અષ્ટાધ્યાયી (અન્ય આવૃત્તિ) · અધ્યાય 6.02

બહુ-વ્રીહ્-ઔ પ્ર-કૃ-ત્ય્-આ પૂર્વ-પદ-મ્

તત્પુરુષ્-એ તુલ્ય=અર્થ-તૃ-તીયા-સપ્તમી-ઉપમાન=અવ્યય-દ્વિ-તીયા-કૃત્યા-ઃ

વર્ણ-ઃ વર્ણે-ષુ=અન્-એત્-એ

ગાધ-લવણય્-ઓઃ પ્ર-મા-ણ્-એ

દાયાદ્-ય-ં દાય્-આ-દ્-એ

પ્રતિ-બન્ધ્-ઇ ચિર-કૃચ્છ્રય્-ઓઃ

પદ્-એ=અપ-દેશ્-એ

નિ-વાત્-એ વાત-ત્રા-ણ્-એ

શારદ્-એ અન્-આર્તવ્-એ

અધ્વર્યુ-કષાયય્-ઓર્ જા-ત્-ઔ

સ-દૃશ્-અ-પ્રતિ-રૂપય્-ઓઃ સાદૃશ્ય્-એ

દ્વિગ્-ઔ પ્ર-મા-ણ્-એ

ગન્-તવ્ય-પણ્-ય-ં વાણિજ્-એ

માત્રા=ઉપ-જ્ઞા=ઉપ-ક્રમ્-અ=છાય્-એ ન-પુંસ્-અક્-એ

સુખ-પ્રિયય્-ઓર્ હિ-ત્-એ

પ્રી-ત્-ઔ ચ

સ્વ-મ્ સ્વામિન્-ઇ

પત્ય્-ઔ=ઐશ્-વર્-ય્-એ

ન ભૂ-વાચ્=ચિત્=દિધિષુ

વા ભુવ્-અન-મ્

આ-શઋક=આ-બાધ-નેદ્-ઈયસ્-સુ સમ્-ભાવ્-અન્-એ

પૂર્વ્-એ ભૂ-ત-પૂર્વ્-એ

સ-વિધ-સ-નીડ-સ-મર્-યાદ-સ-વેશ-સ-દેશે-ષુ સામીપ્-ય્-એ

વિ-સ્પષ્-ટ=આદી-ન્-ઇ ગુણ-વચ્-અને-ષુ

શ્ર-જ્ય=અવમ-કન્-પાપ-વત્-સુ ભાવ્-એ કર્મ-ધાર્-અય્-એ

કુમાર-સ્=ચ

આદિ-ઃ પ્રત્ય્-એનસ્-ઇ

પૂગે-ષુ=અન્ય-તર-સ્યામ્

ઇક્=અન્ત=કાલ-કપાલ-ભગાલ-શરાવે-ષુ દ્વિગ્-ઔ

બહુ=અન્ય-તર-સ્યામ્

દિષ્-ટિ-વિ-તસ્-ત્ય્-ઓસ્=ચ

સપ્ત-મ્-ઈ સિદ્-ધ-શુષ્-ક-પક્-વ-બન્ધે-ષુ=અ-કાલ્-આત્

પરિ-પ્રતિ=ઉપ=અપ્-આ-ઃ વર્જ્-ય-મ્-આન=અહો-રાત્ર=વ-યવે-ષુ

રાજન્-ય-બહુ-વચ્-અન-દ્વંદ્વ્-એ અન્ધક-વૃષ્ણિ-ષુ

સં-ખ્ય્-આ

આ-ચાર્-ય=ઉપ-સર્જ્-અનસ્=ચ=ન્તે-વાસ્-ઈ

કાર્ત-કૌજપ=આદય્-અઃ

મહાન્ વ્રીહિ=અપર્-આ-હ્ણ=ગૃષ્ટિ=ઇષ્વ્-આસ-જાબાલ-ભાર-ભારત-હૈલિહિલ-રૌરવ-પ્ર-વૃદ્-ધે-ષુ

ક્ષુલ્લક-સ્=ચ વૈશ્વ-દેવ્-એ

ઉષ્ટ્ર-ઃ સાદિ-વામ્ય્-ઓઃ

ગૌ-ઃ સાદ્-અ-સાદ્-ઇ-સારથિ-ષુ

કુરુ-ગાર્હ-પત્-અ-રિક્-ત-ગુરુ=અ-સૂ-ત-જર્-અત્-ઈ=અ-શ્લી-લ-દૃ-ઢ-રૂપ્-આ-પારે-વડવા-તૈત્તિલ-કદ્રૂ-ઃ-પણ્ય=અમ્બલ-ઃ=આસી-ભારા-ણ્-આં ચ

ચતુર્થી તદ્-અર્થે

અર્થ્-એ

ક્ત્-એ ચ

કર્મ-ધારય્-એ=અ-નિષ્ઠા

અ-હી-ન્-એ દ્વિ-તીયા

તૃ-તીયા કર્-મણ્-ઇ

ગ-તિ-ર્ અન્-અન્તર-ઃ

ત=આદ્-ઔ ચ ન્-ઇત્-ઇ કૃત્-ઇ=અ-ત્-ઔ

તવૈ ચ=અન્ત-સ્=ચ યુગપત્

અન્-ઇક્=અન્ત-ઃ=અઞ્ચ્-અ-ત્-ઔ વ-પ્રત્ય્-અય્-એ

નિ=અધ્-ઈ ચ

ઈષત્=અન્ય-તર-સ્યામ્

હિરણ્ય-પરિ-મા-ણ-ં ધન્-એ

પ્રથમ-ઃ=અ-ચિર=પ-અમ્-અત્-ત્-ઔ

ક્-અતર- ક્-અતમ્-ઔ કર્મધારય્-એ

આર્ય-ઃ બ્રાહ્મણ-કુમારય્-ઓઃ

રાજા ચ

ષષ્ઠી પ્રત્ય્-એનસ્-ઇ

ક્ત્-એ નિત્ય=અર્થ્-એ

ગ્રામ-ઃ શિલ્પિન્-ઇ

રાજા ચ પ્ર-શંસા-ય્-આમ્

આદિ-ર્ ઉદાત્ત-ઃ

સપ્તમી-હાર્-ઇણ્-ઔ ધર્મ્-ય્-એ=અ-હર્-અણ્-એ

યુક્-ત્-એ ચ

વિભાષા=અધ્ય્-અક્ષ્-એ

પાપ-ં ચ શિલ્પ્-ઇન્-ઇ

ગોત્ર=અન્તેવાસિ(ન્)=માણવ-બ્રાહ્મણે-ષુ ક્ષેપ્-એ

અઋગા-ન્-ઇ મૈર્-એય્-એ

ભક્-ત=આ-ખ્ય્-આસ્ તદ્-અર્થે-ષુ

ગો-બિડાલ-સિંહ-સૈન્ધવે-ષુ ઉપ-મા-ન્-એ

અક્-એ જીવ્-ઇક્-આ=અર્થ્-એ

પ્રાચ્-આં ક્રીડા-ય્-આમ્

અણ્-ઇ નિ-યુક્-ત્-એ

શિલ્પ્-ઇન્-ઇ ચ અ-કૃઞ્-અઃ

સંજ્ઞા-ય્-આં ચ

ગો-તન્તિ-યવ-મ્ પાલ્-એ

ણિન્-ઇ

ઉપ-મા-નમ્ શબ્દ=ર્થ-પ્ર-કૃ-ત્-ઔ=વ

યુક્-ત=આ=રોહ્-ઇ(ન્)=આદય્-અસ્=ચ

દીર્ઘ-કાશ-તુષ-ભ્રાષ્ટ્ર-વટ-મ્ જ્-એ

અન્ત્-ય્-આત્ પૂર્વ-મ્ બહ્વ્-અચ્-અઃ

ગ્રામ્-એ અ-નિ-વસ્-અન્ત્-અઃ

ઘોષ=આદિ-ષુ

છાત્ત્રિ=આદય્-અસ્ શાલા-ય્-આમ્

પ્ર-સ્થ્-એ=અ-વૃદ્-ધ-મ્ અ-કર્કી=આદી-ન્-આમ્

માલા=આદી-ન્-આં ચ

અ-મહત્=નવ-ં નગર્-એ=અન્-ઉદીચ્-આમ્

અર્મ્-એ ચ અ-વર્ણ-મ્ દ્વ્ય્-અચ્ ત્ર્ય્-અચ્

ન ભૂ-ત=અધિ-ક-સં-જીવ-મદ્ર=અશ્મ(ન્)=કજ્જલ-મ્

અન્ત-ઃ

સર્વ-ં ગુણ-કાર્ત્સ્ન્-ય્-એ

સંજ્ઞા-ય્-આં ગિરિ-નિ-કાયય્-ઓઃ

કુમાર્ય્-આં વયસ્-ઇ

ઉદક્-એ=અચ્(અ)-કેવલ્-એ

દ્વિગ્-ઔ ક્રત્-ઔ

સભા-ય્-આં નપુંસક્-એ

પુર્-એ પ્રાચ્-આમ્

અ-રિષ્-ટ-ગૌડ-પૂર્વ્-એ ચ

ન હાસ્તિન-ફલ-ક-માર્દેય્-આ-ઃ

કુસૂલ-કૂપ-કુમ્ભ-શાલ-મ્ બિલ્-એ

દિક્=શબ્દ્-આ-ઃ ગ્રામ-જન-પદ=આ-ખ્યા-ન-ચાનરાટે-ષુ

આ-ચાર્-ય=ઉપ-સર્જ્-અનસ્=ચ=ન્તે-વાસી

ઉત્-તર-પદ-વૃદ્-ધ્-ઔ સર્વ-ં ચ

બહુ-વ્રીહ્-ઔ વિશ્વ-ં સંજ્ઞ-યામ્

ઉદર=અશ્વ=ઇષુ-ષુ

ક્ષેપ્-એ

નદી બન્ધુ-ન્-ઇ

નિષ્ઠા=ઉપ-સર્ગ્-અ-પૂર્વ-મ્ અન્ય-તર-સ્યામ્

ઉત્તર-પદ=આદિઃ

કર્ણ-ઃ વર્ણ-લક્ષણ્-આત્

સંજ્ઞા=ઔપમ્-યય્-ઓસ્=ચ

કણ્ઠ-પૃષ્ઠ-ગ્રીવા-જન્ઘ-ં ચ

શૃઋગ-મ્ અવ-સ્થા-ય્-આં ચ

નઞ્-અઃ=જર્-અ-મર્-અ-મિ-ત્ર-મૃ-ત્-આ-ઃ

સો-ર્ મન્-અસ્-ઈ=અ-લોમ(ન્)=ઉષસ્-ઈ

ક્રતુ=આદય્-અઃ

આદિ=ઉદાત્તં દ્વ્ય્-અચ્ છન્દસ્-ઇ

વીર-વીર્-ય્-ઔ ચ

કૂલ-તીર-તૂલ-મૂલ-શાલા=અક્ષ-સમ-મ્ અવ્યયી-ભાવ્-એ

કંસ-મન્થ-શૂર્પ-પાય્ય-કાણ્ડ-ં દ્વિગ્-ઔ

તત્પુરુષ્-એ શાલા-ય્-આં ન-પુંસ્-અક્-એ

કન્થા ચ

આદિ-સ્=ચિહણ=આદી-ન્-આમ્

ચેલ-ખેટ-કટુક-કાણ્ડ-ં ગર્હા-ય્-આમ્

ચીર-મ્ ઉપ-મા-ન-મ્

પલલ-સૂપ-શાક-મ્ મિશ્ર્-એ

કૂલ-સૂદ-સ્થલ-કર્ષ્-આ-ઃ સંજ્ઞા-ય્-આમ્

અ-કર્મધારય્-એ રાજ્-ય-મ્

વર્ગ્ય=આદય્-અસ્=ચ

પુત્-ર-ઃ પું-ભ્યઃ

ન=આ-ચાર્-ય-રાજ(ન્)=ઋત્વ્-ઇજ્-સં-યુક્-ત-જ્ઞા-તિ=આ-ખ્યા-ય્-આમ્

ચૂર્ણ-આદી-ન્-ઇ=અ-પ્રાણિ-ષષ્ઠ્ય્-આઃ

ષટ્ ચ કાણ્ડ-આદી-ન્-ઇ

કુણ્ડ-ં વન-મ્

પ્ર-કૃ-ત્ય્-આ ભગાલ-મ્

શિતે-ર્ નિત્ય=અ=બહ્-વ્=ચ્=અહુવ્રીહ્-ઔ=અ-ભસત્

ગ-તિ-કાર્-અક=ઉપ-પદ્-આત્ કૃત્

ઉભ્-એ વનસ્-પતિ-આદિ-ષુ યુગપત્

દેવ-તા-દ્વંદ્વ્-એ ચ

ન=ઉત્તર-પદ્-એ=અનુદાત્ત=આદ્-ઔ=અ-પૃથિવી-રુદ્ર-પૂષ(ન્)=મન્થિ-ષુ

અન્ત-ઃ

થ=અથ-ઘઞ્-ક્ત=અચ્=અપ્=ઇત્ર-કા-ણ્-આમ્

સુ=ઉપ-મા-ન્-આત્ ક્ત-ઃ

સંજ્ઞા-ય્-આમ્ અન્-આ-ચિ-ત=આદી-ન્-આમ્

પ્ર-વૃદ્-ધ-આદી-ન્-આં ચ

કારક્-આત્=દત્ત=શ્રુ-તય્-ઓર્ એવ આશિષ્-ઇ

ઇત્થમ્-ભૂત્-એન કૃ-ત-મ્ ઇતિ ચ

અન-ઃ ભાવ-કર્મ-વચ્-અન-ઃ

મન્-ક્તિન્=વ્યા-ખ્યા-ન-શય્-અન=આસ્-અન-સ્થા-ન-યાજ્-અક=આદિ-ક્રી-ત્-આ-ઃ

સપ્તમ્ય્-આઃ પુણ્ય-મ્

ઊન=અર્થ-કલહ-મ્ તૃ-તીય-ય્-આઃ

મિશ્ર-ં ચ=અન્-ઉપ-સર્ગ-મ્ અ-સં-ધ્-ઔ

નઞ્-અઃ ગુણ-પ્રતિ-ષેધ્-એ સમ્-પાદ્-ઇ(ન્)=અર્હ-હિ-ત=અલમ્-અર્થ્-આ-સ્ તદ્ધિત્-આ-ઃ

ય-યત્-ઓસ્=ચ અ-તદ્-અર્થ્-એ

અચ્=ક્-ઔ=અ-શક્-ત્-એ

આ-ક્રોશ્-એ ચ

સં-જ્ઞા-ય્-આમ્

કૃત્-ય=ઉક=ઇષ્ણુચ્-ચારુ=આદય્-અઃ

વિભાષા તૃન્=અન્ન-તીક્ષ્-ણ-શુચિ-ષુ

બહુવ્રીહ્-ઔ=ઇદમ્=એતદ્=તદ્-હ્યઃ પ્રથમ-પૂર્-અણય્-ઓઃ ક્રિયા-ગણ્-અન્-એ

સં-ખ્યા-ય્-આઃ સ્તન-ઃ

વિભાષા છન્દસ્-ઇ

સંજ્ઞા-ય્-આમ્ મિત્ર=અજિનય્-ઓઃ

વ્ય્-અવ્-આ-ય્-ઇન્-અઃ=અન્તરમ્

મુખ-ં સ્વ=અઋગ-મ્

ન=અ-વ્ય્-અય=દિક્=શબ્દ-ગો-મહત્-સ્થૂ-લ-મુષ્ટિ-પૃથુ-વત્સે-ભ્યઃ

નિષ્ઠા=ઉપ-મા-ન્-આત્=ન્ય-તર-સ્યામ્

જા-તિ-કાલ-સુખ=આદિ-ભ્યઃ=અન્-આ-ચ્છાદ્-અન્-આત્ ક્ત-ઃ=અ-કૃ-ત-મિ-ત-પ્રતિ-પન્-ન્-આ-ઃ

વા જા-ત્-એ

નન્-સુભ્યામ્

કપ્-ઇ પૂર્વ-મ્

હ્રસ્વ=અન્ત્-એ અન્ત્-ય્-આત્ પૂર્વ-મ્

બહો-ર્ નઞ્-વત્=ત્-તર-પદ-હૂમ્ન્-ઇ

ન ગુણ=આદય્-અઃ=અવ-યવ્-આઃ

ઉપ-સર્ગ્-આત્ સ્વ=અઋગમ્ ધ્રુવ-મ્ અ-પર્શુ

વન-ં સમ્-આસ્-એ

અન્તઃ

અન્ત-સ્=ચ

ન નિ-વિ-ભ્યામ્

પરે-ર્ અભિતો-ભાવ્-ઇ-મણ્ડલ-મ્

પ્ર્-આ-ત્=અ-સ્વ=અઋગ-ં સંજ્ઞા-ય્-આમ્

નિર્-ઉદક=આદી-ન્-ઇ ચ

અભે-ર્ મુખ-મ્

અપ્-આત્=ચ

સ્ફિગ-પૂ-ત-વીણા-અઞ્જસ્=અધ્વ(ન્)=કુક્ષિ-સીર-નામ-નામ ચ

અધે-ર્ ઉપરિ-સ્થ-મ્

અનો-ર્ અ-પ્ર-ધા-ન-કન્-ઈયસ્-ઈ

પુરુષસ્=ચ અન્વ્=આ-દિષ્-ટ-ઃ

અતે-ર્ અ-કૃત્-પદ્-એ

ને-ર્ અ-નિ-ધા-ન્-એ

પ્રતે-ર્ અંશુ=આદય્-અસ્ તત્પુરુષ્-એ

ઉપ્-આત્ દ્વ્ય્-અચ્=અજિન-મ્ અ-ગૌર-આદય્-અઃ

સો-ર્ અવ-ક્ષેપ્-અ-ણ્-એ

વિભાષા=ઉત્-પુચ્છ્-એ

દ્વિ-ત્રિ-ભ્યામ્ પદ્-દત્=મૂર્ધ-સુ બહુવ્રીહ્-ઔ

સક્થ-ં ચ=અ-ક્ર=અન્ત્-આત્

પર=આદિ-સ્=છન્દસ્-ઇ બહુલ-મ્