આર્યભટીય (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 27

ઉત્તરમ્ ચ આદિઃ ચ ઉત્તરાદી । એકમ્ ઉત્તરાદી યસ્યાઃ સૈકોત્તરાદિઃ । એકોત્તરાદિઃ ચ અસૌ ઉપચિતિઃ ચ એકોત્તરાદ્યુપચિતિઃ । ઉપચિતિઃ શ્રેઢી એકોત્તરાદિત્વેન વિશેષ્યતે । સ એવ એકોત્તરાદ્યુપચિતિઃ સઙ્કલના ઇતિ ઉચ્યતે । તસ્યાઃ એકોત્તરાદ્યુપચિતેઃ સઙ્કલનાસંજ્ઞિતાયાઃ ગચ્છાત્ પ્રભૃતિ એકોત્તરત્રિસંવર્ગઃ એકોત્તરાણામ્ ત્રયાણામ્ ગચ્છાદેઃ સમ્વર્ગઃ । તત્ યથા ã ગચ્છઃ, સ એકોત્તરમ્, પુનર્ અપિ એકોત્તરમ્ । ત્રયાણામ્ ગચ્છાદેઃ સંવર્ગઃ । તત્ યથા ã ગચ્છઃ, સ એકોત્તરમ્,
પુનર્ અપિ એકોત્તરમ્ । એતત્ ઉક્તમ્ ભવતિ ã ગચ્છઃ, સ એવ એકોત્તરઃ, સ એવ ગચ્છઃ દ્વ્યુત્તરઃ, તેષામ્ ત્રયાણામ્ સંવર્ગઃ, ષડ્ભક્તઃ ષડ્ભિઃ વિભાજિતઃ, સ ચિતિઘનઃ ચિતેઃ ઘનઃ ચિતિઘનઃ સઙ્કલનાસઙ્કલના ઇતિ અર્થઃ । અથ અન્યઃ કરણોપાયઃ ã સૈકપદઘનઃ, સૈકમ્ ચ તત્પદમ્ ચ સૈકપદમ્, સૈકપદસ્ય ઘનઃ સૈકપદઘનઃ, વિગતઃ મૂલેન વિમૂલઃ ષડ્ભક્તઃ ઇતિ અનુવર્તતે । વા સૈકસ્ય પદસ્ય ઘનગણિતમ્ વા સ્વમૂલવિરહિતમ્ ષડ્ભિઃ ભક્તમ્ ચિતિઘનઃ
ભવતિ ।
ઉદ્દેશકઃ ã
પઞ્ચાનામ્ અષ્ટાનામ્ ચતુર્દશાનામ્ ચ યાઃ ક્રમાત્ ચિતયઃ ।
ગચ્છઃ તરાઃ ત્રિકોણા [ રૂપવિધાનમ્ ચ ] મે વાચ્યમ્

ન્યાસઃ ã
પરિલેખઃ 55
યથાક્રમેણ ગચ્છાઃ 5, 8, 14 ।
કરણમ્ ã ગચ્છઃ પઞ્ચ 5 । અયમ્ એકોત્તરઃ 6 । પુનર્ અયમ્ એકોત્તરઃ 7 । એતેષામ્ ત્રયાણામ્ સંવર્ગઃ 210 । અયમ્ ષડ્ભક્તઃ સઙ્કલનાસઙ્કલના ભવતિ 35 ।
દ્વિતીયોપાયકરણમ્ ã સૈકપદમ્ 6, અસ્ય ઘનઃ 216, અયમ્ વિમૂલઃ ઇતિ ષડ્ભિઃ એવ રહિતઃ 210, પૂર્વવત્ ષડ્ભક્તઃ સઙ્કલનાસઙ્કલના ભવતિ 35 ।
શેષયોઃ અપિ લબ્ધમ્ યથાક્રમેણ 120, 560

[ વર્ગચિતિઘનઃ ઘનચિતિઘનઃ ચ ]
વર્ગઘનસઙ્કલનાનયનાય આહ ã
સૈકસગચ્છપદાનામ્ ક્રમાત્ ત્રિસમ્વર્ગતસ્ય ષષ્ઠઃ અંશઃ ।
વર્ગચિતિઘનઃ સ ભવેત્ ચિતવર્ગઃ ઘનચિતિઘનઃ ચ