અષ્ટાધ્યાયી · અધ્યાય 6.3

અલુગ્ ઉત્તરપદે

પઞ્ચમ્યાઃ સ્તોકાદિભ્યઃ

ઓજઃ-સહો ઽમ્ભસ્-તમસસ્ તૃતીયયાઃ

મનસઃ સઞ્જ્ઞાયામ્

આજ્ઞાયિનિ ચ

આત્મનશ્ ચ પૂરણે

વૈયાકરણાખ્યાયાં ચતુર્થ્યાઃ

પરસ્ય ચ

હલ્-અદન્તાત્ સપ્તમ્યાઃ સઞ્જ્ઞાયામ્

કારનામ્નિ ચ પ્રાચાં હલ્-આદૌ

મધ્યાદ્ ગુરૌ

અમૂર્ધ-મસ્તકાત્ સ્વાઙ્ગાદ્ અકામે

ભન્ધે ચ વિભાષા

તત્પુરુષે કૃતિ બહુલમ્

પ્રાવૃટ્-શરત્-કાલ-દિવાં જે

વિભાષા

ઘ-કાલ-તનેસુ કાલનામ્નઃ

શય-વાસ-વાસિષ્વ્ અકલાત્

ન-ઇન્-સિદ્ધ-બધ્નાતિષુ ચ

સ્થે ચ ભાષાયામ્

ષષ્ઠ્યા આક્રોશે

પુત્રે ઽન્યતરસ્યામ્

ઋતો વિદ્યાયોનિસમ્બન્ધેભ્યઃ

વિભાષા સ્વસૃ-પત્યોઃ

અનઙ્ ઋતો દ્વન્દ્વે

દેવતાદ્વન્દ્વે ચ

ઈદગ્નેઃ સોમવરુણયોઃ

ઇદ્ વૃદ્ધૌ

દેવો દ્યાવા

દિવસશ્ ચ પૃથિવ્યામ્

ઉષાસા-ઉષસઃ

માતર-પિતરાવ્ ઉદીચમ્

પિતરા-માતરા ચ ચ્છન્દસિ

સ્ત્રિયાઃ પુંવદ્-ભાષીતપુંસ્કાદનૂઙ્ સમાનાધિકરણે સ્ત્રિયામ્ અપૂરણી-પ્રિયાદિષુ

તસિલ્-આદિષ્વ્ આ કૃત્વસુચઃ

ક્યઙ્-માનિનોશ્ ચ

ન કોપધાયાઃ

સઞ્જ્ઞા-પૂરણ્યોશ્ ચ

વૃદ્ધિનિમિત્તસ્ય ચ તદ્ધિતસ્યારક્તવિકારે

સ્વાઙ્ગાચ્ ચ+ઇતો ઽમાનિનિ

જાતેશ્ ચ

પુંવત્ કર્મધારય-જાતીય-દેશીયેષુ

ઘરૂપકલ્પચેલડ્બ્રૂવગોત્રમતહતેષુ ઙ્યો ઽનેકાચો હ્રસ્વઃ

નદ્યાઃ શેષસ્ય અન્યતરસ્યામ્

ઉગ્-ઇતશ્ ચ

આન્મહતઃ સમાનાધિકરનજાતીયયોઃ

દ્વ્યષ્ટનઃ સઙ્ખ્યાયામ્ અબહુવ્રીહ્ય્-અશીત્યોઃ

ત્રેસ્ ત્રયઃ

વિભાષા ચત્વારિંશત્પ્રભૃતૌ સર્વેષામ્

હૃદયસ્ય હૃલ્ લેખ-યદ્-અણ્-લાસેષુ

વા શોક-ષ્યઞ્-રોગેષુ

પાદસ્ય પદ-આજ્ય્-આતિ-ગ-ઉપહતેસુ

પદ્ યત્ય્ અતદર્થે

હિમ-કાષિ-હતિસુ ચ

ઋચઃ શે

વા ઘોષમિશ્રશબ્દેષુ

ઉદકસ્ય+ઉદઃ સઞ્જ્ઞાયામ્

પેષમ્-વાસ-વાહન-ધિષુ ચ

એકહલ્-આદૌ પૂરયિતવ્યે ઽન્યતરસ્યામ્

મન્થ-ઓદન-સક્તુ-બિન્દુ-વજ્ર-ભાર-હાર-વીવધ-ગાહેષુ ચ

ઇકો હ્રસ્વો ઽઙ્યો ગાલવસ્ય

એક તદ્ધિતે ચ

ઙ્યાપોઃ સઞ્જ્ઞાછન્દસોર્ બહુલમ્

ત્વે ચ

ઇષ્ટકા-ઇષીકા-માલાનાં ચિતતૂલભારિષુ

ખિત્ય્ અનવ્યયસ્ય

અરુર્-દ્વિષદ્-અજન્તસ્ય મુમ્

ઇચ એકાચો ઽમ્પ્રત્યયવચ્ ચ

વાચંયમ-પુરન્દરૌ ચ

કારે સત્ય-અગદસ્ય

શ્યેન-તિલસ્ય પાતે ઞે

રાત્રેઃ કૃતિ વિભાષા

નલોપો નઞઃ

તસ્માન્ નુડ્ અચિ

નભ્રાણ્-નપાન્-નવેદા-નાસત્યા-નમુચિ-નકુલ-નખ-નપુંસક-નક્ષત્ર-નક્ર-નાકેષુ પ્રકૃત્યા

એકાદિશ્ ચ+એકસ્ય ચ આદુક્

નગો ઽપ્રાણિષ્વ્ અન્યતરસ્યામ્

સહસ્ય સઃ સઞ્જ્ઞાયામ્

ગ્રન્થાન્ત-અધિકે ચ

દ્વિતીયે ચ અનુપાખ્યે

અવ્યયીભાવે ચાકાલે

વા+ઉપસર્જનસ્ય

પ્રકૃત્યા આશિષ્ય્ અગો-વત્સ-હલેષુ

સમાનસ્ય છન્દસ્ય્ અપૂર્ધ-પ્રભૃત્ય્-ઉદર્કેષુ

જ્યોતિર્-જનપદ-રાત્રિ-નાભિ-નામ-ગોત્ર-રૂપ-સ્થાન-વર્ણ-વર્યો-વચન-બન્ધુષુ

ચરણે બ્રહ્મચારિણિ

તીર્થે યે

વિભાષા+ઉદરે

દૃગ્-દૃશ-વતુષુ

ઇદં કિમોર્ ઈશ્કી

આ સર્વનામ્નઃ

વિષ્વગ્-દેવયોશ્ ચ ટેર્ અદ્ર્ય્ અઞ્ચતૌ વપ્રત્યયે

સમઃ સમિ

તિરસસ્ તિર્ય્ અલોપે

સહસ્ય સધ્રિઃ

સધ માદ-સ્થયોશ્ છન્દસિ

દ્વ્ય્-અન્તર્-ઉપસર્ગેભ્યો ઽપ ઈત્

ઊદ્ અનોર્ દેશે

અષષ્થ્ય્-અતૃતીયાસ્થસ્ય અનયસ્ય દુગ્ આશીર્-આશા-આસ્થા-આસ્થિત-ઉત્સુક-ઊતિ-કારક-રાગ-ચ્છેષુ

અર્થે વિભાષા

કોઃ કત્ તત્પુરુષે ઽચિ

રથ-વદયોશ્ ચ

દૃણે ચ જાતૌ

કા પથ્ય્-અક્ષયોઃ

ઈષદર્થે ચ

વિભાષા પુરુષે

કવઞ્ચોષ્ણે

પથિ ચ ચ્છન્દસિ

પૃષોદર-આદીનિ યથોપદિષ્ટમ્

સઙ્ખ્યા-વિ-સાય-પૂર્વસ્ય અહ્નસ્ય અહન્ન્ અન્યતરસ્યાં ઙૌ

ઢ્રલોપે પૂર્વસ્ય દીર્ઘો ઽણઃ

સહિ-વહોર્ ઓદ્ અવર્ણસ્ય

સાઢ્યૈ સાઢ્વા સાઢ+ઇતિ નિગમે

સંહિતાયામ્

કર્ણે લક્ષણસ્ય અવિષ્ટ-અષ્ટ-પઞ્ચ-મણિ-ભિન્ન-ચ્છિન્ન-ચ્છિદ્ર-સ્રુવ-સ્વસ્તિકસ્ય

નહિ-વૃતિ-વૃષિ-વ્યધિ-રુચિ-સહિ-તનિષુ ક્વૌ

વન-ગિર્યોઃ સજ્ઞાયાં કોટર-કિંશુલુકાદીનામ્

વલે

મતૌ બહ્વચો ઽનજિરાદીનામ્

શરાદીનામ્ ચ

ઇકો વહે ઽપીલોઃ

ઉપસર્ગસ્ય ઘઞ્યમનુષ્યે બહુલમ્

ઇકઃ કાશે

દસ્ તિ

અષ્ટનઃ સઞ્જ્ઞાયામ્

છન્દસિ ચ

ચિતેઃ કપિ

વિશ્વસ્ય વસુ-રાટોઃ

નરે સઞ્જ્ઞાયામ્

મિત્રે ચર્ષૌ

મન્ત્રે સોમ-અશ્વ-ઇન્દ્રિય-વિશ્વદેવ્યસ્ય મતૌ

ઓષધેશ્ ચ વિભક્તાવ્ અપ્રથમાયામ્

ઋચિ તુનુઘમક્ષુતઙ્કુત્રોરુષ્યાણામ્

ઇકઃ સુઞિ

દ્વ્યચો ઽતસ્તિઙઃ

નિપાતસ્ય ચ

અન્યેષામ્ અપિ દૃશ્યતે

ચૌ

સમ્પ્રસારણસ્ય