અષ્ટાધ્યાયી (અન્ય આવૃત્તિ) · અધ્યાય 3.01

પ્રત્યયઃ

પરશ્ ચ

આદ્ય્=ઉદાત્તસ્ ચ

અનુદત્તૌ સુપ્-પ્-ઇત્-ઔ

ગુપ્-તિજ્-કિત્=ભ્યઃ સન્

માન્-બધ-દાન્-શાન્-ભ્યો દીર્ઘશ્ ચ=અભ્યાસસ્ય

ધાતોઃ કર્મણ્-અઃ સમાન-કર્તૃક્-આત્ ઇચ્છાયામ્ વા

સુપઃ=આત્મન્-અઃ ક્યચ્

કામ્યચ્ ચ

ઉપમાનાત્=આચારે

કર્ત્-ઉઃ ક્યઙ્ સા-લોપશ્=ચ

ભૃશ=આદિભ્યઃ=ભુવિ=અ-ચ્વેઃ લોપશ્ ચ હલ્-અઃ

લોહિત=આદિ-ડાચ્=ભ્યઃ ક્યષ્

કષ્ટા-ય ક્રમણે

કર્મણ્-અઃ=રોમન્થ-તપો-ભ્યાં વર્તિ-ચર્-ઓઃ

બાષ્પ=ઊષ્મા-ભ્યામ્ ઉદ્-વમને

શબ્દ-વૈર-કલહ=અભ્ર-કણ્વ-મેઘે-હ્યઃ કરણે

સુખ=આદિભ્યઃ કર્તૃ-વેદનાયામ્

નમસ્=વરિવસ્=ચિત્રઙ્-અઃ ક્યચ્

પુચ્છ-ભાણ્ડ-ચીવરાત્=ણિઙ્

મુણ્ડ-મિશ્ર-સ્લક્ષ્ણ-લવણ-વ્રત-વસ્ત્ર-હલ-કલ-કૃત-તૂસ્તેભ્યઃ=ણિચ્

ધાતોર્ એક=અચઃ=હલ્-આદેઃ ક્રિયા-સમ્-ભિ-હારે યઙ્

નિત્યં કૌટિલ્યે ગતૌ

લુપ-સદ-ચર્ઃ-જપ્ઃ-જભ-દહ્ઃ-દશ્ઃ-ગૄ-ભ્યો ભાવ-ગર્હાયામ્

સત્યાપ-પાશ-રૂપ-વીણા-તૂલ-શ્લોક-સેના-લોમ(ન્)=ત્વચ=વર્મ(ન્)=વર્ણ-ચૂર્ણ-ચુર્=આદિભ્યો ણિચ્

હેતુમત્-ઇ ચ

કણ્ડૂ=આદિભ્યો યક્

ગુપૂ-ધૂપ્ઃ-વિચ્છિ-પણિ-પનિ-ભ્ય આયઃ

ઋતેર્ ઈયઙ્

કમેર્ ણિઙ્

આય=આદયઃ=આર્ધદ્ હાતુકે વા

સન્=આદિ=અન્તાઃ=ધાતવ્-અઃ

સ્ય-તાસી લૃ-લ્ઃટ્-ઓઃ

સિપ્=બહુલં લેટ્-ઇ

કાસ્-પ્રત્યયાત્=આમ્=અ-મન્ત્રે લિટ્-ઇ

ઇચ્=આદેશ્ ચ ગુરુમતઃ=અન્-ઋચ્છ્-અઃ

દય્ઃ=અય=આસ્ -અશ્ ચ

ઉષ્ઃ-વિદ્ઃ-જાગૃ-ભ્યઃ=ન્યતરસ્યામ્

ભી-હ્રી-ભૃ-હુવ્-આં શ્લુ-વત્=ચ

કૃઞ્ ચ=અનુ-પ્ર-યુજ્-ય-તે લિટ્-ઇ

વિદ્-આં=કુર્-વ્-અન્તુ=ઇતિ=અન્યતરસ્યામ્

અભ્ય્-ઉત્-સાદ્-અય્-આમ્=પ્ર-જન્-અય્-આમ્-ચિ-કય્-આમ્-રમ્-અય્-આમ્+અકઃપાવ્-અય્-આં+ક્રિ-યાત્-વિદ્-આમ્+અક્રન્ન્ ઇતિ=છન્દ્સ્સિ

ચ્લિ લુઙ્-ઇ

ચ્લેઃ સિચ્

શલ્-અઃ=ઇક્=ઉપધ્-આત્=અન્-ઇટ્-અઃ ક્સ-ઃ

શ્લિષ્-અઃ=આ-લિઋગને

ન દૃશ્-અઃ

ણિ-શ્રિ-દ્રુ-સ્રુ-ભ્યઃ કર્તરિ ચઙ્

વિભાષા ધેટ્-શ્વ્ય્-ઓઃ

ગુપેશ્ છન્દસિ

ન=ઊન્-અય્-અ-તિ-ધ્વન્-અય્-અ-તિ=એલ્-અય્-અ-તિ=અર્દ્-અય્-અ-તિ-ભ્યઃ

અસ્યતિ-વક્તિ-ખ્યાતિ-ભ્યઃ=અઙ્

લિપિ-સિચિ-હ્વ્-અશ્ ચ

આત્મનેપદેષુ=અન્યતરસ્યામ્

પુષ્=આદિ-દ્યુત્-આદિ=ઌત્=ઇત્-અઃ પરસ્મૈપદેષુ

સર્-તિ-શાસ્-તિ-અર્-તિ-ભ્યશ્ ચ

ઇર્=ઇત્-ઓ વા

જૄ-સ્તન્ભુ-મ્રુચ્ઃ-મ્લુચ્ઃ-ગ્રુચ્ઃ-ગ્લુચ્ઃ-ગ્લુન્ચ્ઃ-શ્વિ-ભ્યશ્ ચ

કૃ-મૃ-દૃ-રુહિ-ભ્યશ્ છન્દસિ

ચિણ્ તે પદ્-અઃ

દીપ-જન-બુધ-પૂરિ-તાયિ-પ્યાયિ-હ્યઃ=ન્યતરસ્યામ્

અચ્-અઃ કર્મ-કર્તર્-ઇ

દુહ્-અશ્ ચ

ન રુધ્-અઃ

તપઃ=અનુતાપે ચ

ચિણ્ ભાવ-કર્મણ્-ઓઃ

સાર્વધાતુકે યક્

કર્તર્-ઇ શપ્

દિવ્-આદિભ્યઃ શ્યન્

વા ભ્રાશ-ભ્લાશ-ભ્રમ્ઃ-ક્રમ્ઃ-ક્લમ્ઃ-ત્રસિ-ત્રુટિ-લષ્-અઃ

યસ્-અઃ=અન્-ઉપસર્ગાત્

સં-યસ્-અશ્ ચ

સુ=આદિભ્યહ્ શ્નુઃ

શ્રુવ્-અઃ શૃ ચ

અક્ષ્-અઃ=અન્યતરસ્યામ્

તનૂ-કરણે તક્ષ્-અઃ

તુદ્-આદિભ્યઃ શ-ઃ

રુધ્-આદિભ્યઃ શ્નમ્

તન્-આદિ-કૃઞ્-ભ્યઃ=ઉ-ઃ

ધિન્વિ=કૃણ્વ્ય્-ઓર્ અ ચ

ક્રી-આદિભ્યઃ શ્ના

સ્તન્ભ્ઃ-સ્તુન્ભ્ઃ-સ્કન્ભ્ઃ-સ્કુન્ભ્ઃ-સ્કુઞ્-ભ્યઃ શ્નુશ્ ચ

હલ્-અઃ શ્ન્-અઃ શાનચ્=હૌ

છન્દસ્-ઇ શાયચ્=અપિ

વ્યત્યયો બહુલમ્

લિઙ્-ઇ=આશિષ્-ઇ=અઙ્

કર્મવત્ કર્મણ્-આ તુલ્ય-ક્રિયઃ

તપ્-અસ્ તપઃ-કર્મકસ્ય=એવ

ન દુહ્ઃ-સ્નુ-નમામ્ યક્-ચિણ્-ઔ

કુષિ-રજ્-ઓઃ પ્રાચામ્ શ્યન્ પરસ્મૈપદં ચ

ધાતો-ઃ

ત-ત્ર=ઉપપદમ્ સપ્તમી-સ્થમ્

કૃત્=અ-તિઙ્

વા=અ-સરૂપ-ઃ=અ-સ્ત્રિયામ્

કૃત્યાઃ પ્રાઋ ણ્વુલ્-અઃ

તવ્યત્-તવ્ય=અનીયર્-અઃ

અચ્-અઃ=યત્

પોર્ અત્=ઉપધાત્

શકિ-શહ્-ઓશ્ ચ

ગદ-મદ-ચર્ઃ-યમશ્ ચ=અન્-ઉપ-સર્ગે

અવદ્ય-પણ્ય-વર્યાઃ ગર્હ્ય-પણિતવ્ય=અ-નિરોધેષુ

વહ્યમ્ કરણમ્

અર્ય-ઃ સ્વામિ(ન્)=વૈશ્યયોઃ

ઉપ-સર્યા કાલ્યા પ્ર-જને

અ-જર્-યમ્ સં-ગતમ્

વદ્-અઃ સુપ્-ઇ ક્યપ્ ચ

ભુવ્-ઓ ભાવે

હન્-અસ્ ત ચ

એતિ-સ્તુ-સાસ્=વૃ-દૃ-જુષ્-અઃ ક્યપ્

ઋત્=ઉપધ્-આત્=ચ=અ-કૢપિ-ચૃતે-ઃ

ઈ ચ ખન્-અઃ

ભૃઞ્-અઃ=અ-સંજ્ઞાયામ્

મૃજે-ર્ વિભાષા

રાજસૂય-સૂર્ય-મૃષોદ્ય-રુચ્ય-કુપ્ય-કૃષ્ટપચ્ય=અવ્યથ્યાઃ

ભિદ્-ય=ઉદ્ધ્-યૌ નદે

પુષ્-ય-સિધ્-યૌ નક્ષત્રે

વિપૂય-વિનીય-જિત્યાઃ મુઞ્જ-કલ્ક-હલિષુ

પ્રતિ=અપિ-ભ્યામ્ ગ્રહેશ્ છન્દસ્-ઇ

પદ=અસ્વૈરિ(ન્)-બાહ્યા-પક્સ્યેષુ ચ

વિભાષા કૃ-વૃષોઃ

યુગ્-યમ્ ચ પત્ત્રે

અમાવસ્યત્=અન્યતરસ્યામ્

છન્દસ્-ઇ નિષ્ટર્ક્ય-દેવહૂય-પ્રણીય=ઉન્નીય=ઉચ્છિષ્ય-મર્ય-સ્તર્યા-ધ્વર્ય-ખન્ય-ખાન્ય-દેવયજ્યા-આપૃચ્છ્ય-પ્રતિષીવ્ય-બ્રહ્મવાદ્ય-ભાવ્ય-સ્તાવ્ય=ઉપચાય્ય-પૃડાનિ

ઋ-હલ્-ઓર્ ણ્યત્

ઓ-ર્ આવશ્યકે

આ-સુ-યુ-વપિ-રપિ-લપિ-ત્રપિ-ચમશ્ ચ

આનાય્યઃ=અ-નિત્યે

પ્રણાય્યઃ=અ-સં-મતૌ

પાય્ય-સાં-નાય્ય-નિ-કાય્ય-ધાય્યાઃ માન-હવિસ્=નિવાસ-સામિધેની-ષુ

ક્રતૌ કુણ્ડ-પાય્-ય-સં-ચાય્યૌ

અગ્નૌ પરિ-ચાય્-ય=ઉપ-ચાય્-ય-સમૂહ્યાઃ

ચિત્-ય=અગ્નિ-ચિત્-યે ચ

ણ્વુલ્-તૃચ્-ઔ

નન્દિ-ગ્રહિ-પચ=આદિભ્યઃ લ્યુ-ણિનિ-અચ્-અઃ

ઇક્=ઉપધ=જ્ઞા-પ્રી-કિર્-અઃ ક-ઃ

આત્-અશ્ ચ=ઉપસર્ગે

પા-ઘ્રા-ધ્મા-ધેટ્-દૃશ્-અઃ શઃ

અન્-ઉપસર્ગાત્=લિમ્પ-વિન્દ-ધાર્-ઇ-પાર્-ઇ-વેદિ-ઉદ્-એજ્-ઇ-ચેત્-ઇ-સાત્-ઇ-સાહ્-ઇ-હ્યશ્ ચ

દ-દા-તિ=દ-ધા-ત્ય્-ઓર્ વિભાષા

જ્વલ્-ઇતિ=કસ્-અન્તેભ્યઃ=ણઃ

શ્યા-આત્=વ્યધ્ઃ=આ-સ્રુ-સં-સ્રુ-અતિ-ઇણ્=અવ-સા=અવ-હૃ-લિહ્ઃ-શ્લિષ્ઃ-શ્વસ્-અશ્ ચ

દુ-ન્ય્-ઓર્ અન્-ઉપસર્ગે

વિભાષા ગ્રહેઃ

ગેહે કઃ

શિલ્પિન્-ઇ ષ્વુન્

ગસ્ થકન્

ણ્યુટ્ ચ

હશ્ ચ વ્રીહિ-કાલયોઃ

પ્રુ-સૃ-લ્વ્-અઃ સમ્-અભિ-હારે વુન્

આશિષ્-ઇ ચ