આર્યાસપ્તશતી · શ્લોક 141-160

ઋષભો ઽત્ર ગીયત ઇતિ શ્રુત્વા સ્વર-પારગા વયં પ્રાપ્તાઃ ।
કો વેદ ગોષ્ઠમ્ એતદ્ ગો-શાન્તૌ વિહિત-બહુ-માનમ્

ઇતિ વિભાવ્યાખ્યા-સમેતા ઋ-કાર-વ્રજ્યા ॥
એ-કાર-વ્રજ્યા
એકો હરઃ પ્રિયાધર-ગુણ-વેદી દિવિષદો ઽપરે મૂઢાઃ ।
વિષમ્ અમૃતં વા સમમ્ ઇતિ યઃ પશ્યન્ ગરલમ્ એવ પપૌ

એષ્યતિ મા પુનર્ અયમ્ ઇતિ ગમને યદ્ અમઙ્ગલં મયાકારિ ।
અધુના તદ્ એવ કારણમ્ અવસ્થિતૌ દગ્ધ-ગેહ-પતેઃ

એકૈકશો યુવ-જનં વિલઙ્ઘમાનાક્ષ-નિકરમ્ ઇવ તરલા ।
વિશ્રામ્યતિ સુભગ ત્વામ્ અઙ્ગુલિર્ આસાદ્ય મેરુમ્ ઇવ

એકઃ સ એવ જીવતિ સ્વહૃદય-શૂન્યો ઽપિ સહૃદયો રાહુઃ ।
યઃ સકલ-લઘિમ-કારણમ્ ઉદરં ન બિભર્તિ દુષ્પૂરમ્

એકેન ચૂર્ણ-કુન્તલમ્ અપરેણ કરેણ ચિબુકમ્ ઉન્નમયન્ ।
પશ્યામિ બાષ્પ-ધૌત-શ્રુતિ નગર-દ્વારિ તદ્-વદનમ્

એકં જીવન-મૂલં ચઞ્ચલમ્ અપિ તાપયન્તમ્ અપિ સતતમ્ ।
અન્તર્ વહતિ વરાકી સા ત્વાં નાસેવ નિઃશ્વાસમ્

એકં વદતિ મનો મમ યામિ ન યામીતિ હૃદયમ્ અપરં મે ।
હૃદય-દ્વયમ્ ઉચિતં તવ સુન્દરિ હૃત-કાન્ત-ચિત્તાયાઃ

એરણ્ડ-પત્ત્ર-શયના જનયન્તી સ્વેદમ્ અલઘુ-જઘન-તટા ।
ધૂલિ-પુટીવ મિલન્તી સ્મર-જ્વરં હરતિ હલિક-વધૂઃ

ઇતિ વિભાવ્યાખ્યા-સમેતા એ-કાર-વ્રજ્યા ॥
ક-કાર-વ્રજ્યા
કેલિ-નિલયં સખીમ્ ઇવ નયતિ નવોઢાં સ્વયં ન માં ભજતે ।
ઇત્થં ગૃહિણીમ્ અર્યે સ્તુવતિ પ્રતિવેશિના હસિતમ્

કાલ-ક્રમ-કમનીય-ક્રોડેયં કેતકીતિ કાશંસા ।
વૃદ્ધિર્ યથા યથા સ્યાસ્ તથા તથા કણ્ટકોત્કર્ષઃ

કૃતકસ્વાપ મદીય-શ્વાસ-ધ્વનિ-દત્ત-કર્ણ કિં તીવ્રૈઃ ।
વિધ્યસિ માં નિઃશ્વાસૈઃ સ્મરઃ શરૈઃ શબ્દ-વેધીવ

ક્વ સ નિર્મોક-દુકૂલઃ ક્વાલઙ્કરણાય ફણિ-મણિ-શ્રેણી ।
કાલિય-ભુજઙ્ગ-ગમનાદ્ યમુને વિશ્વસ્ય ગમ્યાસિ

કિઞ્ચિન્ ન બાલયોક્તં ન સપ્રસાદા નિવેશિતા દૃષ્ટિઃ ।
મયિ પદ-પતિતે કેવલમ્ અકારિ શુક-પઞ્જરો વિમુખઃ

કૃત-હસિત-હસ્ત-તાલં મન્મથ-તરલૈર્ વિલોકિતાં યુવભિઃ ।
ક્ષિપ્તઃ ક્ષિપ્તો નિપતન્ન્ અઙ્ગે નર્તયતિ ભૃઙ્ગસ્ તામ્

કમલ-મુખિ સર્વતોમુખ-નિવારણં વિદધદ્ એવ ભૂષયતિ ।
રોધો ઽરુદ્ધ-સ્વરસાસ્ તરઙ્ગિણીસ્ તરલ-નયનાશ્ ચ

કિતવ પ્રપઞ્ચિતા સા ભવતા મન્દાક્ષ-મન્દ-સઞ્ચારા ।
બહુ-દાયૈર્ અપિ સમ્પ્રતિ પાશકસારીવ નાયાતિ

કઃ શ્લાઘનીય-જન્મા માઘ-નિશીથેઽપિ યસ્ય સૌભાગ્યમ્ ।
પ્રાલેયાનિલ-દીર્ઘઃ કથયતિ કાઞ્ચી-નિનાદો ઽયમ્

કિમ્ અશકનીયં પ્રેમ્ણઃ ફણિનઃ કથયાપિ યા બિભેતિ સ્મ ।
સા ગિરિશ-ભુજ-ભુજઙ્ગમ-ફેણોપધાનાદ્ય નિદ્રાતિ

કૃત્રિમ-કનકેનેવ પ્રેમ્ણા મુષિતસ્ય વાર-વનિતાભિઃ ।
લઘુર્ ઇવ વિત્ત-વિનાશ-ક્લેશો જન-હાસ્યતા મહતી