આર્યભટીય (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 29

સમ્પર્કઃ સમાસઃ । યેન દ્વયોઃ રાશ્યોઃ સમ્પર્કઃ ભવતિ ઇતિ દ્વયોઃ એવ સમ્પર્કઃ પરિગૃહ્યતે । તસ્ય સમ્પર્કસ્ય । હિ પાદપૂરણે । વર્ગાત્, કૃતેઃ । વિશોધયેત્ એવ, અપનયેત્ એવ । કિમ્ ઇતિ આહ ã વર્ગસમ્પર્કમ્ । વર્ગીકૃતયોઃ સમ્પર્કઃ વર્ગસમ્પર્કઃ વર્ગસમાસઃ, તમ્ વર્ગસમ્પર્કમ્ સમ્પર્કસ્ય વર્ગાત્ વિશોધયેત્ । યત્ તસ્ય ભવતિ અર્ધમ્, તસ્ય શુદ્ધશેષસ્ય અર્ધમ્ દલમ્ યત્ ભવતિ । વિદ્યાત્, અવબુદ્ધ્યાત્ । ગુણકારસંવર્ગમ્, ગુણકારયોઃ સંવર્ગઃ
ગુણકારસમ્વર્ગઃ, તમ્ ગુણકારસંવર્ગમ્ વિદ્યાત્ ।
ઉદ્દેશકઃ ã
પઞ્ચાનામ્ ચ ચતુર્ણામ્ સપ્તનવાનામ્ ચ કઃ ભવેત્ ઘાતઃ ।
અષ્ટાનામ્ ચ દશાનામ્ પૃથક્ પૃથક્ વાચ્યતામ્ શીઘ્રમ્

ન્યાસઃ ã
5 7 8
4 9 10
કરણમ્ ã પઞ્ચાનામ્ ચતુર્ણામ્ ચ સમ્પર્કઃ 9, અસ્ય વર્ગઃ 81; પઞ્ચાનામ્ વર્ગઃ 25, ચતુર્ણામ્ વર્ગઃ 16, એકત્ર 41, સમ્પર્કવર્ગાત્ ઇમમ્ પઞ્ચવર્ગચતુર્વર્ગસમ્પર્કમ્ વિશોધયેત્ । તત્ર શેષઃ 40 । અસ્ય અર્ધમ્ પઞ્ચાનામ્ ચતુર્ણામ્ ચ સંવર્ગઃ લબ્ધઃ 20 । શેષયોઃ અપિ યથાક્રમેણ 63, 80

[ ગુણ્ય-ગુણકયોઃ આનયનમ્ ]
ગુણકારયોઃ આનયનાય આહ ã
દ્વિકૃતિગુણાત્ સંવર્ગાત્ દ્વ્યન્તરવર્ગેણ સંયુતાત્ મૂલમ્ ।
અન્તરયુક્તમ્ હીનમ્ તત્ ગુણકારદ્વયમ્ દલિતમ્