અષ્ટાઙ્ગહૃદયસૂત્ર · અધ્યાય 117

36.93અવ્ છત્ત્રી જર્જર-પાણિશ્ ચ 36.93અવ્ છત્ત્રી જર્ઝર-પાણિશ્ ચ 36.93અવ્
છત્ત્રી ઝર્જર-પાણિશ્ ચ
36.93બ્વ્ ચરેદ્ રાત્રૌ ચ સર્વ-દા 36.93દ્વ્ વિદ્રવન્તિ ભુજઙ્ગમાઃ
વારિ-ગુઞ્જા-ફલોશીરં નેત્રયોર્ વિષ-દુષ્ટયોઃ ।
અઞ્જનં વારિણા પિષ્ટં ગારુડં ગરુડોપમમ્ ॥ 93+1 ॥
ઉત્તરસ્થાન
સર્પાણામ્ એવ વિણ્-મૂત્ર-શુક્રાણ્ડ-શવ-કોથ-જાઃ ।
દોષૈર્ વ્યસ્તૈઃ સમસ્તૈશ્ ચ યુક્તાઃ કીટાશ્ ચતુર્-વિધાઃ

દષ્ટસ્ય કીટૈર્ વાયવ્યૈર્ દંશસ્ તોદ-રુજોલ્બણઃ ।
આગ્નેયૈર્ અલ્પ-સંસ્રાવો દાહ-રાગ-વિસર્પ-વાન્

પક્વ-પીલુ-ફલ-પ્રખ્યઃ ખર્જૂર-સદૃશો ઽથ-વા ।
કફાધિકૈર્ મન્દ-રુજઃ પક્વોદુમ્બર-સંનિભઃ

સ્રાવાઢ્યઃ સર્વ-લિઙ્ગસ્ તુ વિવર્જ્યઃ સાંનિપાતિકૈઃ ।
વેગાશ્ ચ સર્પ-વચ્ છોફો વર્ધિષ્ણુર્ વિસ્ર-રક્ત-તા

37.4બ્વ્ વિવર્જ્યઃ સાંનિપાતિકઃ
શિરો-ઽક્ષિ-ગૌરવં મૂર્છા ભ્રમઃ શ્વાસો ઽતિ-વેદના ।
સર્વેષાં કર્ણિકા શોફો જ્વરઃ કણ્ડૂર્ અ-રોચકઃ

37.5બ્વ્ ભ્રમઃ શ્વાસો ઽતિ-વેદનાઃ
વૃશ્ચિકસ્ય વિષં તીક્ષ્ણમ્ આદૌ દહતિ વહ્નિ-વત્ ।
ઊર્ધ્વમ્ આરોહતિ ક્ષિપ્રં દંશે પશ્ચાત્ તુ તિષ્ઠતિ

37.6દ્ચ્ દંશે પશ્ચાચ્ ચ તિષ્ઠતિ
દંશઃ સદ્યો ઽતિ-રુક્ શ્યાવસ્ તુદ્યતે સ્ફુટતીવ ચ ।
તે ગવાદિ-શકૃત્-કોથાદ્ દિગ્ધ-દષ્ટાદિ-કોથતઃ

સર્પ-કોથાચ્ ચ સંભૂતા મન્દ-મધ્ય-મહા-વિષાઃ ।
મન્દાઃ પીતાઃ સિતાઃ શ્યાવા રૂક્ષાઃ કર્બુર-મેચકાઃ

37.8દ્વ્ રૂક્ષ-કર્બુર-મેચકાઃ
રોમશા બહુ-પર્વાણો લોહિતાઃ પાણ્ડુરોદરાઃ ।
ધૂમ્રોદરાસ્ ત્રિ-પર્વાણો મધ્યાસ્ તુ કપિલારુણાઃ

પિશઙ્ગાઃ શબરાશ્ ચિત્રાઃ શોણિતાભા મહા-વિષાઃ ।
અગ્ન્ય્-આભા દ્વ્ય્-એક-પર્વાણો રક્તાસિત-સિતોદરાઃ

તૈર્ દષ્ટઃ શૂન-રસનઃ સ્તબ્ધ-ગાત્રો જ્વરાર્દિતઃ ।
ખૈર્ વમઞ્ છોણિતં કૃષ્ણમ્ ઇન્દ્રિયાર્થાન્ અ-સંવિદન્

સ્વિદ્યન્ મૂર્છન્ વિશુષ્કાસ્યો વિહ્વલો વેદનાતુરઃ ।
વિશીર્યમાણ-માંસશ્ ચ પ્રાય-શો વિજહાત્ય્ અસૂન્

ઉચ્ચિટિઙ્ગસ્ તુ વક્ત્રેણ દશત્ય્ અભ્યધિક-વ્યથઃ ।
સાધ્યતો વૃશ્ચિકાત્ સ્તમ્ભં શેફસો હૃષ્ટ-રોમ-તામ્

37.13અવ્ ઉચ્ચિટઙ્ગસ્ તુ વક્ત્રેણ 37.13ચ્વ્ સો ઽધમો વૃશ્ચિકાત્ સ્તમ્ભં
કરોતિ સેકમ્ અઙ્ગાનાં દંશઃ શીતામ્બુનેવ ચ ।
ઉષ્ટ્ર-ધૂમઃ સ એવોક્તો રાત્રિ-ચારાચ્ ચ રાત્રિકઃ

37.14બ્વ્ દંશે શીતામ્બુનેવ ચ
વાત-પિત્તોત્તરાઃ કીટાઃ શ્લૈષ્મિકાઃ કણભોન્દુરાઃ ।
પ્રાયો વાતોલ્બણ-વિષા વૃશ્ચિકાઃ સોષ્ટ્ર-ધૂમકાઃ

યસ્ય યસ્યૈવ દોષસ્ય લિઙ્ગાધિક્યં પ્રતર્કયેત્ ।
તસ્ય તસ્યૌષધૈઃ કુર્યાદ્ વિપરીત-ગુણૈઃ ક્રિયામ્

37.16બ્વ્ લિઙ્ગાધિક્યં પ્રવર્તયેત્
હૃત્-પીડોર્ધ્વાનિલ-સ્તમ્ભઃ સિરાયામો ઽસ્થિ-પર્વ-રુક્ ।
ઘૂર્ણનોદ્વેષ્ટનં ગાત્ર-શ્યાવ-તા વાતિકે વિષે

સંજ્ઞા-નાશોષ્ણ-નિશ્વાસૌ હૃદ્-દાહઃ કટુકાસ્ય-તા ।
માંસાવદરણં શોફો રક્ત-પીતશ્ ચ પૈત્તિકે

37.18દ્વ્ રક્તઃ પીતશ્ ચ પૈત્તિકે
છર્દ્ય્-અ-રોચક-હૃલ્-લાસ-પ્રસેકોત્ક્લેશ-પીનસૈઃ ।
સ-શૈત્ય-મુખ-માધુર્યૈર્ વિદ્યાચ્ છ્લેષ્માધિકં વિષમ્

પિણ્યાકેન વ્રણાલેપસ્ તૈલાભ્યઙ્ગશ્ ચ વાતિકે ।
સ્વેદો નાડી-પુલાકાદ્યૈર્ બૃંહણશ્ ચ વિધિર્ હિતઃ

પૈત્તિકં સ્તમ્ભયેત્ સેકૈઃ પ્રદેહૈશ્ ચાતિ-શીતલૈઃ ।
લેખન-ચ્છેદન-સ્વેદ-વમનૈઃ શ્લૈષ્મિકં જયેત્

કીટાનાં ત્રિ-પ્રકારાણાં ત્રૈવિધ્યેન ક્રિયા હિતા ।
સ્વેદાલેપન-સેકાંસ્ તુ કોષ્ણાન્ પ્રાયો ઽવચારયેત્

37.22બ્વ્ ત્રૈવિધ્યેન ક્રિયા હિતાઃ 37.22દ્વ્ કવોષ્ણાન્ પ્રવિચારયેત્
અન્ય-ત્ર મૂર્છિતાદ્ દંશ-પાકતઃ કોથતો ઽથ-વા ।
નૃ-કેશાઃ સર્ષપાઃ પીતા ગુડો જીર્ણશ્ ચ ધૂપનમ્

વિષ-દંશસ્ય સર્વસ્ય કાશ્યપઃ પરમ્ અબ્રવીત્ ।
વિષ-ઘ્નં ચ વિધિં સર્વં કુર્યાત્ સંશોધનાનિ ચ

37.24બ્વ્ કશ્યપઃ પરમ્ અબ્રવીત્
સાધયેત્ સર્પ-વદ્ દષ્ટાન્ વિષોગ્રૈઃ કીટ-વૃશ્ચિકૈઃ ।
તણ્ડુલીયક-તુલ્યાંશાં ત્રિવૃતાં સર્પિષા પિબેત્

યાતિ કીટ-વિષૈઃ કમ્પં ન કૈલાસ ઇવાનિલૈઃ ।
ક્ષીરિ-વૃક્ષ-ત્વગ્-આલેપઃ શુદ્ધે કીટ-વિષાપહઃ

મુક્તા-લેપો વરઃ શોફ-તોદ-દાહ-જ્વર-પ્રણુત્ ।
વચા-હિઙ્ગુ-વિડઙ્ગાનિ સૈન્ધવં ગજ-પિપ્પલી

પાઠા પ્રતિવિષા વ્યોષં કાશ્યપેન વિનિર્મિતમ્ ।
દશાઙ્ગમ્ અ-ગદં પીત્વા સર્વ-કીટ-વિષં જયેત્

સદ્યો વૃશ્ચિક-જં દંશં ચક્ર-તૈલેન સેચયેત્ ।
વિદારિગન્ધા-સિદ્ધેન કવોષ્ણેનેતરેણ વા

લવણોત્તમ-યુક્તેન સર્પિષા વા પુનઃ પુનઃ ।
સિઞ્ચેત્ કોષ્ણારનાલેન સ-ક્ષીર-લવણેન વા

37.30દ્વ્ સ-ક્ષાર-લવણેન વા
ઉપનાહો ઘૃતે ભૃષ્ટઃ કલ્કો ઽજાજ્યાઃ સ-સૈન્ધવઃ ।
આદંશં સ્વેદિતં ચૂર્ણૈઃ પ્રચ્છાય પ્રતિસારયેત્

37.31અવ્ ઉપનાહે ઘૃત-ભૃષ્ટઃ 37.31અવ્ ઉપનાહો ઘૃત-ભૃષ્ટઃ
રજની-સૈન્ધવ-વ્યોષ-શિરીષ-ફલ-પુષ્પ-જૈઃ ।
માતુલુઙ્ગામ્લ-ગો-મૂત્ર-પિષ્ટં ચ સુરસાગ્ર-જમ્

37.32ચ્વ્ માતુલુઙ્ગં તુ ગો-મૂત્ર- 37.32દ્વ્ -પિષ્ટઃ સ-સુરસાર્જકઃ
લેપઃ સુખોષ્ણશ્ ચ હિતઃ પિણ્યાકો ગો-મયો ઽપિ વા ।
પાને સર્પિર્ મધુ-યુતં ક્ષીરં વા ભૂરિ-શર્કરમ્

37.33બ્વ્ પિણ્યાકો ગો-મયેન વા
પારાવત-શકૃત્ પથ્યા તગરં વિશ્વ-ભેષજમ્ ।
બીજપૂર-રસોન્મિશ્રઃ પરમો વૃશ્ચિકા-ગદઃ

37.34દ્વ્ પરમો વૃશ્ચિકે ઽ-ગદઃ 37.34દ્વ્ પરમો વૃશ્ચિકો ઽ-ગદઃ
સ-શૈવલોષ્ટ્ર-દંષ્ટ્રા ચ હન્તિ વૃશ્ચિક-જં વિષમ્ ।
હિઙ્ગુના હરિતાલેન માતુલુઙ્ગ-રસેન ચ

37.35અવ્ સ-સૈન્ધવોષ્ટ્ર-દંષ્ટ્રા ચ 37.35દ્વ્ માતુલુઙ્ગ-રસેન વા
લેપાઞ્જનાભ્યાં ગુટિકા પરમં વૃશ્ચિકાપહા ।
કરઞ્જાર્જુન-શેલૂનાં કટભ્યાં કુટજસ્ય ચ

શિરીષસ્ય ચ પુષ્પાણિ મસ્તુના દંશ-લેપનમ્ ।
યો મુહ્યતિ પ્રશ્વસિતિ પ્રલપત્ય્ ઉગ્ર-વેદનઃ

તસ્ય પથ્યા-નિશા-કૃષ્ણા-મઞ્જિષ્ઠાતિવિષોષણમ્ ।
સાલાબુ-વૃન્તં વાર્તાક-રસ-પિષ્ટં પ્રલેપનમ્

37.38ચ્વ્ શલાટુ-વૃન્તં વાર્તાક-
સર્વ-ત્ર ચોગ્રાલિ-વિષે પાયયેદ્ દધિ-સર્પિષી ॥ 39અબ્ ॥
વિધ્યેત્ સિરાં વિદધ્યાચ્ ચ વમનાઞ્જન-નાવનમ્ ॥ 39ચ્દ્ ॥
ઉષ્ણ-સ્નિગ્ધામ્લ-મધુરં ભોજનં ચાનિલાપહમ્ ॥ 39એf ॥
નાગરં ગૃહ-કપોત-પુરીષં બીજપૂરક-રસો હરિતાલમ્ ।
સૈન્ધવં ચ વિનિહન્ત્ય્ અ-ગદો ઽયં લેપતો ઽલિ-કુલ-જં વિષમ્ આશુ

અન્તે વૃશ્ચિક-દષ્ટાનાં સમુદીર્ણે ભૃશં વિષે ।
વિષેણાલેપયેદ્ દંશમ્ ઉચ્ચિટિઙ્ગે ઽપ્ય્ અયં વિધિઃ

નાગ-પુરીષ-ચ્છત્ત્રં રોહિષ-મૂલં ચ શેલુ-તોયેન ।
કુર્યાદ્ ગુટિકાં લેપાદ્ ઇયમ્ અલિ-વિષ-નાશની શ્રેષ્ઠા

અર્કસ્ય દુગ્ધેન શિરીષ-બીજં ત્રિર્ ભાવિતં પિપ્પલિ-ચૂર્ણ-મિશ્રમ્ ।
એષો ઽ-ગદો હન્તિ વિષાણિ કીટ-ભુજઙ્ગ-લૂતોન્દુર-વૃશ્ચિકાનામ્

શિરીષ-પુષ્પં સ-કરઞ્જ-બીજં કાશ્મીર-જં કુષ્ઠ-મનઃશિલે ચ ।
એષો ઽ-ગદો રાત્રિક-વૃશ્ચિકાનાં સંક્રાન્તિ-કારી કથિતો જિનેન

37.44અવ્ શિરીષ-બીજં સ-કરઞ્જ-બીજં
કીટેભ્યો દારુણ-તરા લૂટાઃ ષો-ડશ તા જગુઃ ।
અષ્ટા-વિંશતિર્ ઇત્ય્ એકે તતો ઽપ્ય્ અન્યે તુ ભૂયસીઃ

સહસ્ર-રશ્મ્ય્-અનુચરા વદન્ત્ય્ અન્યે સહસ્ર-શઃ ।
બહૂપદ્રવ-રૂપા તુ લૂતૈકૈવ વિષાત્મિકા

રૂપાણિ નામતસ્ તસ્યા દુર્-જ્ઞેયાન્ય્ અતિ-સંકરાત્ ।
નાસ્તિ સ્થાન-વ્યવસ્થા ચ દોષતો ઽતઃ પ્રચક્ષતે

કૃચ્છ્ર-સાધ્યા પૃથગ્-દોષૈર્ અ-સાધ્યા નિચયેન સા ।
તદ્-દંશઃ પૈત્તિકો દાહ-તૃટ્-સ્ફોટ-જ્વર-મોહ-વાન્

ભૃશોષ્ંઆ રક્ત-પીતાભઃ ક્લેદી દ્રાક્ષા-ફલોપમઃ ।
શ્લૈષ્મિકઃ કઠિનઃ પાણ્ડુઃ પરૂષક-ફલાકૃતિઃ

37.49અવ્ ભૃશોષ્ંઅ-રક્ત-પીતાભઃ
નિદ્રાં શીત-જ્વરં કાસં કણ્ડૂં ચ કુરુતે ભૃશમ્ ।
વાતિકઃ પરુષઃ શ્યાવઃ પર્વ-ભેદ-જ્વર-પ્રદઃ

તદ્-વિભાગં યથા-સ્વં ચ દોષ-લિઙ્ગૈર્ વિભાવયેત્ ।
અ-સાધ્યાયાં તુ હૃન્-મોહ-શ્વાસ-હિધ્મા-શિરો-ગ્રહાઃ

37.51દ્વ્ -શ્વાસ-હિધ્મા-શિરો-રુજાઃ
શ્વેત-પીતાસિતા-રક્તાઃ પિટિકાઃ શ્વયથૂદ્ભવઃ ।
વેપથુર્ વમથુર્ દાહસ્ તૃડ્ આન્ધ્યં વક્ર-નાસ-તા

37.52અવ્ શ્વેત-પીતાસિતા-રક્ત- 37.52બ્વ્ -પિટિકા-શ્વયથૂદ્ભવઃ 37.52દ્વ્ તૃડ્
આન્ધ્યં વક્ર-નાસિકા
શ્યાવૌષ્ઠ-વક્ત્ર-દન્ત-ત્વં પૃષ્ઠ-ગ્રીવાવભઞ્જનમ્ ।
પક્વ-જમ્બૂ-સ-વર્ણં ચ દંશાત્ સ્રવતિ શોણિતમ્

સર્વાપિ સર્વ-જા પ્રાયો વ્યપદેશસ્ તુ ભૂયસા ।
તીક્ષ્ણ-મધ્યાવર-ત્વેન સા ત્રિ-ધા હન્ત્ય્ ઉપેક્ષિતા

37.54દ્વ્ સા ત્રિ-ધા હન્ત્ય્ ઉપેક્ષયા
સપ્તાહેન દશાહેન પક્ષેણ ચ પરં ક્રમાત્ ।
લૂતા-દંશશ્ ચ સર્વો ઽપિ દદ્રૂ-મણ્ડલ-સંનિભઃ

37.55ચ્વ્ લૂતા-દંશસ્ તુ સર્વો ઽપિ
સિતો ઽસિતો ઽરુણઃ પીતઃ શ્યાવો વા મૃદુર્ ઉન્નતઃ ।
મધ્યે કૃષ્ણો ઽથ-વા શ્યાવઃ પર્ય્-અન્તે જાલકાવૃતઃ

37.56અવ્ સિતાસિતો ઽરુણઃ પીતઃ
વિસર્પ-વાંશ્ છોફ-યુતસ્ તપ્યતે બહુ-વેદનઃ ।
જ્વરાશુ-પાક-વિક્લેદ-કોથાવદરણાન્વિતઃ

ક્લેદેન યત્ સ્પૃશત્ય્ અઙ્ગં તત્રાપિ કુરુતે વ્રણમ્ ।
શ્વાસ-દંષ્ટ્રા-શકૃન્-મૂત્ર-શુક્ર-લાલા-નખાર્તવૈઃ

અષ્ટાભિર્ ઉદ્વમત્ય્ એષા વિષં વક્ત્રાદ્ વિશેષતઃ ।
લૂતા નાભેર્ દશત્ય્ ઊર્ધ્વમ્ ઊર્ધ્વં ચાધશ્ ચ કીટકાઃ

37.59અવ્ અષ્ટાભિર્ ઉદ્વમન્ત્ય્ એતા 37.59બ્વ્ વિષં વક્ત્રૈર્ વિશેષતઃ 37.59ચ્વ્
લૂતા નાભેર્ દશન્ત્ય્ ઊર્ધ્વમ્
37.59દ્વ્ ઊર્ધ્વં વાધશ્ ચ કીટકાઃ 37.59દ્વ્ ઊર્ધ્વં ચાધશ્ ચ કીટકઃ
37.59દ્વ્ અધશ્ ચ વિષ-કીટકાઃ
તદ્-દૂષિતં ચ વસ્ત્રાદિ દેહે પૃક્તં વિકાર-કૃત્ ।
દિનાર્ધં લક્ષ્યતે નૈવ દંશો લૂતા-વિષોદ્ભવઃ

સૂચી-વ્યધ-વદ્ આભાતિ તતો ઽસૌ પ્રથમે ઽહનિ ।
અ-વ્યક્ત-વર્ણઃ પ્રચલઃ કિઞ્-ચિત્-કણ્ડૂ-રુજાન્વિતઃ

37.61અવ્ સૂચી-વિદ્ધ-વદ્ આભાતિ
દ્વિતીયે ઽભ્યુન્નતો ઽન્તેષુ પિટિકૈર્ ઇવ વાચિતઃ ।
વ્યક્ત-વર્ણો નતો મધ્યે કણ્ડૂ-માન્ ગ્રન્થિ-સંનિભઃ

37.62અવ્ દ્વિતીયે ઽત્ય્-ઉન્નતો ઽન્તેષુ 37.62બ્વ્ પિટિકૈર્ ઇવ ચાચિતઃ
તૃતીયે સ-જ્વરો રોમ-હર્ષ-કૃદ્ રક્ત-મણ્ડલઃ ।
શરાવ-રૂપસ્ તોદાઢ્યો રોમ-કૂપેષુ સાસ્રવઃ

37.63દ્વ્ રોમ-કૂપેષુ સ-સ્રવઃ
મહાંશ્ ચતુર્થે શ્વયથુસ્ તાપ-શ્વાસ-ભ્રમ-પ્રદઃ ।
વિકારાન્ કુરુતે તાંસ્ તાન્ પઞ્ચમે વિષ-કોપ-જાન્

ષષ્ઠે વ્યાપ્નોતિ મર્માણિ સપ્તમે હન્તિ જીવિતમ્ ।
ઇતિ તીક્ષ્ણં વિષં મધ્યં હીનં ચ વિભજેદ્ અતઃ

37.65અવ્ ષષ્ઠે પ્રાપ્નોતિ મર્માણિ
એક-વિંશતિ-રાત્રેણ વિષં શામ્યતિ સર્વ-થા ।
અથાશુ લૂતા-દષ્ટસ્ય શસ્ત્રેણાદંશમ્ ઉદ્ધરેત્

37.66દ્વ્ દંશં શસ્ત્રેણ ચોદ્ધરેત્
દહેચ્ ચ જામ્બવૌષ્ઠાદ્યૈર્ ન તુ પિત્તોત્તરં દહેત્ ।
કર્કશં ભિન્ન-રોમાણં મર્મ-સંધ્ય્-આદિ-સંશ્રિતમ્

પ્રસૃતં સર્વતો દંશં ન ચ્છિન્દીત દહેન્ ન ચ ।
લેપયેદ્ દગ્ધમ્ અ-ગદૈર્ મધુ-સૈન્ધવ-સંયુતૈઃ

37.68બ્વ્ ન ચ્છિન્દીત દહેન્ ન વા
સુ-શીતૈઃ સેચયેચ્ ચાનુ કષાયૈઃ ક્ષીરિ-વૃક્ષ-જૈઃ ।
સર્વતો ઽપહરેદ્ રક્તં શૃઙ્ગાદ્યૈઃ સિરયાપિ વા

સેક-લેપાસ્ તતઃ શીતા બોધિ-શ્લેષ્માતકાક્ષકૈઃ ।
ફલિની-દ્વિ-નિશા-ક્ષૌદ્ર-સર્પિર્ભિઃ પદ્મકાહ્વયઃ

37.70અવ્ સેકાલેપાસ્ તતઃ શીતા 37.70બ્વ્ બોધિ-શ્લેષ્માતકાક્ષિકૈઃ 37.70બ્વ્
બોધિ-શ્લેષ્માતકાક્ષ-જૈઃ
37.70ચ્વ્ ફલિની-દ્વિ-નિશા-શ્રેષ્ઠા-
અ-શેષ-લૂતા-કીટાનામ્ અ-ગદઃ સાર્વકાર્મિકઃ ।
હરિદ્રા-દ્વય-પત્તઙ્ગ-મઞ્જિષ્ઠા-નત-કેસરૈઃ

સ-ક્ષૌદ્ર-સર્પિઃ પૂર્વસ્માદ્ અધિકશ્ ચમ્પકાહ્વયઃ ।
તદ્-વદ્ ગો-મય-નિષ્પીડ-શર્કરા-ઘૃત-માક્ષિકૈઃ

37.72ચ્વ્ તદ્-વદ્ ગો-મય-નિષ્પીડા-
અપામાર્ગ-મનોઽહ્વાલ-દાર્વી-ધ્યામક-ગૈરિકૈઃ ।
નતૈલા-કુષ્ઠ-મરિચ-યષ્ટ્ય્-આહ્વ-ઘૃત-માક્ષિકૈઃ

અ-ગદો મન્દરો નામ તથાન્યો ગન્ધ-માદનઃ ।
નત-લોધ્ર-વચા-કટ્વી-પાઠૈલા-પત્ત્ર-કુઙ્કુમૈઃ

મઞ્જિષ્ઠા-શ્લેષ્માતક-રજની-સુવહા-શિરીષ-પાલિન્દ્યઃ ।
સ-સિન્ધુવારા વિષં ઘ્નન્તિ સૈલા-ચન્દન-કનકાઃ ॥ 74+1 ॥
વિષ-ઘ્નં બહુ-દોષેષુ પ્રયુઞ્જીત વિશોધનમ્ ।
યષ્ટ્ય્-આહ્વ-મદનાઙ્કોલ્લ-જાલિની-સિન્ધુવારિકાઃ

37.75અવ્ વિષ-ઘ્નૈર્ બહુ-દોષેષુ 37.75દ્વ્ -જાલિની-સિન્ધુવારિતાન્ 37.75દ્વ્
-જાલિની-સિન્ધુવારિતમ્
કફે જ્યેષ્ઠામ્બુના પીત્વા વિષમ્ આશુ સમુદ્વમેત્ ।
શિરીષ-પત્ત્ર-ત્વઙ્-મૂલ-ફલં વાઙ્કોલ્લ-મૂલ-વત્

37.76દ્વ્ -ફલં ચાઙ્કોલ્લ-મૂલ-વત્
વિરેચયેચ્ ચ ત્રિ-ફલા-નીલિની-ત્રિવૃતાદિભિઃ ।
નિવૃત્તે દાહ-શોફાદૌ કર્ણિકાં પાતયેદ્ વ્રણાત્

37.77બ્વ્ -ફલિની-ત્રિવૃતાદિભિઃ
કુસુમ્ભ-પુષ્પં ગો-દન્તઃ સ્વર્ણક્ષીરી કપોત-વિટ્ ।
ત્રિવૃતા સૈન્ધવં દન્તી કર્ણિકા-પાતનં તથા

37.78અવ્ કુસુમ્ભ-પુષ્પ-ગો-દન્ત- 37.78બ્વ્ -સ્વર્ણક્ષીરી-કપોત-વિટ્ 37.78દ્વ્
કર્ણિકા-પાતનં પરમ્
મૂલમ્ ઉત્તરવારુણ્યા વંશ-નિર્લેખ-સંયુતમ્ ।
તદ્-વચ્ ચ સૈન્ધવં કુષ્ઠં દન્તી કટુક-દૌગ્ધિકમ્

રાજ-કોશાતકી-મૂલં કિણ્વો વા મથિતોદ્ભવઃ ।
કર્ણિકા-પાત-સમયે બૃંહયેચ્ ચ વિષાપહૈઃ

37.80બ્વ્ કિટ્ટો વા મથિતોદ્ભવઃ 37.80બ્વ્ કિણો વા મથિતોદ્ભવઃ 37.80દ્વ્
બૃંહયેત વિષાપહૈઃ
સ્નેહ-કાર્યમ્ અ-શેષં ચ સર્પિષૈવ સમાચરેત્ ।
વિષસ્ય વૃદ્ધયે તૈલમ્ અગ્નેર્ ઇવ તૃણોલુપમ્

37.81ચ્વ્ વિષમ્ આવર્ધયેત્ તૈલમ્ 37.81દ્વ્ અગ્નેર્ ઇવ તૃણોલપમ્
હ્રીવેર-વૈકઙ્કત-ગોપકન્યા-મુસ્તા-શમી-ચન્દન-ટુણ્ટુકાનિ ।
શૈવાલ-નીલોત્પલ-વક્ર-યષ્ટી-ત્વઙ્-નાકુલી-પદ્મક-રાઠ-મધ્યમ્

37.82બ્વ્ -મુસ્તા-શમી-ચન્દન-તિન્દુકાનિ
રજની-ઘન-સર્પલોચના-કણ-શુણ્ઠી-કણ-મૂલ-ચિત્રકાઃ ।
વરુણાગુરુ-બિલ્વ-પાટલી-પિચુમન્દામય-શેલુ-કેસરમ્

37.83ચ્વ્ વરુણાગુરુ-બિલ્વ-પાટલા-
બિલ્વ-ચન્દન-નતોત્પલ-શુણ્ઠી-પિપ્પલી-નિચુલ-વેતસ-કુષ્ઠમ્ ।
શુક્તિ-શાક-વર-પાટલિ-ભાર્ગી-સિન્ધુવાર-કરઘાટ-વરાઙ્ગમ્

37.84ચ્વ્ શુક્તિ-શાબરક-પાટલિ-ભાર્ગી- 37.84દ્વ્ -સિન્ધુવાર-કરહાટ-વરાઙ્ગમ્
પિત્ત-કફાનિલ-લૂતાઃ પાનાઞ્જન-નસ્ય-લેપ-સેકેન ।
અ-ગદ-વરા વૃત્ત-સ્થાઃ કુ-ગતીર્ ઇવ વારયન્ત્ય્ એતે

37.85દ્વ્ કુ-ગતીર્ ઇવ દારયન્ત્ય્ એતે 37.85દ્વ્ કુ-મતીર્ ઇવ દારયન્ત્ય્ એતે
37.85દ્વ્ કુ-મતીર્ ઇવ વારયન્ત્ય્ એતે
લોધ્રં સેવ્યં પદ્મકં પદ્મ-રેણુઃ કાલીયાખ્યં ચન્દનં યચ્ ચ રક્તમ્ ।
કાન્તા-પુષ્પં દુગ્ધિનીકા મૃણાલં લૂતાઃ સર્વા ઘ્નન્તિ સર્વ-ક્રિયાભિઃ