આર્યભટીય (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 33

સહ છેદેન વર્તતે ઇતિ સચ્છેદમ્ । કિમ્ તત્ ? રાશિરૂપમ્ । અત્ર સચ્છેદમ્ રાશિરૂપમ્ વિન્યસ્ય એતત્ ઉચ્યતે ã "છેદગુણમ્ સચ્છેદમ્ પરસ્પરમ્" ઇતિ । છેદઃ ગુણઃ યસ્ય રાશિરૂપસ્ય તદ્રાશિરૂપમ્ છેદગુણમ્ । પરસ્પરમ્ અન્યોન્યમ્, એકેન રાશિચ્છેદેન ઇતરઃ રાશિઃ સચ્છેદઃ ગુણ્યતે, ઇતરેણ અપિ ઇતરઃ [ રાશિઃ તદ્વત્ વિન્યસ્તઃ ] । તત્ સવર્ણત્વમ્, તત્ એવ નિર્વર્તિતમ્ કર્મ સવર્ણત્વમ્ । સવર્ણકયોઃ યથા ઇષ્ટમ્ સંયોગઃ વિશ્લેષઃ ચ ।
ઉદ્દેશકઃ ã
અર્ધમ્ ષષ્ઠમ્ દ્વાદશભાગમ્ ચતુર્થભાગસંયુક્તમ્ ।
એકત્ર કિયત્ દ્રવ્યમ્ નિર્દેશ્યમ્ તત્ક્રમેણ એવ

ન્યાસઃ ã 1 1 1 1
2 6 12 4
કરણમ્ ã દ્વયોઃ
1 1
2 6,
એતૌ પરસ્પરચ્છેદેન ગુણિતૌ સચ્છેદૌ રાશી
6 2
12 12 ।
એકત્ર
2
3 ।
પુનર્ તૃતીયરાસિના સ્થાપના
2 1
3 12,
પ્રક્ષિપ્તેન
[ 3 ]
[ 4 ] ।
એવમ્ ચતુર્થરાશિના
3 1
4 4, લબ્ધમ્ રૂપકમ્ 1 ।
ઉદ્દેશકઃ ã
અર્ધમ્ ષષ્ઠમ્ ભાગમ્ તૃતીયકેન સહિતમ્ કિયત્ દ્રવ્યમ્ ।
અર્ધમ્ ષષ્ઠઃ દ્વાદશકઃ વિંશઃ સપઞ્ચભાગઃ ચ

ન્યાસઃ ã 1 1 1
2 6 3
દ્વિતીયોદ્દેશકે સ્થાપના ã
1 1 1 1 1
2 6 12 20 5
લબ્ધમ્ પૂર્વકરણેન ઉભયત્રૈકરાશિકમ્ રૂપમ્ 1, 1 ।
ઉદ્દેશકઃ ã
અર્ધમ્ ષડ્ભાગોનમ્ પઞ્ચાંશમ્ ચ અપિ સપ્તભાગોનમ્ ।
ત્ર્યંશમ્ પાદોનમ્ વા ગણયતે [ ગણકાઃ ] કિયત્ દ્રવ્યમ્

ન્યાસઃ ã 1 1í 1 1í 11í
2 6 5 734
લબ્ધમ્ યથાક્રમેણ ã1 2 1
3 3512
[વિપરીતકર્મ ]
પ્રતિલોમકરણપ્રદર્શનાર્થમ્ આહ ã
ગુણકારાઃ ભાગહરાઃ ભાગહરાઃ તે ભવન્તિ ગુણકારાઃ ।
યઃ ક્ષેપઃ સઃ અપચયઃ અપચયઃ ક્ષેપઃ ચ વિપરીતે