આર્યભટીય · અધ્યાય 3

વર્ષમ્ %દ્વાદશ-માસાસ્ %ત્રિંશત્-દિવસસ્ @ભવેત્ સસ્ માસસ્ તુ।
%ષષ્ટિસ્ નાડ્યસ્ દિવસસ્ %ષષ્ટિસ્ ચ વિનાડિકા નાડી॥

ગુરુ-અક્ષરાણિ %ષષ્ટિસ્ વિનાડિકા આર્ક્ષી %ષટ્ એવ વા પ્રાણાસ્।
એવમ્ કાલ-વિભાગસ્ ક્ષેત્ર-વિભાગસ્ તથા ભ-ગણાત્॥

ભ-ગણાસ્ %દ્વયોસ્ %દ્વયોસ્ યે વિશેષ-શેષાસ્ યુગે %દ્વિ-યોગાસ્ તે।
રવિ-શશિ-નક્ષત્ર-ગણાસ્ સમ્મિશ્રાસ્ ચ વ્યતીપાતાસ્॥

સ્વ-ઉચ્ચ-ભ-ગણાસ્ સ્વ-ભ-ગણૈસ્ વિશેષિતાસ્ સ્વ-ઉચ્ચ-નીચ-પરિવર્તાસ્।
ગુરુ-ભ-ગણાસ્ રાશિ-ગુણાસ્ અશ્વયુજ-આદ્યાસ્ ગુરોર્ અબ્દાસ્॥

રવિ-ભ-ગણાસ્ રવિ-અબ્દાસ્ રવિ-શશિ-યોગાસ્ @ભવન્તિ શશિ-માસાસ્।
રવિ-ભૂ-યોગાસ્ દિવસાસ્ ભ-આવર્તાસ્ ચ અપિ નાક્ષત્રાસ્॥

અધિમાસકાસ્ યુગે તે રવિ-માસેભ્યસ્ અધિકાસ્ તુ યે ચાન્દ્રાસ્।
શશિ-દિવસાસ્ વિજ્ઞેયાસ્ ભૂ-દિવસ-ઊનાસ્ તિથિ-પ્રલયાસ્॥

રવિ-વર્ષમ્ માનુષ્યમ્ તત્ અપિ ત્રિંશત્-ગુણમ્ @ભવતિ પિત્ર્યમ્।
પિત્ર્યમ્ %દ્વાદશ-ગુણિતમ્ દિવ્યમ્ વર્ષમ્ વિનિર્દિષ્ટમ્॥

દિવ્યમ્ વર્ષ-%સહસ્રમ્ ગ્રહ-સામાન્યમ્ યુગમ્ %દ્વિ-5ષટ્ક-ગુણમ્।
%અષ્ટ-ઉત્તરમ્ %સહસ્રમ્ બ્રાહ્મસ્ દિવસસ્ ગ્રહ-યુગાનામ્॥

ઉત્સર્પિણી યુગ-%અર્ધમ્ પશ્ચાત્ અપસર્પિણી યુગ-%અર્ધમ્ ચ।
મધ્યે યુગસ્ય સુષમા આદૌ અન્તે દુષ્ષમા ઇન્દુ-ઉચ્ચાત્॥

%ષષ્ટિ-અબ્દાનામ્ %ષષ્ટિસ્ યદા વ્યતીતાસ્ ત્રયસ્ ચ યુગ-પાદાસ્।
%ત્રિ-અધિકા %વિંશતિસ્ અબ્દાસ્ તદા ઇહ મમ જન્મનસ્ અતીતાસ્॥

યુગ-વર્ષ-માસ-દિવસાસ્ સમમ્ પ્રવૃત્તાસ્ તુ ચૈત્ર-શુક્લ-આદેસ્।
કાલસ્ અયમ્ અનાદિ-અન્તસ્ ગ્રહ-ભૈસ્ @અનુમીયતે ક્ષેત્રે॥

%ષષ્ટ્યા સૂર્ય-અબ્દાનામ્ @પ્રપૂરયન્તિ ગ્રહાસ્ ભ-પરિણાહમ્।
દિવ્યેન નભસ્-પરિધિમ્ સમમ્ ભ્રમન્તસ્ સ્વ-કક્ષ્યાસુ॥

મણ્ડલમ્ અલ્પમ્ અધસ્તાત્ કાલેન અલ્પેન @પૂરયતિ ચન્દ્રસ્।
ઉપરિષ્ટાત્ સર્વેષામ્ મહત્ ચ મહતા શનૈશ્ચારી॥

અલ્પે હિ મણ્ડલે અલ્પા મહતિ મહાન્તસ્ ચ રાશયસ્ જ્ઞેયાસ્।
અંશાસ્ કલાસ્ તથા એવમ્ વિભાગ-તુલ્યાસ્ સ્વ-કક્ષ્યાસુ॥

ભાનામ્ અધસ્ શનૈશ્ચર-સુરગુરુ-ભૌમ-અર્ક-શુક્ર-બુધ-ચન્દ્રાસ્।
એષામ્ અધસ્ ચ ભૂમિસ્ મેધી-ભૂતા ખ-મધ્ય-સ્થા॥

%સપ્ત એતે હોરા-ઈશાસ્ શનૈશ્ચર-આદ્યાસ્ યથા-ક્રમમ્ શીઘ્રાસ્।
શીઘ્ર-ક્રમાત્ %ચતુર્થાસ્ @ભવન્તિ સૂર્ય-ઉદયાત્ દિનપાસ્॥

કક્ષ્યા-પ્રતિમણ્ડલ-ગાસ્ @ભ્રમન્તિ સર્વે ગ્રહાસ્ સ્વ-ચારેણ।
મન્દ-ઉચ્ચાત્ અનુલોમમ્ પ્રતિલોમમ્ ચ એવ શીઘ્ર-ઉચ્ચાત્॥

કક્ષ્યા-મણ્ડલ-તુલ્યમ્ સ્વમ્ સ્વમ્ પ્રતિમણ્ડલમ્ @ભવતિ એષામ્।
પ્રતિમણ્ડલસ્ય મધ્યમ્ ઘન-ભૂ-મધ્યાત્ અતિક્રાન્તમ્॥

પ્રતિમણ્ડલ-ભૂ-વિવરમ્ વ્યાસ-%અર્ધમ્ સ્વ-ઉચ્ચ-નીચ-વૃત્તસ્ય।
વૃત્ત-પરિધૌ ગ્રહાસ્ તે મધ્યમ-ચારાત્ @ભ્રમન્તિ એવમ્॥

યસ્ શીઘ્ર-ગતિસ્ સ્વ-ઉચ્ચાત્ પ્રતિલોમ-ગતિસ્ સ્વ-વૃત્ત-કક્ષ્યાયામ્।
અનુલોમ-ગતિસ્ વૃત્તે મન્દ-ગતિસ્ યસ્ ગ્રહસ્ @ભવતિ॥

અનુલોમ-ગાનિ મન્દાત્ શીઘ્રાત્ પ્રતિલોમ-ગાનિ વૃત્તાનિ।
કક્ષ્યા-મણ્ડલ-લગ્ન-સ્વ-વૃત્ત-મધ્યે ગ્રહસ્ મધ્યસ્॥

ક્ષય-ધન-ધન-ક્ષયાસ્ @સ્યુર્ મન્દ-ઉચ્ચાત્ વ્યત્યયેન શીઘ્ર-ઉચ્ચાત્।
શનિ-ગુરુ-કુજેષુ મન્દાત્ %અર્ધમ્ ઋણમ્ ધનમ્ @ભવતિ પૂર્વે॥

મન્દ-ઉચ્ચાત્ શીઘ્ર-ઉચ્ચાત્ %અર્ધમ્ ઋણમ્ ધનમ્ ગ્રહેષુ મન્દેષુ।
મન્દ-ઉચ્ચાત્ સ્ફુટ-મધ્યાસ્ શીઘ્ર-ઉચ્ચાત્ ચ સ્ફુટાસ્ જ્ઞેયાસ્॥

શીઘ્ર-ઉચ્ચાત્ %અર્ધ-ઊનમ્ કર્તવ્યમ્ ઋણમ્ ધનમ્ સ્વ-મન્દ-ઉચ્ચે।
સ્ફુટ-મધ્યૌ તુ ભૃગુ-બુધૌ સિદ્ધાત્ મન્દાત્ સ્ફુટૌ @ભવતસ્॥

ભૂ-તારા-ગ્રહ-વિવરમ્ વ્યાસ-%અર્ધ-હૃતસ્ સ્વ-કર્ણ-સંવર્ગસ્।
કક્ષ્યાયામ્ ગ્રહ-વેગસ્ યસ્ @ભવતિ સસ્ મન્દ-નીચ-ઉચ્ચે॥