આર્યભટીય (ટીકા સહિત) · અધ્યાય 11

ન ઘનઃ અઘનઃ, તસ્માત્ અઘનાત્ । [ભજેત્] ભાગમ્ હરેત્, ભાગમ્ ગૃહ્ણીયાત્ ઇતિ અર્થઃ । અઘનસ્થાનસ્ય અનેકત્વાત્ આહ ã દ્વિતીયાત્ । અત્ર ગણિતે ઘનઃ એકઃ, દ્વૌ અઘનૌ । કુતઃ એતત્ ઘનઃ એકઃ દ્વૌ અઘનૌ ઇતિ ઉચ્યતે ã "વર્ગઃ ત્રિપૂર્વગુણિતઃ શોધ્યઃ પ્રથમાત્ અઘનાત્" ઇતિ પ્રથમાઘનસિદ્ધિઃ, "અઘનાત્ ભજેત્ દ્વિતીયાત્" ઇતિ દ્વિતીયાઘનસિદ્ધિઃ । ઘનઃ પુનર્ એકઃ એવ, દ્વિતીયસ્ય અશ્રવણાત્ । અઘનાત્ દ્વિતીયાત્ પ્રભૃતિ કેન ભાગમ્ હરેત્ ઇતિ આહ ã ત્રિગુણેન
ઘનસ્ય મૂલવર્ગેણ । ત્રયઃ ગુણાઃ અસ્ય ત્રિગુણઃ । કઃ ? ઘનસ્ય મૂલવર્ગઃ । તેન ત્રિગુણેન ઘનસ્ય મૂલવર્ગેણ । વર્ગઃ ત્રિપૂર્વગુણિતઃ સોધ્યઃ પ્રથમાત્ । વર્ગઃ ત્રિભિઃ પૂર્વેણ ચ રાશિના ગુણિતઃ ત્રિપૂર્વગુણિતઃ । કસ્ય વર્ગઃ ? લબ્ધસ્ય ઇતિ વાક્યશેષઃ । શોધ્યઃ । શોધયિતવ્યઃ । પ્રથમાત્ અઘનાત્ ઇતિ સમ્બન્ધનીયમ્ । ઘનઃ ચ ઘનાત્ । ઘનઃ ચ શોધયિતવ્યઃ । કુતઃ ? ઘનાત્ । ઘનસ્થાનાત્ । તતઃ ઘનમૂલમ્ ભવતિ ઇતિ અધ્યાહાર્યમ્ । અત્ર ઇદમ્ એવ
ઘનરાશિમ્ દૃષ્ટ્વા ઘનઃ એકઃ દ્વૌ અઘનૌ ઇતિ વિગણય્ય યત્ર ઘનઃ તસ્માત્ ઘનમૂલમ્ પૂર્વમ્ એવ કુર્યાત્, ઘનઃ ચ ઘનાત્ શોધ્યઃ ઇતિ અનેન । તતઃ સર્વમ્ ઇદમ્ આર્યાસૂત્રમ્ ઉપસ્થિતમ્ ભવતિ, "અઘનાત્ ભજેત્ દ્વિતીયાત્" ઇત્યાદિ ।
ઉદ્દેશકઃ ã
એકાદીનામ્ મૂલમ્ ઘનરાશીનામ્ પૃથક્ તુ મે બ્રૂહિ ।
વસ્વશ્વિમુનીન્દૂનામ્ ઘનમૂલમ્ ગણ્યતામ્ આશુ

ન્યાસઃ ã 1, 8, 27, 64, 125, 216, 343, 512, 729, 9728.
લબ્ધમ્ ઘનમૂલમ્ યથાસઙ્ખ્યેન 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 12.
ઉદ્દેશકઃ ã
કૃતયમવસુરન્ધ્રરસાબ્ધિરૂપરન્ધ્રાશ્વિનાગસઙ્ખ્યસ્ય ।
મૂલમ્ ઘનસ્ય સમ્યક્ વદ ભટશાસ્ત્રાનુસારેણ

ન્યાસઃ ã 8291469824 । લબ્ધમ્ ઘનમૂલમ્ 2024 ।
એવમ્ એવ ભિન્નઘનમૂલાનયને અપિ ઉદ્દેશકઃ ã
મૂલમ્ ત્રયોદશાનામ્ પઞ્ચઘનાંશૈઃ ત્રિશૂન્યરૂપાખ્યૈઃ ।
અધિકાનામ્ ભિન્નાખ્યમ્ વિગણ્યતામ્ સઙ્ખ્યયા સમ્યક્

ન્યાસઃ ã
13
103
125 ।
લબ્ધમ્ ઘનમૂલમ્
2
2
5