિસ્_33,1.1) ઓં બ્રહ્મણે બ્રહ્મવેદાય નમસ્કૃત્વા સ્વયંભુવે । ઘૃતકમ્બલં પ્રવક્ષ્યામિ બ્રહ્મણો નિગદો યથા ॥
(અવ્પરિસ્_33,1.2) બૃહસ્પતિર્ મહેન્દ્રાય ચકાર ઘૃતકમ્બલમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_33,1.13) અથેન્દ્રો હ વા અસુરૈઃ પરાજિતશ્ ચિન્તામ્ આપેદે
(અવ્પરિસ્_33,1.4) તં સવિતાબ્રવીત્ પ્રાયશ્ચિત્તં કુરુષ્વાપ્રતિરુદ્ધો ભવિષ્યસીતિ
(અવ્પરિસ્_33,1.5) તમ્ ઇન્દ્રો ઽબ્રવીત્ ॥ ભગવન્ ત્વમ્ એવાપ્રતિરુદ્ધઃ પ્રાયશ્ચિત્તં કુર્વ્ ઇતિ ॥
(અવ્પરિસ્_33,1.6) સ પ્રાયશ્ચિત્તમ્ અકરોત્
(અવ્પરિસ્_33,1.7) પુણ્યે નક્ષત્રે બાર્હસ્પત્યે મુહૂર્તે ઽભિજિત્ય્ ઔદુમ્બરં કુમ્ભં દ્રોણેન સાઢકેન પૂરયિત્વા તસ્મિન્ન્ એવ વાસપ્રભૃતયઃ ઓષધયો દર્ભપ્રભૃતયશ્ ચ બિલ્વગૌરસર્ષપાશ્ ચેત્ય્ એતાન્ સંભારાન્ સંભૃત્ય ઘૃતકુમ્ભં બર્હિષ્ય્ આધાયૈતૈર્ ગણૈર્ આજ્યં જુહુયાત્ ॥
(અવ્પરિસ્_33,1.8) પ્ર પતેત ઇત્ય્ એકેનાઙ્ગાદઙ્ગાચ્ છમલમ્ અવલિખ્ય સપત્નં ભ્રાતૃવ્યં હૃદયે ઇમર્મણિ વાસિનાવિધ્ય ગોમયેન કાષાયેણ વાચ્છાદ્ય શાન્તેર્ અપ્રતિઘાતકં કર્મ તતો જ્યેષ્ઠં ઘૃતકમ્બલં બ્રહ્મણઃ પુત્રમ્ અકરોત્
(અવ્પરિસ્_33,1.9) તસ્ય હ વા એતસ્ય ઘૃતકમ્બલસ્ય સાવિત્રીગણશરીરસ્ય શન્તાતીયઃ શિરઃ ત્રિષપ્તીયો મુખં રુદ્રરૌદ્રૌ ચક્ષુષી ઘૃતલિઙ્ગ આસ્યં નૈરૃતો જિહ્વા દન્તોષ્ઠાવ્ અભયાપરાજિતૌ કૃત્યાદૂષણચાતનૌ શ્રોત્રે શર્મવર્મસ્વસ્ત્યયનૌ બાહૂ માતૃનામવાષ્ટોષ્પત્યૌ પાદૌ....પાયુશ્ ચ ભૈષજ્યં ન્યાયઃ પ્રાણાપાનાવ્ ઇતિ મીમાંસત ઇત્ય્
(અવ્પરિસ્_33,1.10) એષ હ વૈ જ્યેષ્ઠો ઘૃતકમ્બલો બ્રહ્મણઃ પુત્રો ઽપરાજિતગણેનેષ્ટ્વેન્દ્રો ઽસુરાન્ અજયન્ મૃત્યુમ્ અલક્ષ્મીમ્ અરાતિં દુઃસ્વપ્નદુર્ભૂતાન્ય્ અજયદ્
(અવ્પરિસ્_33,1.11) યથા ચૈવંવિદ્વાન્ ઘૃતકમ્બલં કુરુતે સર્વકામાન્ આપ્નોતિ સર્વવ્યાધિરહિતો ભવતિ બ્રહ્મલોકમ્ અવાપ્નોતીતિ બ્રાહ્મણમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_33,2.1) યદા સર્વમ્ ઇદં વ્યાપ્તમ્ અસુરૈર્ નાવશેષિતમ્ । સ્થાતું દેવાઃ પરાભૂતાસ્ તે ઽથર્વાણમ્ ઉપાગતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_33,2.2) કર્માદ્ય્ એકં કુરુષ્વ ત્વં યદ્ ભૃગ્વઙ્ગિરસોર્ મતમ્ । અસુરાણાં વધાર્થાયેત્ય્ ઉક્તઃ કર્તાથ સો ઽભવત્ ॥
(અવ્પરિસ્_33,2.3) પરચક્રોપસૃષ્ટસ્ય રાજ્ઞો વિજયમ્ ઇચ્છતઃ । પ્રતિરુદ્ધસ્ય વા ભૂયઃ શ્રીકામસ્યેચ્છતઃ શ્રિયમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_33,2.4) પ્રાદુર્ભાવાદ્ભુતાનાં ચ ગ્રહાણાં વિગ્રહે તથા । શઙ્કમાનો ઽભિચારાદ્ વા કારયેદ્ ઘૃતકમ્બલમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_33,2.5) ઘૃતમાત્રા તુ વિજ્ઞેયા માગધપ્રસ્થસંમિતા । શતાનિ પઞ્ચ દ્રોણાનાં પલૈકશતમ્ એવ વા ॥
(અવ્પરિસ્_33,3.1) [સર્વપાપપ્રણાશાય સર્વકામાર્થસિદ્ધયે । સર્વરોગક્ષયાર્થાય પ્રયોજ્યો ઘૃતકમ્બલઃ] ॥
(અવ્પરિસ્_33,3.2) ઘૃતપ્રમાણં વક્ષ્યામિ માષકં પઞ્ચકૃષ્ણલમ્ । માષકાણિ ચતુહ્ષષ્ટિઃ પલમ્ એકં વિધીયતે ॥
(અવ્પરિસ્_33,3.3) દ્વાત્રિંશત્પલકં પ્રસ્થં માગધૈઃ પરિકીર્તિતમ્ । આઢકં તુ ચતુઃપ્રસ્થં ચતુર્ભિર્ દ્રોણમ્ આઢકૈઃ ॥
(અવ્પરિસ્_33,3.4) દ્રોણપ્રમાણં વિજ્ઞેયં બ્રહ્મણા નિર્મિતં પુરા । દ્વાદશાભ્યધિકૈર્ નિત્યં પલાનાં પઞ્ચભિઃ શતૈઃ ॥
(અવ્પરિસ્_33,3.5) [ઘૃતમાત્રા તુ વિજ્ઞેયા માગધપ્રસ્થસંમિતા । શતાનિ પઞ્ચ દ્રોણાનાં પલાનાં વા શતોત્તરે] ॥
(અવ્પરિસ્_33,3.6) ઘૃતદ્રોણશતેનોક્ત એકો દ્રોણવરસ્ તથા । યથાશક્તિ પ્રયુઞ્જીત ઘૃતં કૃત્વાથ ભાગશઃ ॥
(અવ્પરિસ્_33,3.7) ચતુર્ભાગો ઽભિષેકાય ચતુર્ભાગસ્ તુ હૂયતે । ભાગો દેયઃ સદસ્યેભ્યઃ કર્તા ભાગેન યુજ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_33,4.1) પુષ્યે પ્રયોગં કુર્વીત પ્રાજાપત્યે ઽથ મારુતે । વૈષ્ણવે પૂષદૈવત્યે ઉત્તરેષ્વ્ અથ વા ત્રિષુ ॥
(અવ્પરિસ્_33,4.2) તપ્તકૃછ્રાવસાને વા સર્વકૃછ્રસ્ય ચાન્તતઃ । યસ્મિન્ વા સ્નાતકા બ્રૂયુસ્ તત્ર કુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_33,4.3) પાકયજ્ઞવિધાનેન કૃત્વોપક્રમણં બુધઃ । નિશાકાલે બહિર્ગ્રામે કુર્યાદ્ અગ્નિનિવેશનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_33,4.4) યજેત નિરૃતિં તત્ર કૃષ્ણવાસાશ્ ચતુષ્પથે । યથોક્તં નૈરૃતૈર્ મન્ત્રૈર્ હવિર્ભિશ્ ચ યથાક્રમમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_33,4.5) તૃતીયેન તુ સૂક્તેન નિવેદ્ય બલિમ્ અન્તતઃ । યથાવ્યાવર્તને ચૈવ યદ્ ઉક્તં તત્ સમાચરેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_33,5.1) તતઃ સ્નાતઃ શુક્લવાસાઃ પ્રાશ્ય શાન્ત્યુદકં શુચિઃ । પર્યુક્ષ્યોપસમાધાય ઘૃતસંસ્કાર ઇષ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_33,5.2) પૂર્વં મહાવ્યાહૃતિભિઃ સાવિત્ર્યા તદનન્તરમ્ । શાન્તિશ્ ચ બ્રહ્મ જજ્ઞાનં બ્રહ્મ ભ્રાજદ્ ઇતીતિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_33,5.3) અગ્ને ગોભિર્ અગ્ને ઽભ્યાવર્તિન્ન્ અગ્ને જાતવેદઃ સહ રય્યા પુનર્ ઊર્જેતિ ॥
(અવ્પરિસ્_33,5.4) અગ્નિમ્ ઈલે પુરોહિતમ્ અગ્ન આ યાહિ વીતયે । બૃહસ્પતિર્ ન ઇત્ય્ એકા બૃહસ્પતે યુવં તથા ॥
(અવ્પરિસ્_33,5.5) એતૈર્ આજ્યં ચ જુહુયાત્ સંપાતાન્ આનયેદ્ ઘૃતે । કૃત્યાદૂષણમન્ત્રૈશ્ ચ કુર્યાચ્ છાન્ત્યુદકે વિધિમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_33,5.6) સંપાતાન્ આનયેત્ તત્ર ચાતનૈર્ માતૃનામભિઃ । વાસ્તોષ્પત્યૈર્ વાષ્ટોષ્પતાવ્ આનયેત્ સમદૂષણમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_33,5.7) નિધાય હવિર્ આસાદ્ય ઘૃતકુમ્ભં સુસંસ્કૃતમ્ । ઘૃતભાગૌ તુ યાવ્ અન્યૌ પૂર્વેણાગ્નેર્ નિધાપયેત્ ॥

(અવ્પરિસ્_33,5.8) દર્ભાદીન્ તુ વાસાદીંશ્ ચ સંભારાન્ ગૌરસર્ષપાન્ । બિલ્વં ચ કુમ્ભે નિધાયાપરેણાગ્નેર્ નિધાપયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_33,6.1) સાવિત્રઃ શન્તાતીયશ્ ચ કૃત્યાદૂષણ એવ ચ । અભયાપરાજિતાયુષ્યા વર્ચસ્યશ્ ચ તતઃ પરઃ ॥
(અવ્પરિસ્_33,6.2) સંસક્તીયઃ સુષુપ્તીયઃ સ્વસ્ત્યયનઃ શર્મવર્મ ચ । ચાતનો માતૃનામાનિ ભૈષજ્યં ન્યાય એવ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_33,6.3) ઘૃતલિઙ્ગૌ તથા રૌદ્રૌ સંપાતાન્ આનયેદ્ ઘૃતે । ગણાન્તેષુ યથાશક્તિ બ્રાહ્મણાન્ સ્વસ્તિવાચયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_33,6.4) યો ઽસ્મિન્ન્ અક્ષીભ્યાં તે સહસ્રાક્ષં બ્રહ્મ જજ્ઞાનમ્ । બ્રહ્મ ભ્રાજદ્ ઉદ્ અગાદ્ ઇદમ્ આપસ્ તથાપશ્ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_33,6.5) અભિષિઞ્ચેત્ સર્વમન્ત્રૈર્ આયુષ્યૈર્ અભયૈસ્ તથા । મૃણ્મયશ્ ચાત્ર ભવતિ દ્વેષ્યસ્ય ચ પરાકૃતિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_33,6.6) અભિષિઞ્ચેત્ સર્વમન્ત્રૈર્ આયુષ્યૈર્ અભયૈસ્ તથા । મૃણ્મયશ્ ચાત્ર ભવતિ દ્વેષ્યસ્ય ચ પરાકૃતિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_33,6.7) તસ્યોપરિષ્ટાદ્ અભિષિચ્ય કુર્યાન્ માત્રાતલેખનીમ્ । અઙ્ગાદઙ્ગાદ્ અથાન્યેન પ્ર પતેતિ ચતસૃભિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_33,6.8) ભ્રાતૃવ્યહમ્ ઇતિ વૈશ્વાનરોયન્ત્ય્ અવસાનેન । દ્યાવાદિના પર્યાયેણ સમલંકૃટમ્ ઉલ્લિખેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_33,6.9) દ્વિષન્તં મે પરાવદ્ વિ દ્વિષન્તં નિર્ દહન્તુ મે । ભ્રાતૃવ્યતાન્ ઇતિ દ્વાભ્યાં પર્યાયાશ્ ચ ત્રયઃ પરાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_33,6.10) અન્વાલભ્ય તુ કર્તારમ્ ઉપવિષ્ટ ઉદઙ્મુખઃ । સ્વપ્નતક્માષ્ટનયનૈઃ સૌભાગ્યૈર્ વર્મભિસ્ તથા ॥
(અવ્પરિસ્_33,6.11) રુદ્રરૌદ્રપરૈર્ મન્ત્રૈર્ આજ્યહોમો વિધીયતે । સ્રાક્ત્યં વા યદિ વાશ્વત્થમ્ ઔદુમ્બરમ્ અથાપિ વા ॥
(અવ્પરિસ્_33,6.12) શઙ્ખં ચ મણિમ્ આબધ્ય પ્રતિસરૈર્ અભિમન્ત્રયેત્ । અન્વારભ્યાભિષેકં તુ રૌદ્રાભ્યાં જુહુયાત્ તતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_33,7.1) યત્ તે વાસ [ઇતિ] પરિધાનં યથોક્તં પરિધાપયેત્ । રોચના ગુગ્ગુલુ ઘૃતમ્ અભ્યઞ્જનમ્ અથાઞ્જનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_33,7.2) તત એતૈર્ અલંકૃત્ય ઈક્ષયેતાદર્ષે મુખમ્ । દશ ગા દક્ષિણાં દદ્યાદ્ વૃષભં ઘૃતમ્ એવ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_33,7.3) બ્રાહ્મણાન્ સ્વસ્તિવાચ્યાથ પ્રાઙ્મુખઃ સંવિશેત્ તતઃ । રક્ષોહણમ્ [ઇત્ય્] અનુવાકં જપેત્ કર્તાથ ઋત્વિજઃ ॥
(અવ્પરિસ્_33,7.4) શર્મવર્મૈતદ્ ઉક્તં સ્નાતસ્ય રક્ષોભ્યો ઽભયંકરમ્ ઇતિ ॥
(અવ્પરિસ્_33,7.5) ન રાક્ષસા ન ગન્ધર્વા ન પિશાચા ન ચાસુરાઃ । ક્રૂરાઃ પુરુષમર્મજ્ઞા ન હિંસન્તિ ઘૃતાર્ચિતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_33,7.6) સિદ્ધાભિષેકો નૈશશ્ ચ ઘૃતકમ્બલમ્ એવ ચ । લક્ષઃ પુષ્યાભિષેકશ્ ચ પ્રધાનાવભૃતસ્ તથા ॥
(અવ્પરિસ્_33,7.7) મહાશાન્તિત્રયસ્ત્રિંશત્ તત્ર ષટ્ પ્રસ્તરૈઃ સહ । નિયતાન્યેવદૃછાયા કર્તવ્યા ભૂતિમ્ ઇચ્છતા ॥
(પરિશિષ્ટ_34. અનુલોમકલ્પઃ)
(અવ્પરિસ્_34,1.0) ઓં નમો ઽથર્વવેદાય ॥
(અવ્પરિસ્_34,1.1) અક્ષરાનિ વિલોમાનિ ન સ્વરં પ્રતિલોમયેત્ । પ્રત્યારમ્ભનિઘાતેષુ સ્થાનાન્ય્ અન્યાનિ નિર્દિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_34,1.2) યકારસ્ તુ તકારાન્તો અન્ત્યસ્વરિતસંજ્ઞિતઃ । સ તૂદાત્તઃ સ એવાદૌ દકારઃ શિષ્યતે ગુરુઃ ॥
(અવ્પરિસ્_34,1.3) દકારાત્ સ્વર્યતે નીચમ્ ઉપોદાત્તે પ્ર યોજયેત્ । અન્યાનિ તુ યથાપૂર્વમ્ ઉદાત્તપ્રચિતાનિ તુ ॥
(અવ્પરિસ્_34,1.4) પ્રથમો ઽષ્ટાક્ષરો ઽર્ધર્ચો દ્વિતીયઃ ષોડશાક્ષરઃ । આદાવ્ અન્તે ચ વિજ્ઞેયા વ્યાહૃતિશ્ ચાપ્ય્ અથર્વણામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_34,1.5) રક્તવર્ણા વિલોમા ચ યમેન પરિકીર્તિતા । સર્વશત્રુવિનાશાય સર્વકર્માર્થસિદ્ધયે ॥
(અવ્પરિસ્_34,1.6) મૃત્યુશ્ ચ દેવતા ચાસ્યા નિછન્નં છન્દ ઉચ્યતે । સ્વાહાકારે તુ ફટ્કારઃ કોટિહોમે વિધિઃ સ્મૃતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_34,1.7) અનુલોમાં વિલોમાં વા ગાયત્રીં યઃ પઠેત્ સદા । સર્વાર્થાસ્ તસ્ય સિધ્યન્તિ ન ચાનર્થાન્ સમશ્નુતે ॥
(અવ્પરિસ્_34,1.8) ત્ યા દ ચો પ્ર નઃ યો યો ધિ ॥ હિ મ ધી સ્ય વ દે ર્ગો ભ યમ્ ણી રે ર્વ તુ વિ ત્સ ત ત્ ॥
(પરિશિષ્ટ_35. આસુરીકલ્પઃ)
(અવ્પરિસ્_35,1.1) ઓં કટુકે કટુકપત્ત્રે સુભગે આસુરિ રક્તે રક્તવાસસે । અથર્વણસ્ય દુહિતે અઘોરે અઘોરકર્મકારિકે ॥
(અવ્પરિસ્_35,1.2) અમુકં હનહન દહદહ પચપચ મથમથ । તાવદ્ દહ તાવત્ પચ યાવન્ મે વશમ્ આનયસિ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_35,1.3) શય્યાવસ્થિતાયાસ્ તાવજ્ જપેદ્ યાવત્ સ્વપિતિ ॥ પ્રસ્થિતાયા ગતિં દહ સ્વાહા ॥ ઉપવિષ્ટાયા ભગં દહ સ્વાહા ॥ સુપ્તાયા મનો દહ સ્વાહા પ્રબુદ્ધાયા ગૃદયં દહ સ્વાહેતિ ॥
(અવ્પરિસ્_35,1.4) અથાત આસુરીકલ્પમ્ ઉપદેશાદ્ અથર્વણઃ । નાસ્યાસ્ તિથિર્ ન નક્ષત્રં નોપવાસો વિધીયતે ॥
(અવ્પરિસ્_35,1.5) ઘૃતાદિદ્રવ્યસર્વેષુ આસુરી શતજાપિતા । પત્ત્રાદ્યવયવશ્ ચાસ્યા જિકૈષા ચાનુયાયિની ॥
(અવ્પરિસ્_35,1.6) હન્તુકામો હિ શત્રૂંશ્ ચ વશીકુર્વંશ્ ચ ભૂપતીન્ । આસુરીશ્લક્ષ્ણપિષ્ટાજ્યં જુહુયાદ્ આકૃતિં બુધઃ ॥
(અવ્પરિસ્_35,1.7) અર્કેન્ધનાગ્નિં પ્રજ્વાલ્ય છિત્ત્વાસ્ત્રેણાકૃતિં તુ તામ્ । પાદાગ્રતો ઽષ્ટસહસ્રં જુહુયાદ્ યસ્ય વશ્ય્ અસૌ ॥
(અવ્પરિસ્_35,1.8) ઘૃતાક્તયા સ્ત્રી વશિની પાલાશાગ્નૌ દ્વિજોત્તમાઃ । ગુડાક્તયા ક્ષત્રિયાસ્ તુ વૈશ્યાસ્ તુ દધિમિશ્રયા ॥
(અવ્પરિસ્_35,1.9) શૂદ્રાસ્ તુ લવણમિશ્રૈ રાજિકાં પિષ્ટયેદ્ બુધઃ । આ સપ્તાહાત્ સર્વ એતે આસુરીહોમતો વશાઃ ॥

(અવ્પરિસ્_35,1.10) કટુતૈલેન ત્રિસંધ્યં કુલોચ્છેદં કરોતિ હિ । શુનાં તુ લોમભિઃ સાર્ધમ્ અપસ્મારી ત્રિભિર્ દિનૈઃ ॥
(અવ્પરિસ્_35,1.11) નિવૃત્તિઃ ક્ષીરમધ્વાજ્યૈર્ લવણેન તુ સજ્વરી । અર્કૈધઃસમિદગ્નૌ તુ કાર્યો વિસ્ફોટસંભવઃ ॥
(અવ્પરિસ્_35,1.12) તેષામ્ ઉપશમં વિદ્યાત્ સુરાશ્વર્યા ઘૃતેન ચ । અર્કક્ષીરાક્તયાઋકાગ્નાવ્ અક્ષિણી સ્ફોટયેદ્ દ્વિષઃ ॥
(અવ્પરિસ્_35,1.13) ગતાસુમાંસં તસ્યૈવ નિર્માલ્યં ચિતિભસ્મ ચ । એષાં ચૂર્ણેન સંસ્પૃષ્ટો હાસ્યશીલો ઽભિજાયતે ॥
(અવ્પરિસ્_35,1.14) અજાક્ષીરાક્તયા હોમાત્ તસ્ય મોક્ષો વિધીયતે । તગરં કુષ્ઠમાંસી ચ તસ્યાઃ પત્ત્રાણિ ચૈવ હિ ॥
(અવ્પરિસ્_35,1.15) એતૈઃ શ્લક્ષ્ણૈસ્ તુ સંસ્પૃષ્ટઃ પૃષ્ઠતઃ પરિધાવતિ । તસ્યાઃ ફલાનિ મૂલાનિ સુરભીહસ્તિમેદસા ॥
(અવ્પરિસ્_35,1.16) સૂક્ષ્માત્ તદ્દ્રવ્યસંસ્પર્શાદ્ અનુધાવત્ય્ અચેતસઃ । અછિદ્રપત્ત્રાણ્ય્ અસિત ઉશીરઃ સર્ષપાસ્ તથા ॥
(અવ્પરિસ્_35,1.17) એતચ્શૂર્ણાત્ પૂર્વફલં ઘૃતે ચૈવાપરાજયઃ ॥
(અવ્પરિસ્_35,2.1) કુસુમાનિ મનહ્શિલાપ્રિયઙ્ગુતગરાણિ ચ । ગજેન્દ્રમદસંયુક્તં કિં કુર્વાણસ્ ત્વ્ અકૃદ્ વરમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_35,2.2) યાશ્ ચ સ્ત્રિયો ઽભિગચ્છન્તિ તા વશાઃ પદાલેપતઃ । સપુષ્પાં તાં સમાદાય અઞ્જનં નાગકેશરમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_35,2.3) અનેનાક્તાભ્યામ્ અક્ષિભ્યાં યમ્યં પશ્યેત્ સ કિંકરઃ । અઞ્જનં તગરં કુષ્ઠં દેવીજં કાષ્ઠમ્ એવ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_35,2.4) માણ્સી ચ સર્વભૂતાનાં સૌભાગ્યસ્ય તુ કારણમ્ । તત્સમિધાં લક્ષહોમાન્ નિધાનં પશ્યતે મહત્ ॥
(અવ્પરિસ્_35,2.5) સર્પિર્દધિમધ્વક્તપત્ત્રાણાં વૃદ્ધપુત્રી સહસ્રતઃ । રાજ્યં તુ લભતે વશ્યં તત્પત્ત્રત્રિસહસ્રતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_35,2.6) સ્વર્ણસહસ્રસ્યાપ્તિસ્ તુ તત્પુષ્પાણાં તુ લક્ષતઃ । સહસ્રજાપાચ્ ચ તદ્વદ્ ઉદકે ક્ષીરભક્ષિણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_35,2.7) વારિપૂર્ણે ઽથ કલશે લોકેશીપલ્લવાન્ ક્ષિપેત્ । સ્નાનાદ્ અલક્ષ્મ્યા મુચ્યેત સૌવર્ણકલશે ઽપિ તુ ॥
(અવ્પરિસ્_35,2.8) વિનાયકેભ્યઃ સ્નાનતો દૌર્ભાગ્યાચ્ ચૈવ દુર્ભગાત્ । પૃષ્ઠતશ્ ચાનુધાવન્તિ સંસ્પૃષ્ટ ઉદકેન તુ ॥
(અવ્પરિસ્_35,2.9) ઉશીરં તગરં કુષ્ઠં મુસ્તા તત્પત્ત્રસર્ષપાઃ । ચૂર્ણેનાભિહતસ્ તૂર્ણમ્ ઈશ્વરો ઽપિ વશો ભવેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_35,2.10) તુલસીભૂમહાદેવીચૂર્ણસ્પૃષ્ટસ્ તથા વશી । રાજાભયં સુરેશ્વરીમાર્જનાદ્ ભારણાત્ તથા ॥
(અવ્પરિસ્_35,2.11) ન સ્યાત્ તસ્યાદ્ભુતં કિં ચિન્ ન ક્ષુદ્રોપદ્રવસ્ તથા । નાનૈશ્વર્યં નાપ્રજત્વં યસ્ય દેવ્ય્ આસુરી ગૃહે ॥
(પરિશિષ્ટ_36. ઉચ્છુષ્મકલ્પઃ)
(અવ્પરિસ્_36,1.1) ઓં નમ ઉચ્છુષ્મેભ્યઃ
(અવ્પરિસ્_36,1.2) ....શિખાં દેવીં પ્રપદ્યે શંકરાયણીં । સર્વાર્થસાધનીં વિભ્વીં સર્વેશીં બ્રહ્મચારિણીમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,1.3) તે ઇષ્ટકાકારકરાલમ્ અતિચતુર્મુખમ્ ॥ ચતુર્વિધૈસ્ તુ રૂપં ધ્યાનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,1.4) શિવે જટિલે બ્રહ્મચારિણિ સ્તમ્ભનિ જમ્ભનિ મોહનિ હું ફટ્ નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,1.5) આત્મરક્ષા ॥
(અવ્પરિસ્_36,1.6) પ્રાચ્યાં દિશીન્દ્રો રાજા દેવાનામ્ આધિપત્યં કુરુતે । તં દેવં ભગવન્તં સગણં સાનુચરં સપરિવારં સશિરાઃ પ્રણિપત્ય વિજ્ઞાપયતિ । વજ્રેણ પ્રહરણેનેમાં દિશં વિદિશં ચ સર્વકલિકલુષમ્ અશુભં પ્રશમયોં નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,1.7) દક્ષિણસ્યાં દિશિ યમો રાજા પ્રેતાનામ્ આધિપત્યમ્ ઇતિ । દણ્ડેન પ્રહરણેનેતિ ॥
(અવ્પરિસ્_36,1.8) પ્રતીચ્યાં દિશિ વરુણો રાજાપામ્ આધિપત્યમ્ ઇતિ । પાશેન પ્રહરણેનેતિ ॥
(અવ્પરિસ્_36,1.9) ઉદીચ્યાં દિશિ કુબેરો રાજા યક્ષાણામ્ આધિપત્યમ્ ઇતિ । ગદયા પ્રહરેણેતિ ॥
(અવ્પરિસ્_36,1.10) ધ્રુવાયાં દિશિ વાસુકી રાજા નાગાનામ્ આધિપત્યમ્ ઇતિ । દંષ્ટ્રયા પ્રહરણેનેતિ ॥
(અવ્પરિસ્_36,1.11) ઊર્ધ્વાયાં દિશિ સોમો રાજા નક્ષત્રાણામ્ આધિપત્યં કુરુતે । તં દેવં ભગવં સગણં સાનુચરં સપરિવારં સશિરાઃ પ્રણિપત્ય વિજ્ઞાપયતિ ॥ તેજસા પ્રહરણેનેમાં દિશં વિદિશં ચ સર્વકલિકલુષમ્ અશુભં પ્રશમયોં નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,1.12) અથોચ્છુષ્મહૃદયમ્ ॥ દ્યુરુદ્યુરુ દરદર વિદારયવિદારય મિલિમિલિ નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,1.13) ઉચ્છુષ્મશિખા ॥ શિવે જટિલ ઇતિ પ્રથમઃ ॥
(અવ્પરિસ્_36,1.14) કુરુકુરુ મુરુમુરુ મહા મુઞ્ચ મહા મુઞ્ચ વિદુવિદુ નમઃ સ્વાહા ॥ ઇતિ કવચમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,1.15) ઓં નમો મહાપિઙ્ગલાય સિંહનાદનાદિને નમઃ સ્વાહા ॥ ઇત્ય્ અસ્ત્રમન્ત્રઃ ॥
(અવ્પરિસ્_36,2.1) એષામ્ ઉચ્છુષ્મરુદ્રાણામ્ અતઃ કલ્પો નિગદ્યતે । અથર્વવેદોદ્ભવાનાં તિથ્યૃક્ષાદ્યયોગતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_36,2.2) ગ્રામે વાથાપ્ય્ અરણ્યે વા પ્રચરેત યથાવિધિ । સદ્યઃસિદ્ધિકરા હ્ય્ એતે ઉચ્છુષ્માઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥
(અવ્પરિસ્_36,2.3) આત્મરક્ષાં દિશાં બન્ધં શિખાબન્ધં ચ સર્વદા । એતૈર્ એવ યથાયોગમ્ આદૌ કુર્યાદ્ વિચક્ષણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_36,2.4) ખદિરસ્યોદુમ્બરસ્ય તથા બિલ્વપલાશયોઃ । દધિસર્પિર્મધુયુજાં શાન્તાનાં વાપિ બિલ્વતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_36,2.5) સમિત્સહસ્રત્રિતયં હુત્વા શાન્તિર્ ગવાં ભવેત્ । તીક્ષ્ણાસૃગ્વિષયુક્તાનાં ફટ્કારશ્ ચ વિનાશને ॥

(અવ્પરિસ્_36,2.6) પ્રયોગાદ્ અપ્ય્ અસિદ્ધિશ્ ચેત્ તત્કર્મેદં સમારભેત્ । ઉચ્છુષ્મરૂપી ભક્ષયંસ્ તીક્ષ્ણઃ સક્તૂદકાનિ તુ ॥
(અવ્પરિસ્_36,3.1) અભીષ્ટાં વા સ્ત્રિયં ગત્વા ધ્યાત્વા વા રેત ઉત્સૃજેત્ । મૂત્રાં પુરીષં ચોત્સૃજ્ય ગોકઙ્કાલાધિરોહણમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,3.2) કૃત્વા મન્ત્રં નિશિ જપેદ્ યાવદ્ ગોશૃઙ્ગતશ્ ચરેત્ । જ્વાલાભઙ્ગં તતસ્ તસ્ય કર્મસિદ્ધિં સમાદિશેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,3.3) [દધિમધુઘૃતાક્તાનામ્ ઇતિ શેષઃ] ॥
(અવ્પરિસ્_36,4.1) સપ્તક્ષીરાઞ્જલિગ્રાસઃ સ્રુવો હ્ય્ અસ્મિન્ પ્રશસ્યતે । ક્ષીરં તેનાથ જુહુયાદ્ ધનકામસ્ય નિત્યશઃ ॥
(અવ્પરિસ્_36,4.2) ઘૃતેન તેજસ્કામસ્ય આયુઃકામસ્ય દૂર્વયા । કુકુસં તુમ્બરં વાપિ વિદ્યાદ્ ઉચ્ચાટકર્મણિ ॥
(અવ્પરિસ્_36,5.1) બ્રાહ્મણં તુ વશીકર્તું શાલિપિષ્ટમયીં તનુમ્ । કૃત્વા ચતુષ્પથં ગત્વા ગૃહીત્વા શસ્ત્રમ્ ઉત્તમમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,5.2) અષ્ટોત્તરસહસ્રેણ કૃત્વા તદભિમન્ત્રણમ્ । અષ્ટાઙ્ગં તેન તાં છિત્વા મન્ત્રતો વશમ્ આનયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,5.3) અષ્ટોત્તરસહસ્રં વા પ્રકૃતે જુહુયાદ્ બુધઃ । બ્રાહ્મણીં તુ વશીકર્તું કુર્યાન્ માષમયીં તનુમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,6.1) સર્પિર્દધિમધ્વક્તાનાં લાજાનામ્ આહુતીઃ શુભાઃ । કન્યાકામો ઽષ્ટસહસ્રં હુત્વા કન્યામ્ અવાપ્નુયાત્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,6.2) અપિ વા પિષ્ટમય્યાઃ પ્રાગ્ જુહુયાત્ સંધ્યયાહુતીઃ । દર્ભેષીકાં વાભિમન્ત્ર્ય તદ્ગૃહે નિશ્ચલાં ન્યસેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,6.3) તાવદ્ ઉદ્વેજયેત્ સા તુ વજ્રભૂતા હિ તદ્ગૃહમ્ । કન્યાયાઃ સાધનીયાયાસ્ [તુ] યાવલ્ લાભસ્ તતો ભવેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,7.1) પ્રધાનમ્ અન્યં વા કિં ચિદ્ વશીકર્તું નરોત્તમમ્ । સમિધઃ ખદિરાદીનામ્ ઔદુમ્બર્યશ્ ચ હોમયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,7.2) શ્મશાનખટ્વાઙ્ગમયીં હોમયેન્ મન્ત્રસાધને । પલાણ્ડુલશુનપ્રસ્થં હુત્વા મસ્તં ન સંશયઃ ॥
(અવ્પરિસ્_36,7.3) શિરીષાઙ્ગમયીં રાજ્ઞો બલિસ્ ત્રિમધુરેણ તુ । બ્રાહ્મણે પાયસમયીં ક્ષત્રિયસ્ય વિષાણિકામ્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,7.4) વૈશ્યસ્ય સાધને હોમ્યાશ્ ચૂર્ણૈઃ સુરભિસંસ્કૃતાઃ । ચતુષ્પથે તુ શૂદ્રસ્ય પદ્મિન્યુત્કરણેન તુ ॥
(અવ્પરિસ્_36,8.1) લિખિત્વા નામ સંગૃહ્ય કરાગ્રાઙ્ગુલિપીડિતામ્ । શિરઃપીડા જ્વરઃ શૂલં વિમતિઃ સ્વસ્ત્યસંગતિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_36,8.2) બલ્યાદ્યા વા પ્રયોક્તવ્યા બ્રાહ્મણાદિચતુષ્ટયે । એવં સત્ય્ અભિચારશ્ ચ ચતુર્ણામ્ અપિ દર્શિતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_36,8.3) લિઙ્ગં વા રાજસર્ષપૈઃ સમાલિખ્યાથ ધૂપયેત્ । ગૌરૈર્ અર્ઘં તથા દદ્યાન્ મ્રિયતે સાપ્ય્ અસંશયમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,8.4) અભક્ષભક્ષો હ્ય્ અસ્વાસ્થ્યં સર્વરોગપ્રકોપનમ્ । નિઃસંજ્ઞતા પિણ્ડપાતો જપાવૃત્ત્યા ભવન્તિ હિ ॥
(અવ્પરિસ્_36,8.5) એકાદશં ન જપ્તવ્યં કુલોત્સાદસ્ તતો ભવેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,9.1) ઓં નમો મહાપિઙ્ગલાય ત્રિવૃતે ત્રિવૃતે નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,9.2) નમઃ સરાન્તિતેવતેવસુ ત્રિવૃતે ત્રિવૃતે ત્રિપર્વણે ત્રિશીર્ષાય નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,9.3) નમઃ કટવિકટકણ્ટેમાટે પાટલે વિકલે અસૌર્યાસૌ અસૌર્યાસૌ પૃથિવીષ્ટકા ઇષ્ટકાજિનાત્યૂન્યો સૌગલુંતિગલુંતેકટમસિ કટપ્રવૃતે પ્રદ્વિષ રુદ્ર રૌદ્રેણાવેશયાવેશય હનહન દહદહ પચપચ મથમથ વિધ્વંસયવિધ્વંસય વિશ્વેશ્વર યોગેશ્વર મહેશ્વર નમસ્ તે ઽસ્તુ મા મા હિંસીઃ હું ફટ્ નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,9.4) કાલાય કરાલાય નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,9.5) કૃતાન્તાય નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,9.6) અમોઘાય નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,9.7) અઘોરાય નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,9.8) અનિવર્તાય નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,9.9) ભગાય નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,9.10) ભગપ્રમથનાય નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,9.11) વૃષભાય નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,9.12) ઇન્દ્રનેત્રાય નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,9.13) સુવર્ણચૂડાય નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,9.14) હાહાહીહી નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,9.15) નમસ્ તીક્ષ્ણાય તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રાય ભીષણાય સહસ્રપાદાયાનન્તશીર્ષાય વામનાય નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,9.16) મહાવક્ત્રાય પિઙ્ગલનેત્રાય નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,9.17) ખનખનાય નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,9.18) ઘનઘનાય નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,9.19) ઘુસુઘુસાય નમઃ સ્વાહા ॥

(અવ્પરિસ્_36,9.20) અલેપાય નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,9.21) પશવે નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,9.22) મહાપશુપતયે નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,9.23) ઉચ્છુષ્માય નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,9.24) ઉચ્છુષ્મરુદ્રાય નમઃ સ્વાહા ॥
(અવ્પરિસ્_36,10.1) એષાં ક્રમેણ કૃત્યાનિ વક્ષ્યમાણાનિ યોજયેત્ । અષ્ટસહસ્રાભિજપ્તમ્ અન્યદ્ દ્રવ્યં તુ હોમતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_36,10.2) શત્રોર્ નામ્ના લવણસ્ય સહસ્રમ્ અષ્ટકાધિકમ્ । હુત્વા ધનાયુષોર્ હાનિર્ જ્વરેણ સ ચ શુષ્યતિ ॥
(અવ્પરિસ્_36,10.3) ક્ષિપ્રં શાન્તિર્ ભવેત્ તસ્ય ક્ષીરહોમાત્ તુ તાવતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_36,11.1) કણૈઃ પુત્તલિકાં કૃત્વા ગોશૃઙ્ગેણાર્ઘધૂપબે । અષ્ટસહસ્રાભિજપ્તં મદનસ્ય તુ કણ્ટકમ્ ॥ તેનાષ્ટાદશવેધાત્ તુ મૂલક્ષીરાન્ નિવર્તનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,12.1) દધ્ના ચ મધુસર્પિર્ભ્યાં ત્ત્રિવર્ણૈઃ સર્ષપૈર્ હુતૈઃ ॥ ગૌરૈર્ અષ્ટસહસ્રેણ જપ્તૈર્ આવેશયેદ્ રિપૂન્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,13.1) દધ્યાદ્યભ્યક્તલાજાનાં હોમાદ્ અષ્ટસહસ્રતઃ ॥ નાશયેત્ સતતજ્વરં દ્વિતીયાદિં ચ દૂરતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_36,14.1) પરિજપ્ય દર્ભેષીકાં કુમ્ભકારાદિવેશ્મસુ । ન્યસ્ત્વા પાકં સુરાપાકં કૈવર્તાદિ વિનાશયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,15.1) અક્ષતૈસ્ તણ્ડુલૈઃ કૃત્વા પ્રતિદેહં સુશોભનમ્ । સંસ્થાપ્ય ધાન્યરાશૌ તં ચન્દનાદુરુ દાહયેત્ । બલિં ત્રિમધુરં દત્ત્વા સ્યાત્ સ રાશિશ્ ચતુર્ગુણઃ ॥
(અવ્પરિસ્_36,16.1) ખાદિરં કીલકં તીક્ષ્ણં તૈલાક્તં દ્વાદશાઙ્ગુલમ્ । પરિજપ્તં ગ્રામમધ્યે નિખનેત્ સદ્ય ઉદ્વસેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,16.2) મહાપાતકદોષેણ ગ્રામી નિર્ધનતાં વ્રજેત્ । ક્ષીરેણ કીલકસ્નાનાત્ કુર્યાત્ તુષ્ટસ્ તુ શાન્તિકમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,16.3) ક્ષીરસ્યાષ્ટસહસ્રં ચ જુહુયાત્ તદનન્તરમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,17.1) કલાપમન્ત્રાં ગુટિકાં તન્નામ્ના ગવ્યમાંસતઃ । મહાપાતકસંબન્ધાજ્ જાયતે ઽસ્ય ધનક્ષયઃ ॥
(અવ્પરિસ્_36,18.1) ત્રિવર્ણસર્ષપૈર્ હોમાત્ સહ ત્રિમધુરેણ તુ । સંપદ્યતે સુતસ્ તસ્ય મેધાવી શ્રુતધારકઃ । તદ્ધોમાત્ કે ચિદ્ ઇચ્છન્તિ ઉન્મત્તત્વં ન સંશયઃ ॥
(અવ્પરિસ્_36,19.1) તિલા દૂર્વા ત્રિમધુરં હોમતો વ્યાધિનિગ્રહમ્ । તણ્ડુલપ્રક્ષેપશ્ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_36,20.1) ત્ર્યક્તોદુમ્બરસમિધો દોગ્ધ્રી ધેન્વ્ અષ્ટકપ્રદાઃ । એકાહં ભૈક્ષભુગ્ ભૂત્વા માસાષ્ટકયુતસ્ય વા ॥
(અવ્પરિસ્_36,21.1) પ્રાદેશાન્તં બિલ્વવૃક્ષં મૂલશાખાસમન્વિતમ્ । કૃષ્ણાષ્ટમ્યાં ચતુર્દશ્યાં સાયં હુત્વા તુ રુક્મભાક્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,22.1) સમિધાં વૈતસીનાં તુ અગ્નાવ્ અર્કેન્ધનાદ્ ધુતે । અહોરાત્રિકહોમાત્ સ્યાત્ પર્જન્યો બહુવર્ષદઃ । લક્ષત્રયં ભૈક્ષાહારો જપ્ત્વા કર્મૈતદ્ આરભેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,23.1) દુગ્ધાક્તાન્ સર્ષપાન્ હુત્વા તસ્માદ્ ભસ્મ મુખે ક્ષિપેત્ । સર્વેષુ વ્યવહારેષુ સ ભવત્ય્ અપરાજિતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_36,24.1) શસ્ત્રં જપ્તમ્ ઉપાદાય રણે ગ્રસ્તો ન જીયતે । ખનખનાયેતિ મન્ત્રઃ પૂર્વસેવાર્થ ઉચ્યતે ॥
(અવ્પરિસ્_36,24.2) ઉત્તરસ્યા વિશેષાદ્ વા ચેદાનીમ્ અત ઉત્તરમ્ । ખાદિરત્ર્યક્તસમિધાં પૂર્વસેવા સહસ્રતઃ । અતસીસમિધામ્ એવં મેધાવી વિદુષાં પ્રભુઃ ॥
(અવ્પરિસ્_36,25.1) ગોચર્મમાત્રં સ્થણ્ડિલં ગોમયેનોપલેપયેત્ । તત્રાગ્નિં ત્રિકપાલેષુ જ્વાલયિત્વા પ્રણમ્ય ચ ॥
(અવ્પરિસ્_36,25.2) શિરસા વાનરેણાથ મુખવાદ્યં તુ કારયેત્ । યત્ર તચ્ છ્રૂયતે તત્ર આગચ્છન્તિ વરસ્ત્રિયઃ ॥
(અવ્પરિસ્_36,25.3) દમ્ષ્ટ્રાઘણ્ટાનિનાદાસ્ તુ જ્વાલામુખભયાનકાઃ । યત્ ત્વં કામયસે પુત્ર તત્ સર્વં દદ્મહે વયમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,25.4) ઇતિ બ્રુવત્યઃ સર્વાસ્ તા યત્ર હોમઃ કૃતો ભવેત્ । તદ્ભસ્મના તુ સંસ્પૃષ્ટાશ્ છાગલ્યઃ સુપ્રભાવતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_36,26.1) લક્ષજાપોત્તરં ગત્વા નદીમ્ ઉદધિગામિનીમ્ । વાલુકાસ્થણ્ડિલે લિઙ્ગં તન્મયં તજ્જસદ્મનિ ॥
(અવ્પરિસ્_36,26.2) પદ્માષ્ટશતમ્ આહૃત્ય પૂજયિત્વા વિધાનતઃ । ઉદકે નાભિમાત્રે ચ સુપ્રભાતં પુનર્ જપેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,26.3) તતો માણ્ડલિકો રાજા દીનારાણાં ગવાં શતમ્ । પ્રણમ્ય શ્રદ્ધયા તસ્મૈ દદ્યાદ્ ઉદ્ધર મામ્ ઇતિ ॥
(અવ્પરિસ્_36,27.1) લક્ષજપાદ્ અબાધ્યસ્ તુ પશૂનાં દમ્ષ્ટ્રિશૃઙ્ગિણામ્ । ઇતરેષાં પશૂનાં તુ લક્ષત્રિતયવર્ધનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,28.1) સંજપ્તશિવનિર્માલ્યદાનાદ્ ઉન્મત્તતાં વ્રજેત્ ॥ શમાય ચન્દનં દદ્યાત્ ત્રિષ્વ્ એતં મન્ત્રસંસ્કૃતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,29.1) સમાધિનાનુમન્ત્રિતં ગોશૃઙ્ગમ્ અરિમન્દિરે । નિખાતં સદ્ય એવૈનં મન્દિરં પરિદીપયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,30.1) તીક્ષ્ણતૈલં કટુ પ્રોક્તં દર્વી ગ્રામસ્રુવસ્ તથા । ત્રિમધુરં ત્વ્ અત્ર વિજ્ઞેયં મધુસર્પિસ્તિલાત્મકમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,30.2) સંમુખં માનસં ધ્યાયઞ્ શુભં કર્મ પ્રયોજયેત્ । વિમુખં ભઞ્જનાદૌ તુ નરઃ કર્મણિ સિદ્ધિભાક્ ॥
(અવ્પરિસ્_36,30.3) અષ્ટોત્તરસ્ ત્રિસાહસ્રો હોમો હાસ્ય પ્રકીર્તિતઃ । કીલકાસ્ત્રાદિ યચ્ ચાન્યત્ તત્ સહસ્રાભિમન્ત્રિતમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_36.ચોલ્) ઇત્ય્ ઉચ્છુષ્મકલ્પઃ સમાપ્તઃ ॥ ઇતિ પરિશિષ્ટાનાં પૂર્વાર્ધં સમાપ્તમ્ ઇતિ ॥
(પરિશિષ્ટ_37. સમુચ્ચયપ્રાયશ્ચિત્તાનિ) [રેસેમ્બ્લેસ્ ઇન્ fઓર્મ્ થે 13થ્ અધ્યાય ઓf થે કૌશિકસૂત્ર]

(અવ્પરિસ્_37,1.1) ઓં ભૃગ્વઙ્ગિરોરૂપધારિણે શિવાય નમઃ ॥ અથ યત્રૈતદ્ અપહન્યમાને મુસલં પતતિ તદ્ ઘોરં ભવતિ તદ્ અપ્ય્ એતદ્ ઋચોક્તમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_37,1.2) ઉલૂલ્હલાન્ મુસલં પતિતં હિનસ્તિ પત્નીંકુલે જ્યેષ્ઠમ્ । કૃષીઃ પ્રજાઃ પશવઃ સંવિશેઅન્તે યથેન્દ્રસૃષ્ટં પ્રપતેત વજ્રમ્ ઇતિ ॥
(અવ્પરિસ્_37,1.3) તદ્ વજ્રં શાન્ત્યુદકેન સંપ્રોક્ષ્ય અરાતીયોર્ ઇત્ય્ ઉલ્લિખ્ય યત્ ત્વા શિક્વ ઇતિ પ્રક્ષાલ્ય બર્હિષ્ય્ આધાય જુહોતિ ॥
(અવ્પરિસ્_37,1.4) વજ્રઃ પતિતસ્ તુ વરં હિનસ્તિ તં ત્વા વયમ્ અપહન્મ ઘોરમ્ । સ નઃ શિવો ઽસ્તુ દ્વિષતાં વધાય સપત્નાન્ મે દ્વિષતો હન્તુ સર્વાન્ ॥
(અવ્પરિસ્_37,1.5) યદ્વત્ પ્રજાઃ પપનયદ્ ધસ્તાદ્ યદિ વોલૂખલાત્ । સપત્નાન્ મે પરિપાહિ માં ત્વ્ એવં પરિપાહિ નઃ ॥
(અવ્પરિસ્_37,1.6) યદ્ય્ અન્તરિક્ષે યદિ વાસિ સોચ્ચૈર્ વજ્રઃ સૃષ્ટો યદિ વા પાર્થિવૈર્ ઉત । મન્ત્રાઃ પ્રયુક્તા વિતતા મહાન્તો ઽઘોરો વજ્રો મુસલપ્રપાતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_37,1.7) વજ્રો ઽસિ સપત્નહેતિ તિસ્રઃ ॥
(અવ્પરિસ્_37,1.8) વજ્રો ઽસિ સપત્નહા ત્વયાદ્ય વૃત્રં સાક્ષીય । ત્વામ્ અદ્ય વનસ્પતે વૃક્ષાણામ્ ઉદ્ અયુષ્મહિ ॥
(અવ્પરિસ્_37,1.9) સ ન ઇન્દ્રપુરોહિતો વિશ્વતઃ પાહિ રક્ષસઃ । અભિ ગાવો અનૂષતાભિ દ્યુમ્નં બૃહસ્પતે ॥
(અવ્પરિસ્_37,1.10) પ્રાણ પ્રાણં ત્રાયસ્વાસો અસવે મૃડ । નિરૃતે નિરૃત્યા નઃ પાશેભ્યો મુઞ્ચ ઇતિ ॥
(અવ્પરિસ્_37,1.11) ત્યમ્ ઊ ષુ ત્રાતારમ્ ઇન્દ્રઃ સુત્રામા સ સુત્રામા આ મન્દ્રૈર્ ઇન્દ્ર મર્માણિ તે વર્મણા છાદયામીતિ ઉલૂખલમુસલે સંપાતાન્ આનીય સંસ્થાપ્ય હોમાન્ ઉલૂખલમ્ અન્નેનૈવ પૂરયિત્વા પ્રતિપ્રવર્તયેદ્ ઉલૂખલમુસલં વસનં ચ ગાં ચ કર્ત્રે દદ્યાત્ સા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_37,2.1) અથ યત્ કાકો ઽભિમૃશતિ તન્ મૃત્યુમ્ આશઙ્ક્યં ભવતિ ॥ તદ્ અપ્ય્ એતદ્ ઋચોક્તમ્ ॥....અન્તકાય મૃત્યવ આ રભસ્વ પ્રાણાય નમ ઇતિ સ્વાહેતિ અગ્નૌ હુત્વા સા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_37,3.1) અથાત આજ્યસ્થાલી ચ્યવતે પ્રચલતિ વા કા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥ સંનતિમહાવ્યાહૃતિસાવિત્રીકૂષ્માણ્ડ્યઃ સ સર્વાભિર્ જુહુયાત્ સા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_37,4.1) અથ પવિત્રમ્ <ચેત્> પ્રણશ્યેત કર્મમધ્યાત્ પ્રમાદતઃ । અન્યચ્ છિત્ત્વા મન્ત્રયેત કર્મશેષમ્ ઉપક્રમેત્ । આત્મેન્દ્રિયસમાયુક્તં તેન મન્ત્રેણ કારયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_37,4.2) વાયોઃ પૂતઃ પવિત્રેણ યન્ મે છિદ્રં પુનર્ મૈત્વ્ ઇન્દ્રિયં મા ન આપો મેધાં મા નો મેધાં મા નઃ પિપરિદ્ અશ્વિનેતિ સંનતિભિર્ આજ્યં જુહુયાદ્ વ્યાહૃતિભિશ્ ચ ગાં ચ કર્ત્રે દદ્યાત્ સા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_37,5.1) અથ યસ્યાસમાપ્તે કર્મણિ બર્હિર્ આદીપ્યેત તતસ્ તન્ નિર્વાપ્ય જુહુયાત્ ॥
(અવ્પરિસ્_37,5.2) યદ્ અગ્નિર્ બર્હિર્ અદહદ્ વેદ્યા વાસો અપાં તતઃ । ત્વમ્ એવ નો જાતવેદો દુરિતાત્ પાહિ તસ્માત્ ॥
(અવ્પરિસ્_37,5.3) નિર્દગ્ધા નો અમિત્રાસ્ તુ યથેદં બર્હિસ્ તથા । અમિત્રાણાં શ્રિયં ભૂતિં તામ્ એષાં પરિ નિર્ જહિ ॥
(અવ્પરિસ્_37,5.4) યત્કામાસ્ તે જુહુમસ્ તન્ નો અસ્તુ વિશામ્પતે । યે દેવા યજ્ઞમ્ આયાન્તિ તે નો રક્ષન્તુ સર્વતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_37,5.5) અવદગ્ધં દુઃસ્વપ્ન્યમ્ અવદગ્ધા અરાતયઃ । સર્વાશ્ ચ યાતુધાન્યઃ ॥
(અવ્પરિસ્_37,5.6) મા ત્વા દભન્ યાતુધાના મા બ્રધ્નઃ શમ્યુમ્ ઇચ્છત । દર્ભો રાજા સમુદ્રિયઃ પરિ નઃ પાતુ વિશ્વતઃ ॥
(અવ્પરિસ્_37,5.7) અતો ઽન્યદ્ બર્હિર્ ઉપકલ્પ્યોદકેન સંપ્રોક્ષ્ય પુનઃ સ્તૃણાતિ ॥
(અવ્પરિસ્_37,5.8) ઇદં બર્હિર્ અમૃતેનેહ સિક્તં હિરણ્મયં હરિતં તે સ્તૃણામિ । તદ્ વૈ પુરાણમ્ અભિનવં સ્તૃણીષ્વ વાસઃ પ્રશસ્તં પ્રતિ મે ગૃહાણેત્ય્ અન્યેન ચ બર્હિષાભિપ્રછાદયે ॥
(અવ્પરિસ્_37,6.1) આહુત્યાં તુ ગૃહીતાયાં હુતોચ્છિષ્ટં પ્રમાદતઃ । તમ્ આહુતિં પ્રતિષ્ઠાપ્ય શં નો દેવીર્ ઇત્ય્ આચમ્ય બ્રહ્માપરમ્ ઇત્ય્ અર્ધર્ચેનેમાં હુત્વા બ્રહ્મજ્યેષ્ઠેતિ હુત્વા સા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_37,7.1) કેશકીટાવપન્ના ચેચ્ છંભુવાય સ્વાહેતિ ભસ્મનિ હુત્વા હવિર્ ઉત્પૂયાન્યાં જુહુયાત્ સા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_37,8.1) અથ ચેચ્ ચલિતદન્તં પતિતદન્તં વોપનયેત્ તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તમ્ આહ ગૃહે વા બર્હિઃ [વા] પિતા વાચાર્યો વા દ્વાદશરાત્રં દીક્ષેયાતાં કર્તા ત્રિરાત્રં ગૌરસર્ષપસર્પિઃપયોભિઃ સ્નાતઃ પ્રયતઃ શુચિઃ શુક્લવાસાઃ પૌર્ણમાસં તન્ત્રમ્ આજ્યભાગાન્તે સાવિત્રીમ્ અનુયોજયેત્ તેન શાન્ત્યુદકેનૈનમ્ આચામયતિ સંપ્રોક્ષતિ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_37,8.2) સાવિત્રી શાન્તિર્ બ્રહ્મ જજ્ઞાનં યે ત્રિષપ્તા અગ્નિં બ્રૂમ આયુષ્યવર્ચસ્યસ્વસ્ત્યયનાભયાપરાજિતશર્મવર્મભિર્ જુહુયાત્ તં સંપાત્ય યઃ શ્રમાત્ તપસો યો વેતસં યો ભૂતમ્ ઊર્ધ્વા અસ્યેદાવત્સરાય યદ્ય્ અન્તરિક્ષે પુનર્ મૈત્વ્ ઇન્દ્રિયમ્ ઇત્ય્ આપ્લાવયતિ સા તત્ર પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥
(અવ્પરિસ્_37,9.1) નશ્યેચ્ ચેન્ મદુઘમણિઃ શામ્યેદ્ વાગ્નિર્ વિવાહજઃ । અત્યદ્ભુતં દ્વયમ્ ઇદં દમ્પત્યોસ્ તુ વિનાશનમ્ ॥
(અવ્પરિસ્_37,9.2) પૂતુદારુમણિસ્ તત્ર બન્ધ્યો મન્ત્રાશ્ ચ માદુઘાઃ । પૂતુદારુ ન વિન્દ્યાચ્ ચેદ્ યવં તત્ર નિયોજયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_37,9.3) આયુષ્મન્તૌ સુપ્રજસૌ સુવીરૌ ધાતા પૂષા દ્રવિણે નૌ દધાતુ । વિમુઞ્ચતાં શમલં કિલ્બિષં નૌ દીર્ઘમ્ આયુશ્ ચ સવિતા કૃણોત્વ્ ઇતિ શાન્ત્યુદકેનાઙ્ગુલિં સંપ્રોક્ષ્ય બધ્નીયાત્
(અવ્પરિસ્_37,9.4) સમિધો ઽભ્યાદધ્યાદ્ ઉપતિષ્ટેત સંનતિભિર્ વ્યાહૃતિભિર્ જુહુયાદ્ ગાં ચ કર્ત્રે દદ્યાત્ સા અત્ર પ્રાયશ્ચિત્ત્ઃ ॥
(અવ્પરિસ્_37,10.1) ઓમ્ અથ યસ્ય તન્ત્રે ઽપ્રણીતો ઽહુતો ઽગ્નિર્ ઉપશામ્યતિ ॥ પુનસ્ ત્વાદિત્યા ઇત્ય્ અગ્નિં પ્રાણીય સંનતિભિર્ વ્યાહૃતિભિઃ સમાસ્ ત્વાગ્ને ઽભ્ય્ અર્ચતેતિ ચ સૂક્તાભ્યાં જુહુયાત્ પરિસંખ્યાહોમાંશ્ ચ ॥
(અવ્પરિસ્_37,11.1) અથ યત્રૈતદ્ વિવાહગ્નિર્ ઉપશામ્યતિ અગ્નિપ્રણયનમન્ત્રૈઃ પ્રાજાપત્યં પ્રણીય પ્રાક્તન્ત્રં પ્રણીય યદ્ દેવા યદ્ વિદ્વાંસો ઽપમિત્યમ્ અપ્રતીતં યદ્ ધસ્તાભ્યં યદ્ અદીવ્યન્ન્ ઇત્ય્ એતૈઃ સૂક્તૈર્ આજ્યં જુહુયાત્ સમિધો ઽભ્યાદધ્યાદ્ ઉપતિષ્ઠેત વાસઃ કર્ત્રે દદ્યાત્ ॥
(અવ્પરિસ્_37,12.1) અથ યત્રૈતત્ કાલાતીતાસુ ક્રિયાસ્વ્ અતીત ઉત્તરાયણે આજ્યભાગાન્તે યન્ મે સ્કન્નં યદ્ અસ્મૃતીત્ય્ અનુમન્ત્રયેત્ તસ્મૈ પ્રાચ્યા દિશો અન્તર્દેશાદ્ ઇતિ પર્યાયાન્ એકવિંશતિં જુહુયાત્ સંસ્કારાતીતે ચ કર્મણિ ॥
(અવ્પરિસ્_37,13.1) અથ યત્રૈતત્ પ્રાણીતો ઽગ્નિર્ ઉપશામ્યતિ ॥ યદ્ય્ અન્તરિક્ષે પુનર્ મૈત્વ્ ઇન્દ્રિયં પુનસ્ ત્વાદિત્યા ઇત્ય્ અગ્નિં પ્રણીય પ્રજ્વાલ્ય મમાગ્ને વર્ચ ઇતિ સમિધમ્ આધાય શેષં કર્મ સમાપયેત્ ॥
(અવ્પરિસ્_37,14.1) અથ યસ્યોપયામો ઽવપતેદ્ ધસ્તાત્ સ યન્ મે ઉપયામ ઇત્ય્ આદદીત,
(અવ્પરિસ્_37,14.2) યન્ મે ઉપયામો ઽપતદ્ ધસ્તાદ્ ય આયુષા પરિષ્કૃતઃ । તમ્ અહં પુનર્ આદદે ॥
(અવ્પરિસ્_37,14.3) પુનર્ ઇન્દ્રઃ પુનર્ ભગઃ પુનર્ મે બ્રહ્મણસ્પતિઃ । બ્રહ્મ જીવિતુ દાદ્ ઇત્ય્ [આદદીત]
(અવ્પરિસ્_37,14.4) યન્ મે છિદ્રં યદ્ અસ્મૃતીતિ જુહુયાત્ ॥
(અવ્પરિસ્_37,15.1) યન્ મે સ્રુવો ઽપતદ્ ધસ્તાદ્ ઇત્ય્ ઉપયામેન વ્યાખ્યાતમ્ ॥