અષ્ટાઙ્ગસંગ્રહ · અધ્યાય 1.3

અથાતો દિનચર્યાં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ।
ઇતિ હ સ્મા ઽહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ ॥

બ્રાહ્મે મુહૂર્તે ઉત્તિષ્ઠેજ્જીર્ણાજીર્ણં નિરૂપયન્ ।
રક્ષાર્થમાયુષઃ સ્વસ્થો જાતવેગઃ સમુત્સૃજેત્ ॥

ઉદઙ્મુખો મૂત્રશકૃદ્દક્ષિણાભિમુખો નિશિ ।
વાચં નિયમ્ય પ્રયતઃ સંવીતાઙ્ગો ઽવગુણ્ઠિતઃ ॥

પ્રવર્ત્તયેત્ પ્રચલિતં ન તુ યત્નાદુદીરયેત્ ।
નામેધ્યમાર્ગમૃત્ભસ્મગોસ્થાનાકીર્ણગોમયે ॥

પુરાન્તિકાગ્નિવલ્મીકરમ્યોત્કૃષ્ટચિતિદ્રુમે ।
ન નારીપૂજ્યગોર્કેન્દુવાય્વન્નાગ્નિજલં પ્રતિ ॥

ન ચાતિરસ્કૃત્ય મહીં ભયાશક્ત્યોસ્તુ કામતઃ ।
નવેગિતો ઽન્યકાર્યઃ સ્યાન્નાજિત્વાસાધ્યમામયમ્ ॥

નિઃશલ્યાદુષ્ટમૃત્પિણ્ડીપરિમૃષ્ટમલાયનઃ ।
અભ્યુદ્ધૃતાભિઃ શુચિભિરદ્ભિર્મૃદ્ભિશ્ચ યોજયેત્ ॥

લેપગન્ધાપહં શૌચમનુત્પતિતાબિન્દુભિઃ ।
સ્પૃષ્ટ્વા ધાતૂન્ મલાનશ્રુવસાકેશનખાંશ્યુચ્તાન્ ॥

સ્નાત્વા ભોક્તુમના ભુક્ત્વા સુપ્ત્વા ક્ષુત્વા સુરાર્ચ્ચને ।
રથ્યામાક્રમ્ય ચાચામેદુપવિષ્ટ ઉદઙ્મુખઃ ॥

પ્રાઙ્મુખો વા વિવિક્તસ્થો ન બહિર્જાનુ નાન્યદૃક્ ।
અજલ્પન્નુત્તરાસઙ્ગી સ્વચ્છૈરઙ્ગુષ્ઠમૂલગૈઃ ॥

નોદ્ધૃતૈર્નાનતો નોર્ધ્વં નાગ્નિપક્વૈર્ન્ન પૂતિભિઃ ।
ન ફેનબુલ્બુદક્ષારૈર્નૈકહસ્તાર્પિતૈર્જલૈઃ ॥

નાદ્રૈકપાણિર્ન્નામેધ્યહસ્તપાદો ન શબ્દવત્ ।
વટાસનાર્કખદિરકરઞ્જકરવીરજમ્ ॥

સર્જારિમેદાપામાર્ગમાલતીકકુભોદ્ભવમ્ ।
કષાયતિક્તકટુકં મૂલમન્યદપીદૃશમ્ ॥

વિજ્ઞાતવૃક્ષં ક્ષુણ્ણાગ્રમૃજ્વગ્રન્થિ સુભૂમિજમ્ ।
કનીન્યગ્રસમસ્થૌલ્યં સુકૂર્ચ્ચં દ્વાદશાઙ્ગુલમ્ ॥

પ્રાતર્ભુક્ત્વા ચ યતવાગ્ભક્ષયેદ્દન્તધાવનમ્ ।
વાપ્યત્રિવર્ગત્રિતયક્ષૌદ્રાક્તેન ચ ઘર્ષયેત્ ॥

શનૈસ્તેન તતો દન્તાન્ દન્તમાંસાન્યબાધયન્ ।
લિખેદનુસુખં જિહ્વાં જિહ્વાનિર્લેખનેન ચ ॥

તથાસ્યમલવૈરસ્યગન્ધા જિહ્વાસ્યદન્તજાઃ ।
રુચિવૈશદ્યલઘુતા ન ભવન્તિ ભવન્તિ ચ ॥

નાદ્યાદજીર્ણવમથુશ્વાસકાસજ્વરાર્દિતી ।
તૃષ્ણાસ્યપાકહૃન્નેત્રશિરઃકર્ણામયી ચ તત્ ॥

નૈવ શ્લેષ્માતકારિષ્ટબિભીતધવધન્વજાન્ ।
બિલ્વવઞ્ચુલનિર્ગુણ્ડીશિગ્રુતિલ્વકતિન્દુકાન્ ॥

કોવિદારશમીપીલુપિપ્પલેઙ્ગુદગુલ્ગુલૂન્ ।
પારિભદ્રકમમ્લીકામોચક્યૌ શાલ્મલીં શણમ્ ॥

સ્વાદ્વમ્લલવણં શુષ્કં સુષિરં પૂતિ પિચ્છિલમ્ ।
પાલાશમાસનં દન્તધાવનં પાદુકે ત્યજેત્ ॥

દન્તાન્ પૂર્વમધો ઘર્ષેત્ પ્રાતઃ સિઞ્ચેચ્ચ લોચનં ।
તોયપૂર્ણમુખો ગ્રીષ્મશરદોઃ શીતવારિણા ॥

પ્રણમ્ય દેવાન્ વૃદ્ધાંશ્ચ મઙ્ગલાષ્ટશતં શુભમ્ ।
શૃણ્વન્ કાઞ્ચનવિન્યસ્તં સર્પિઃ પશ્યેદનન્તરમ્ ॥

સૌવીરમઞ્જનં નિત્યં હિતમક્ષ્ણોસ્તતો ભજેત્ ।
લોચને તેન ભવતો મનોજ્ઞે સૂક્ષ્મદર્શને ॥

વ્યક્તત્રિવર્ણે વિમલે સુસ્નિગ્ધઘનપક્ષ્મણી ।
ચક્ષુસ્તેજોમયં તસ્ય વિશેષાત્ચ્છેલષ્મતો ભયમ્ ॥

યોજયેત્સપ્તરાત્રે ઽસ્માત્ સ્રાવણાથ રસાઞ્જનમ્ ।
અણુતૈલં તતો નસ્યં તતો ગણ્ડૂષધારણમ્ ॥

ઘનોન્નતપ્રસન્નત્વક્રકન્ધગ્રીવાસ્યવક્ષસઃ ।
સુગન્ધિવદનાઃ સ્નિગ્ધનિસ્વના વિમલેન્દ્રિયાઃ ॥

નિર્વલીપલિતવ્યઙ્ગા ભવેયુર્નસ્યશીલિનઃ ।
ઓષ્ઠસ્ફુટનપારુષ્યમુખશોષદ્વિજામયાઃ ॥

ન સ્યુઃ સ્વરોપઘાતાશ્ચ સ્નેહગણ્ડૂષધારણાત્ ।
ખદિરક્ષીરિવૃક્ષારિમેદામ્બુકવલગ્રહઃ ॥

અરોચકાસ્યવૈરસ્યમલપૂતિપ્રસેકજિત્ ।
સુખોષ્ણોદકગણ્ડૂષૈર્જાયતે વક્ત્રલાઘવમ્ ॥

પ્રાયોગિકં તતો ધૂમં ગન્ધમાલ્યાદિ ચાચરેત્ ।
ધૂમાદસ્યોર્ધ્વજત્રૂત્થા ન સ્યુર્વાતકફામયાઃ ॥

અઞ્જનોત્ક્લેશિતં નસ્યૈઃ કવલૈર્નાવનેરિતમ્ ।
ધૂમેન કવલોત્ક્લિષ્ટં ક્રમાદ્વાતકફં જયેત્ ॥

ગન્ધમાલ્યાદિકં વૃષ્યમલક્ષ્મીઘ્નં પ્રસાધનમ્ ।
વાસો ન ધારયેજ્જીર્ણં મલિનં રક્તમુલ્બણમ્ ॥

માલ્યં ન લમ્બં ન બહિર્ન રક્તં જલજાદ્દતે ।
નૈવ ચાન્યેન વિધૃતં વસ્ત્રં પુષ્પમુપાનહૌ ॥

રુચિવૈશદ્યસૌગન્ધ્યમિચ્છન્વક્ત્રેણ ધારયેત્ ।
જાતીલવઙ્ગકર્પૂરકઙ્કોલકટુકૈઃ સહ ॥

તામ્બૂલીનાં કિસલયં હૃદ્યં પૂગફલાન્વિતમ્ ।
રક્તપિત્તક્ષતક્ષીણરૂક્ષોત્કુપિતચક્ષુષામ્ ।

વિષમૂર્ચ્છામદાર્તાનામપથ્યં શોષિણાં ચ તત્ ।
પથ્યં સુપ્તોત્થિતે ભુક્તે સ્નાતે વાન્તે ચ માનવે ॥

દ્વિપત્રંએકં પૂગં ચ સચૂર્ણખદિરં ચ તત્ ।
ઉત્તિષ્ઠેત તતોત્યર્થમર્થેષ્વર્થાનુબન્ધિષુ ॥

નિન્દિતં દીર્ઘમપ્યાયુરસન્નિહિતસાધનમ્ ।
કૃષિં વાણિજ્યાં ગોરક્ષામુપાયૈર્ગુણિનં નૃપમ્ ॥

લોકદ્વયાવિરુદ્ધાં ચ ધનાર્થી સંશ્રયેત્ ક્રિયામ્ ।
મુક્તવેગશ્ચ ગમનસ્વપ્નાહારસભાસ્ત્રિયઃ ॥

પાણિના ઽલભ્ય નિષ્ક્રામેદ્રત્નપૂજ્યાજ્યમઙ્ગલમ્ ।
સાતપત્રપદત્રાણો વિચરેદ્યુગમાત્રદ્દક્ ॥

નિશિ ચાત્યયિકે કાર્યે દણ્ડી મૌલી સહાયવાન્ ।
પ્રાવૃત્ય પર્યટેદ્રાત્રૌ ન પ્રાવૃત્ય શિરો ઽહનિ ॥

ચૈત્યપૂજ્યધ્વજાશસ્તચ્ચાયાભસ્મતુષાશુચીન્ ।
નાક્રામેચ્છર્કરાલોષ્ટબલિસ્નાનભુવો ન ચ ॥

મધ્યાહ્ને સન્ધ્યયો રાત્રાવર્ધરાત્રે ચતુષ્પથમ્ ।
ન સેવેત ન શર્વર્યાં વૃક્ષચૈત્યં ન ચત્વરમ્ ॥

સૂનાટવીશૂન્યગૃહશ્મશાનાનિ દિવા ઽપિ ન ।
ન હુંકુર્યાચ્છવં પૂજ્યં પ્રશસ્તાન્મઙ્ગલાનિ ચ ॥

નાપસવ્યં પરિક્રામેન્નેતરાણ્યનુદક્ષિણમ્ ।
ચતુષ્પથં નમસ્કુર્યાત્ પ્રજ્ઞાતાંશ્ચ વનસ્પતીન્ ॥

ન વ્યાલવ્યાધિતાશસ્તૈર્નાદાન્દક્ષુત્પિપાસિતૈઃ ।
ન ચ્છિન્નપુચ્છૈર્નૈકાક્ષૈગાપૃષ્ઠેન ચ ન વ્રજેત્ ॥

ના ઽતિપ્રગે ઽતિસાયં વા ન નભોમધ્યગે રવૌ ।
નાસન્નિહિતપાનીયો નાતિતૂર્ણં ન સન્તતમ્ ॥

ન શત્રુણા નાવિદિતૈર્નૈકો નાધાર્મિકૈઃ સહ ।
દદ્યાદ્વર્ત્મા ઽર્તવૃદ્ધસ્ત્રીભારિચક્રદ્વિજન્મને ॥

સ્રાનભોજનપાનાનિ વાહેભ્યો નઆચરેત્ પુરઃ ।
નદીં તરેન્ન બાહુભ્યાં નાગ્નિસ્કન્ધમભિવ્રજેત્ ॥

ના ઽરોહોદ્વિષમં શૈલં નાવં સંશયિતાં તરુમ્ ।
નિપાતયેન્ન લોષ્ટેન ન ફલેન ફલં દ્રુમાત્ ॥

ન વાર્યમાણઃ પ્રવિશેન્નાદ્વારેણ ના ચઆસને ।
સ્વયં તિષ્ઠેત્ પરગૃહે યુક્તનિંદ્રં ન બોધયેત્ ॥

નઆચરેત્ પાણિવાક્પાદદ્દઙ્મેઢ્રેદરચાપલમ્ ।
ત્રિઃ પક્ષસ્ય કચશ્મશ્રુનખરોમાણિ વર્ધયેત્ ॥

ન સ્વહસ્તેન દન્તૈર્વા સ્નાનં ચાનુ સમાચરેત્ ।
અથ જાતાન્નપાનેચ્છો મારુતઘ્નૈઃ સુગન્ધિભિઃ ॥

યથર્તુસંસ્પર્શસુખૈસ્તૈલૈરભ્યઙ્ગમાચરેત્ ।
અભ્યઙ્ગો વાતહા પુષ્ટિસ્વપ્નદાર્ઢ્યબૃહત્વકૃત્ ॥

દગ્ધભગ્નક્ષતરુજાક્લમશ્રમજરાપહઃ ।
રથાક્ષચર્મઘટવત્ ભવન્ત્યભ્યઙ્ગતો ગુણાઃ ॥

સ્પર્શને ઽભ્યાધિકો વાયુઃસ્પર્શનં ચ ત્વગાશ્રયમ્ ।
ત્વચ્યશ્ચ પરમભ્યઙ્ગો યસ્માત્તં શીલયેદતઃ ॥

શિરઃ શ્રવણપાદેષુ તં વિશેષેણ શીલયેત્ ।
સ કેશ્યઃ શીલિતો મૂર્ધ્નિ કપાલેન્દિર્યતર્પણઃ ॥

હનુમન્યાશિરઃ કર્ણશૂલઘ્નં કર્ણપૂરણમ્ ।
પાદાભ્યઙ્ગસ્તુ તત્સ્થૈર્યનિદ્રાદ્દષ્ટિ પ્રસાદકૃત્ ॥

પાદસુપ્તિશ્રમસ્તમ્ભસઙ્કોચસ્ફુટનપ્રણુત્ ।
વર્જ્યોભ્યઙ્ગઃ કફગ્રસ્તક્તસંશુદ્ધ્યજીર્ણિભિઃ ॥

શરીરાયાસજનનં કર્મ વ્યાયામ ઉચ્યતે ।
લાઘવં કર્મસામર્થ્યં દીપ્તો ઽગ્નિર્મેદસઃ ક્ષયઃ ॥

વિભક્તઘનગાત્રત્વં વ્યાયામાદુપજાયતે ।
વાતપિત્તામયી બાલો વૃદ્ધો ઽજીર્ણી ચ તં ત્યજેત્ ॥

અર્દ્ધશક્ત્યાનિષેવ્યસ્તુ બલિભિઃ સ્નિગ્ધભોજિભિઃ ।
શીતકાલે વસન્તે ચ મન્દમેવ તતો ઽન્યદા ॥

તં કૃત્વા ઽનુસુખં દેહં મર્દ્દયેચ્ચ સમન્તતઃ ।
તૃષ્ણા ક્ષયઃ પ્રતમકો રક્તપિત્તં શ્રમઃ ક્લમઃ ॥

અતિવ્યાયામતઃ કાસો જ્વરશ્ચ્છર્દિશ્ચ જાયતે ।
વ્યાયામજાગરાધ્વસ્ત્રીહાસ્યભાષ્યાદિ સાહસં ॥

ગજં સિંહ ઇવઆકર્ષન્ ભજન્નતિ વિનશ્યતિ ।
ઉદ્વર્ત્તનં કફહરં મેદસઃ પ્રવિલાયનમ્ ॥

સ્થિરીકરણમઙ્ગાનાં ત્વક્પ્રસાદકરં પરમ્ ।
દીપનં વૃષ્યમાયુષ્યં સ્નાનમૂર્જાબલપ્રદમ્ ॥

કણ્ડૂમલશ્રમસ્વેદતન્દ્રાતૃઙ્દાહપાપ્મજિત્ ।
ઉષ્ણામ્બુના ઽધઃકાયસ્ય પરિષેકો બલાવહઃ ॥

તેનૈવ તૂત્તમાઙ્ગસ્ય બલહૃત્ કેશચક્ષુષામ્ ।
ના ઽનાપ્લુત્ય શિરઃ સ્નાયાન્ન જલે ઽલ્પે ન શીતલે ॥

નોદકાવતરણસ્વપ્નાન્ નગ્નો ન ચઆચરેત્ ।
પઞ્ચપિણ્ડાનનુદ્ધૃત્ય ન સ્નાયાત્ પરવારિણિ ॥

નાત્માનમીક્ષેત જલે ન તટસ્થો જલાશયમ્ ।
ન પ્રતિસ્ફાલયેદમ્બુ પાણિના ચરણેન વા ॥

સ્નાત્વા ન મૃજ્યાત્ ગાત્રાણિ ધુનુયાન્ન શિરોરુહાન્ ।
નિવસીતા ઽર્દ્ર એવઆશુ સોષ્ણીષે ધૌતવાસસી ॥

ન ત્વમ્બરં પૂર્વધૃતં ન ચ તૈલવસે સ્પૃશેત્ ।
વાસો ઽન્યદન્યચ્છયને નિર્ગમે દેવતાર્ચ્ચને ॥

સ્નાનમર્દિતનેત્રાસ્યકર્ણરોગાતિસારિષુ ।
આધ્માનપીનસાજીર્ણભુક્તવત્સુ ચ ગર્હિતમ્ ॥

અન્નપાનવિધાનેન ભુઞ્જીતાન્નં વિના ઽત્યયાત્ ।
અભિનન્દ્ય પ્રસન્નાત્મા હુત્વા દત્વા ચ શક્તિતઃ ॥

પાકં સજલમેકાન્તે યથાસુખમિતિશ્રુવન્ ।
પ્રયચ્છેત્સર્વમુદ્દિશ્ય પાચયેન્ના ઽન્નમાત્મને ॥

ના ઽન્નમદ્યાન્મુમૂર્ષૂણાં મૃતાનાં દુઃખજીવિનાં ।
સ્ત્રીજિતક્લીબપતિતક્રૂરદુષ્કૃતકારિણાં ॥

ગણારિગણિકાસત્રધૂર્ત્તાન્નાપણિકઞ્ચ ન ।
નોત્સઙ્ગે ભક્ષયેત્ ભક્ષ્યાન્ જલં નાઞ્જલિના પિબેત્ ॥

સર્વઞ્ચ તિલસમ્બદ્ધં ના ઽદ્યાદસ્તમિતે રવૌ ।
ન ભુક્તમાત્ર આસ્યેન્ન નિષિદ્ધં ભજેત્સુખં ॥

ધર્મોત્તરાભિરર્થ્યાભિઃ કથાભિસ્ત્રિગુણાત્મભિઃ ।
મધ્યં દિનસ્ય ગમયેદિષ્ટશિષ્ટસહાયવાન્ ॥

ન લોકભૂપવિદ્વિષ્ટૈર્ન સઙ્ગચ્છેત નાસ્તિકૈઃ ।
કલિવૈરરુચિર્ન સ્યાત્ ધીરઃ સમ્પદ્વિપત્તિષુ ॥

શ્રુતાદન્યત્ર સન્તુષ્ટસ્તત્રૈવ ચ કુતૂહલી ।
ક્ષાન્તિમાન્ દક્ષિણો દક્ષઃ સુસમીક્ષિતકાર્યકૃત્ ॥

હ્રીમાન્ ધીમાન્ મહોત્સાહઃ સંવિભાગી પ્રિયાતિથિઃ ।
અક્ષુદ્રવૃત્તિર્ગમ્ભીરઃ સાધુરાશ્રિતવત્સલઃ ॥

દાતા પિતૃભ્યઃ પિણ્ડસ્ય યષ્ટા હોતા કૃપાત્મકઃ ।
અનુજ્ઞાતા સુવાર્તાનાં દીનાનામનુકમ્પકઃ ॥

આશ્વાસકારી ભીતાનાં ક્રુદ્ધાનામનુનાયકઃ ।
પૂર્વાભિભાષી સુમુખઃ સુશીલઃ પૂજ્યપૂજકઃ ॥

વિત્તબન્ધુવયોવિદ્યાવૃત્તૈઃ પૂજ્યા યથોત્તરમ્ ।
આત્મદ્રુહમમર્યાદં મૂઢમુજ્ઝિતસત્પથમ્ ॥

સુતરામનુકમ્પેત નરકાર્ચિષ્મદિન્ધનમ્ ।
ધર્મ્યમર્થ્યં પ્રિયં તથ્યં મિતં પથ્યં વદેદ્વચઃ ॥

નાત્માનમવજાનીયાન્ન સ્તૂયાન્ન ચ પીડયેત્ ।
ન હીનાનવમન્યેત્ વૃત્તાર્થાઙ્ગબલશ્રુતૈઃ ॥

ના ઽરુન્તુદઃ સ્યાન્ન ક્રૂરો ન તીક્ષ્ણો નો ઽપતાપવાન્ ।
હેતાવીર્ષ્યેન્ન તુ ફલે પાપં પાપે ઽપિ નાચરેત્ ॥

પરસ્ય દણ્ડં નોદ્યચ્છેત્ ક્રુદ્ધો નૈનં નિપાતયેત્ ।
અન્યત્રપુત્રાચ્છિષ્યાદ્વા શાસનાર્હાદ્ધિતાશયઃ ॥

નૃત્યવાદિત્રગીતાદિ નોલ્બણામાચરેત્ ક્રિયામ્ ।
પ્રસિદ્ધકેશવાગ્વેષશમસાન્ત્વપરાયણઃ ॥

ઊર્ધ્વં નાભેઃ શરીરસ્ય સ્પૃશોન્ના ઽધરવાસસા ।
ન કુર્યાન્મિથુનીભૂય શૌચં પ્રતિ વિલમ્બનમ્ ॥

ના ઽસંવૃતમુખો હાસ્યક્ષવોત્ગારવિજૃમ્ભણમ્ ।
પાણિદ્વયેન યુગપત્ કણ્ડૂયેન્નાત્મનઃ શિરઃ ॥

વહેન્ન ભારં શિરસા યુગપચ્ચાગ્નિવાહિણી ।
નાસિકાં ન વિકુષ્ણીયાદ્દશનાન્ન વિઘટ્ટયેત્ ॥

કુર્યાદ્વિલેખનચ્છેદભેદાસ્ફોટનમર્દનમ્ ।
પાદં પાદેન ના ઽક્રામેન્ન કણ્ડૂયેન્ન શૌચયેત્ ॥

ન કાંસ્યભાજને તૌ ચ નોપવિષ્ટઃ પ્રસાધયેત્ ।
અભીક્ષ્ણં નિર્મલાન્ દધ્યાન્નખપાદમલાશયાન્ ॥

ના ઽસમિદ્ધમુપાસીત હુતાશં નૈવ ચાશુચિઃ ।
ના ઽનુવાતં ન વિવૃતો ન ક્લાન્તો ના ઽન્યમાનસઃ ॥

ધમેન્ના ઽસ્યેન ન સ્કન્દેન્ના ઽધઃ કુર્યાન્ન પાદતઃ ।
સતતં ન નિરીક્ષેત ચલસૂક્ષ્માપ્રિયાણિ ચ ॥

નાપ્રશસ્તં ન વિણ્મૂત્રં ન દર્પણમમાર્જિતમ્ ।
ઉદ્યન્તમસ્તમાયાન્તં તપન્તં પ્રતિમાગતમ્ ॥

ઉપરક્તં ચ ભાસ્વન્તં વાસસા વા તિરોહિતમ્ ।
ના ઽન્યદપ્યતિતેજસ્વિ ન ક્રુદ્ધભ્ય ગુરોર્મુખમ્ ॥

સ્ત્રિયં સ્ત્રવન્તીં નોદક્યાં ન નગ્નાં ના ઽન્યસઙ્ગતામ્ ।
ન પત્નીં ભોજનસ્વપ્નક્ષુતજૃમ્ભાદુરાસને ॥

શયીત નૈકશયને ન ચાશ્નીયાસ્તયા સહ ।
તામનીર્ષ્યંશ્ચ ગોપાયેત્ સ્વૈરિણીં નાધિવાસયેત્ ॥

નોચ્છિષ્ટસ્તારકારાહુતુહિનાશુદિવાકરાન્ ।
પશ્યેન્ન યાયાન્ન પઠેન્ન સ્વપ્યાન્ન સ્પૃશેછિરઃ ॥

પાયયન્તીં ચરન્તીં વા નાન્યસ્મૈ ગાં નિવેદયેત્ ।
અર્કેન્દુપરિવેષોલ્કાશતક્રતુધનૂંષિ ચ ॥

નાન્યદ્દેવાર્ચને કર્મ કુર્યાદ્ધાવેન્ન વર્ષતિ ।
તિથિં પક્ષસ્ય ન બ્રૂયાત્ નક્ષત્રાણિ ન નિર્દિશેત્ ॥

નઆત્મનો જન્મલગ્નર્ક્ષધનસારં ગૃહે મલમ્ ।
પ્રકાશયેન્નાવમાનં ન ચ નિઃસ્નેઅતાં પ્રભોઃ ॥

પુરોવાતાતપરજસ્તુષારપરુષાનિલાન્ ।
અનૃજુઃ ક્ષવથૂદ્રારકાસસ્વપ્નાન્નમૈથુનમ્ ॥

સશબ્દમલિનં હસ્તભ્રૂનેત્રોત્ક્ષેપવાદિતામ્ ।
કૂલચ્છાયાં સુરાપાનં વ્યાલદંષ્ટ્રિવિષાણિનઃ ॥

હીનાનાર્યાતિનિપુણસેવાં વિગ્રહમુત્તમૈઃ ।
સન્ધ્યાસ્વભ્યવહારસ્ત્રીસ્વપ્નાધ્યયનચિન્તનમ્ ॥

આરોગ્યજીવિતૈશ્વર્યવિદ્યાસુ સ્થિરમાનિતામ્ ।
તોયાગ્નિ પૂજ્યમધ્યેન યાનં ધૂમં શવાશ્રયમ્ ॥

મદ્યાતિસક્તિં વિસ્ત્રંભસ્વાતન્ત્ર્યે સ્ત્રીષુ ચ ત્યજેત્ ।
નૈકાહમપ્યધિવસેદ્વાસ્તુ તચ્છાસ્ત્રગર્હિતમ્ ॥

ન દેશં વ્યાધિબહુલં નાવૈદ્યં નાપ્યનાયકમ્ ।
નાધર્મિજનભૂયિષ્ઠં નોપસૃષ્ટં ન પર્વતમ્ ॥

વસેત્ પ્રાજ્યામ્બુભૈષજ્યસમિત્ પુષ્પતૃણેન્ધને ।
સુભિક્ષક્ષેમરમ્યાન્તે પણ્ડિતૈર્મણ્ડિતે પુરે ॥

નરામરાણાં સિદ્ધાનાં શાસ્ત્રાણાઞ્ચાજુગુપ્સકઃ ।
આધારકસ્ત્રિવર્ગસ્ય યથાયોગ્યં જનસ્ય ચ ॥

દશ કર્મપતાન્રક્ષન્ જયન્નભ્યન્તરાનરીન્ ।
હિંસાસ્તેયાન્યથાકામં પૈશુન્યં પરુષાનૃતમ્ ॥

સંભિન્નલાપં વ્યાપાદમભિધ્યાં દૃગ્વિપર્યયમ્ ।
પાપં કર્મેતિદશધા કાયવાઙ્માનસૈસ્ત્યયેત્ ॥

પરોપઘાતક્રિયયા વર્જયેદાર્જનં શ્રિયઃ ।
અર્થાનાં ધર્મલબ્ધાનામદાતા ઽપિહ્યસમ્ભવાત્ ॥

સ્વર્ગાપવર્ગવિભવાનયત્નેનાધિતિષ્ઠતિ ।
સાયં ભુક્ત્વા લઘુ હિતં સમાહિતમનાઃ શુચિઃ ॥

શાસ્તારમનુસંસ્મૃત્ય સ્વચર્યાં ચાથ સંવિશેત્ ।
દેશે શુચાવનાકીર્ણે દ્વિત્રાપ્તપરિચારકઃ ॥

યુક્તોપધાનં સ્વાસ્તીર્ણં વિસ્તીર્ણાવિષમં સુખમ્ ।
જાનુતુલ્યં મૃદુ શુભં સેવેત શયનાસનમ્ ॥

પ્રાગ્દક્ષિણશિરાઃ પાદાવકુર્વાણો ગુરૂન્ પ્રતિ ।
પૂર્વાપરદિશો ભાગે ધર્મમેવાનુચિન્તયન્ ॥

આદદીત સદા દેહાદિત્થં સારમસારતઃ ।
બિભ્યત્ પ્રતિક્ષણં મૃત્યોરયથાતથચેષ્ટિતાત્ ॥

આરોગ્યવિભવપ્રજ્ઞાવયોધર્મક્રિયાવતઃ ।
સુખમાયુર્હિતં ચોક્તં વિપરીતં વિપર્યયે ॥

સર્વતેજોનિધાનં હિ નૃપ ઇત્યુચ્યતે ભુવિ ।
અદૂષયન્મનસ્તસ્માત્ ભક્તિમાંસ્તમુપાચરેત્ ॥

પર્યસ્તિકોપાશ્રયકોપહાસવિવાદનિષ્ઠીવનજૃમ્ભણાનિ ।
સર્વાઃ પ્રકૃત્યભ્યધિકાશ્ચ ચેષ્ટાસ્તત્સન્નિધાને પરિવર્જયેત્તુ ॥

સત્વાદ્યવસ્થા વિવિધાશ્ચ તાસ્તાઃ સમ્યક્ સમીક્ષ્યાત્મહિતં વિદધ્યાત્ ।
અન્યો ઽપિ યઃ કશ્ચિદિહા ઽસ્તિ માર્ગો હિતોપદેશેષુ ભજેત તં ચ ॥

ઇતિ ચરિતમુપેતઃ સર્વજીવોપજીવ્યં પ્રથિતપૃથુગુણૌધો રક્ષિતો દેવતાભિઃ ।
સમધિકશતજીવી નિર્વૃતઃ પુણ્યકર્મા વ્રજતિ સુગતિનિમ્નો દેહભેદે ઽપિ તુષ્ટિમ્ ॥