અષ્ટાઙ્ગનિઘણ્ટુ · શ્લોક 321-340

કુઞ્જરઃ શતપત્ત્રશ્ ચ કણ્ટકાઢ્યશ્ ચ કુબ્જકઃ
અટ્ટહાસઃ શઙ્ખશુક્લા નામ્ના સા શઙ્ખયૂથિકા ॥

ઋષિર્ દમનકો દાન્તો વિનીતઃ કુલપત્ત્રકઃ
દમનઃ પાણ્ડુરાગઃ સ્યાત્ તથા ગન્ધોત્કટો મુનિઃ ॥

પાનીયમ્ અમ્બુ સલિલં તોયં ચોદકવારિણી
પયઃ કીલાલમમૃતં જીવનં ભુવનં વનમ્ ॥

ક્ષીરં સ્વાદુ પયો દુગ્ધં સ્તન્યં વારિ સ્તનોદ્ભવમ્
દધિ માઙ્ગલ્યકં ચૈવ સંતાનં સ્તનિકા સ્મૃતા ॥

ઘોષં દણ્ડાહતં તક્રં કાલશેયમુદાહૃતમ્
ઘૃતમાજ્યં હવિઃ સર્પિઃ નવનીતં ઘૃતાલયઃ ॥

ગુડસ્ત્વિક્ષુવિકારઃ સ્યાત્ ખણ્ડં ફુલ્લમિતિ સ્મૃતમ્
સિતોપલા શર્કરા ચ સિતા મત્સ્યણ્ડિકા સ્મૃતા ॥

માક્ષિકં સારઘં ક્ષૌદ્રં મધુ પુષ્પરસોદ્ભવમ્
મધૂચ્છિષ્ટં ચ મદનં સિક્થકં મક્ષિકામલમ્ ॥

તૈલમ્ અભ્યઞ્જનવરં તિલજં તિલસમ્ભવમ્
પ્રસન્ના વારુણી જ્ઞેયા પરિસ્વિન્ના ચ સા સ્મૃતા ॥

કાદમ્બરી ઘના સુરા મૈરેયો હ્ય્ આસવો મદઃ
માર્દ્વીકં મધુ વિજ્ઞેયં માધ્વીકં મધુના કૃતમ્ ॥

ગુડેન ગૌડં સિતયા શાર્કરં સૈન્ધમ્ ઐક્ષવમ્
ખણ્ડેન ખણ્ડવાસઃ સ્યાત્ પૈષ્ટકં પિષ્ટસમ્ભવમ્ ॥

અવન્તિસોમો ધાન્યામ્લમ્ આરનાલં ચ કાઞ્જિકમ્
શુક્તં સૌવીરકં ચેતિ તુષોદં તુ તુષોદકમ્ ॥

યવોત્થં તણ્ડુલોદં ચ રસામ્લં શુક્તકાઞ્જિકમ્
બ્રહ્મામ્બુ ગોમ્બુ ગોમૂત્રં ગોમલં ગોમયં સ્મૃતમ્ ॥

શાલિર્ વ્રીહિર્ વરશ્ ચૈવ ધાન્યકં રક્તશૂકરઃ
યવશ્ ચ સ્થૂલમધ્યશ્ ચ વરુણો મુનિભિક્ષિતઃ ॥

અકૃષ્ટપચ્યો નીવારઃ શકુન્તમુનિભોજનમ્
ચણકસ્તુ કલાયઃ સ્યાદ્ ગોધૂમો મ્લેચ્છભોજનઃ ॥

ચમસી ચાતિબીજા સ્યાત્ કોરદૂષસ્તુ કોદ્રવઃ
કઙ્ગુઃ સંધ્યન્થિસંબન્ધી પ્રિયઙ્ગુઃ પીતતણ્ડુલઃ ॥

ગવેધુકા ચ ગોજિહ્વા કર્શનીયા સિતા તથા
ઉદ્દાલકસ્તુ જૂર્ણાહ્વો યાવનાલઃ શુકપ્રિયઃ ॥

વાસન્તઃ કૃષ્ણમુદ્ગસ્તુ માધવશ્ ચ સુરાષ્ટ્રજઃ
મકુષ્ઠો વનમુદ્ગશ્ ચ મસૂરઃ પિત્તભેષજમ્ ॥

હરિમન્થાઃ સુગન્ધાશ્ ચ ચણકાઃ કૃષ્ણકઞ્ચુકાઃ
કુલત્થઃ કાલવૃત્તશ્ ચ તામ્રવર્ણો ઽનિલાપહા ॥

માષસ્તુ પિચ્છિલરસઃ કુરુવિન્દો વૃષાકરઃ
રાજમાષો ઽલસાન્દ્રઃ સ્યાત્ ખઞ્જકાખ્યઃ કલાયકઃ ॥

આઢકી તુવરી પ્રોક્તા નિષ્પાવા શિમ્બિકા સ્મૃતા
તિલઃ સ્નેહફલઃ સ્નેહ પૂર્ણશ્ ચ કૃષ્ણતૈલકઃ ॥