આર્યભટીય (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 31

મૂલમ્ શતાદિ, ફલમ્ વૃદ્ધિઃ, મૂલસ્ય ફલમ્ મૂલફલમ્ । સહ ફલેન વર્તતે ઇતિ સફલમ્, આત્મીયયા વૃદ્ધ્યા યુક્તમ્ મૂલફલમ્ ઇતિ યાવત્ । કાલમૂલગુણમ્, કાલમ્ ચ મૂલમ્ ચ કાલમૂલે, કાલમૂલે ગુણૌ યસ્ય મૂલફલસ્ય તત્ કાલમૂલગુણમ્ મૂલફલમ્ । અર્ધમૂલકૃતિયુક્તમ્, [ અર્ધમ્ મૂલસ્ય અર્ધમૂલમ્ મૂલાર્ધમ્ ઇતિ, અર્ધમૂલસ્ય કૃતિઃ અર્ધમૂલકૃતિઃ, મૂલકૃતેઃ ચતુર્થઃ ભાગઃ ઇતિ ], [અર્ધ]કૃતિત્વાત્ દ્વયોઃ વર્ગેણ ઇતિ ચતુર્વિભાગઃ, તયા
અર્ધમૂલકૃત્યા યુક્તમ્ અર્ધમૂલકૃતિયુક્તમ્ । તન્મૂલમ્, તસ્ય એવ નિષ્પાદિતસ્ય મૂલમ્ તન્મૂલમ્ । મૂલાર્ધોનમ્, મૂલસ્ય શતાદેઃ અર્ધેન ઊનમ્ મૂલાર્ધોનમ્ । કાલહૃતમ્, કાલેન હૃતમ્ કાલહૃતમ્ । સ્વમૂલફલમ્, સ્વસ્ય મૂલસ્ય ફલમ્ સ્વમૂલફલમ્ ।
ઉદ્દેશકઃ ã
જાનામિ શતસ્ય ફલમ્ ન ચ કિન્તુ શતસ્ય યત્ફલમ્ સફલમ્ ।
માસૈઃ ચતુર્ભિઃ આપ્તમ્ ષડ્ વદ વૃદ્ધિમ્ શતસ્ય માસોત્થામ્

ન્યાસઃ ã
100 0
1 4
0 6
માસઃ 4, ફલમ્ 6 ।
કરણમ્ ã મૂલફલમ્ સફલમ્ 6, કાલમૂલગુણમ્ 2400 । અર્ધમૂલકૃતિઃ 2500, અનયા યુક્તમ્ 4900 । એતસ્ય મૂલમ્ 70, મૂલાર્ધોનમ્ 20, કાલહૃતમ્ [સ્વ]મૂલફલમ્ જાતમ્ 5 ।
પ્રત્યયકરણમ્ પઞ્ચરાશિકેન ã યદિ શતસ્ય માસિકી વૃદ્ધિઃ પઞ્ચ તદા ચતુર્ભિઃ માસૈઃ શતવૃદ્ધેઃ [પઞ્ચધનસ્ય] કા વૃદ્ધિઃ ઇતિ ।
ન્યાસઃ ã
1 4
100 5
5 0
લબ્ધમ્ 1 । એતત્સહિતા શતવૃદ્ધિઃ ષડ્ રૂપાણિ 6 ।
ઉદ્દેશકઃ ã
પઞ્ચવિંશતેઃ માસિકી વૃદ્ધિઃ ન જ્ઞાયતે । યા પઞ્ચવિંશતેઃ માસિકી વૃદ્ધિઃ સા તેન એવ અર્ધેણ અન્યત્ર પ્રયુક્તા, સહ વૃદ્ધ્યા પઞ્ચભિઃ માસૈઃ દૃષ્ટા રૂપત્રયમ્ પઞ્ચભાગોનમ્ । તત્ર ઇચ્છામઃ જ્ઞાતુમ્ કા પઞ્ચવિંશતેઃ માસિકી વૃદ્ધિઃ, કા વા પઞ્ચવિંશતિવ[ઋ]દ્ધેઃ પઞ્ચમાસપ્રયુક્તાયા વૃદ્ધિઃ ઇતિ

ન્યાસઃ ã
25 0
1 5
0 2
4
5
લબ્ધમ્ પૂર્વકરણેન પઞ્ચવિંશતેઃ માસિકી વૃદ્ધિઃ 2, પઞ્ચવિંશતિવૃદ્ધેઃ ચ પઞ્ચાનામ્ માસાનામ્ વૃદ્ધિઃ
0
4
5 ।
ઉદ્દેશકઃ ã
શતસ્ય માસિકી વૃદ્ધિઃ ન જ્ઞાયતે । કિન્તુ શતવૃદ્ધિઃ અન્યત્ર પ્રયુક્તા પઞ્ચભિઃ માસૈઃ સહ વૃદ્ધ્યા દૃષ્ટા રૂપપઞ્ચદશકમ્ । તત્ર ઇચ્છામઃ જ્ઞાતુમ્ કા ચ શતસ્ય માસિકી વૃદ્ધિઃ કા વા શતસ્ય વૃદ્ધેઃ પઞ્ચમાસપ્રયુક્તાયા વૃદ્ધિઃ ઇતિ

ન્યાસઃ ã
100 0
1 5
0 15
માસાઃ 5, સફલમ્ 15 ।
લબ્ધમ્ ã પૂર્વવત્ શતવૃદ્ધિઃ 10, શતવૃદ્ધેઃ પઞ્ચમાસપ્રયોગાત્ વૃદ્ધિઃ 5

[ ત્રૈરાશિકમ્ ]
ત્રૈરાશિકપ્રતિપાદનાર્થમધ્યર્ધાર્યામ્ આહ ã
ત્રૈરાશિકફલરાશિમ્ તમ્ અથ ઇચ્છારાશિના હતમ્ કૃત્વા ।
લબ્ધમ્ પ્રમાણભજિતમ્ તસ્માત્ ઇચ્છાફલમ્ ઇદમ્ સ્યાત્