અષ્ટાઙ્ગનિઘણ્ટુ · શ્લોક 361-380

કુણ્ડલી ગૂડપાચ્ ચક્ષુઃ શ્રવાઃ કાકોદરઃ ફણી
દર્વીકરો દીર્ઘપૃષ્ઠો જિહ્મગઃ પવનાશનઃ ॥

લેલિહાનો દન્દશૂકો દ્વિજિહ્વશ્ ચ બિલેશયઃ
કૃકલાસો મયૂરાદી કાલેયો બહુપન્નગઃ ॥

શતપાત્ સરટા ચક્રી નકુલઃ સર્પભક્ષકઃ
નાલિની નાલહૂલીકા તલાટા સ્થૂલદન્તિકા ॥

આખૂન્દુરુર્ મૂષકશ્ ચ વૃકશ્ ચ દૂષકઃ સ્મૃતઃ
છુછુન્દરી રાજપુત્રી વિજ્ઞેયા ગન્ધમૂષિકા ॥

પુરોહિતા કુડ્યમત્સ્યા ગૌરી ચ ગૃહગોધિકા
ગૌધેરકાકૃતિર્ ગોધા પ્રાગ્બાહુર્ યુગ્મજિહ્વકઃ ॥

ઓતુર્ બિડાલો માર્જારો વૃષદંશક આખુભુક્
ઉદઙ્ઘા કપિજઙ્ઘા તુ લોહિતાઙ્ગઃ પિપીલકઃ ॥

ગણ્ડૂપદા ભૂમિલતા ભૂનાગો વર્ષજાલકઃ
મધુયુતો મધુકરો મધુલિટ્ મધુપસ્તથા ॥

દ્વિરેફઃ પુષ્પલિડ્ ભૃઙ્ગઃ ષટ્પદભ્રમરાવલિઃ
ઇન્દિન્દિરશ્ ચઞ્ચરીકઃ સરઘા મધુમક્ષિકા ॥

લમ્બરોમા મક્ષિકા ચ પરા દીપનિવારણી
પતંગિકા પુત્તિકા સ્યાત્ દંશસ્તુ વનમક્ષિકા ॥

ભૃઙ્ગારી ચીરુકા ચીરી ઝિલ્લિકા ઘર્ઘરસ્વના
પતંગઃ શલભો જ્ઞેયઃ સ્વદ્યોતો જ્યોતિરિઙ્ગણઃ ॥

લુલાયો મહિષો વાહ દ્વેષી કાસરસૈરિભૌ
વન્યસ્તુ ગવયો જ્ઞેયઃ કકુદ્માન્ ગોપતિર્ વૃષઃ ॥

ઉક્ષાન્ અડ્વાન્ બલીવર્દઃ સુરભિર્ ગોપકઃ સ્મૃતઃ
સકૃત્પ્રસૂતા ગૃષ્ટિઃ સ્યાત્ બષ્કયણ્ય્ એકહાયની ॥

અન્નસારો રસો રક્ત યોનિઃ સ્યાદ્ દૃઢધાતુકઃ
રક્તં શોણં માંસકરં શોણિતં ક્ષતજમ્ અસૃક્ ॥

પલં માંસં શોણિતોત્થં પિશિતં ક્રવ્યમ્ આમિષમ્
પિચ્છા માંસોદ્ભવં મેદો વસા મેદઃસમુદ્ભવા ॥

મેદઃસમ્ભવમ્ અસ્થિ સ્યાદ્ દેહસંધાનધારણમ્
અસ્થિસારસ્તથા મજ્જા સ્નેહસારો ઽસ્થિસમ્ભવઃ ॥

શુક્લં તેજો બીજપુંસ્ત્વે રેતો વીર્યાન્ત્યધાતુકે
ઓજસ્તુ ધાતુસારઃ સ્યાત્ સૌમ્યો હૃદયદીપનઃ ॥

અનિલો મારુતો વાયુઃ મરુત્પ્રાણઃ પ્રભઞ્જનઃ
સમીરણો માતરિશ્વા પવનશ્ ચ સદાગતિઃ ॥

માયુઃ પિત્તં વહ્નિકાન્તં કફઃ શ્લેષ્મા ચ પિચ્છિલઃ
કર્દમઃ પઙ્કજમ્બાલૌ મૃત્સા મૃત્સ્ના ચ મૃત્તિકા ॥

હસન્તિકાઙ્ગારધાની તૈલપાત્રં કુતૂઃ સ્મૃતા
પાષાણપ્રસ્તરગ્રાવો -પલાશ્માનઃ શિલા દૃષત્ ॥

પૃથ્વી વસુંધરાખ્યા ચ ગૌર્ ભૂમિર્ મેદિની મહી
ધરા ધરિત્રી ધરણી ક્ષોણી જ્યા કાશ્યપી ક્ષિતિઃ ॥