अष्टाध्यायी (अन्य संस्करण) · अध्याय 6.02

बहु-व्रीह्-औ प्र-कृ-त्य्-आ पूर्व-पद-म्

तत्पुरुष्-ए तुल्य=अर्थ-तृ-तीया-सप्तमी-उपमान=अव्यय-द्वि-तीया-कृत्या-ः

वर्ण-ः वर्णे-षु=अन्-एत्-ए

गाध-लवणय्-ओः प्र-मा-ण्-ए

दायाद्-य-ं दाय्-आ-द्-ए

प्रति-बन्ध्-इ चिर-कृच्छ्रय्-ओः

पद्-ए=अप-देश्-ए

नि-वात्-ए वात-त्रा-ण्-ए

शारद्-ए अन्-आर्तव्-ए

अध्वर्यु-कषायय्-ओर् जा-त्-औ

स-दृश्-अ-प्रति-रूपय्-ओः सादृश्य्-ए

द्विग्-औ प्र-मा-ण्-ए

गन्-तव्य-पण्-य-ं वाणिज्-ए

मात्रा=उप-ज्ञा=उप-क्रम्-अ=छाय्-ए न-पुंस्-अक्-ए

सुख-प्रियय्-ओर् हि-त्-ए

प्री-त्-औ च

स्व-म् स्वामिन्-इ

पत्य्-औ=ऐश्-वर्-य्-ए

न भू-वाच्=चित्=दिधिषु

वा भुव्-अन-म्

आ-शऋक=आ-बाध-नेद्-ईयस्-सु सम्-भाव्-अन्-ए

पूर्व्-ए भू-त-पूर्व्-ए

स-विध-स-नीड-स-मर्-याद-स-वेश-स-देशे-षु सामीप्-य्-ए

वि-स्पष्-ट=आदी-न्-इ गुण-वच्-अने-षु

श्र-ज्य=अवम-कन्-पाप-वत्-सु भाव्-ए कर्म-धार्-अय्-ए

कुमार-स्=च

आदि-ः प्रत्य्-एनस्-इ

पूगे-षु=अन्य-तर-स्याम्

इक्=अन्त=काल-कपाल-भगाल-शरावे-षु द्विग्-औ

बहु=अन्य-तर-स्याम्

दिष्-टि-वि-तस्-त्य्-ओस्=च

सप्त-म्-ई सिद्-ध-शुष्-क-पक्-व-बन्धे-षु=अ-काल्-आत्

परि-प्रति=उप=अप्-आ-ः वर्ज्-य-म्-आन=अहो-रात्र=व-यवे-षु

राजन्-य-बहु-वच्-अन-द्वंद्व्-ए अन्धक-वृष्णि-षु

सं-ख्य्-आ

आ-चार्-य=उप-सर्ज्-अनस्=च=न्ते-वास्-ई

कार्त-कौजप=आदय्-अः

महान् व्रीहि=अपर्-आ-ह्ण=गृष्टि=इष्व्-आस-जाबाल-भार-भारत-हैलिहिल-रौरव-प्र-वृद्-धे-षु

क्षुल्लक-स्=च वैश्व-देव्-ए

उष्ट्र-ः सादि-वाम्य्-ओः

गौ-ः साद्-अ-साद्-इ-सारथि-षु

कुरु-गार्ह-पत्-अ-रिक्-त-गुरु=अ-सू-त-जर्-अत्-ई=अ-श्ली-ल-दृ-ढ-रूप्-आ-पारे-वडवा-तैत्तिल-कद्रू-ः-पण्य=अम्बल-ः=आसी-भारा-ण्-आं च

चतुर्थी तद्-अर्थे

अर्थ्-ए

क्त्-ए च

कर्म-धारय्-ए=अ-निष्ठा

अ-ही-न्-ए द्वि-तीया

तृ-तीया कर्-मण्-इ

ग-ति-र् अन्-अन्तर-ः

त=आद्-औ च न्-इत्-इ कृत्-इ=अ-त्-औ

तवै च=अन्त-स्=च युगपत्

अन्-इक्=अन्त-ः=अञ्च्-अ-त्-औ व-प्रत्य्-अय्-ए

नि=अध्-ई च

ईषत्=अन्य-तर-स्याम्

हिरण्य-परि-मा-ण-ं धन्-ए

प्रथम-ः=अ-चिर=प-अम्-अत्-त्-औ

क्-अतर- क्-अतम्-औ कर्मधारय्-ए

आर्य-ः ब्राह्मण-कुमारय्-ओः

राजा च

षष्ठी प्रत्य्-एनस्-इ

क्त्-ए नित्य=अर्थ्-ए

ग्राम-ः शिल्पिन्-इ

राजा च प्र-शंसा-य्-आम्

आदि-र् उदात्त-ः

सप्तमी-हार्-इण्-औ धर्म्-य्-ए=अ-हर्-अण्-ए

युक्-त्-ए च

विभाषा=अध्य्-अक्ष्-ए

पाप-ं च शिल्प्-इन्-इ

गोत्र=अन्तेवासि(न्)=माणव-ब्राह्मणे-षु क्षेप्-ए

अऋगा-न्-इ मैर्-एय्-ए

भक्-त=आ-ख्य्-आस् तद्-अर्थे-षु

गो-बिडाल-सिंह-सैन्धवे-षु उप-मा-न्-ए

अक्-ए जीव्-इक्-आ=अर्थ्-ए

प्राच्-आं क्रीडा-य्-आम्

अण्-इ नि-युक्-त्-ए

शिल्प्-इन्-इ च अ-कृञ्-अः

संज्ञा-य्-आं च

गो-तन्ति-यव-म् पाल्-ए

णिन्-इ

उप-मा-नम् शब्द=र्थ-प्र-कृ-त्-औ=व

युक्-त=आ=रोह्-इ(न्)=आदय्-अस्=च

दीर्घ-काश-तुष-भ्राष्ट्र-वट-म् ज्-ए

अन्त्-य्-आत् पूर्व-म् बह्व्-अच्-अः

ग्राम्-ए अ-नि-वस्-अन्त्-अः

घोष=आदि-षु

छात्त्रि=आदय्-अस् शाला-य्-आम्

प्र-स्थ्-ए=अ-वृद्-ध-म् अ-कर्की=आदी-न्-आम्

माला=आदी-न्-आं च

अ-महत्=नव-ं नगर्-ए=अन्-उदीच्-आम्

अर्म्-ए च अ-वर्ण-म् द्व्य्-अच् त्र्य्-अच्

न भू-त=अधि-क-सं-जीव-मद्र=अश्म(न्)=कज्जल-म्

अन्त-ः

सर्व-ं गुण-कार्त्स्न्-य्-ए

संज्ञा-य्-आं गिरि-नि-कायय्-ओः

कुमार्य्-आं वयस्-इ

उदक्-ए=अच्(अ)-केवल्-ए

द्विग्-औ क्रत्-औ

सभा-य्-आं नपुंसक्-ए

पुर्-ए प्राच्-आम्

अ-रिष्-ट-गौड-पूर्व्-ए च

न हास्तिन-फल-क-मार्देय्-आ-ः

कुसूल-कूप-कुम्भ-शाल-म् बिल्-ए

दिक्=शब्द्-आ-ः ग्राम-जन-पद=आ-ख्या-न-चानराटे-षु

आ-चार्-य=उप-सर्ज्-अनस्=च=न्ते-वासी

उत्-तर-पद-वृद्-ध्-औ सर्व-ं च

बहु-व्रीह्-औ विश्व-ं संज्ञ-याम्

उदर=अश्व=इषु-षु

क्षेप्-ए

नदी बन्धु-न्-इ

निष्ठा=उप-सर्ग्-अ-पूर्व-म् अन्य-तर-स्याम्

उत्तर-पद=आदिः

कर्ण-ः वर्ण-लक्षण्-आत्

संज्ञा=औपम्-यय्-ओस्=च

कण्ठ-पृष्ठ-ग्रीवा-जन्घ-ं च

शृऋग-म् अव-स्था-य्-आं च

नञ्-अः=जर्-अ-मर्-अ-मि-त्र-मृ-त्-आ-ः

सो-र् मन्-अस्-ई=अ-लोम(न्)=उषस्-ई

क्रतु=आदय्-अः

आदि=उदात्तं द्व्य्-अच् छन्दस्-इ

वीर-वीर्-य्-औ च

कूल-तीर-तूल-मूल-शाला=अक्ष-सम-म् अव्ययी-भाव्-ए

कंस-मन्थ-शूर्प-पाय्य-काण्ड-ं द्विग्-औ

तत्पुरुष्-ए शाला-य्-आं न-पुंस्-अक्-ए

कन्था च

आदि-स्=चिहण=आदी-न्-आम्

चेल-खेट-कटुक-काण्ड-ं गर्हा-य्-आम्

चीर-म् उप-मा-न-म्

पलल-सूप-शाक-म् मिश्र्-ए

कूल-सूद-स्थल-कर्ष्-आ-ः संज्ञा-य्-आम्

अ-कर्मधारय्-ए राज्-य-म्

वर्ग्य=आदय्-अस्=च

पुत्-र-ः पुं-भ्यः

न=आ-चार्-य-राज(न्)=ऋत्व्-इज्-सं-युक्-त-ज्ञा-ति=आ-ख्या-य्-आम्

चूर्ण-आदी-न्-इ=अ-प्राणि-षष्ठ्य्-आः

षट् च काण्ड-आदी-न्-इ

कुण्ड-ं वन-म्

प्र-कृ-त्य्-आ भगाल-म्

शिते-र् नित्य=अ=बह्-व्=च्=अहुव्रीह्-औ=अ-भसत्

ग-ति-कार्-अक=उप-पद्-आत् कृत्

उभ्-ए वनस्-पति-आदि-षु युगपत्

देव-ता-द्वंद्व्-ए च

न=उत्तर-पद्-ए=अनुदात्त=आद्-औ=अ-पृथिवी-रुद्र-पूष(न्)=मन्थि-षु

अन्त-ः

थ=अथ-घञ्-क्त=अच्=अप्=इत्र-का-ण्-आम्

सु=उप-मा-न्-आत् क्त-ः

संज्ञा-य्-आम् अन्-आ-चि-त=आदी-न्-आम्

प्र-वृद्-ध-आदी-न्-आं च

कारक्-आत्=दत्त=श्रु-तय्-ओर् एव आशिष्-इ

इत्थम्-भूत्-एन कृ-त-म् इति च

अन-ः भाव-कर्म-वच्-अन-ः

मन्-क्तिन्=व्या-ख्या-न-शय्-अन=आस्-अन-स्था-न-याज्-अक=आदि-क्री-त्-आ-ः

सप्तम्य्-आः पुण्य-म्

ऊन=अर्थ-कलह-म् तृ-तीय-य्-आः

मिश्र-ं च=अन्-उप-सर्ग-म् अ-सं-ध्-औ

नञ्-अः गुण-प्रति-षेध्-ए सम्-पाद्-इ(न्)=अर्ह-हि-त=अलम्-अर्थ्-आ-स् तद्धित्-आ-ः

य-यत्-ओस्=च अ-तद्-अर्थ्-ए

अच्=क्-औ=अ-शक्-त्-ए

आ-क्रोश्-ए च

सं-ज्ञा-य्-आम्

कृत्-य=उक=इष्णुच्-चारु=आदय्-अः

विभाषा तृन्=अन्न-तीक्ष्-ण-शुचि-षु

बहुव्रीह्-औ=इदम्=एतद्=तद्-ह्यः प्रथम-पूर्-अणय्-ओः क्रिया-गण्-अन्-ए

सं-ख्या-य्-आः स्तन-ः

विभाषा छन्दस्-इ

संज्ञा-य्-आम् मित्र=अजिनय्-ओः

व्य्-अव्-आ-य्-इन्-अः=अन्तरम्

मुख-ं स्व=अऋग-म्

न=अ-व्य्-अय=दिक्=शब्द-गो-महत्-स्थू-ल-मुष्टि-पृथु-वत्से-भ्यः

निष्ठा=उप-मा-न्-आत्=न्य-तर-स्याम्

जा-ति-काल-सुख=आदि-भ्यः=अन्-आ-च्छाद्-अन्-आत् क्त-ः=अ-कृ-त-मि-त-प्रति-पन्-न्-आ-ः

वा जा-त्-ए

नन्-सुभ्याम्

कप्-इ पूर्व-म्

ह्रस्व=अन्त्-ए अन्त्-य्-आत् पूर्व-म्

बहो-र् नञ्-वत्=त्-तर-पद-हूम्न्-इ

न गुण=आदय्-अः=अव-यव्-आः

उप-सर्ग्-आत् स्व=अऋगम् ध्रुव-म् अ-पर्शु

वन-ं सम्-आस्-ए

अन्तः

अन्त-स्=च

न नि-वि-भ्याम्

परे-र् अभितो-भाव्-इ-मण्डल-म्

प्र्-आ-त्=अ-स्व=अऋग-ं संज्ञा-य्-आम्

निर्-उदक=आदी-न्-इ च

अभे-र् मुख-म्

अप्-आत्=च

स्फिग-पू-त-वीणा-अञ्जस्=अध्व(न्)=कुक्षि-सीर-नाम-नाम च

अधे-र् उपरि-स्थ-म्

अनो-र् अ-प्र-धा-न-कन्-ईयस्-ई

पुरुषस्=च अन्व्=आ-दिष्-ट-ः

अते-र् अ-कृत्-पद्-ए

ने-र् अ-नि-धा-न्-ए

प्रते-र् अंशु=आदय्-अस् तत्पुरुष्-ए

उप्-आत् द्व्य्-अच्=अजिन-म् अ-गौर-आदय्-अः

सो-र् अव-क्षेप्-अ-ण्-ए

विभाषा=उत्-पुच्छ्-ए

द्वि-त्रि-भ्याम् पद्-दत्=मूर्ध-सु बहुव्रीह्-औ

सक्थ-ं च=अ-क्र=अन्त्-आत्

पर=आदि-स्=छन्दस्-इ बहुल-म्