આર્યભટીય (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 20

શઙ્કુઃ ગુણઃ યસ્ય તત્ શઙ્કુગુણમ્ । કિમ્ તત્ ઇતિ આહ ã શઙ્કુભુજાવિવરમ્ । ભુજાશબ્દેન પ્રદીપોચ્છ્રાયઃ ઉચ્યતે, પ્રદીપોચ્છ્રાયસ્ય શઙ્કોઃ ચ યત્ અન્તરાલમ્ તત્ શઙ્કુભુજાવિવરમ્, તત્ શઙ્કુગુણમ્ । શઙ્કુભુજયોઃ વિશેષહૃતમ્ શઙ્કોઃ પ્રદીપોચ્છ્રાયસ્ય યઃ વિશેષઃ સ શઙ્કુભુજયોઃ વિશેષઃ, તેન હૃતમ્ ભક્તમ્ । યત્ લબ્ધમ્ સા છાયા શઙ્કોઃ તસ્ય એવ સ્વમૂલાત્ તસ્ય એવ શઙ્કોઃ મૂલાત્ સા છાયા લભ્યતે ।
ઉદ્દેશકઃ ã
યષ્ટિપ્રદીપમૂલાત્ દ્વાસપ્તત્યુચ્છ્રિતાત્ અશીત્યામ્ ચ ।
ત્રિંશત્કાદ્વિંશત્યામ્ સ્થિતસ્ય શઙ્કોઃ વદ ચ્છાયે

ન્યાસઃ ã
પરિલેખઃ 37
શઙ્કુભુજાવિવરમ્ 80, એતત્ શઙ્કુગુણમ્ 960; ભુજા 72, શઙ્કુઃ 12, એતયોઃ વિશેષઃ 60, અનેન હૃતમ્ શઙ્કુગુણમ્ શઙ્કુભુજાવિવરમ્, લબ્ધા છાયા 16 ।
દ્વિતીયોદ્દેશકન્યાસઃ ã
પરિલેખઃ 38
પૂર્વકરણેન એવ લબ્ધા છાયા
13
5
3 ।
એતત્ કર્મ ત્રૈરાશિકમ્ । કથમ્ ? શઙ્કુતઃ અધિકાયાઃ ઉપરિભુજાયાઃ યદિ શઙ્કુભુજાન્તરાલપ્રમાણમ્ છાયા લભ્યતે તદા શઙ્કુના કા ઇતિ છાયા લભ્યતે ।
વિપરીતકર્મણા ઉદ્દેશકઃ ã
છાયા ષોડશ દૃષ્ટા દ્વાસપ્તત્યુચ્છ્રિતસ્ય દીપસ્ય ।
મૂલમ્ કિયતા શઙ્કોઃ દ્વાદશકસ્ય ત્વયા વાચ્યમ્

ન્યાસઃ ã
પરિલેખઃ 39
કરણમ્ ã શઙ્કુભુજાન્તરેણ અનેન 60 છાયા લબ્ધા, તેન "ભાગહરાઃ તે ભવન્તિ ગુણકારાઃ" [ગણિતí, 28 ] ઇતિ છાયા 16, ગુણિતા જાતા 960; એતત્ એવ "શઙ્કુગુણમ્ શઙ્કુભુજાવિવરમ્" અત્ર અપિ શઙ્કુઃ ગુણકારઃ આસીત્ ઇતિ "ગુણકારા ભાગહરા" [ ગણિત í, 28 ] ઇતિ શઙ્કુના 12 હૃતમ્ શઙ્કુભુજાવિવરમ્ લબ્ધમ્ । તત્ ચ 80 ।
ઉદ્દેશકઃ ã
યષ્ટિપ્રદીપમૂલાત્ પઞ્ચાશદ્વિવરસંસ્થિતઃ શઙ્કુઃ ।
તસ્ય ચ્છાયા પઙ્ક્તિઃ વાચ્યઃ તસ્મિન્ કિયાન્ દીપઃ

ન્યાસઃ ã
પરિલેખઃ 40
કરણમ્ ã "શઙ્કુગુણા કોટી સા છાયાભક્તા ભુજા ભવતિ" [ગણિતí, 16 ] ઇતિ વક્ષ્યમાણકરણેન શઙ્કુભુજાવિવરયુક્તચ્છાયા કોટિઃ ભવતિ ઇતિ । શઙ્કુભુજાવિવરમ્ 50, છાયા 10, એકત્ર 60, એતત્ શઙ્કુગુણમ્ 720, છાયાભક્તમ્ ભુજાપ્રમાણમ્ 72

[ શઙ્કુચ્છાયાદ્વયેન દીપોચ્છ્રાયાપસારજ્ઞાનમ્ ]
અનિર્જ્ઞાતદીપોચ્છ્રાયાવસાનયોઃ શઙ્કુચ્છાયાદ્વયેન આનયનમ્ આહ ã
છાયાગુણિતમ્ છાયાગ્રવિવરમ્ ઊનેન ભાજિતમ્ કોટી ।
શઙ્કુગુણા કોટી સાજ્છાયાભક્તા ભુજા ભવતિ