अष्टाध्यायी (अन्य संस्करण) · अध्याय 3.01
प्रत्ययः
परश् च
आद्य्=उदात्तस् च
अनुदत्तौ सुप्-प्-इत्-औ
गुप्-तिज्-कित्=भ्यः सन्
मान्-बध-दान्-शान्-भ्यो दीर्घश् च=अभ्यासस्य
धातोः कर्मण्-अः समान-कर्तृक्-आत् इच्छायाम् वा
सुपः=आत्मन्-अः क्यच्
काम्यच् च
उपमानात्=आचारे
कर्त्-उः क्यङ् सा-लोपश्=च
भृश=आदिभ्यः=भुवि=अ-च्वेः लोपश् च हल्-अः
लोहित=आदि-डाच्=भ्यः क्यष्
कष्टा-य क्रमणे
कर्मण्-अः=रोमन्थ-तपो-भ्यां वर्ति-चर्-ओः
बाष्प=ऊष्मा-भ्याम् उद्-वमने
शब्द-वैर-कलह=अभ्र-कण्व-मेघे-ह्यः करणे
सुख=आदिभ्यः कर्तृ-वेदनायाम्
नमस्=वरिवस्=चित्रङ्-अः क्यच्
पुच्छ-भाण्ड-चीवरात्=णिङ्
मुण्ड-मिश्र-स्लक्ष्ण-लवण-व्रत-वस्त्र-हल-कल-कृत-तूस्तेभ्यः=णिच्
धातोर् एक=अचः=हल्-आदेः क्रिया-सम्-भि-हारे यङ्
नित्यं कौटिल्ये गतौ
लुप-सद-चर्ः-जप्ः-जभ-दह्ः-दश्ः-गॄ-भ्यो भाव-गर्हायाम्
सत्याप-पाश-रूप-वीणा-तूल-श्लोक-सेना-लोम(न्)=त्वच=वर्म(न्)=वर्ण-चूर्ण-चुर्=आदिभ्यो णिच्
हेतुमत्-इ च
कण्डू=आदिभ्यो यक्
गुपू-धूप्ः-विच्छि-पणि-पनि-भ्य आयः
ऋतेर् ईयङ्
कमेर् णिङ्
आय=आदयः=आर्धद् हातुके वा
सन्=आदि=अन्ताः=धातव्-अः
स्य-तासी लृ-ल्ःट्-ओः
सिप्=बहुलं लेट्-इ
कास्-प्रत्ययात्=आम्=अ-मन्त्रे लिट्-इ
इच्=आदेश् च गुरुमतः=अन्-ऋच्छ्-अः
दय्ः=अय=आस् -अश् च
उष्ः-विद्ः-जागृ-भ्यः=न्यतरस्याम्
भी-ह्री-भृ-हुव्-आं श्लु-वत्=च
कृञ् च=अनु-प्र-युज्-य-ते लिट्-इ
विद्-आं=कुर्-व्-अन्तु=इति=अन्यतरस्याम्
अभ्य्-उत्-साद्-अय्-आम्=प्र-जन्-अय्-आम्-चि-कय्-आम्-रम्-अय्-आम्+अकःपाव्-अय्-आं+क्रि-यात्-विद्-आम्+अक्रन्न् इति=छन्द्स्सि
च्लि लुङ्-इ
च्लेः सिच्
शल्-अः=इक्=उपध्-आत्=अन्-इट्-अः क्स-ः
श्लिष्-अः=आ-लिऋगने
न दृश्-अः
णि-श्रि-द्रु-स्रु-भ्यः कर्तरि चङ्
विभाषा धेट्-श्व्य्-ओः
गुपेश् छन्दसि
न=ऊन्-अय्-अ-ति-ध्वन्-अय्-अ-ति=एल्-अय्-अ-ति=अर्द्-अय्-अ-ति-भ्यः
अस्यति-वक्ति-ख्याति-भ्यः=अङ्
लिपि-सिचि-ह्व्-अश् च
आत्मनेपदेषु=अन्यतरस्याम्
पुष्=आदि-द्युत्-आदि=ऌत्=इत्-अः परस्मैपदेषु
सर्-ति-शास्-ति-अर्-ति-भ्यश् च
इर्=इत्-ओ वा
जॄ-स्तन्भु-म्रुच्ः-म्लुच्ः-ग्रुच्ः-ग्लुच्ः-ग्लुन्च्ः-श्वि-भ्यश् च
कृ-मृ-दृ-रुहि-भ्यश् छन्दसि
चिण् ते पद्-अः
दीप-जन-बुध-पूरि-तायि-प्यायि-ह्यः=न्यतरस्याम्
अच्-अः कर्म-कर्तर्-इ
दुह्-अश् च
न रुध्-अः
तपः=अनुतापे च
चिण् भाव-कर्मण्-ओः
सार्वधातुके यक्
कर्तर्-इ शप्
दिव्-आदिभ्यः श्यन्
वा भ्राश-भ्लाश-भ्रम्ः-क्रम्ः-क्लम्ः-त्रसि-त्रुटि-लष्-अः
यस्-अः=अन्-उपसर्गात्
सं-यस्-अश् च
सु=आदिभ्यह् श्नुः
श्रुव्-अः शृ च
अक्ष्-अः=अन्यतरस्याम्
तनू-करणे तक्ष्-अः
तुद्-आदिभ्यः श-ः
रुध्-आदिभ्यः श्नम्
तन्-आदि-कृञ्-भ्यः=उ-ः
धिन्वि=कृण्व्य्-ओर् अ च
क्री-आदिभ्यः श्ना
स्तन्भ्ः-स्तुन्भ्ः-स्कन्भ्ः-स्कुन्भ्ः-स्कुञ्-भ्यः श्नुश् च
हल्-अः श्न्-अः शानच्=हौ
छन्दस्-इ शायच्=अपि
व्यत्ययो बहुलम्
लिङ्-इ=आशिष्-इ=अङ्
कर्मवत् कर्मण्-आ तुल्य-क्रियः
तप्-अस् तपः-कर्मकस्य=एव
न दुह्ः-स्नु-नमाम् यक्-चिण्-औ
कुषि-रज्-ओः प्राचाम् श्यन् परस्मैपदं च
धातो-ः
त-त्र=उपपदम् सप्तमी-स्थम्
कृत्=अ-तिङ्
वा=अ-सरूप-ः=अ-स्त्रियाम्
कृत्याः प्राऋ ण्वुल्-अः
तव्यत्-तव्य=अनीयर्-अः
अच्-अः=यत्
पोर् अत्=उपधात्
शकि-शह्-ओश् च
गद-मद-चर्ः-यमश् च=अन्-उप-सर्गे
अवद्य-पण्य-वर्याः गर्ह्य-पणितव्य=अ-निरोधेषु
वह्यम् करणम्
अर्य-ः स्वामि(न्)=वैश्ययोः
उप-सर्या काल्या प्र-जने
अ-जर्-यम् सं-गतम्
वद्-अः सुप्-इ क्यप् च
भुव्-ओ भावे
हन्-अस् त च
एति-स्तु-सास्=वृ-दृ-जुष्-अः क्यप्
ऋत्=उपध्-आत्=च=अ-कॢपि-चृते-ः
ई च खन्-अः
भृञ्-अः=अ-संज्ञायाम्
मृजे-र् विभाषा
राजसूय-सूर्य-मृषोद्य-रुच्य-कुप्य-कृष्टपच्य=अव्यथ्याः
भिद्-य=उद्ध्-यौ नदे
पुष्-य-सिध्-यौ नक्षत्रे
विपूय-विनीय-जित्याः मुञ्ज-कल्क-हलिषु
प्रति=अपि-भ्याम् ग्रहेश् छन्दस्-इ
पद=अस्वैरि(न्)-बाह्या-पक्स्येषु च
विभाषा कृ-वृषोः
युग्-यम् च पत्त्रे
अमावस्यत्=अन्यतरस्याम्
छन्दस्-इ निष्टर्क्य-देवहूय-प्रणीय=उन्नीय=उच्छिष्य-मर्य-स्तर्या-ध्वर्य-खन्य-खान्य-देवयज्या-आपृच्छ्य-प्रतिषीव्य-ब्रह्मवाद्य-भाव्य-स्ताव्य=उपचाय्य-पृडानि
ऋ-हल्-ओर् ण्यत्
ओ-र् आवश्यके
आ-सु-यु-वपि-रपि-लपि-त्रपि-चमश् च
आनाय्यः=अ-नित्ये
प्रणाय्यः=अ-सं-मतौ
पाय्य-सां-नाय्य-नि-काय्य-धाय्याः मान-हविस्=निवास-सामिधेनी-षु
क्रतौ कुण्ड-पाय्-य-सं-चाय्यौ
अग्नौ परि-चाय्-य=उप-चाय्-य-समूह्याः
चित्-य=अग्नि-चित्-ये च
ण्वुल्-तृच्-औ
नन्दि-ग्रहि-पच=आदिभ्यः ल्यु-णिनि-अच्-अः
इक्=उपध=ज्ञा-प्री-किर्-अः क-ः
आत्-अश् च=उपसर्गे
पा-घ्रा-ध्मा-धेट्-दृश्-अः शः
अन्-उपसर्गात्=लिम्प-विन्द-धार्-इ-पार्-इ-वेदि-उद्-एज्-इ-चेत्-इ-सात्-इ-साह्-इ-ह्यश् च
द-दा-ति=द-धा-त्य्-ओर् विभाषा
ज्वल्-इति=कस्-अन्तेभ्यः=णः
श्या-आत्=व्यध्ः=आ-स्रु-सं-स्रु-अति-इण्=अव-सा=अव-हृ-लिह्ः-श्लिष्ः-श्वस्-अश् च
दु-न्य्-ओर् अन्-उपसर्गे
विभाषा ग्रहेः
गेहे कः
शिल्पिन्-इ ष्वुन्
गस् थकन्
ण्युट् च
हश् च व्रीहि-कालयोः
प्रु-सृ-ल्व्-अः सम्-अभि-हारे वुन्
आशिष्-इ च
मूल पाठ: Aṣṭādhyāyī · Data entry W. P. Lehmann · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0