અષ્ટાઙ્ગસંગ્રહ · અધ્યાય 6.30

અથાતો વ્રણપ્રતિષેધં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ।
ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ ॥

વ્રણસ્ય શોફાવસ્થાયાં શસ્ત્રકર્મવિધૌ શ્વયથુચિકિત્સિતે ચ સાધનમુદ્દિષ્ટમ્ ।
તત્રાપતર્પણમેવાદૌ પ્રધાનતમમ્ ।
અપિ ચ ॥

દોષોચ્છ્રાયોપશાન્ત્યર્થમુપદિષ્ટં યથાયથમ્ ।
અવેક્ષ્ય દેહપ્રાણાદીન્ કર્તવ્યમપતર્પણમ્ ॥

રાગસંરમ્ભરહિતાઃ પરિમ્લાના હૃતાશ્રયાઃ ।
સદ્યઃ શામ્યન્તિ શુદ્ધાનાં વ્રણાઃ શોફાશ્ચ દેહિનામ્ ॥

લેપાભ્યઙ્ગપરીષેકાન્ યથોક્તાંશ્ચ પ્રયોજયેત્ ।
યથામ્બુભિઃ સિચ્યમાનઃ શાન્તિમગ્નિર્નિયચ્છતિ ।
દોષાગ્નિરેવં સહસા પ્રલેપાદ્યૈઃ પ્રયોજિતૈઃ ॥

પ્રતિલોમમેવ ચાનુલિપેન્નાનુલોમમ્ ।
તથાહ્યૌષધં સમ્યગવતિષ્ઠતે ।
અનુપ્રવિશતિ ચ રોમકૂપાન્ ।
ન તુ શુષ્યદુપેક્ષિતવ્યમન્યત્રપીડયિતવ્યાત્ ।
શુષ્કં હિ દાહોષારાગશ્યાવત્વશૂલાનિ વર્ધયતિ ॥

યસ્તુ શીતસ્તનુર્મુહુર્મુહુશ્ચ પ્રયુજ્યતે સ પ્રદેહો રક્તપિત્તત્વચાં પ્રસાદકૃત્ ।
પ્રલેપસ્તૂષ્ણઃ શીતો વા બહલશ્ચ તથા વાતશ્લેષ્મપ્રશમનસ્તસ્યોપયોગઃ ક્ષતાક્ષતેષુ ।
યસ્તુ ક્ષતેષૂપયુજ્યતે સ ભૂયઃ કલ્ક ઇતિ સંજ્ઞાં લભતે ॥

દશવિધશ્ચ સમાસાદાલેપઃ ।
તદ્યથા ।
સ્નૈહિકો નિર્વાપણઃ પ્રસાદનઃ સ્તમ્ભનો વિલાયનઃ પાચનઃ પીડનઃ શોધનો રોપણઃ સવર્ણીકરણશ્ચ ॥

તત્ર વાતે સ્નિગ્ધદ્રવ્યૈઃ સ્નેહાઢ્યૈઃ સ્નેહેનૈવ વા સ્નૈહિકઃ ।
પિત્તે પિત્તપ્રાયે ચ શોફે વિષાગ્નિક્ષારદગ્ધે ચ શીતૈર્નિર્વાપણઃ ।
સ એવ ચાન્તર્દુષ્ટે રક્તે પ્રસાદનઃ ।
સ એવ ચ પુનરસ્રાતિપ્રવૃત્તૌ સ્તમ્ભનસંજ્ઞઃ ।
શ્લેષ્મમેદોભૂયિષ્ઠે શીતૈશ્ચાવિદગ્ધે પિષ્ટલબ્ધે ગ્રથિતે વા રૂક્ષૈર્વિલાયનઃ ।
તૈરેવ ચ વિદગ્ધે પાચનઃ ।
સૂક્ષ્માસ્યે વ્રણે રૂક્ષૈઃ પિચ્છિલૈશ્ચ પીડનઃ ।
અશુદ્ધે યથાસ્વમુપદિષ્ટૈઃ શોધનઃ ।
શુદ્ધે રોપણઃ ।
રૂઢે ચ સવર્ણીકરણઃ ।
નામભિરેવચૈષાં સ્વરૂપમાખ્યાતમ્ ॥

ન ચ પ્રદેહં રાત્રૌ પ્રયુઞ્જીત ।
માભૂચ્છૈત્યપિહિતસ્યોષ્મણો બહિરનિસ્સરણાદ્વિકારપરિવૃદ્ધિઃ ॥

પુષ્કલાવતસ્તુ પઠતિ ॥

તમસા પિહિતોહ્યૂષ્મા રોમકૂપૈરનાવૃતૈઃ ।
લેપાંદ્વિનૈવ નિર્યાતિ રાત્રૌ નાલેપયેદતઃ ॥

ન ચ પર્યુષિતં લેપં દદ્યાત્ ભૂયસ્તમેવ વા ।
વ્યમ્લઃ પર્યુષિતો હિ સ્યાત્ ભ્રષ્ટવીર્યસ્તથેતરઃ ॥

શોફે વ્રણે ચ કઠિને વિવર્ણે વેદનાન્વિતે ।
સવિષે ચ વિશેષેણ જલજાદ્યૈર્હરેદસૃક્ ।
વેદનાયાઃપ્રશાન્ત્યર્થં પાકસ્યાપ્રાપ્તયેપિ ચ ॥

નિર્વાપણાન્ પુનશ્ચાત્ર ન્યગ્રોધાદ્યૈઃ સુશીતલાન્ ।
કુર્યાત્ પ્રદેહસેકાદીન્ સઘૃતક્ષીરશર્કરાન્ ॥

ન્યગ્રોધોદુમ્બરાશ્વત્થપ્લક્ષવેતસવલ્કલૈઃ ।
પ્રદેહો ભૂરિસર્પિર્ભિઃ શોફનિર્વાપણઃ પરમ્ ।
પ્રદેહઃ સસિતસ્તદ્વત્ સક્તવો મધુકં ઘૃતમ્ ॥

વાતોલ્બણાનાં સ્તબ્ધાનાં કઠિનાનાં મહારુજામ્ ।
સ્રુતાસૃજાં ચ શોફાનાં વ્રણાનામપિ ચેદૃશામ્ ॥

ગ્રામ્યાનૂપૌદકામિષવેશવારકૃસરાપાયસોત્કારિકાભિઃ સ્વેદો યોજ્યઃ ॥

સદાહશૂલાંસ્તુ તિલાનતસીશ્ચ ભૃષ્ટ્વા પયસિ નિર્વાપ્ય તેનૈવ ક્ષીરેણ પિષ્ટ્વા પ્રલેપયેત્ ॥

બલામધુકપૃશ્નિપર્ણીચ્છિન્નરુહાભીરુજીવન્તીશર્કરામદનક્ષીરમહાસ્નેહસિદ્ધોત્કારિકા કવોષ્ણા શૂલદાહહરા ॥

તદ્વન્મધુકયવચૂર્ણતૈલસર્પિર્ભિઃ કોષ્ણ આલેપઃ ।
તથા સતિલો મુદ્ગપાયસમુપનાહઃ ॥

દશમૂલસિદ્ધેન સુખોષ્ણેનામ્ભસા પયસા વા ઘૃતતૈલાભ્યાં વા પરિષેકઃ શોફે વ્રણે વા દાહશૂલઘ્નઃ ॥

સ્થિરાણાં મન્દવેદનાનાં શોફાનાં વિમ્લાપનં કાર્યમ્ ॥

અભ્યજ્ય સ્વેદયિત્વા ચ વેણુનાડ્યા તતઃ શનૈઃ ।
વિમ્લાપનાર્થં મૃદ્ગીયાત્તલેનાઙ્ગુષ્ઠકેન વા ॥

તથાસ્ફોતપત્રમસૂરકલ્કેનાલેપઃ ।
સુસિદ્ધપિષ્ટૈઃ સઘૃતૈર્મુદ્ગયવગોધૂમૈર્વા ॥

વિલીયતે સ ચેન્નૈવં તતસ્તમુપનાહયેત્ ।
આવદગ્ધસ્તથા શાન્તિં વિદગ્ધઃ પાકમશ્નુતે ॥

શિગ્રુશણફલચિત્રકકિણ્વનિષ્પાવસર્ષપતિલાતસીસક્તુકોલગૃહધૂમૈરમ્લપિષ્ટૈઃ સુખોષ્ણૈઃ સ્નિગ્ધૈઃ સલવણૈરુત્કારિકાં કૃત્વા તથા પ્રલિપ્યૈરણ્ડપત્રેણાવચ્છાદ્યબધ્નીયાત્ ॥

પાકાભિમુખે ચ શોફે યથેષ્ટમાતુરં ભોજયેત્ પાચનાર્થં પાકવેદનાશસ્ત્રકર્મસહનાર્થં ચ ॥

પક્વે તુ યથોક્તેન વિધિના શસ્ત્રમવચારયેત્ ।
સુપક્વે પિણ્ડિતે શોફે પીડનૈરુપપીડિતે ।
દારણં દારણાઅર્હસ્ય દોષપાકોદ્ધતે હિતમ્ ॥

ચિત્રકચિરબિલ્વદન્તીકરવીરમૂલકપોતપઙ્કગૃધ્રપુરીષૈર્ગુગ્ગુલ્વતસીસ્નુહીક્ષીરપલાશક્ષારસુવર્ણક્ષીરીદક્ષશકૃન્મુકૂલકૈર્વા ક્ષારૌષધૈર્વા ક્ષારેણ વા ॥

પૂયગર્ભાનણુદ્વારાન્ સોત્સઙ્ગાન્ મર્મગાનપિ ।
નિઃસ્રેહૈઃ પીડનદ્રવ્યૈઃ સમન્તાત્પ્રતિપીડયેત્ ॥

શુષ્યન્તં સમુપેક્ષેત પ્રલેપં પીડનં પ્રતિ ।
ન મુખે ચૈનમાલિમ્પેત્તથા દોષઃ પ્રસિચ્યતે ॥

કલાયયવગોધૂમમુદ્ગમાષહરેણવઃ ।
દ્રવ્યાણાં પિચ્છિલાનાં ચ ત્વઙ્મૂલાનિ પ્રપીડને ॥

વિવર્ણાન્ પિચ્છિલાન્ પૂતિગન્ધીન્ ક્લેદરુજાવતઃ ।
વ્રણાનશુદ્ધાન્ વિજ્ઞાય શોધનૈરોભિરાચરેત્ ॥

શઙ્ખિન્યઙ્કોલસુમનઃકરવીરસુવર્ચલાઃ ।
ત્રિફલા ખદિરો દાર્વી કોલપત્રં પલઙ્કષા ।
પ્રક્ષાલને કષાયાણિ વર્ગશ્ચારગ્વધાદિકઃ ॥

પટોલીતિલયષ્ટ્યાહ્વત્રિવૃદ્દન્તીનિશાદ્વયમ્ ।
નિમ્બપત્રાણિ ચાલેપઃ સપટુર્વ્રણશોધનઃ ॥

અજગન્ધાજશૃઙ્ગી ચ ગવાક્ષી લાઙ્ગલી નિશા ।
પૂતીકશ્ચિત્રકઃ પાઠા પટોલીવેલ્લરેણુકાઃ ॥

કટુત્રયં યવક્ષારો લવણાનિ સુરાષ્ટ્રજા ।
નિકુમ્ભકુમ્ભકાસીસહરિતાલમનશ્શિલાઃ ।
કલ્કાજ્યતૈલરસજાચૂર્ણવર્તિષુ ભેષજમ્ ॥

તત્ર ગમ્ભીરેષુ પિત્તાત્મકેષુ દાહપાકવત્સુ વ્રણેષ્વતીક્ષ્ણોષ્ણૈરેભિઃ કાર્પાસીફલમિશ્રં કલ્કં ઘૃતં ચ સાધયિત્વા યોજયેત્ ॥

ઉત્સન્નમાંસેષ્વલ્પસ્રાવેષુ રૂક્ષેષુ તિલાપામાર્ગબૃહતીદ્વયયુક્તૈઃ પૂર્વોક્તૈઃ પૂતીકાદિભિઃ સર્ષપં તૈલં ચ ॥

પ્રચલપ્રદેશજેષુ ક્લેદબહુલેષૂત્સન્નસ્થિરમાંસેષુ તૈલેન ચાસિધ્યત્સુ રસક્રિયાં કુર્યાત્ ।
યથોક્તાનાં સંશોધનૌષધાનાં કષાયે પુનઃ પરિસ્રાવ્યાધિશૃતે મનશ્શિલાતુવરીકાસીસચૂર્ણપ્રતીવાપસિદ્ધાં ચ માતુલુઙ્ગરસોપેતાં સક્ષૌદ્રાં યુઞ્જીત ॥

મેદોયુક્તેષુ ગમ્ભીરેષુ ક્લેદિષુ કલ્કૈશ્ચાસિધ્યસ્સુ ॥

વચાયાં સૈન્ધવે કિણ્વે કાસીસે રજનીદ્વયે ।
શોધનાગ્ર્યેષુ ચાન્યેષુ ચૂર્ણં કુર્વીત શોધનમ્ ॥

અન્તઃશલ્યાનણુદ્વારાન્ ગમ્ભીરાન્ માંસસંશ્રિતાન્ ।
સન્ધિમર્મનિવિષ્ટાંશ્ચ શોધયેદ્વર્તિભિર્વ્રણાન્ ॥

વાતાભિભૂતાન્ સાસ્રાવાન્ ધૂપયેદુગ્રવેદનાન્ ।
શ્રીવેષ્ટકસર્જરસસાલદેવવારુશિંશપાખદિરાસનકૈડર્યસારયવમધૂચ્છિષ્ટભૂર્જપત્રપક્ષૌમસર્પિર્ભિઃ ॥

નિર્વાપયેત્ ભૃશં શીતૈઃ પિત્તરક્તવિષોલ્બણાન્ ॥

શુષ્કાલ્પમાંસે ગમ્ભીરે વ્રણ ઉત્સાદનં હિતમ્ ॥

અશ્વગન્ધાપામાર્ગતાલપત્રીસુવર્ચલાબલાતિબલાનન્તાધાતકીકુસુમસમઙ્ગાભિઃ પદ્મકાદિવર્ગેણ ન્યગ્રોધાદિના ચ કલ્કસ્તથા સર્પીંષ્યભ્યઞ્જનાર્થે ॥

અદ્યાન્માંસાદમાંસાનિ વિધિનોપહિતાનિ ચ ।
માંસં માંસાદમાંસેન વર્ધતે શુદ્ધચેતસઃ ॥

ઉત્સન્નમૃદુમાંસાનાં વ્રણાનામવસાદનમ્ ॥

મન્થદન્તીશિરીષકરઞ્જફલભૂર્જગ્રન્થિકુક્કુટાણ્ડત્વક્કપોતકલવિઙ્કપુરીષનેપાલીહરિતાલચૂર્ણાનિ સક્ષૌદ્રાણિ ॥

સરુજે કઠિને સ્તબ્ધે રૂક્ષે શુષ્યતિ ચ વ્રણે ॥

માર્દવજનનાર્થં વ્રણાવિરોધિ વાતઘ્નસિદ્ધસ્ય સર્પિષઃ પાનમ્ ।
તદ્વિધૈરેવ ચ સિદ્ધં તૈલમભ્યઙ્ગઃ ।
પૂર્વોક્તાશ્ચ સ્વેદાઃ ।
તથા સર્પિર્મજ્જવસાભિર્ધૂપાઃ સુસ્નિગ્ધસક્તુસૈન્ધવકિણ્વતિલપિષ્ટકૃસરપાયસાનૂપવેશવારાઃકિઞ્ચિદુષ્ણા બહુશઃ પ્રલેપાઃ ॥

પિત્તવિદ્રધિવીસર્પશોફકુષ્ઠઘૃતાનિ ચ ।
સર્વવ્રણેષુ યોજ્યાનિ પાનસેકપ્રલેપને ॥

અતિમૃદુમાંસેષુ વ્રણેષુ દારુણીકરણાર્થં ત્રિફલાલોધ્રામ્રસર્જજમ્બૂપ્રિયઙ્ગ્વશોકવલ્કલાનિ ।
સૌરાષ્ટ્રીકાસીસરોચનાવચૂર્ણનમ્ ।
સારૈર્ગન્ધૈશ્ચ ધૂપઃ ॥

ઉત્સન્નમાંસાન્ કઠિનાન્ કણ્ડૂયુક્તાંશ્ચિરોત્થિતાન્ ।
વ્રણાન્ સુદુઃખશોધ્યાંશ્ચ શોધયેત્ ક્ષારકર્મણા ॥

સ્રવન્તો ઽશ્મરિજા મૂત્રં ચાન્યે રક્તવાહિનઃ ।
છિન્નાશ્ચ સન્ધયો યેષાં યથોક્તૈર્યે ચ સાધનૈઃ ।
સાધ્યમાના ન સિધ્યન્તિ શોધ્યાઃસ્યુસ્તે ઽગ્નિકર્મણા ॥

વ્રણાનામથ શુદ્ધાનાં રોપણાનિ પ્રયોજયેત્ ।
અસનાદિન્યગ્રોધાદિવર્ગધવસલ્લકીકુટજત્વચો મઞ્જિષ્ઠાસમઙ્ગામૃતાશ્વગન્ધારગ્વધધાતકીપુષ્પાણિ પદ્મકાદિશ્ચ પ્રક્ષાલનાદિષુ સપ્તસુ પ્રયોજ્યા ઇતિ ।
ભવન્તિ ચાત્ર ॥

ઉત્સન્નદુષ્ટપિશિતે સઙ્ક્લિષ્ટધ્યામશોણિતે ।
વ્રણે પ્રચ્છર્દનં શસ્તં કફદુષ્ટે વિશેષતઃ ॥

વિરેચનં પિત્તદુષ્ટે દીર્ઘકાલાનુબન્ધિનિ ।
રૂક્ષે સવેદને બસ્તિરધઃકાયે વિશેષતઃ ॥

જત્રૂર્ધ્વજે ચ શ્વયથૌ કણ્ડ્વાઢ્યે તીક્ષ્ણનાવનમ્ ।
તજ્જ એવાનિલાઢ્યે તુ શ્વયથૌ સ્નેહનાવનમ્ ॥

તથા સશોફરુક્સ્રાવે ધૂમો વાતકફોલ્બણે ।
રુજાદિમતિ વક્ત્રસ્થે યથાસ્વં કવલો હિતઃ ॥

દ્વાવાદ્યૌ પઞ્ચમૂલાખ્યૌ ગણો યશ્ચાનિલાપહઃ ।
તે વ્રણે વાતિકે યોજ્યાઃ કષાયાદિષુ સપ્પ્તસુ ॥

ન્યગ્રોધપદ્મકાદ્યૌ તુ પૈત્તે વર્ગશ્ચ પિત્તજિત્ ।
આરગ્વધાદિઃ શ્લેષ્મઘ્રઃ કફે મિશ્રાસ્તુ મિશ્રજે ॥

પિષ્ટોમ્લૈર્વાતિકે લેપસ્તૈલસર્પિર્વસાયુતઃ ।
ઘનઃ કોષ્ણશ્ચ પૈત્તે તુ પયઃપિષ્ટો ઘૃતાન્વિતઃ ॥

તનુવસ્ત્રાન્તરઃ શશ્વદુષ્ણો ગોમૂત્રપેષિતઃ ।
રૂક્ષસ્તૈલેન વા સ્નિગ્ધો બહલઃ કફજે હિતઃ ॥

અપેતપૂતિમાંસાનાં માંસસ્થાનામરોહતામ્ ।
કલ્કં સંરોહણં કુર્યાત્તિલાનાં મધુકાન્વિતમ્ ।
સ્નિગ્ધોષ્ણતિક્તમધુરકષાયત્વૈઃ સ સર્વજિત્ ॥

સ ક્ષૌદ્રનિમ્બપત્રાભ્યાં યુક્તઃ સંશોધનઃ પરમ્ ।
પૂર્વાભ્યાં સર્પિષા ચાસૌ યુક્તઃ સ્યાદાશુ રોપણઃ ।
તિલવદ્યવકલ્કં તુ કેચિદિચ્છન્તિ તદ્વિદઃ ॥

સાસ્રપિત્તવિષાગન્તુગમ્ભીરાન્ સોષ્મણો વ્રણાન્ ।
ક્ષીરરોપણભૈષજ્યશૃતેનાજ્યેન રોપયેત્ ।
રોપણૌષધસિદ્ધેન તૈલેન કફવાતજાન્ ॥

અબધ્યાનાં ચલસ્થાનાં શુદ્ધાનાં વા પ્રદુષ્યતામ્ ।
યથાસ્વં રોપણૈઃ કુર્યાદ્રસજાં સનિશાદ્વયૈઃ ॥

સમાનાં સ્થિરમાંસાનાં ત્વક્સ્થાનાં ચૂર્ણ ઇષ્યતે ।
નીરુજામવગાઢાનાં શુદ્ધાનાં વર્તયો હિતાઃ ॥

સમઙ્ગામોચસરલસોમવલ્કાઃ સચન્દનાઃ ।
પદ્મકાદિશ્ચ કલ્કોયં પરમં રોપણો ઽથવા ।
પુણ્ડ્રાહ્વતિલજીવન્તીગોજિહ્વાધાતકીબલાઃ ॥

પ્રપ્રૌણ્ડરીકમધુકકાકોલીદ્વયચન્દનઃઇ ।
સાધિતં તૈલમાજ્યં વા તદ્વત્ કમ્પિલ્લકેન વા ।
દૂર્વારસેન વા દાર્વ્યાસ્ત્વચા વા વ્રણરોપણમ્ ॥

પટોલનિમ્બપત્રાણિ લોધ્રમુસ્તાપ્રિયઙ્ગવઃ ।
સૂક્ષ્મૈલાધાતકીસર્જ્જખદિરાગરુચન્દનમ્ ॥

કમ્પિલ્લકં વિડઙ્ગાનિ વત્સકં ત્રિફલા બલા ।
કલ્કૈરેભિર્ઘૃતં સિદ્ધં તૈલં વા રોપણં પરમ્ ॥

પદ્મકં પદ્મકિઞ્જલ્કં દાર્વી મૂર્વા તિલોત્પલમ્ ।
મેદા સમઙ્ગા યષ્ટ્યાહ્વં પ્રલેપો વર્ણસાધનઃ ॥

કકુભોદુમ્બરાશ્વત્થજમ્બૂકટ્ફલલોધ્રજૈઃ ।
ત્વચમાશુ નિગૃહ્ણન્તિ ત્વક્ચૂર્ણૈશ્ચૂર્ણિતા વ્રણાઃ ॥

લાક્ષામનોહ્વામઞ્જિષ્ઠાહરિતાલનિશાદ્વયૈઃ ।
પ્રલેપઃ સઘૃતક્ષૌદ્રસ્ત્વગ્વિશુદ્ધિકરઃ પરમ્ ॥

ધ્યામકાશ્વત્થનિચુલમૂલં લાક્ષાલગૈરિકમ્ ।
સહેમશ્ચામૃતાસઙ્ગઃકાસીસં ચેતિ વર્ણકૃત્ ॥

કાલેયકલતામ્રાસ્થિહેમકાલારસોત્તમૈઃ ।
લેપઃ સગોમયરસઃ સવર્ણકરણઃ પરમ્ ॥

અયોરજઃસકાસીસં ત્રિફલાકુસુમાનિ ચ ।
પ્રલેપઃ કુરુતે કાર્ષ્ણ્યં સદ્ય એવ નવત્વચિ ॥

દગ્ધયાનૂપસત્વાનાં શ્લક્ષ્ણચૂર્ણિતયા ત્વચા ।
ભલ્લાતતૈલપ્લુતયા શુક્લમાલેપયેદ્વ્રણમ્ ॥

સપ્તરાત્રિસ્થતં ક્ષીરે છાગલે રોહિણીફલમ્ ।
તૈનેવ પિષ્ટ્વા સુશ્લક્ષ્ણં કૃષ્ણમાલેપયેદ્વ્રણમ્ ॥

નવં કપાલિકામૂલં વૈદુલં સસ્થિરાહ્વયમ્ ।
કાસીસં મધુકં લેપો વ્રણે કૃષ્ણે મધુદ્રુતઃ ॥

કપિત્થાન્માંસમુધ્દૃત્ય મૂત્રસ્યાજ્યસ્ય પૂરણમ્ ।
ક્ષિપેચ્ચાત્ર મનોહ્વાલવંશનિર્લેખરોચનાઃ ॥

કાસીસં પ્રપુનાટઞ્ચ માસં ન્યસ્તં તતો ભુવિ ।
અધો ઽર્જુનસ્ય તચ્છુક્લવ્રણાલેપઃ સવર્ણકૃત્ ॥

દગ્ધો વારણદન્તો ઽન્તર્ધૂમં તૈલં રસાઞ્જનમ્ ।
રોમસઞ્જનનો લેપસ્તદ્વત્તૈલપરિપ્લુતા ।
ચતુષ્પાન્નખરોમાસ્થિત્વક્શૃઙ્ગખુરજા મષી ॥

જીર્ણશાલ્યોદનં સ્નિગ્ધમલ્પમુષ્ણોદકોત્તરમ્ ।
ભુઞ્જાનો જાઙ્ગલૈર્માંસૈઃ શીઘ્રં વ્રણમપોહતિ ॥