અષ્ટાઙ્ગહૃદયસૂત્ર · અધ્યાય 82

શુધ્યતે વાગ્ ઘવિર્-લીઢૈઃ સ-કુષ્ઠ-કણ-જીરકૈઃ ॥ 49ઊઅબ્ ॥
1.49ઊઅવ્ શુધ્યતે વાગ્ ઘૃતાલીઢૈઃ
ઉત્તરસ્થાન
ત્રિ-વિધઃ કથિતો બાલઃ ક્ષીરાન્નોભય-વર્તનઃ ।
સ્વાસ્થ્યં તાભ્યામ્ અ-દુષ્ટાભ્યાં દુષ્ટાભ્યાં રોગ-સંભવઃ

યદ્ અદ્ભિર્ એક-તાં યાતિ ન ચ દોષૈર્ અધિષ્ઠિતમ્ ।
તદ્ વિશુદ્ધં પયો વાતાદ્ દુષ્ટં તુ પ્લવતે ઽમ્ભસિ

2.2દ્વ્ દુષ્ટં તુ પ્લવતે જલે
કષાયં ફેનિલં રૂક્ષં વર્ચો-મૂત્ર-વિબન્ધ-કૃત્ ।
પિત્તાદ્ ઉષ્ણામ્લ-કટુકં પીત-રાજ્ય્ અપ્સુ દાહ-કૃત્

કફાત્ સ-લવણં સાન્દ્રં જલે મજ્જતિ પિચ્છિલમ્ ।
સંસૃષ્ટ-લિઙ્ગં સંસર્ગાત્ ત્રિ-લિઙ્ગં સાંનિપાતિકમ્

યથા-સ્વ-લિઙ્ગાંસ્ તદ્ વ્યાધીન્ જનયત્ય્ ઉપયોજિતમ્ ।
શિશોસ્ તીક્ષ્ણમ્ અભીક્ષ્ણં ચ રોદનાલ્ લક્ષયેદ્ રુજમ્

2.5ચ્વ્ શિશોસ્ તીક્ષ્ણમ્ અ-તીક્ષ્ણં ચ
સ યં સ્પૃશેદ્ ભૃશં દેશં યત્ર ચ સ્પર્શના-ક્ષમઃ ।
તત્ર વિદ્યાદ્ રુજં મૂર્ધ્નિ રુજં ચાક્ષિ-નિમીલનાત્

2.6અવ્ સ્વયં સ્પૃશેદ્ ભૃશં દેશં 2.6બ્વ્ યત્ર ચ સ્પર્શના-ક્ષમમ્
હૃદિ જિહ્વૌષ્ઠ-દશન-શ્વાસ-મુષ્ટિ-નિપીડનૈઃ ।
કોષ્ઠે વિબન્ધ-વમથુ-સ્તન-દંશાન્ત્ર-કૂજનૈઃ

2.7બ્વ્ -શ્વાસ-મુષ્ટિ-નિપીડિતૈઃ 2.7દ્વ્ -સ્તન્ય-દ્વેષાન્ત્ર-કૂજનૈઃ
આધ્માન-પૃષ્ઠ-નમન-જઠરોન્નમનૈર્ અપિ ।
વસ્તૌ ગુહ્યે ચ વિણ્-મૂત્ર-સઙ્ગોત્ત્રાસ-દિગ્-ઈક્ષણૈઃ

અથ ધાત્ર્યાઃ ક્રિયાં કુર્યાદ્ યથા-દોષં યથામયમ્ ।
તત્ર વાતાત્મકે સ્તન્યે દશ-મૂલં ત્ર્ય્-અહં પિબેત્

અથ-વાગ્નિ-વચા-પાઠા-કટુકા-કુષ્ઠ-દીપ્યકમ્ ।
સ-ભાર્ગી-દારુ-સરલ-વૃશ્ચિકાલી-કણોષણમ્

તતઃ પિબેદ્ અન્ય-તમં વાત-વ્યાધિ-હરં ઘૃતમ્ ।
અનુ ચાચ્છ-સુરામ્ એવં સ્નિગ્ધાં મૃદુ વિરેચયેત્

2.11બ્વ્ વાત-વ્યાધિ-હિતં ઘૃતમ્
વસ્તિ-કર્મ તતઃ કુર્યાત્ સ્વેદાદીંશ્ ચાનિલાપહાન્ ।
રાસ્નાજમોદા-સરલ-દેવદારુ-રજો-ઽન્વિતમ્

બાલો લિહ્યાદ્ ઘૃતં તૈર્ વા વિપક્વં સ-સિતોપલમ્ ।
પિત્ત-દુષ્ટે ઽમૃતાભીરુ-પટોલી-નિમ્બ-ચન્દનમ્

ધાત્રી કુમારશ્ ચ પિબેત્ ક્વાથયિત્વા સ-શારિવમ્ ।
અથ-વા ત્રિ-ફલા-મુસ્ત-ભૂનિમ્બ-કટુ-રોહિણીઃ

શારિવાદિં પટોલાદિં પદ્મકાદિં તથા ગણમ્ ।
ઘૃતાન્ય્ એભિશ્ ચ સિદ્ધાનિ પિત્ત-ઘ્નં ચ વિરેચનમ્

શીતાંશ્ ચાભ્યઙ્ગ-લેપાદીન્ યુઞ્જ્યાચ્ છ્લેષ્માત્મકે પુનઃ ।
યષ્ટ્ય્-આહ્વ-સૈન્ધવ-યુતં કુમારં પાયયેદ્ ઘૃતમ્

સિન્ધૂત્થ-પિપ્પલી-મદ્ વા પિષ્ટૈઃ ક્ષૌદ્ર-યુતૈર્ અથ ।
રાઠ-પુષ્પૈઃ સ્તનૌ લિમ્પેચ્ છિશોશ્ ચ દશન-ચ્છદૌ

2.17અવ્ સિન્ધૂત્થ-પિપ્પલી-મદ્ય- 2.17અવ્ સિન્ધૂત્થ-પિપ્પલી-મુસ્તા- 2.17અવ્
સિન્ધૂત્થ-પિપ્પલી-મૂર્વા-
2.17બ્વ્ -પિષ્ટૈઃ ક્ષૌદ્ર-યુતૈર્ અથ
સુખમ્ એવં વમેદ્ બાલઃ તીક્ષ્ણૈર્ ધાત્રીં તુ વામયેત્ ।
અથાચરિત-સંસર્ગી મુસ્તાદિં ક્વથિતં પિબેત્

તદ્-વત્ તગર-પૃથ્વીકા-સુરદારુ-કલિઙ્ગકાન્ ।
અથ-વાતિવિષા-મુસ્ત-ષડ્ગ્રન્થા-પઞ્ચ-કોલકમ્

2.19બ્વ્ -સુરદારુ-કલિઙ્ગકમ્ 2.19દ્વ્ -ષડ્ગ્રન્થા-પઞ્ચ-કોલકાન્
સ્તન્યે ત્રિ-દોષ-મલિને દુર્-ગન્ધ્ય્ આમં જલોપમમ્ ।
વિબદ્ધમ્ અચ્છં વિચ્છિન્નં ફેનિલં ચોપવેશ્યતે

શકૃન્ નાના-વ્યથા-વર્ણં મૂત્રં પીતં સિતં ઘનમ્ ।
જ્વરા-રોચક-તૃટ્-છર્દિ-શુષ્કોદ્ગાર-વિજૃમ્ભિકાઃ

અઙ્ગ-ભઙ્ગો ઽઙ્ગ-વિક્ષેપઃ કૂજનં વેપથુર્ ભ્રમઃ ।
ઘ્રાણાક્ષિ-મુખ-પાકાદ્યા જાયન્તે ઽન્યે ઽપિ તં ગદમ્

2.22બ્વ્ ક્વણનં વેપથુર્ ભ્રમઃ
ક્ષીરાલસકમ્ ઇત્ય્ આહુર્ અત્યયં ચાતિ-દારુણમ્ ।
તત્રાશુ ધાત્રીં બાલં ચ વમનેનોપપાદયેત્

વિહિતાયાં ચ સંસર્ગ્યાં વચાદિં યોજયેદ્ ગણમ્ ।
નિશાદિં વાથ-વા માદ્રી-પાઠા-તિક્તા-ઘનામયાન્

પાઠા-શુણ્ઠ્ય્-અમૃતા-તિક્ત-તિક્તા-દેવાહ્વ-શારિવાઃ ।
સ-મુસ્ત-મૂર્વેન્દ્રયવાઃ સ્તન્ય-દોષ-હરાઃ પરમ્

અનુબન્ધે યથા-વ્યાધિ પ્રતિકુર્વીત કાલ-વિત્ ।
દન્તોદ્ભેદશ્ ચ રોગાણાં સર્વેષામ્ અપિ કારણમ્

વિશેષાજ્ જ્વર-વિડ્-ભેદ-કાસ-ચ્છર્દિ-શિરો-રુજામ્ ।
અભિષ્યન્દસ્ય પોથક્યા વિસર્પસ્ય ચ જાયતે

પૃષ્ઠ-ભઙ્ગે બિડાલાનાં બર્હિણાં ચ શિખોદ્ભવે ।
દન્તોદ્ભેદે ચ બાલાનાં ન હિ કિઞ્-ચિન્ ન દૂયતે

2.28ચ્વ્ દન્તોદ્ભવે ચ બાલાનાં
યથા-દોષં યથા-રોગં યથોદ્રેકં યથા-ભયમ્ ।
વિભજ્ય દેશ-કાલાદીંસ્ તત્ર યોજ્યં ભિષગ્-જિતમ્

2.29બ્વ્ યથોદ્રેકં યથા-બલમ્ 2.29બ્વ્ યથોદ્રેકં યથા-વયઃ 2.29બ્વ્
યથોદ્રેકં યથાશયમ્
ત એવ દોષા દૂષ્યાશ્ ચ જ્વરાદ્યા વ્યાધયશ્ ચ યત્ ।
અતસ્ તદ્ એવ ભૈષજ્યં માત્રા ત્વ્ અસ્ય કનીયસી

2.30બ્વ્ જ્વરાદ્યા વ્યાધયશ્ ચ તે
સૌકુમાર્યાલ્પ-કાય-ત્વાત્ સર્વાન્નાન્-ઉપસેવનાત્ ।
સ્નિગ્ધા એવ સદા બાલા ઘૃત-ક્ષીર-નિષેવણાત્

2.31બ્વ્ સર્વાન્નાન્-ઉપસેવનૈઃ
સદ્યસ્ તાન્ વમનં તસ્માત્ પાયયેન્ મતિ-માન્ મૃદુ ।
સ્તન્યસ્ય તૃપ્તં વમયેત્ ક્ષીર-ક્ષીરાન્ન-સેવિનમ્

પીત-વન્તં તનું પેયામ્ અન્નાદં ઘૃત-સંયુતામ્ ।
વસ્તિં સાધ્યે વિરેકેણ મર્શેન પ્રતિમર્શનમ્

યુઞ્જ્યાદ્ વિરેચનાદીંસ્ તુ ધાત્ર્યા એવ યથોદિતાન્ ।
મૂર્વા-વ્યોષ-વરા-કોલ-જમ્બૂ-ત્વગ્-દારુ-સર્ષપાઃ

2.34અવ્ યુઞ્જ્યાદ્ વિરેચનાદીંશ્ ચ 2.34ચ્વ્ મૂર્વા-વ્યોષ-વચા-કોલ- 2.34ચ્વ્
મૂર્વા-વ્યોષ-વરાઙ્કોલ્લ-
સ-પાઠા મધુના લીઢાઃ સ્તન્ય-દોષ-હરાઃ પરમ્ ।
દન્ત-પાલીં સ-મધુના ચૂર્ણેન પ્રતિસારયેત્

2.35બ્વ્ સ્તન્ય-દોષ-નિબર્હણાઃ
પિપ્પલ્યા ધાતકી-પુષ્પ-ધાત્રી-ફલ-કૃતેન વા ।
લાવ-તિત્તિરિ-વલ્લૂર-રજઃ પુષ્પ-રસ-દ્રુતમ્

2.36બ્વ્ -ધાત્રી-ફલ-રસેન વા 2.36દ્વ્ -રજઃ પુષ્પ-રસ-પ્લુતમ્ 2.36દ્વ્ -રજઃ
પુષ્પ-રસાપ્લુતમ્
દ્રુતં કરોતિ બાલાનાં દન્ત-કેસર-વન્ મુખમ્ ।
વચા-દ્વિ-બૃહતી-પાઠા-કટુકાતિવિષા-ઘનૈઃ

મધુરૈશ્ ચ ઘૃતં સિદ્ધં સિદ્ધં દશન-જન્મનિ ।
રજની-દારુ-સરલ-શ્રેયસી-બૃહતી-દ્વયમ્

2.38ચ્વ્ રજની-દારુ-સરલાઃ 2.38દ્વ્ શ્રેયસી-બૃહતી-દ્વયમ્
પૃશ્નિપર્ણી શતાહ્વા ચ લીઢં માક્ષિક-સર્પિષા ।
ગ્રહણી-દીપનં શ્રેષ્ઠં મારુતસ્યાનુલોમનમ્

અતીસાર-જ્વર-શ્વાસ-કામલા-પાણ્ડુ-કાસ-નુત્ ।
બાલસ્ય સર્વ-રોગેષુ પૂજિતં બલ-વર્ણ-દમ્

2.40બ્વ્ -કામલા-પાણ્ડુ-રોગ-નુત્
સમઙ્ગા-ધાતકી-લોધ્ર-કુટન્નટ-બલા-દ્વયૈઃ ।
મહા-સહા-ક્ષુદ્ર-સહા-મુદ્ગ-બિલ્વ-શલાટુભિઃ

2.41બ્વ્ -કુટન્નટ-બલાહ્વયૈઃ 2.41બ્વ્ -કુટન્નટ-વટાહ્વયૈઃ
સ-કાર્પાસી-ફલૈસ્ તોયે સાધિતૈઃ સાધિતં ઘૃતમ્ ।
ક્ષીર-મસ્તુ-યુતં હન્તિ શીઘ્રં દન્તોદ્ભવોદ્ભવાન્

વિવિધાન્ આમયાન્ એતદ્ વૃદ્ધ-કાશ્યપ-નિર્મિતમ્ ।
દન્તોદ્ભવેષુ રોગેષુ ન બાલમ્ અતિયન્ત્રયેત્

2.43ચ્વ્ દન્તોદ્ભેદોત્થ-રોગેષુ
સ્વયમ્ અપ્ય્ ઉપશામ્યન્તિ જાત-દન્તસ્ય યદ્-ગદાઃ ।
અત્ય્-અહઃ-સ્વપ્ન-શીતામ્બુ-શ્લૈષ્મિક-સ્તન્ય-સેવિનઃ

2.44દ્વ્ -શ્લૈષ્મિક-સ્તન્ય-પાયિનઃ
શિશોઃ કફેન રુદ્ધેષુ સ્રોતઃસુ રસ-વાહિષુ ।
અ-રોચકઃ પ્રતિશ્યાયો જ્વરઃ કાસશ્ ચ જાયતે

કુમારઃ શુષ્યતિ તતઃ સ્નિગ્ધ-શુક્લ-મુખેક્ષણઃ ।
સૈન્ધવ-વ્યોષ-શાર્ઙ્ગષ્ટા-પાઠા-ગિરિ-કદમ્બકાન્

2.46દ્વ્ -પાઠા-ગિરિ-કદમ્બકમ્
શુષ્યતો મધુ-સર્પિર્ભ્યામ્ અ-રુચ્ય્-આદિષુ યોજયેત્ ।
અશોક-રોહિણી-યુક્તં પઞ્ચ-કોલં ચ ચૂર્ણિતમ્

બદરી-ધાતકી-ધાત્રી-ચૂર્ણં વા સર્પિષા દ્રુતમ્ ।
સ્થિરા-વચા-દ્વિ-બૃહતી-કાકોલી-પિપ્પલી-નતૈઃ

2.48બ્વ્ -ચૂર્ણં વા સર્પિષાપ્લુતમ્
નિચુલોત્પલ-વર્ષાભૂ-ભાર્ગી-મુસ્તૈશ્ ચ કાર્ષિકૈઃ ।
સિદ્ધં પ્રસ્થાર્ધમ્ આજ્યસ્ય સ્રોતસાં શોધનં પરમ્

સિંહ્ય્-અશ્વગન્ધા-સુરસા-કણા-ગર્ભં ચ તદ્-ગુણમ્ ।
યષ્ટ્ય્-આહ્વ-પિપ્પલી-લોધ્ર-પદ્મકોત્પલ-ચન્દનૈઃ

તાલીશ-શારિવાભ્યાં ચ સાધિતં શોષ-જિદ્ ઘૃતમ્ ।
શૃઙ્ગી-મધૂલિકા-ભાર્ગી-પિપ્પલી-દેવદારુભિઃ

અશ્વગન્ધા-દ્વિ-કાકોલી-રાસ્નર્ષભક-જીવકૈઃ ।
શૂર્પપર્ણી-વિડઙ્ગૈશ્ ચ કલ્કિતૈઃ સાધિતં ઘૃતમ્

શશોત્તમાઙ્ગ-નિર્યૂહે શુષ્યતઃ પુષ્ટિ-કૃત્ પરમ્ ।
વચા-વયઃસ્થા-તગર-કાયસ્થા-ચોરકૈઃ શૃતમ્

બસ્ત-મૂત્ર-સુરાભ્યાં ચ તૈલમ્ અભ્યઞ્જને હિતમ્ ।
લાક્ષા-રસ-સમં તૈલ-પ્રસ્થં મસ્તુ ચતુર્-ગુણમ્

2.54બ્વ્ તૈલાન્ મસ્તુ ચતુર્-ગુણમ્ 2.54ચ્વ્ લાક્ષા-રસ-સમં તૈલં 2.54દ્વ્
પ્રસ્થં મસ્તુ ચતુર્-ગુણમ્
અશ્વગન્ધા-નિશા-દારુ-કૌન્તી-કુષ્ઠાબ્દ-ચન્દનૈઃ ।
સ-મૂર્વા-રોહિણી-રાસ્ના-શતાહ્વા-મધુકૈઃ સમૈઃ

સિદ્ધં લાક્ષાદિકં નામ તૈલમ્ અભ્યઞ્જનાદ્ ઇદમ્ ।
બલ્યં જ્વર-ક્ષયોન્માદ-શ્વાસાપસ્માર-વાત-નુત્

યક્ષ-રાક્ષસ-ભૂત-ઘ્નં ગર્ભિણીનાં ચ શસ્યતે ।
મધુનાતિવિષા-શૃઙ્ગી-પિપ્પલીર્ લેહયેચ્ છિશુમ્

એકાં વાતિવિષાં કાસ-જ્વર-ચ્છર્દિર્-ઉપદ્રુતમ્ ।
પીતં પીતં વમતિ યઃ સ્તન્યં તં મધુ-સર્પિષા

2.58બ્વ્ -જ્વર-ચ્છર્દિભિર્ અર્દિતમ્ 2.58ચ્વ્ પીતં પીતં ચ વમતિ 2.58દ્વ્ યઃ
સ્તન્યં મધુ-સર્પિષા
દ્વિ-વાર્તાકી-ફલ-રસં પઞ્ચ-કોલં ચ લેહયેત્ ।
પિપ્પલી-પઞ્ચ-લવણં કૃમિજિત્-પારિભદ્રકમ્

2.59ચ્વ્ પિપ્પલી-પઞ્ચ-લવણ- 2.59દ્વ્ -કૃમિજિત્-પારિભદ્રકમ્ 2.59દ્વ્ વિડઙ્ગં
પારિભદ્રકમ્
તદ્-વલ્ લિહ્યાત્ તથા વ્યોષં મષીં વા રોમ-ચર્મણામ્ ।
લાભતઃ શલ્યક-શ્વાવિદ્-ગોધર્ક્ષ-શિખિ-જન્મનામ્

ખદિરાર્જુન-તાલીશ-કુષ્ઠ-ચન્દન-જે રસે ।
સ-ક્ષીરં સાધિતં સર્પિર્ વમથું વિનિયચ્છતિ

હનુ-મૂલ-ગતો વાયુર્ દન્ત-દેશાસ્થિ-ગો-ચરઃ ।
યદા શિશોઃ પ્રકુપિતો નોત્તિષ્ઠન્તિ તદા દ્વિ-જાઃ ॥ 61+(1) ॥
2.61+(1)અવ્ હનુ-મૂલાશ્રિતો વાયુર્ 2.61+(1)બ્વ્ દન્ત-દેશાન્ વિશોષયેત્ 2.61+(1)બ્વ્
દન્ત-દેશાન્ વિશોધયેત્
રૂક્ષાશિનો વાતિકસ્ય ચાલયત્ય્ અનિલઃ સિરાઃ ।
હન્વ્-આશ્રયાઃ પ્રસુપ્તસ્ય દન્તૈઃ શબ્દં કરોત્ય્ અતઃ ॥ 61+(2) ॥
સ-દન્તો જાયતે યસ્ તુ દન્તાઃ પ્રાગ્ યસ્ય ચોત્તરાઃ ।
કુર્વીત તસ્મિન્ન્ ઉત્પાતે શાન્તિં તં ચ દ્વિ-જાતયે

2.62દ્વ્ શાન્તિકં ચ દ્વિ-જાતયે
દદ્યાત્ સ-દક્ષિણં બાલં નૈગમેષં ચ પૂજયેત્ ।
તાલુ-માંસે કફઃ ક્રુદ્ધઃ કુરુતે તાલુ-કણ્ટકમ્

2.63બ્વ્ સૈનિકેશં ચ પૂજયેત્
તેન તાલુ-પ્રદેશસ્ય નિમ્ન-તા મૂર્ધ્નિ જાયતે ।
તાલુ-પાતઃ સ્તન-દ્વેષઃ કૃચ્છ્રાત્ પાનં શકૃદ્-દ્રવમ્

તૃડ્-આસ્ય-કણ્ડ્વ્-અક્ષિ-રુજા ગ્રીવા-દુર્-ધર-તા વમિઃ ।
તત્રોત્ક્ષિપ્ય યવ-ક્ષાર-ક્ષૌદ્રાભ્યાં પ્રતિસારયેત્

તાલુ તદ્-વત્ કણા-શુણ્ઠી-ગો-શકૃદ્-રસ-સૈન્ધવૈઃ ।
શૃઙ્ગવેર-નિશા-ભૃઙ્ગં કલ્કિતં વટ-પલ્લવૈઃ

બદ્ધ્વા ગો-શકૃતા લિપ્તમ્ કુકૂલે સ્વેદયેત્ તતઃ ।
રસેન લિમ્પેત્ તાલ્વ્-આસ્યં નેત્રે ચ પરિષેચયેત્

હરીતકી-વચા-કુષ્ઠ-કલ્કં માક્ષિક-સંયુતમ્ ।
પીત્વા કુમારઃ સ્તન્યેન મુચ્યતે તાલુ-કણ્ટકાત્

મલોપલેપાત્ સ્વેદાદ્ વા ગુદે રક્ત-કફોદ્ભવઃ ।
તામ્રો વ્રણો ઽન્તઃ કણ્ડૂ-માન્ જાયતે ભૂર્ય્-ઉપદ્રવઃ

કે-ચિત્ તં માતૃકા-દોષં વદન્ત્ય્ અન્યે ઽહિ-પૂતનમ્ ।
પૃષ્ઠારુર્ ગુદ-કુટ્ટં ચ કે-ચિચ્ ચ તમ્ અ-નામિકમ્

2.70અવ્ કે-ચિચ્ ચ તમ્ અ-નામકમ્ 2.70બ્વ્ વદન્ત્ય્ અન્યે ઽપિ પૂતનમ્ 2.70બ્વ્
વદન્ત્ય્ અન્યે તુ પૂતનમ્
2.70બ્ચ્ વદન્ત્ય્ અન્યે હિ પૂતનમ્ 2.70ચ્વ્ પૃષ્ઠારુર્ ગુદ-કણ્ડૂં ચ 2.70ચ્વ્
પૃષ્ઠારુર્ ગુદ-કિટ્ટં ચ
2.70ચ્વ્ પૃષ્ઠારુર્ ગુદ-કુષ્ઠં ચ
તત્ર ધાત્ર્યાઃ પયઃ શોધ્યં પિત્ત-શ્લેષ્મ-હરૌષધૈઃ ।
શૃત-શીતં ચ શીતામ્બુ-યુક્તમ્ અન્તર-પાનકમ્

2.71ચ્વ્ સિત-શીતં ચ શીતામ્બુ-
સ-ક્ષૌદ્ર-તાર્ક્ષ્ય-શૈલેન વ્રણં તેન ચ લેપયેત્ ।
ત્રિ-ફલા-બદરી-પ્લક્ષ-ત્વક્-ક્વાથ-પરિષેચિતમ્

કાસીસ-રોચના-તુત્થ-મનોહ્વાલ-રસાઞ્જનૈઃ ।
લેપયેદ્ અમ્લ-પિષ્ટૈર્ વા ચૂર્ણિતૈર્ વાવચૂર્ણયેત્

સુ-શ્લક્ષ્ણૈર્ અથ-વા યષ્ટી-શઙ્ખ-સૌવીરકાઞ્જનૈઃ ।
શારિવા-શઙ્ખનાભિભ્યામ્ અસનસ્ય ત્વચાથ-વા

રાગ-કણ્ડૂત્કટે કુર્યાદ્ રક્ત-સ્રાવં જલૌકસા ।
સર્વં ચ પિત્ત-વ્રણ-જિચ્ છસ્યતે ગુદ-કુટ્ટકે

2.75દ્વ્ છસ્યતે ગુદ-કિટ્ટકે
પાઠા-વેલ્લ-દ્વિ-રજની-મુસ્ત-ભાર્ગી-પુનર્નવૈઃ ।
સ-બિલ્વ-ત્ર્ય્-ઊષણૈઃ સર્પિઃ વૃશ્ચિકાલી-યુતૈઃ શૃતમ્