આર્યાસપ્તશતી · શ્લોક 544-563

વૃતિ-વિવરેણ વિશન્તી સુભગ ત્વામ્ ઈક્ષિતું સખી દૃષ્ટિઃ ।
હરતિ યુવ-હૃદય-પઞ્જર-મધ્યસ્થા મન્મથેષુર્ ઇવ

વિપણિતુલા-સામાન્યે મા ગણયૈનં નિરૂપણે નિપુણ ।
ધર્મ-ઘટો ઽસાવ્ અધરીકરોતિ લઘુમ્ ઉપરિ નયતિ ગુરુમ્

વાસર-ગમ્યમ્ અનૂરોર્ અમ્બરમ્ અવની ચ વામનૈક-પદમ્ ।
જલધિર્ અપિ પોતલઙ્ઘ્યઃ સતાં મનઃ કેન તુલયામઃ

વિતત-તમો-મષિલેખાલક્ષ્મોત્સઙ્ગ-સ્ફુટાઃ કુરઙ્ગાક્ષિ ।
પત્રાક્ષર-નિકરા ઇવ તારા નભસિ પ્રકાશન્તે

વિવિધાઙ્ગ-ભઙ્ગિષુ ગુરુર્ નૂતન-શિષ્યાં મનોભવાચાર્યઃ ।
વેત્ર-લતયેવ બાલાં તલ્પે નર્તયતિ રત-રીત્યા

વિપરીતમ્ અપિ રતં તે સ્રોતો નદ્યા ઇવાનુકૂલમ્ ઇદમ્ ।
તટ-તરુમ્ ઇવ મમ હૃદયં સમૂલમ્ અપિ વેગતો હરતિ

વૈભવ-ભાજાં દૂષણમ્ અપિ ભૂષણ-પક્ષ એવ નિક્ષિપ્તમ્ ।
ઉગ્ણમ્ આત્મનામ્ અધર્મં દ્વેષં ચ ગૃણન્તિ કાણાદાઃ

વક્રાઃ કપટ-સ્નિગ્ધાઃ મલિનાઃ કર્ણાન્તિકે પ્રસજ્જન્તઃ ।
કં વઞ્ચયન્તિ ન સખે ખલાશ્ ચ ગણિકા-કટાક્ષાશ્ ચ

વિદ્યુજ્-જ્વાલા-વલયિત-જલધર-પિઠરોદરાદ્ વિનિર્યાન્તિ ।
વિશદૌદન-દ્યુતિ-મુષઃ પ્રેયસિ પયસા સમં કરકાઃ

વ્યજનાદિભિર્ ઉપચારૈઃ કિં મરુ-પથિકસ્ય ગૃહિણિ વિહિતૈર્ મે ।
તાપસ્ ત્વદ્-ઊરુ-કદલી-દ્વય-મધ્યે શાન્તિ-મયમ્ એતિ

વૈગુણ્યેઽપિ હિ મહતા વિનિર્મિતં ભવતિ કર્મ શોભાયૈ ।
દુર્વહ-નિતમ્બ-મન્થરમ્ અપિ હરતિ નિતમ્બિની-નૃત્યમ્

વીક્ષ્ય સતીનાં ગણને રેખામ્ એકાં તયા સ્વ-નામાઙ્કામ્ ।
સન્તુ યુવાનો હસિતું સ્વયમ્ એવાપારિ નાવરિતુમ્

વિન્ધ્યાચલ ઇવ દેહસ્ તવ વિવિધાવર્ત-નર્મદ-નિતમ્બઃ ।
સ્થગયતિ ગતિં મુનેર્ અપિ સમ્ભાવિત-રવિ-રથ-સ્તમ્ભઃ

વૃતિ-ભઞ્જન ગઞ્જન-સહ નિકામમ્ ઉદ્દામ દુર્નયારામ ।
પરવાટી-શત-લમ્પટ દુષ્ટ-વૃષ સ્મરસિ ગેહમ્ અપિ

વંશાવલમ્બનં યદ્ યો વિસ્તારો ગુણસ્ય યાવનતિઃ ।
તજ્ જાલસ્ય ખલસ્ય ચ નિજાઙ્ક-સુપ્ત-પ્રણાશાય

વિન્ધ્ય-મહીધર-શિખરે મુદિર-શ્રેણી-કૃપાણ-મયમ્ અનિલઃ ।
ઉદ્યદ્-વિદ્યુજ્-જ્યોતિઃ પથિક-વધાયૈવ શાતયતિ

વ્યાલમ્બમાન-વેણી-ધુત-ધૂલિ પ્રથમમ્ અશ્રુભિર્ ધૌતમ્ ।
આયાતસ્ય પદં મમ ગેહિન્યા તદ્ અનુ સલિલેન

વક્ષઃ-સ્થલ-સુપ્તે મમ મુખમ્ ઉપધાતું ન મૌલિમ્ આલભસે ।
પીનોત્તુઙ્ગ-સ્તન-ભર-દૂરી-ભૂતં રત-શ્રાન્તૌ

વદન-વ્યાપારાન્તર્ભાવાદ્ અનુરક્તમાનયન્તી ત્વમ્ ।
દૂતિ સતી-નાશાર્થં તસ્ય ભુજઙ્ગસ્ય દંષ્ટ્રાસિ

ઇતિ વિભાવ્યાખ્યા-સમેતા વ-કાર-વ્રજ્યા ॥
શ-કાર-વ્રજ્યા
શ્રીર્ અપિ ભુજઙ્ગ-ભોગે મોહન-વિજ્ઞેન શીલિતા યેન ।
સો ઽપિ હરિઃ પુરુષો યદિ પુરુષા ઇતરેઽપિ કિં કુર્મઃ