અષ્ટાઙ્ગનિઘણ્ટુ · શ્લોક 341-360

ફલત્રયં તુ ત્રિફલા વરા શ્રેષ્ઠા તથોત્તમા
દ્વિપં ચ મૂલં દશકં દશમૂલં દશાઙ્ઘ્રિકમ્ ॥

ત્રિકટુ ત્ર્યૂષણં વ્યોષં કટુત્રયમ્ ઇહોચ્યતે
પઞ્ચકોલં પઞ્ચકટુ ત્રિસુગન્ધિ ત્રિજાતકમ્ ॥

ઔષધં ભેષજં પથ્યમ્ અગદં ચ ભિષગ્જિતમ્
કલભો વારણો દન્તી માતંગો દ્વિરદો દ્વિપઃ ॥

ગજો હસ્તી કરીભશ્ ચ કરેણુર્ હસ્તિની સ્મૃતા
હયો ઽશ્વસ્ તુરગો વાજી સપ્તિર્ વાહસ્ તુ બાડવઃ ॥

બાલેયો રાસભો જ્ઞેયો ધૂસરો ગર્દભઃ ખરઃ
કરભો દીર્ઘગશ્ ચોષ્ટ્રઃ ક્ષમી વેસરકો બલી ॥

શાર્દૂલશ્ ચિત્રકાયસ્તુ વ્યાઘ્રઃ સ્યાત્ પુણ્ડરીકઃ (?)
પઞ્ચાસ્યો મૃગરાટ્ સિંહો હર્યક્ષઃ કેસરી હરિઃ ॥

કણ્ઠીરવશ્ ચ વિજ્ઞેયઃ પિઙ્ગદૃષ્ટિર્ મૃગાદનઃ
મૃગે કુરઙ્ગવાતાયુ હરિણાજિનયોનયઃ ॥

તામ્રાભો હરિણઃ કૃષ્ણસ્ ત્વ્ એણસ્ ત્વક્કોમલઃ સ્મૃતઃ
કૃષ્ણસારશ્ ચિત્રમૃગઃ રોમશા ચમરી સ્મૃતા ॥

વરાહઃ શૂકરઃ કીટી દંષ્ટ્રી ઘોણી ચ રોમશઃ
સ્તબ્ધરોમા પૃથુસ્કન્ધઃ ક્રોડઃ કોલસ્તથા કિરિઃ ॥

કપિઃ પ્લવંગપ્લવગ શાખામૃગવલીમુખાઃ
મર્કટો વાનરઃ કીશઃ વનૌકાઃ ફલભક્ષકઃ ॥

શૃગાલો જમ્બુકઃ ક્રોષ્ટા ગોમાયુર્ મૃગધૂર્તકઃ
પારાવતઃ કલરવો ગેહપક્ષી કપોતકઃ ॥

કૃકવાકુસ્ તામ્રચૂડઃ કુક્કુટશ્ ચરણાયુધઃ
મયૂરો બર્હિણો બર્હી નીલકણ્ઠો ભુજંગભુક્ ॥

શિખાવલઃ શિખી કેકી કલાપી મેઘનાદિની
ઉલૂકો વાયસારિસ્તુ કૌશિકો રજનીચરઃ ॥

કાકસ્તુ કરટો ઽરિષ્ટઃ બલિપુષ્ટઃ સકૃત્પ્રજઃ
પરભૂર્ બલિભુગ્ ધ્વાઙ્ક્ષશ્ ચિરજીવી ચ વાયસઃ ॥

એકદૃષ્ટિશ્ ચાત્મઘોષઃ દ્રોણકાકસ્તુ કૃષ્ટલઃ
ચટકઃ કલવિઙ્કશ્ ચ કુલિઙ્ગશ્ ચટકાપિ ચ ॥

વિજ્ઞેયશ્ ચર્મપથિકઃ જાતુષશ્ ચર્મસાહ્વયઃ
ભરદ્વાજો દ્વિજો બ્રાહ્મો વ્યાઘ્રાટઃ ખઞ્જરીટકઃ ॥

સારઙ્ગઃ ખઞ્જનશ્ ચૈવ મેઘવૃત્તિસ્તુ ચાતકઃ
વનપ્રિયઃ પરભૃતઃ કોકિલઃ સુસ્વરઃ પિકઃ ॥

ગૂઢપાત્ કચ્છપઃ કૂર્મઃ કુલીરઃ કર્કટઃ સ્મૃતઃ
શમ્બૂકો વૃત્તશઙ્ખશ્ ચ શઙ્ખકો માતૃગેહકઃ ॥

મીનો મત્સ્યો ઽણ્ડજશ્ ચૈવ જલૌકા જલશાયનઃ
મણ્ડૂકો દર્દુરો ભેકઃ કાકાહિસ્ તોયસર્પકઃ ॥

સર્પઃ પૃદાકુર્ભુજગો ભુજંગો ઽહિર્ ભુજંગમઃ
આશીવિષો વિષધરશ્ ચક્રી વ્યાલઃ સરીસૃપઃ ॥