આર્યભટીય (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 30

દ્વયોઃ કૃતિઃ દ્વિકૃતિઃ, દ્વિકૃતિઃ ગુણઃ યસ્ય સ દ્વિકૃતિગુણઃ, તસ્માત્ દ્વિકૃતિગુણાત્ । કસ્માત્ ઇતિ આહ ã સંવર્ગાત્ । દ્વ્યન્તરવર્ગેણ સમ્યુતાત્ । દ્વયોઃ અપિ અન્તરમ્ દ્વ્યન્તરમ્, દ્વ્યન્તરસ્ય વર્ગઃ દ્વ્યન્તરવર્ગઃ, તેન દ્વ્યન્તરવર્ગેણ સંયુતાત્ । દ્વિકૃતિગુણાત્ સંવર્ગાત્ દ્વયોઃ અપિ અન્તરવર્ગેણ મિશ્રિતાત્ યત્ મૂલમ્ । તત્ અન્તરયુક્તમ્ અન્તરેણ યુક્તમ્ અન્તરયુક્તમ્ । હીનમ્ વિરહિતમ્ । તદ્ગુણકારદ્વયમ્ તસ્ય સંવર્ગસ્ય ગુણકારદ્વયમ્ । દલિતમ્ અર્ધિતમ્ ।
ઉદ્દેશકઃ ã
સંવર્ગઃ અષ્ટૌ દૃષ્ટઃ વ્યક્તમ્ તત્ર અન્તરમ્ ભવેત્ દ્વિતયમ્ ।
અષ્ટાદશકે મુનયઃ ગુણકારૌ તૌ તયોઃ વાચ્યૌ

ન્યાસઃ ã સંવર્ગઃ 8, અન્તરમ્ 2 । સંવર્ગઃ 18, અન્તરમ્ 7 ।
કરણમ્ ã સંવર્ગઃ 8, એતત્ દ્વિકૃતિગુણમ્ 32; દ્વ્યન્તરમ્ 2, અસ્ય વર્ગઃ 4, અનેન સંયુક્તઃ 36 । અસ્ય મૂલમ્ 6, એતત્ તેન અન્તરેણ યુક્તમ્ 8, હીનમ્ 4 । યથાક્રમેણ દલિતૌ પરસ્પરગુણકારૌ 4, 2 ।
દ્વિતીયોદ્દેશકે અપિ ગુણકારૌ લબ્ધૌ 9, 2 ।
અત્ર ગુણ્યગુણકારયોઃ અવિશેષાત્ ગુણકારદ્વયમ્ ઇતિ ઉચ્યતે

[ મૂલફલજ્ઞાનમ્ ]
મૂલફલાનયનાર્થમ્ આહ ã
મૂલફલમ્ સફલમ્ કાલમૂલગુણમ્ અર્ધમૂલકૃતિયુક્તમ્ ।
તન્મૂલમ્ મૂલાર્ધોનમ્ કાલહૃતમ્ સ્વમૂલફલમ્