અષ્ટાઙ્ગહૃદયસૂત્ર · અધ્યાય 116

35.70અવ્ અ-યત્નાચ્ છ્લૈષ્મિકં સાધ્યં 35.70ચ્વ્ અ-યત્નાચ્ છ્લેષ્મકં સાધ્યં
35.70દ્વ્ યત્નાત્ પિત્તાશયાશ્રિતમ્
સુ-દુઃ-સાધ્યમ્ અ-સાધ્યં વા વાતાશય-ગતં વિષમ્ ॥ 70ઊઅબ્ ॥
જતુ-સર્જ-રસોશીર-સર્ષપા-પત્ત્ર-વાલકૈઃ ।
સ-વૈલ્લારુષ્કર-પુરૈઃ કુસુમૈર્ અર્જુનસ્ય ચ ॥ 70ઊ+1 ॥
35.70ઊ+1ચ્વ્ સ-વૈલ્લ-પુષ્કર-પુરૈઃ
ધૂપો વાસ-ગૃહે હન્તિ વિષં સ્થાવર-જઙ્ગમમ્ ।
ન તત્ર કીટાઃ સ-વિષા નોન્દુરા ન સરીસૃપાઃ ॥ 70ઊ+2 ॥
ન કૃત્યાઃ કાર્મણાદ્યાશ્ ચ ધૂપો ઽયં યત્ર દહ્યતે ॥ 70ઊ+3અબ્ ॥
ઉત્તરસ્થાન
દર્વી-કરા મણ્ડલિનો રાજી-મન્તશ્ ચ પન્નગાઃ ।
ત્રિ-ધા સમાસતો ભૌમા ભિદ્યન્તે તે ત્વ્ અનેક-ધા

વ્યાસતો યોનિ-ભેદેન નોચ્યન્તે ઽન્-ઉપયોગિનઃ ।
વિશેષાદ્ રૂક્ષ-કટુકમ્ અમ્લોષ્ણં સ્વાદુ-શીતલમ્

36.2બ્વ્ નોચ્યન્તે ઽન્-ઉપયોગતઃ
વિષં દર્વી-કરાદીનાં ક્રમાદ્ વાતાદિ-કોપનમ્ ।
તારુણ્ય-મધ્ય-વૃદ્ધ-ત્વે વૃષ્ટિ-શીતાતપેષુ ચ

વિષોલ્બણા ભવન્ત્ય્ એતે વ્યન્તરા ઋતુ-સંધિષુ ।
રથાઙ્ગ-લાઙ્ગલ-ચ્છત્ત્ર-સ્વસ્તિકાઙ્કુશ-ધારિણઃ

ફણિનઃ શીઘ્ર-ગતયઃ સર્પા દર્વી-કરાઃ સ્મૃતાઃ ।
જ્ઞેયા મણ્ડલિનો ઽ-ભોગા મણ્ડલૈર્ વિવિધૈશ્ ચિતાઃ

36.5બ્વ્ સર્પા દર્વી-કરા મતાઃ
પ્રાંશવો મન્દ-ગમના રાજી-મન્તસ્ તુ રાજિભિઃ ।
સ્નિગ્ધા વિચિત્ર-વર્ણાભિસ્ તિર્યગ્ ઊર્ધ્વં ચ ચિત્રિતાઃ

36.6બ્વ્ રાજી-મન્તશ્ ચ રાજિભિઃ 36.6ચ્વ્ સ્નિગ્ધાભિર્ બહુ-વર્ણાભિસ્
ગોધા-સુતસ્ તુ ગૌધેરો વિષે દર્વી-કરૈઃ સમઃ ।
ચતુષ્-પાદ્ વ્યન્તરાન્ વિદ્યાદ્ એતેષામ્ એવ સંકરાત્

36.7અવ્ ગોધા-સુતસ્ તુ ગૌધેયો
વ્યામિશ્ર-લક્ષણાસ્ તે હિ સંનિપાત-પ્રકોપણાઃ ।
આહારાર્થં ભયાત્ પાદ-સ્પર્શાદ્ અતિ-વિષાત્ ક્રુધઃ

પાપ-વૃત્તિ-તયા વૈરાદ્ દેવર્ષિ-યમ-ચોદનાત્ ।
દશન્તિ સર્પાસ્ તેષૂક્તં વિષાધિક્યં યથોત્તરમ્

36.9અવ્ પાપ-વૃત્ત-તયા વૈરાદ્ 36.9બ્વ્ દેવર્ષિ-યમ-નોદનાત્
આદિષ્ટાત્ કારણં જ્ઞાત્વા પ્રતિકુર્યાદ્ યથા-યથમ્ ।
વ્યન્તરઃ પાપ-શીલ-ત્વાન્ માર્ગમ્ આશ્રિત્ય તિષ્ઠતિ

36.10અવ્ આવિષ્ટાત્ કારણં જ્ઞાત્વા 36.10દ્વ્ માર્ગમ્ આવૃત્ય તિષ્ઠતિ
યત્ર લાલા-પરિક્લેદ-માત્રં ગાત્રે પ્રદૃશ્યતે ।
ન તુ દંષ્ટ્રા-કૃતં દંશં તત્ તુણ્ડાહતમ્ આદિશેત્

36.11બ્વ્ -માત્રં ગાત્રેષુ દૃશ્યતે 36.11ચ્વ્ ન તુ દંષ્ટ્રા-ક્ષતં દંશં
36.11ચ્વ્ ન તુ દંષ્ટ્રા-ક્ષતં દંશે
36.11દ્વ્ તં તુણ્ડાહતં આદિશેત્
એકં દંષ્ટ્રા-પદં દ્વે વા વ્યાલીઢાખ્યમ્ અ-શોણિતમ્ ।
દંષ્ટ્રા-પદે સ-રક્તે દ્વે વ્યાલુપ્તં ત્રીણિ તાનિ તુ

36.12દ્વ્ વ્યાલુપ્તં ત્રીણિ તાનિ ચ
માંસ-ચ્છેદાદ્ અ-વિચ્છિન્ન-રક્ત-વાહીનિ દષ્ટકમ્ ।
દંષ્ટ્રા-પદાનિ ચત્વારિ તદ્-વદ્ દષ્ટ-નિપીડિતમ્

નિર્-વિષં દ્વયમ્ અત્રાદ્યમ્ અ-સાધ્યં પશ્ચિમં વદેત્ ।
વિષં નાહેયમ્ અ-પ્રાપ્ય રક્તં દૂષયતે વપુઃ

રક્તમ્ અણ્વ્ અપિ તુ પ્રાપ્તં વર્ધતે તૈલમ્ અમ્બુ-વત્ ।
ભીરોસ્ તુ સર્પ-સંસ્પર્શાદ્ ભયેન કુપિતો ઽનિલઃ

36.15અવ્ રક્તમ્ અણ્વ્ અપિ તત્ પ્રાપ્તં 36.15બ્વ્ વર્ધતે તૈલ-બિન્દુ-વત્
કદા-ચિત્ કુરુતે શોફં સર્પાઙ્ગાભિહતં તુ તત્ ।
દુર્-ગાન્ધ-કારે વિદ્ધસ્ય કેન-ચિદ્ દષ્ટ-શઙ્કયા

36.16ચ્વ્ દુર્-ગે ઽન્ધકારે વિદ્ધસ્ય
વિષોદ્વેગો જ્વરશ્ છર્દિર્ મૂર્છા દાહો ઽપિ વા ભવેત્ ।
ગ્લાનિર્ મોહો ઽતિસારો વા તચ્ છઙ્કા-વિષમ્ ઉચ્યતે

36.17અવ્ વિષ-વેગાજ્ જ્વરશ્ છર્દિર્ 36.17અવ્ વિષોદ્રેકો જ્વરશ્ છર્દિર્ 36.17અવ્
વિષોદ્વેગાજ્ જ્વરશ્ છર્દિર્
તુદ્યતે સ-વિષો દંશઃ કણ્ડૂ-શોફ-રુજાન્વિતઃ ।
દહ્યતે ગ્રથિતઃ કિઞ્-ચિદ્ વિપરીતસ્ તુ નિર્-વિષઃ

36.18અવ્ તુદ્યતે વિષ-જો દંશઃ
પૂર્વે દર્વી-કૃતાં વેગે દુષ્ટં શ્યાવી-ભવત્ય્ અસૃક્ ।
શ્યાવ-તા તેન વક્ત્રાદૌ સર્પન્તીવ ચ કીટકાઃ

36.19બ્વ્ દુષ્ટં શ્યાવં ભવત્ય્ અસૃક્ 36.19ચ્વ્ શ્યાવ-તા નેત્ર-વક્ત્રાદૌ
દ્વિતીયે ગ્રન્થયો વેગે તૃતીયે મૂર્ધ્નિ ગૌરવમ્ ।
દૃગ્-રોધો દંશ-વિક્લેદશ્ ચતુર્થે ષ્ઠીવનં વમિઃ

36.20બ્વ્ તૃતીયે મૂર્ધ-ગૌરવમ્ 36.20ચ્વ્ દૃગ્-બાધા દંશ-વિક્લેદશ્ 36.20દ્વ્
ચતુર્થે ષ્ઠેવનં વમિઃ
સંધિ-વિશ્લેષણં તન્દ્રા પઞ્ચમે પર્વ-ભેદનમ્ ।
દાહો હિધ્મા ચ ષષ્ઠે તુ હૃત્-પીડા ગાત્ર-ગૌરવમ્

36.21ચ્વ્ દાહો હિધ્મા ચ ષષ્ઠે ચ
મૂર્છા-વિપાકો ઽતીસારઃ પ્રાપ્ય શુક્રં તુ સપ્તમે ।
સ્કન્ધ-પૃષ્ઠ-કટી-ભઙ્ગઃ સર્વ-ચેષ્ટા-નિવર્તનમ્

36.22બ્વ્ પ્રાપ્ય શુક્રં ચ સપ્તમે
અથ મણ્ડલિ-દષ્ટસ્ય દુષ્ટં પીતી-ભવત્ય્ અસૃક્ ।
તેન પીતાઙ્ગ-તા દાહો દ્વિતીયે શ્વયથૂદ્ભવઃ

36.23બ્વ્ દુષ્ટં પીતં ભવત્ય્ અસૃક્
તૃતીયે દંશ-વિક્લેદઃ સ્વેદસ્ તૃષ્ણા ચ જાયતે ।
ચતુર્થે જ્વર્યતે દાહઃ પઞ્ચમે સર્વ-ગાત્ર-ગઃ

36.24બ્વ્ સ્વેદસ્ તૃષ્ણા પ્રજાયતે
દષ્ટસ્ય રાજિલૈર્ દુષ્ટં પાણ્ડુ-તાં યાતિ શોણિતમ્ ।
પાણ્ડુ-તા તેન ગાત્રાણાં દ્વિતીયે ગુરુ-તાતિ ચ

તૃતીયે દંશ-વિક્લેદો નાસિકાક્ષિ-મુખ-સ્રવાઃ ।
ચતુર્થે ગરિમા મૂર્ધ્નો મન્યા-સ્તમ્ભશ્ ચ પઞ્ચમે

ગાત્ર-ભઙ્ગો જ્વરઃ શીતઃ શેષયોઃ પૂર્વ-વદ્ વદેત્ ।
કુર્યાત્ પઞ્ચસુ વેગેષુ ચિકિત્સાં ન તતઃ પરમ્

36.27બ્વ્ શેષયોઃ પૂર્વ-વદ્ ભવેત્
જલાપ્લુતા રતિ-ક્ષીણા ભીતા નકુલ-નિર્જિતાઃ ।
શીત-વાતાતપ-વ્યાધિ-ક્ષુત્-તૃષ્ણા-શ્રમ-પીડિતાઃ

તૂર્ણં દેશાન્તરાયાતા વિમુક્ત-વિષ-કઞ્ચુકાઃ ।
કુશૌષધિ-કણ્ટક-વદ્ યે ચરન્તિ ચ કાનનમ્

દેશં ચ દિવ્યાધ્યુષિતં સર્પાસ્ તે ઽલ્પ-વિષા મતાઃ ।
શ્મશાન-ચિતિ-ચૈત્યાદૌ પઞ્ચમી-પક્ષ-સંધિષુ

36.30અવ્ દેશં ચ વિદ્યાધ્યુષિતં
અષ્ટમી-નવમી-સંધ્યા-મધ્ય-રાત્રિ-દિનેષુ ચ ।
યામ્યાગ્નેય-મઘાશ્લેષા-વિશાખા-પૂર્વ-નૈરૃતે

નૈરૃતાખ્યે મુહૂર્તે ચ દષ્ટં મર્મસુ ચ ત્યજેત્ ।
દષ્ટ-માત્રઃ સિતાસ્યાક્ષઃ શીર્યમાણ-શિરો-રુહઃ

36.32ચ્વ્ દષ્ટ-માત્રસ્ તુ તામ્રાક્ષઃ
સ્તબ્ધ-જિહ્વો મુહુર્ મૂર્છન્ શીતોચ્છ્વાસો ન જીવતિ ।
હિધ્મા શ્વાસો વમિઃ કાસો દષ્ટ-માત્રસ્ય દેહિનઃ

36.33બ્વ્ શીતોચ્છ્વાસી ન જીવતિ
જાયન્તે યુગ-પદ્ યસ્ય સ હૃચ્-છૂલી ન જીવતિ ।
ફેનં વમતિ નિઃ-સંજ્ઞઃ શ્યાવ-પાદ-કરાનનઃ

નાસાવસાદો ભઙ્ગો ઽઙ્ગે વિડ્-ભેદઃ શ્લથ-સંધિ-તા ।
વિષ-પીતસ્ય દષ્ટસ્ય દિગ્ધેનાભિહતસ્ય ચ

36.35અવ્ નાસાવસાદો રુક્ વાઙ્ગે
ભવન્ત્ય્ એતાનિ રૂપાણિ સંપ્રાપ્તે જીવિત-ક્ષયે ।
ન નસ્યૈશ્ ચેતના તીક્ષ્ણૈર્ ન ક્ષતાત્ ક્ષત-જાગમઃ

36.36બ્વ્ પ્રાપ્તે જીવિત-સંક્ષયે
દણ્ડાહતસ્ય નો રાજી પ્રયાતસ્ય યમાન્તિકમ્ ।
અતો ઽન્ય-થા તુ ત્વરયા પ્રદીપ્તાગાર-વદ્ ભિષક્

36.37બ્વ્ પ્રયાતિ સ યમાન્તિકમ્
રક્ષન્ કણ્ઠ-ગતાન્ પ્રાણાન્ વિષમ્ આશુ શમં નયેત્ ।
માત્રા-શતં વિષં સ્થિત્વા દંશે દષ્ટસ્ય દેહિનઃ

દેહં પ્રક્રમતે ધાતૂન્ રુધિરાદીન્ પ્રદૂષયન્ ।
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે કર્મ દંશસ્યોત્કર્તનાદિકમ્

36.39બ્વ્ રુધિરાદીન્ પ્રદૂષયેત્
કુર્યચ્ છીઘ્રં યથા દેહે વિષ-વલ્લી ન રોહતિ ।
દષ્ટ-માત્રો દશેદ્ આશુ તમ્ એવ પવનાશિનમ્

36.40દ્વ્ તમ્ એવ પવનાશનમ્
લોષ્ટં મહીં વા દશનૈશ્ છિત્ત્વા ચાનુ સ-સંભ્રમમ્ ।
નિષ્ઠીવેન સમાલિમ્પેદ્ દંશં કર્ણ-મલેન વા

36.41બ્વ્ છિત્ત્વા ચાશુ સ-સંભ્રમમ્
દંશસ્યોપરિ બધ્નીયાદ્ અરિષ્ટાં ચતુર્-અઙ્ગુલે ।
ક્ષૌમાદિભિર્ વેણિકયા સિદ્ધૈર્ મન્ત્રૈશ્ ચ મન્ત્ર-વિત્

અમ્બુ-વત્ સેતુ-બન્ધેન બન્ધેન સ્તભ્યતે વિષમ્ ।
ન વહન્તિ સિરાશ્ ચાસ્ય વિષં બન્ધાભિપીડિતાઃ

36.43ચ્વ્ ન વહન્તિ સિરાસ્ તસ્ય 36.43દ્વ્ વિષં બન્ધન-પીડિતાઃ
નિષ્પીડ્યાનૂદ્ધરેદ્ દંશં મર્મ-સંધ્ય્-અ-ગતં તથા ।
ન જાયતે વિષાદ્ વેગો બીજ-નાશાદ્ ઇવાઙ્કુરઃ

36.44અવ્ નિષ્પીડ્ય ચોદ્ધરેદ્ દંશં 36.44ચ્વ્ ન જાયતે વિષાવેગો
દંશં મણ્ડલિનાં મુક્ત્વા પિત્તલ-ત્વાદ્ અથાપરમ્ ।
પ્રતપ્તૈર્ હેમ-લોહાદ્યૈર્ દહેદ્ આશૂલ્મુકેન વા

કરોતિ ભસ્મ-સાત્ સદ્યો વહ્નિઃ કિં નામ તુ ક્ષતમ્ ।
આચૂષેત્ પૂર્ણ-વક્ત્રો વા મૃદ્-ભસ્મા-ગદ-ગો-મયૈઃ

36.46બ્વ્ વહ્નિઃ કિં નામ ન ક્ષણાત્ 36.46બ્વ્ વહ્નિઃ કિં નામ ન ક્ષણમ્
પ્રચ્છાયાન્તર્ અરિષ્ટાયાં માંસલં તુ વિશેષતઃ ।
અઙ્ગં સહૈવ દંશેન લેપયેદ્ અ-ગદૈર્ મુહુઃ

ચન્દનોશીર-યુક્તેન સલિલેન ચ સેચયેત્ ।
વિષે પ્રવિસૃતે વિધ્યેત્ સિરાં સા પરમા ક્રિયા

રક્તે નિર્હ્રિયમાણે હિ કૃત્સ્નં નિર્હ્રિયતે વિષમ્ ।
દુર્-ગન્ધં સ-વિષં રક્તમ્ અગ્નૌ ચટચટાયતે

36.49ચ્વ્ દુર્-ગન્ધિ સ-વિષં રક્તમ્
યથા-દોષં વિશુદ્ધં ચ પૂર્વ-વલ્ લક્ષયેદ્ અસૃક્ ।
સિરાસ્વ્ અ-દૃશ્યમાનાસુ યોજ્યાઃ શૃઙ્ગ-જલૌકસઃ

શોણિતં સ્રુત-શેષં ચ પ્રવિલીનં વિષોષ્મણા ।
લેપ-સેકૈઃ સુ-બહુ-શઃ સ્તમ્ભયેદ્ ભૃશ-શીતલૈઃ

અ-સ્કન્ને વિષ-વેગાદ્ ધિ મૂર્છાય-મદ-હૃદ્-દ્રવાઃ ।
ભવન્તિ તાન્ જયેચ્ છીતૈર્ વીજેચ્ ચા-રોમ-હર્ષતઃ

36.52દ્વ્ વીજયેદ્ રોમ-હર્ષતઃ
સ્કન્ને તુ રુધિરે સદ્યો વિષ-વેગઃ પ્રશામ્યતિ ।
વિષં કર્ષતિ તીક્ષ્ણ-ત્વાદ્ ધૃદયં તસ્ય ગુપ્તયે

પિબેદ્ ઘૃતં ઘૃત-ક્ષૌદ્રમ્ અ-ગદં વા ઘૃતાપ્લુતમ્ ।
હૃદયાવરણે ચાસ્ય શ્લેષ્મા હૃદ્ય્ ઉપચીયતે

36.54ચ્વ્ હૃદયાવરણેનાસ્ય
પ્રવૃત્ત-ગૌરવોત્ક્લેશ-હૃલ્-લાસં વામયેત્ તતઃ ।
દ્રવૈઃ કાઞ્જિક-કૌલત્થ-તૈલ-મદ્યાદિ-વર્જિતૈઃ

વમનૈર્ વિષ-હૃદ્ભિશ્ ચ નૈવં વ્યાપ્નોતિ તદ્ વપુઃ ।
ભુજઙ્ગ-દોષ-પ્રકૃતિ-સ્થાન-વેગ-વિશેષતઃ

સુ-સૂક્ષ્મં સમ્યગ્ આલોચ્ય વિશિષ્ટાં ચાચરેત્ ક્રિયામ્ ।
સિન્ધુવારિત-મૂલાનિ શ્વેતા ચ ગિરિકર્ણિકા

36.57બ્વ્ વિશિષ્ટાં વાચરેત્ ક્રિયામ્
પાનં દર્વી-કરૈર્ દષ્ટે નસ્યં મધુ સ-પાકલમ્ ।
કૃષ્ણ-સર્પેણ દષ્ટસ્ય લિમ્પેદ્ દંશં હૃતે ઽસૃજિ

36.58બ્વ્ નસ્યં સ-મધુ પાકલમ્ 36.58બ્વ્ નસ્યં સ-મધુ વાલકમ્
36.58બ્વ્ નસ્યં મધુ સ-વાલકમ્
ચારટી-નાકુલીભ્યાં વા તીક્ષ્ણ-મૂલ-વિષેણ વા ।
પાનં ચ ક્ષૌદ્ર-મઞ્જિષ્ઠા-ગૃહ-ધૂમ-યુતં ઘૃતમ્

36.59ચ્વ્ પાને ચ ક્ષૌદ્ર-મઞ્જિષ્ઠા-
તણ્ડુલીયક-કાશ્મર્ય-કિણિહી-ગિરિકર્ણિકાઃ ।
માતુલુઙ્ગી સિતા શેલુઃ પાન-નસ્યાઞ્જનૈર્ હિતઃ

36.60ચ્વ્ માતુલુઙ્ગૈઃ શિફા શેલુઃ
અ-ગદઃ ફણિનાં ઘોરે વિષે રાજી-મતામ્ અપિ ।
સમાઃ સુગન્ધા-મૃદ્વીકા-શ્વેતાખ્યા-ગજદન્તિકાઃ

36.61ચ્વ્ સમાઃ સુગન્ધા મૃદ્વીકા 36.61દ્વ્ શ્વેતાખ્યા ગજમૃત્તિકા 36.61દ્વ્
શ્વેતાખ્યા ગજવૃત્તિકા
અર્ધાંશં સૌરસં પત્ત્રં કપિત્થં બિલ્વ-દાડિમમ્ ।
સ-ક્ષૌદ્રો મણ્ડલિ-વિષે વિશેષાદ્ અ-ગદો હિતઃ

પઞ્ચ-વલ્ક-વરા-યષ્ટી-નાગપુષ્પૈલવાલુકમ્ ।
જીવકર્ષભકૌ શીતં સિતા પદ્મકમ્ ઉત્પલમ્

36.63અવ્ પઞ્ચ-વલ્ક-બલા-યષ્ટી- 36.63અવ્ પઞ્ચ-વલ્ક-વચા-યષ્ટી- 36.63ચ્વ્
જીવકર્ષભકોશીરં
સ-ક્ષૌદ્રો હિમવાન્ નામ હન્તિ મણ્ડલિનાં વિષમ્ ।
લેપાચ્ છ્વયથુ-વીસર્પ-વિસ્ફોટ-જ્વર-દાહ-હા

કાશ્મર્યં વટ-શુઙ્ગાનિ જીવકર્ષભકૌ સિતા ।
મઞ્જિષ્ઠા મધુકં ચેતિ દષ્ટો મણ્ડલિના પિબેત્

36.65અવ્ કાશ્મર્યં વટ-શૃઙ્ગાનિ
વંશ-ત્વગ્-બીજ-કટુકા-પાટલી-બીજ-નાગરમ્ ।
શિરીષ-બીજાતિવિષે મૂલં ગાવેધુકં વચા

36.66બ્વ્ -પાટલા-બીજ-નાગરમ્ 36.66દ્વ્ મૂલં ગાવેધુકં વચામ્ 36.66દ્વ્
મૂલં શ્રીવેષ્ટકં વચામ્
પિષ્ટો ગો-વારિણાષ્ટાઙ્ગો હન્તિ ગોનસ-જં વિષમ્ ।
કટુકાતિવિષા-કુષ્ઠ-ગૃહ-ધૂમ-હરેણુકાઃ

સ-ક્ષૌદ્ર-વ્યોષ-તગરા ઘ્નન્તિ રાજી-મતાં વિષમ્ ।
નિખનેત્ કાણ્ડ-ચિત્રાયા દંશં યામ-દ્વયં ભુવિ

ઉદ્ધૃત્ય પ્રચ્છિતં સર્પિર્-ધાન્ય-મૃદ્ભ્યાં પ્રલેપયેત્ ।
પિબેત્ પુરાણં ચ ઘૃતં વરા-ચૂર્ણાવચૂર્ણિતમ્

36.69અવ્ ઉદ્ધૃત્ય પ્રસ્થિતં સર્પિર્- 36.69દ્વ્ વરા-ચૂર્ણ-વિચૂર્ણિતમ્
જીર્ણે વિરિક્તો ભુઞ્જીત યવાન્નં સૂપ-સંસ્કૃતમ્ ।
કરવીરાર્ક-કુસુમ-મૂલ-લાઙ્ગલિકા-કણાઃ

36.70અવ્ જીર્ણે વિરિક્તે ભુઞ્જીત 36.70દ્વ્ -મૂલં લાઙ્ગલિકા કણા
કલ્કયેદ્ આરનાલેન પાઠા-મરિચ-સંયુતાઃ ।
એષ વ્યન્તર-દષ્ટાનામ્ અ-ગદઃ સાર્વકાર્મિકઃ

શિરીષ-પુષ્પ-સ્વ-રસે સપ્તાહ્વં મરિચં સિતમ્ ।
ભાવિતં સર્પ-દષ્ટાનાં પાન-નસ્યાઞ્જને હિતમ્

36.72દ્વ્ પાન-નસ્યાઞ્જનૈર્ હિતમ્ 36.72દ્વ્ પાને નસ્યે ઽઞ્જને હિતમ્
દ્વિ-પલં નત-કુષ્ઠાભ્યાં ઘૃત-ક્ષૌદ્રં ચતુઃ-પલમ્ ।
અપિ તક્ષક-દષ્ટાનાં પાનમ્ એતત્ સુખ-પ્રદમ્

36.73બ્વ્ ઘૃત-ક્ષૌદ્ર-ચતુઃ-પલમ્ 36.73ચ્વ્ અપિ તાર્ક્ષક-દષ્ટાનાં
અથ દર્વી-કૃતાં વેગે પૂર્વે વિસ્રાવ્ય શોણિતમ્ ।
અ-ગદં મધુ-સર્પિર્ભ્યાં સંયુક્તં ત્વરિતં પિબેત્

દ્વિતીયે વમનં કૃત્વા તદ્-વદ્ એવા-ગદં પિબેત્ ।
વિષાપહે પ્રયુઞ્જીત તૃતીયે ઽઞ્જન-નાવને

36.75ચ્વ્ વિષાપહૈઃ પ્રયુઞ્જીત
પિબેચ્ ચતુર્થે પૂર્વોક્તાં યવાગૂં વમને કૃતે ।
ષષ્ઠ-પઞ્ચમયોઃ શીતૈર્ દિગ્ધં સિક્તમ્ અભીક્ષ્ણ-શઃ

પાયયેદ્ વમનં તીક્ષ્ણં યવાગૂં ચ વિષાપહૈઃ ।
અ-ગદં સપ્તમે તીક્ષ્ણં યુઞ્જ્યાદ્ અઞ્જન-નસ્યયોઃ

કૃત્વાવગાઢં શસ્ત્રેણ મૂર્ધ્નિ કાક-પદં તતઃ ।
માંસં સ-રુધિરં તસ્ય ચર્મ વા તત્ર નિક્ષિપેત્

તૃતીયે વમિતઃ પેયાં વેગે મણ્ડલિનાં પિબેત્ ।
અ-તીક્ષ્ણમ્ અ-ગદં ષષ્ઠે ગણં વા પદ્મકાદિકમ્

36.79અવ્ તૃતીયે વામિતઃ પેયાં
આદ્યે ઽવગાઢં પ્રચ્છાય વેગે દષ્ટસ્ય રાજિલૈઃ ।
અલાબુના હરેદ્ રક્તં પૂર્વ-વચ્ ચા-ગદં પિબેત્

ષષ્ઠે ઽઞ્જનં તીક્ષ્ણ-તમમ્ અવપીડં ચ યોજયેત્ ।
અન્-ઉક્તેષુ ચ વેગેષુ ક્રિયાં દર્વી-કરોદિતામ્

ગર્ભિણી-બાલ-વૃદ્ધેષુ મૃદું વિધ્યેત્ સિરાં ન ચ ।
ત્વઙ્ મનોહ્વા નિશે વક્રં રસઃ શાર્દૂલ-જો નખઃ

36.82અવ્ ગુર્વિણી-બાલ-વૃદ્ધેષુ 36.82બ્વ્ મૃદુ વિધ્યેત્ સિરાં ન ચ 36.82ચ્વ્
ત્વઙ્ મનોહ્વા નિશે વક્ત્રં
તમાલઃ કેસરં શીતં પીતં તણ્ડુલ-વારિણા ।
હન્તિ સર્વ-વિષાણ્ય્ એતદ્ વજ્રં વજ્રમ્ ઇવાસુરાન્

36.83ચ્વ્ હન્તિ સર્વ-વિષાણ્ય્ એતચ્ 36.83દ્વ્ છક્ર-વજ્રમ્ ઇવાસુરાન્ 36.83દ્વ્
વજ્રિ-વજ્રમ્ ઇવાસુરાન્
બિલ્વસ્ય મૂલં સુરસસ્ય પુષ્પં ફલં કરઞ્જસ્ય નતં સુરાહ્વમ્ ।
ફલ-ત્રિકં વ્યોષ-નિશા-દ્વયં ચ બસ્તસ્ય મૂત્રેણ સુ-સૂક્ષ્મ-પિષ્ટમ્

36.84ચ્વ્ ફલ-ત્રયં વ્યોષ-નિશા-દ્વયં ચ
ભુજઙ્ગ-લૂતોન્દુર-વૃશ્ચિકાદ્યૈર્ વિષૂચિકા-જીર્ણ-ગર-જ્વરૈશ્ ચ ।
આર્તાન્ નરાન્ ભૂત-વિધર્ષિતાંશ્ ચ સ્વસ્થી-કરોત્ય્ અઞ્જન-પાન-નસ્યૈઃ

36.85ચ્વ્ આર્તાન્ નરાન્ ભૂત-વિમર્દિતાંશ્ ચ
પ્રલેપાદ્યૈશ્ ચ નિઃશેષં દંશાદ્ અપ્ય્ ઉદ્ધરેદ્ વિષમ્ ।
ભૂયો વેગાય જાયેત શેષં દૂષી-વિષાય વા

36.86દ્વ્ શેષં દૂષી-વિષં યથા 36.86દ્વ્ શેષં દૂષી-વિષાય ચ
વિષાપાયે ઽનિલં ક્રુદ્ધં સ્નેહાદિભિર્ ઉપાચરેત્ ।
તૈલ-મદ્ય-કુલત્થામ્લ-વર્જ્યૈઃ પવન-નાશનૈઃ

પિત્તં પિત્ત-જ્વર-હરૈઃ કષાય-સ્નેહ-વસ્તિભિઃ ।
સ-માક્ષિકેણ વર્ગેણ કફમ્ આરગ્વધાદિના

સિતા વૈગન્ધિકો દ્રાક્ષા પયસ્યા મધુકં મધુ ।
પાનં સ-મન્ત્ર-પૂતામ્બુ પ્રોક્ષણં સાન્ત્વ-હર્ષણમ્

36.89અવ્ સિતા વૈગન્ધકો દ્રાક્ષા
સર્પાઙ્ગાભિહતે યુઞ્જ્યાત્ તથા શઙ્કા-વિષાર્દિતે ।
કર્કેતનં મરકતં વજ્રં વારણ-મૌક્તિકમ્

વૈડૂર્યં ગર્દભ-મણિં પિચુકં વિષ-મૂષિકામ્ ।
હિમવદ્-ગિરિ-સંભૂતાં સોમરાજીં પુનર્નવામ્

36.91અવ્ વૈડૂર્ય-ગર્દભ-મણિં 36.91બ્વ્ પિચુકં વિષ-દૂષિકામ્
તથા દ્રોણાં મહા-દ્રોણાં માનસીં સર્પ-જં મણિમ્ ।
વિષાણિ વિષ-શાન્ત્ય્-અર્થં વીર્ય-વન્તિ ચ ધારયેત્

36.92અવ્ તથા દ્રોણં મહા-દ્રોણં
છત્ત્રી ઝર્ઝર-પાણિશ્ ચ ચરેદ્ રાત્રૌ વિશેષતઃ ।
તચ્-છાયા-શબ્દ-વિત્રસ્તાઃ પ્રણશ્યન્તિ ભુજઙ્ગમાઃ