અથર્વપ્રાયશ્ચિત્તાનિ · અધ્યાય 5

ઇતિ યજ્નપ્રાયશ્ચિત્તે ચતુર્થો ઽધ્યાયઃ સમાપ્તઃ ॥
(અવ્પ્ર્_5.1:121।1-2) અગ્નિહોત્રં ચેદ્ અનભ્યુદ્ધૃતં સૂર્યો ઽભિનિમ્લોચેદ્ બ્રાહ્મણો બહુવિદ્ ઉદ્ધરેત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.1:121।2-3) યો બ્રાહ્મણો બહુવિત્ સ્યાત્ સમુદ્ધરેત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.1:121।3-4) સર્વેણૈવૈનં તદ્ બ્રાહ્મણ ઉદ્ધરેદ્ યેનાન્તર્હિત[ં] હિરણ્યમ્ અગ્રતો હરેત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.1:121।4-5) વારુણં યવમયં ચરું નિર્વપેદ્ <ઇત એવ પ્રથમમ્> ઇતિ ।
(અવ્પ્ર્_5.1:121-122।5-4) <ઇત એવ પ્રથમં જાજ્ઞે અગ્નિર્ આભ્યો યોનિભ્યો અધિ જાતવેદાઃ । સ ગાયત્ર્યા ત્રિષ્ટુભા જગત્યાનુષ્ટુભા દેવો દેવેભ્યો હવ્યં વહતુ પ્રજાનન્ [કૌશ્સ્ 133.6, ત્બ્ 1.4.4.8]>_ઇતિ પશ્ચાદ્ ગાર્હપત્યલક્ષણસ્યારણી નિધાય મથિત્વા ।
(અવ્પ્ર્_5.1:121।1-2) <ઇષે રાય્યૈ રમસ્વ [ત્બ્ 1.4.4.8]>_ઇત્ય્ આદધ્યાત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.1:122।4-6) <ઇષે રાય્યૈ રમસ્વ સહસે દ્યુમ્ન ઊર્જે ઽપત્યાય । સંરાડ્ અસિ સ્વરાડ્ અસિ સારસ્વતૌ ત્વોત્સૌ પ્રાવતામ્ [ચ્f. ત્બ્ 1.4.4.8]> ઇતિ । [એદ્. રય્યૈ]
(અવ્પ્ર્_5.1:122।6-7) યઃ કશ્ ચાગ્નીનામ્ અનુગછેન્ નિર્મન્થ્યશ્ ચેદ્ દક્ષિણાગ્નિમ્ ।
(અવ્પ્ર્_5.1:123।1-2) અહુતે ચેત્ સાયં પૂર્વો ઽનુગછેદ્ અગ્નિહોત્રમ્ અધિશ્રિત્યોન્નીયાગ્નિના પૂર્વેણોદ્ધૃત્યાગ્નિહોત્રેણાનુદ્રવેત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.1:123।3) અદત્તપૂર્વધનં દદ્યાત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.1:123।3) શ્વસ્ તપસ્વતીં નિર્વપેત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.1:123।4-6) <આયાહિ તપસા જનિષ્વ્ અગ્ને પાવકો અર્ચિષા । ઉપેમાં સુષ્ટુતિં મમ । આ નો યાહિ તપસા જનેષ્વ્ આગ્ને પાવક દીદ્યત્ । હવ્યા દેવેષુ નો દધત્ [અઅપ્;સ્સ્ 9.3.3]>_ઇતિ હવીંષિ દદ્યાત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.1:123।6-7) સાયમ્ અહુતમ્ અતીતરસ્મિન્ન્ એતદ્ એવ પ્રાયશ્ચિત્તમ્ અન્યત્રાપિ ષ્ણુત્યા ચેત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.1:123।8-9) અહુતે ચેત્ પ્રાતઃ પૂર્વો ઽનુગચ્છેદ્ અવદાહેષુમ્ અશ્નીયાત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.1:123।9-10) તેષ્વ્ અલભ્યમાનેષુ ભસ્મનારણિં સંસ્પૃશ્ય મથિત્વાવદધ્યાત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.1:123।10) અગ્નયે જ્યોતિષ્મત ઇષ્ટિં નિર્વપેત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.1:123-124।10-2) અહુતે ચેત્ પ્રાતર્ અપરો વાનુગચ્છેદ્ અનુગમયિત્વા પૂર્વં મથિત્વાપરમ્ ઉદ્ધૃત્ય જુહુયાત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.1:124।2-3) ત્વરમાણઃ પૂર્વમ્ અગ્નિમ્ અન્વવસાય તતઃ પશ્ચાત્ પ્રાઞ્ચમ્ ઉદ્ધૃત્ય જુહુયાત્

(અવ્પ્ર્_5.2:124-125।4-1) ઉપરુદ્ધે ચેન્ મથ્યમાનો ન જાયેત યત્ર દીપ્યમાનં પરાપશ્યેત્ તત આહૃત્યાગ્નિહોત્રં જુહુયાત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.2:125।1-2) યદિ તં ન વિન્દેદ્ બ્રાહ્મણસ્ય દક્ષિણે પાણૌ જુહુયાત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.2:125।2-3) તતો બ્રાહ્મણં ન પરિચક્ષીત ।
(અવ્પ્ર્_5.2:125।3-4) યદિ તં ન વિન્દેદ્ અજાયા દક્ષિણે કર્ણે જુહુયાત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.2:125।4) તતો ઽજાં નાશ્નીયાત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.2:125।4-5) યદિ તાં ન વિન્દેદ્ દર્ભસ્તમ્બેષુ જુહુયાત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.2:125।5) તતો દર્ભેષુ નાસીત ।
(અવ્પ્ર્_5.2:125।5-6) યદિ તાન્ ન વિન્દેદ્ અપ્સુ જુહુયાત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.2:125।6) તતો ઽદ્ભિઃ પાદૌ ન પ્રક્ષાલયીત ।
(અવ્પ્ર્_5.2:125।6-7) યદિ તાન્ ન વિન્દેદ્ ધિરણ્યે જુહુયાત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.2:125।7) તતો હિરણ્યં ન બિભૃયાત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.2:125।8) આપદિ મથિત્વા વિહૃત્યાગ્નિહોત્રં જુહુયાત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.2:125।8-10) અગ્નિહોત્રે ચેદ્ અનભ્યુદ્ધૃતે હવિષિ વા નિરુપ્તે શકુનિઃ શ્યેનઃ શ્વા વાન્તરેણ વ્યવેયાદ્ <ઇદં વિષ્ણુર્ [;સ્સ્ 7.26.4]> ઇતિ ।
(અવ્પ્ર્_5.2:125।10-11) <ઇદં વિષ્ણુર્ વિચક્રમે ત્રેધા નિદધે પદં । સમૂઢમ્ અસ્ય પાંસુરે [;સ્સ્ 7.26.4]> ।
% નોતે ;સ્સ્ મન્ત્ર ઇન્ પ્રતીક+સકલપાઠ
(અવ્પ્ર્_5.2:125।11-12) <પ્ર તદ્ વિષ્ણુર્ [પ્સ્ 20.7.10, ;સ્સ્ 7.26.2]> ઇતિ ભસ્મના પદમ્ ઉપવપેત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.2:125।12-16) અનો રથાસ્ય પુરુષો [વા] વ્યવેયાદ્ <યદ્ અગ્ને પૂર્વં નિહિતં પદં હિ તે સૂર્યસ્ય રશ્મીન્ અન્વાતતાન । તત્ર રયિષ્ઠામ્ અનુસંભરૈતાં સં નઃ સૃજ સુમત્યા વાજવત્યા [માન્;સ્સ્ 3.4.10]>_ઇત્ય્ આદધ્યાત્

(અવ્પ્ર્_5.3:125-126।16-2) અન્વાહિતાગ્નિશ્ ચેત્ પ્રયાયાત્ <તુભ્યં તા અઙ્ગિરસસ્તમ વિશ્વાઃ સુક્ષિતયઃ પૃથગ્ અગ્ને કામાય યેમિરે [.ર્વ્ 8.43.18, માન્;સ્સ્ 1.6.3.1]> ઇતિ હુત્વા પ્રયાયાત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.3:126।2-4) અન્વાહિતશ્ ચેદ્ અનુગછેદ્ <અન્વ્ અગ્નિર્ [;સ્સ્ 7.82.4।18.1.27]> ઇત્ય્ અન્યં પ્રણીયાગ્ન્યન્વાધાનવ્રતોપાયનાભ્યાં મનસોપસ્થાય ભૂર્ ઇતિ વ્યાહરેત્ ।
% નોતે અન્વ્ અગ્નિર્ નોત્ ઇન્ પ્સ્
(અવ્પ્ર્_5.3:126।4-5) પાથિકૃતી સ્યાત્ પથો ઽન્તિકાદ્ દર્ભાન્ આહરેત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.3:126।5) અનડ્વાન્ દક્ષિણા ।
(અવ્પ્ર્_5.3:126-127।5-1) સર્વત્ર પાથિકૃત્યામ્ અનડ્વાન્ ।
(અવ્પ્ર્_5.3:127।1-3) અગ્નીનાં ચેત્ કશ્ ચિદ્ ઉપવક્ષ્(અય્)એત્ સ શમ્[યા]યા[ઃ] પ્રાગ્ વાસં પાથિકૃતી સ્યાત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.3:127।3-5) શમ્[યા]યાઃ પરા(ક્) પરાસ્(ય્)આચ્ ચેદ્ <ઇદં ત એકમ્ [પ્સ્ 18.69.5, ;સ્સ્ 18.3.7]> ઇતિ તાન્ત્ સંભરેત્ <પર ઊ ત એકમ્ [ઇબિદ્.]> ઇતિ દ્વિતીયં દ્વિતિયેન ।
% પર ઊ: દોએસ્ ;સ્સ્ રેઅલ્લ્ય્ હવે પુર ઊ (એ-તેxત્)?
(અવ્પ્ર્_5.3:127।5) તૃતીયં <તૃતીયેન જ્યોતિષા [ઇબિદ્.]>_ઇતિ ।
(અવ્પ્ર્_5.3:127।5-6) તસ્માદ્ અવખ્યાયાસ્ તત્ર નિર્વપેત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.3:127।6-7) અધિ ચેદ્ અનુપ્રાયાય મથિત્વા તત્રૈકાન્ વસેત્ કાલાતિપાતે ચ દર્શપૂર્ણમાસયોઃ ।
(અવ્પ્ર્_5.3:128।1-2) વિધ્યર્ધસમાપ્તે ચેદ્ અપરાધં વિદ્યાત્ (સમાપ્તે ચેત્ સ્)ત્રીન્ હવિષ્યાત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.3:128।2-3) અગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલં પુરોડાશં નિર્વપેત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.3:128।3-4) યસ્ય હવિર્ નિરુપ્તં પુરસ્તાચ્ ચન્દ્રમા અભ્યુદિયાત્ તાંસ્ ત્રેધા તણ્ડુલાન્ વિભજેત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.3:128।4-5) યે મધ્યમાસ્ તન્ અગ્નયે દાત્રે ઽષ્ટાકપાલં પુરોડાશં નિર્વપેત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.3:128।5-6) યે સ્થવિષ્ઠાસ્ તાન્ ઇન્દ્રાય પ્રદાત્રે દધનિ ચરું ।
(અવ્પ્ર્_5.3:128।6-7) યે ક્ષોદિષ્ઠાસ્ તાન્ વિષ્ણવે શિપિવિષ્ટાય ।
(અવ્પ્ર્_5.3:128।7-8) શ્રિતે પ્રાગ્ ઉક્તે તણ્ડુલાભાવાદ્ અર્ધં વા વિદ્યાત્

(અવ્પ્ર્_5.4:128।8-9) અગ્નયે વીતયે ઽષ્ટાકપાલમ્ પુરોડાશં નિર્વપેદ્ યસ્યાગ્નયો મિથઃ સંસૃજ્યેરન્ ।
(અવ્પ્ર્_5.4:128।9-11) અગ્નયે વિવિચયે ઽષ્તાકપાલં પુરોડાશં નિર્વપેદ્ યસ્યાગ્નયો ગ્રામ્યેણાગ્નિના સંસૃજ્યેરન્ ।
(અવ્પ્ર્_5.4:128।11-13) અગ્નયે શુચયે ઽષ્ટાકપાલં પુરોડાશં નિર્વપેદ્ યસ્યાગ્નયઃ શાવેનાગ્નિના સંસૃજ્યેરન્ ।
(અવ્પ્ર્_5.4:128।13-14) અગ્નયે ઽન્નાદાયા ઽન્નપતયે ઽષ્ટાકપાલં પુરોડાશં નિર્વપેદ્ યસ્યાગ્નયો દાવેનાગ્નિના સંસૃજ્યેરન્ ।
(અવ્પ્ર્_5.4:128।14-16) અગ્નયે જ્યોતિષ્મતે ઽષ્ટાકપાલં પુરોડાશં નિર્વપેદ્ યસ્યાગ્નયો દિવ્યેનાગ્નિના સંસૃજ્યેરન્ ।
(અવ્પ્ર્_5.4:128।16-17) અગ્નયે ઽગ્નિમતે ઽષ્ટાકપાલં પુરોડાશં નિર્વપેદ્ યસ્યાગ્નયો ઽભિપ્લવેરન્ ।
(અવ્પ્ર્_5.4:128-129।17-2) અગ્નયે ઽગ્નિમતે ઽસ્ટાકપાલં પુરોડાશં નિર્વપેદ્ ય આહવનીયમ્ અનુગતમ્ અભ્યુદ્ધરેત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.4:129।2-4) અગ્નયે ક્ષામવતે ઽષ્ટાકપાલં પુરોડાશં નિર્વપેદ્ યસ્યાહિતાગ્નેર્ અગ્નિગૃહાન્ અગ્નિર્ દહેદ્ અનગ્નિર્ ગૃહાન્ વા ।
(અવ્પ્ર્_5.4:129।4-6) અગ્નયે વ્રતપતયે ઽષ્ટાકપાલં પુરોડાશં નિ[ર્]વપેદ્ ય આહિતાગ્નિર્ આર્તિજમ્ અશ્રુ કુર્યાત્ તતઃ પ્રવસેત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.4:129-130।6-2) અગ્નયે વ્રતભૃતે ઽષ્ટાકપાલં પુરોડાશં નિર્વપેદ્ પર્વણિ યો વ્રતવેલાયામ્ અવ્રત્યં ચરેદ્ અગ્નયે તન્તુમતે ઽષ્ટાકપાલં પુરોડાષં નિર્વપેદ્ યસ્ય સંતતમ્ અગ્નિહોત્રં જુહુયુઃ

(અવ્પ્ર્_5.5:130।2-3) અથ સંનિપતિતેષુ પ્રાયશ્ચિત્તેષુ વૈવિચીં પ્રથમાં કુર્યાત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.5:130।3-4) તતો ઽગ્નયે શુચયે ।
(અવ્પ્ર્_5.5:130।4-5) વ્રાતપતીમ્ અન્તતઃ ક્ષામવતીં પરિવર્ત્તયેદ્ યસ્યાગ્નિષ્વ્ અન્યં યાજયેદ્ યો વા યજેત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.5:130।5-7) મારુતં ત્રયોદશકપાલં પુરોડાશં નિર્વપેદ્ યસ્ય યમૌ પુત્રૌ જાયેયાતાં ગાવો વા ।
(અવ્પ્ર્_5.5:130।7-8) યમસૂર્ દક્ષિણા ધેનુર્ ભાર્યા વા ।
(અવ્પ્ર્_5.5:130।8-9) પૃષદાજ્યં ચેત્ સ્કન્નં <સ્કન્ના દ્યૌર્ [અઅપ્;સ્સ્ 9.17.1]> ઇત્ય્ અભિમન્ત્ર્ય ।
(અવ્પ્ર્_5.5:130-131।9-5) <સ્કન્ના દ્યૌઃ સ્કન્ના પૃથિવી સ્કન્નં વિશ્વમ્ ઇદં જગત્ સ્કન્નાદો વિશ્વે દેવાઃ પ્રા સ્કન્ના[ત્] પ્રાયતાં હવિર્ [અઅપ્;સ્સ્ 9.17.1]> ઇત્ય્ અભિમન્ત્ર્ય_<ઇહ ગાવઃ પ્રજાયધ્વમ્ [પ્સ્ 19.21.10, ;સ્સ્ 20.127.12]> ઇત્ય્ અન્યસ્ય પૃષદાજ્યસ્ય જુહુયાત્ પશુગવા ચેત્ સ્રુવૈર્ હુત્વાસ્રાવં યાત્ય્ અવદાનમ્ અકર્મેત્ય્ અન્યસ્યાં દૃઢતરાયાં શ્રપયેયુર્ ।
(અવ્પ્ર્_5.5:131।5-6) [યદ્ય્] અવદાનં ન વિન્દેત્ તદાજ્યસ્યાવદ્યેત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.5:131।6-8) ઉપાકૃતશ્ ચેત્ પશુઃ પ્રપતેદ્ વાયવ્યાં યવાગૂં નિરુપ્યાન્યં તદ્રૂપં તદ્વર્ણમ્ ઇતિ સમાનં

(અવ્પ્ર્_5.6:131।8-11) અથ યસ્યાહર્ગણે [ઽ]વિસમાપ્તે યૂપો વિરોહેત્ પ્રવૃહ્ય યૂપવિરૂઢાન્ય્ અવલોપ્ય <તપો હ્ય્ અગ્ને અન્તરામ્ અમિત્રાં તપ શંસમ્ અરરુષઃ પરસ્ય તપો વસો ચિકિતાનો અચિત્તાન્ વિ તે તિષ્ઠન્તામ્ અજરા અયાસઃ [.ર્વ્ 3.18.2, અઅપ્;સ્સ્ 14.29.3]> ।
(અવ્પ્ર્_5.6:131।11-14) <યો નઃ સનુત્યો અભિદાસદ્ અગ્ને યો અન્તરો મિત્રમહો વનુષ્યાત્ । તમ્ અજરેભિર્ વૃષભિસ્ તવ સ્વૈસ્ તપા તપિષ્ઠ તપસા તપસ્વાન્ [.ર્વ્ 6.5.4]> ।
(અવ્પ્ર્_5.6:131।14-16) <યસ્માત્ કૃણોતિ કેતુમ્ આ નક્તં ચિદ્ દૂર આ સતે । પાવકો યદ્ વનસ્પતીન્ યસ્માન્ મિનોત્ય્ અજરો (નભિહિત) [.ર્વ્ 5.7.4, અઅપ્;સ્સ્ 14.29.3]> ઇતિ દ્વે ।
(અવ્પ્ર્_5.6:131।16-18) પઞ્ચભિર્ અપરં પર્યુક્ષ્ય <સુપર્ણા વાચમ્ [પ્સ્ 19.31.16, ;સ્સ્ 6.49.3]> ઇતિ વિરૂઢાનિ હુત્વા પુનઃસમાયાત્ તસ્મિંસ્ ત્વાષ્ટ્રમ્ અજં પિઙ્ગલં પશું બહુરૂપમ્ આલભેત ।
(અવ્પ્ર્_5.6:131।18-19) અગ્નિના તપો ઽન્વભવત્ ।
(અવ્પ્ર્_5.6:131।19) વાચા બ્રહ્મ ।
(અવ્પ્ર્_5.6:131।19) મણિના રૂપાણિ ।
(અવ્પ્ર્_5.6:131।19) ઇન્દ્રેણ દેવાન્ ।
(અવ્પ્ર્_5.6:131।20) વાતેન પ્રાણાન્ ।
(અવ્પ્ર્_5.6:131।20) સૂર્યેણ દ્યાં ।
(અવ્પ્ર્_5.6:131।20) ચન્દ્રમસા નક્ષત્રાણિ ।
(અવ્પ્ર્_5.6:131।21) યમેન પિતૄન્ ।
(અવ્પ્ર્_5.6:131।21) રાજ્ઞા મનુષ્યાન્ ।
(અવ્પ્ર્_5.6:131।21) ઉપલેન નાદેયાન્ ।
(અવ્પ્ર્_5.6:131।21-22) અજગરેણ સર્પાન્ ।
(અવ્પ્ર્_5.6:131।22) વ્યાઘ્રેણારણ્યાન્ પશૂન્ ।
(અવ્પ્ર્_5.6:131।22) શ્યેનેન પતત્રિણઃ ।
(અવ્પ્ર્_5.6:131।23) વૃષ્ણાશ્વાન્ ।
(અવ્પ્ર્_5.6:131।23) ઋષભેણ ગાઃ ।
(અવ્પ્ર્_5.6:131।23) બસ્તેનાજાઃ ।
(અવ્પ્ર્_5.6:131।23) વૃષ્ણિનાવીઃ ।
(અવ્પ્ર્_5.6:131-132।23-1) વ્રીહિણાન્નાનિ ।
(અવ્પ્ર્_5.6:132।1) યવેનૌષધીઃ ।
(અવ્પ્ર્_5.6:132।1) ન્યગ્રોધેન વનસ્પતીન્ ।
(અવ્પ્ર્_5.6:132।1-2) ઉદુમ્બરેનોર્જં ।
(અવ્પ્ર્_5.6:132।2) ગાયત્ર્યા છન્દાંસિ ।
(અવ્પ્ર્_5.6:132।2) ત્રિવૃતા સ્તોમાન્ ।
(અવ્પ્ર્_5.6:132।2-4) બ્રાહ્મણેન વાચમ્ ઇતિ બ્રહ્મા પૂર્ણાહુતિં જુહુયાત્