અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 13.3

શ્રેણી.મુખ્યમ્ આપ્તં નિષ્પાતયેત્ ॥

સ પરમ્ આશ્ર્ત્ય પક્ષ.અપદેશેન સ્વ.વિષયાત્ સાચિવ્ય.કર.સહાય.ઉપાદાનં કુર્વીત ॥

કૃત.અપસર્પ.ઉપચયો વા પરમ્ અનુમાન્ય સ્વામિનો દૂષ્ય.ગ્રામં વીત.હસ્ત્ય્.અશ્વં દૂષ્ય.અમાત્યં દણ્ડમ્ આક્રન્દં વા હત્વા પરસ્ય પ્રેષયેત્ ॥

જન.પદ.એક.દેશં શ્રેણીમ્ અટવીં વા સહાય.ઉપાદાન.અર્થં સંશ્રયેત ॥

વિશ્વાસમ્ ઉપગતઃ સ્વામિનઃ પ્રેષયેત્ ॥

તતઃ સ્વામી હસ્તિ.બન્ધનમ્ અટવી.ઘાતં વા^અપદિશ્ય ગૂઢમ્ એવ પ્રહરેત્ ॥

એતેન^અમાત્ય.અટવિકા વ્યાખ્યાતાઃ ॥

શત્રુણા મૈત્રીં કૃત્વા^અમાત્યાન્ અવક્ષિપેત્ ॥

તે તત્.શત્રોઃ પ્રેષયેયુઃ "ભર્તારં નઃ પ્રસાદય" ઇતિ ॥

સ યં દૂતં પ્રેષયેત્, તમ્ ઉપાલભેત "ભર્તા તે મામ્ અમાત્યૈર્ ભેદયતિ, ન ચ પુનર્ ઇહ^આગન્તવ્યમ્" ઇતિ ॥

અથ^એકમ્ અમાત્યં નિષ્પાતયેત્ ॥

સ પરમ્ આશ્રિત્ય યોગ.અપસર્પ.અપરક્ત.દૂષ્યાન્ અશક્તિમતઃ સ્તેન^આટવિકાન્ ઉભય.ઉપઘાતકાન્ વા પરસ્ય^ઉપહરેત્ ॥

આપ્ત.ભાવ.ઉપગતઃ પ્રવીર.પુરુષ.ઉપઘાતમ્ અસ્ય^ઉપહરેદ્ અન્ત.પાલમ્ આટવિકં દણ્ડ.ચારિણં વા "દૃઢમ્ અસૌ ચ^અસૌ ચ તે શત્રુણા સંધત્તે" ઇતિ ॥

અથ પશ્ચાદ્ અભિત્યક્ત.શાસનૈર્ એનાન્ ઘાતયેત્ ॥

દણ્ડ.બલ.વ્યવહારેણ વા શત્રુમ્ ઉદ્યોજ્ય ઘાતયેત્ ॥

કૃત્ય.પક્ષ.ઉપગ્રહેણ વા પરસ્ય.અમિત્રં રાજાનમ્ આત્મન્ય્ અપકારયિત્વા^અભિયુઞ્જીત ॥

તતઃ પરસ્ય પ્રેષયેત્ "અસૌ તે વૈરી મમ^અપકરોતિ, તમ્ એહિ સમ્ભૂય હનિષ્યાવઃ, ભૂમૌ હિરણ્યે વા તે પરિગ્રહઃ" ઇતિ ॥

પ્રતિપન્નમ્ અભિસત્કૃત્ય^આગતમ્ અવસ્કન્દેન પ્રકાશયુદ્ધેન વા શત્રુણા ઘાતયેત્ ॥

અભિવિશ્વાસન.અર્થં ભૂમિ.દાન.પુત્ર.અભિષેક.રક્ષા.અપદેશેન વા ગ્રાહયેત્ ॥

અવિષહ્યમ્ ઉપાંશુ.દણ્ડેન વા ઘાતયેત્ ॥

સ ચેદ્ દણ્ડં દદ્યાન્ ન સ્વયમ્ આગચ્છેત્ તમ્ અસ્ય વૈરિણા ઘાતયેત્ ॥

દણ્ડેન વા પ્રયાતુમ્ ઇચ્છેન્ ન વિજિગીષુણા તથા^અપ્ય્ એનમ્ ઉભયતઃ.સમ્પીડનેન ઘાતયેત્ ॥

અવિશ્વસ્તો વા પ્રત્યેકશો યાતુમ્ ઇચ્છેદ્ રાજ્ય.એક.દેશં વા યાતવ્યસ્ય^આદાતુ.કામઃ, તથા^અપ્ય્ એનં વૈરિણા સર્વ.સંદોહેન વા ઘાતયેત્ ॥

વૈરિણા વા સક્તસ્ય દણ્ડ.ઉપનયેન મૂલમ્ અન્યતો હારયેત્ ॥

શત્રુ.ભૂમ્યા વા મિત્રં પણેત, મિત્ર.ભૂમ્યા વા શત્રુમ્ ॥

તતઃ શત્રુ.ભૂમિ.લિપ્સાયાં મિત્રેણ^આત્મન્ય્ અપકારયિત્વા^અભિયુઞ્જીત - ઇતિ સમાનાઃ પૂર્વેણ સર્વ એવ યોગાઃ ॥

શત્રું વા મિત્ર.ભૂમિ.લિપ્સાયાં પ્રતિપન્નં દણ્ડેન^અનુગૃહ્ણીયાત્ ॥

તતો મિત્ર.ગતમ્ અતિસંદધ્યાત્ ॥

કૃત.પ્રતિવિધાનો વા વ્યસનમ્ આત્મનો દર્શયિત્વા મિત્રેણ^અમિત્રમ્ ઉત્સાહયિત્વા^આત્માનમ્ અભિયોજયેત્ ॥

તતઃ સમ્પીડનેન ઘાતયેત્, જીવ.ગ્રાહેણ વા રાજ્ય.વિનિમયં કારયેત્ ॥

મિત્રેણ^આશ્રિતશ્ ચેત્^શત્રુર્ અગ્રાહ્યે સ્થાતુમ્ ઇચ્છેત્ સામન્ત.આદિભિર્ મૂલમ્ અસ્ય હારયેત્ ॥

દણ્ડેન વા ત્રાતુમ્ ઇછેત્ તમ્ અસ્ય ઘાતયેત્ ॥

તૌ ચેન્ ન ભિદ્યેયાતાં પ્રકાશમ્ એવ^અન્યોન્ય.ભૂમ્યા પણેત ॥

તતઃ પરસ્પરં મિત્ર.વ્યઞ્જના વા ઉભય.વેતના વા દૂતાન્ પ્રેષયેયુઃ "અયં તે રાજા ભૂમિં લિપ્સતે શત્રુ.સંહિતઃ" ઇતિ ॥

તયોર્ અન્યતરો જાત.આશઙ્ક.આરોષઃ, પૂર્વવચ્ ચેષ્તેત ॥

દુર્ગ.રાષ્ટ્ર.દણ્ડ.મુખ્યાન્ વા કૃત્ય.પક્ષ.હેતુભિર્ અભિવિખ્યાપ્ય પ્રવ્રાજયેત્ ॥

તે યુદ્ધ.અવસ્કન્દ.અવરોધ.વ્યસનેષુ શત્રુમ્ અતિસંદધ્યુઃ ॥

ભેદં વા^અસ્ય સ્વ.વર્ગેભ્યઃ કુર્યુઃ ॥

અભિત્યક્ત.શાસનૈઃ પ્રતિસમાનયેયુઃ ॥

લુબ્ધક.વ્યઞ્જના વા માંસ.વિક્રયેણ દ્વાહ્સ્થા દૌવારિક.અપાશ્રયાશ્ ચોર.અભ્યાગમં પરસ્ય દ્વિસ્ ત્રિર્ ઇતિ નિવેદ્ય લબ્ધ.પ્રત્યયા ભર્તુર્ અનીકં દ્વિધા નિવેશ્ય ગ્રામ.વધે^અવસ્કન્દે ચ દ્વિષતો બ્રૂયુઃ "આસન્નશ્ ચોર.ગણઃ, મહાંશ્ ચ^આક્રન્દઃ, પ્રભૂતં સૈન્યમ્ આગચ્છતુ" ઇતિ ॥

તદ્ અર્પયિત્વા ગ્રામ.ઘાત.દણ્ડસ્ય સૈન્યમ્ ઇતરદ્ આદાય રાત્રૌ દુર્ગ.દ્વારેષુ બ્રૂયુઃ "હતશ્ ચોર.ગણઃ, સિદ્ધ.યાત્રમ્ ઇદં સૈન્યમ્ આગતમ્, દ્વારમ્ અપાવ્રિયતામ્" ઇતિ ॥

પૂર્વ.પ્રણિહિતા વા દ્વારાણિ દદ્યુઃ ॥

તૈઃ સહ પ્રહરેયુઃ ॥

કારુ.શિલ્પિ.પાષણ્ડ.કુશીલવ.વૈદેહક.વ્યઞ્જનાન્ આયુધીયાન્ વ્વા પર.દુર્ગે પ્રણિદધ્યાત્ ॥

તેષાં ગૃહ.પતિક.વ્યઞ્જનાઃ કાષ્ઠ.તૃણ.ધાન્ય.પણ્ય.શકટૈઃ પ્રહરણ.આવરણાન્ય્ અભિહરેયુઃ, દેવ.ધ્વજ.પ્રતિમાભિર્ વા ॥

તતસ્ તદ્.વ્યઞ્જનાઃ પ્રમત્ત.વધમ્ અવસ્કન્દ.પ્રતિગ્રહમ્ અભિપ્રહરણં પૃષ્ઠતઃ શઙ્ખ.દુન્દુભિ.શબ્દેન વા "પ્રવિષ્ટમ્" ઇત્ય્ આવેદયેયુઃ ॥

પ્રાકાર.દ્વાર.અટ્ટાલક.દાનમ્ અનીક.ભેદં ઘાતં વા કુર્યુઃ ॥

સાર્થ.ગણ.વાસિભિર્ આતિવાહિકૈઃ કન્યા.વાહિકૈર્ અશ્વ.પણ્ય.વ્યવહારિભિર્ ઉપકરણ.હારકૈર્ ધાન્ય.ક્રેતૃ.વિક્રેતૃભિર્ વા પ્રવ્રજિત.લિઙ્ગિભિર્ દૂતૈશ્ ચ દણડ્.અતિનયનમ્, સંધિ.કર્મ.વિશ્વાસન.અર્થમ્ ॥

ઇતિ રાજ.અપસર્પાઃ ॥

એત એવ^અટવીનામ્ અપસર્પાઃ કણ્ટક.શોધન.ઉક્તાશ્ ચ ॥

વ્રજમ્ અટવ્ય્.આસન્નમ્ અપસર્પાઃ સાર્થં વા ચોરૈર્ ઘાતયેયુઃ ॥

કૃત.સંકેતમ્ અન્ન.પાનં ચ^અત્ર મદન.રસ.વિદ્ધં વા કૃત્વા^અપગચ્છેયુઃ ॥

ગો.પાલક.વૈદેહકાશ્ ચ તતશ્ ચોરાન્ ગૃહીત.લોપ્ત્ર.ભારાન્ મદન.રસ.વિકાર.કાલે^અવસ્કન્દયેયુઃ ॥

સંકર્ષણ.દૈવતીયો વા મુણ્ડ.જટિલ.વ્યઞ્જનઃ પ્રહવણ.કર્મણા મદન.રસ.યોગેન^અતિસંદધ્યાત્ ॥

અથ^અવસ્કન્દં દદ્યાત્ ॥

શૌણ્ડિક.વ્યઞ્જનો વા દૈવત.પ્રેત.કાર્ય.ઉત્સવ.સમાજેષ્વ્ આટવિકાન્ સુરા.વિક્રય.ઉપાયન.નિમિત્તં મદન.રસ.યોગેન^અતિસંદધ્યાત્ ॥

અથ^અવસ્કન્દં દદ્યાત્ ॥
કz13.3.58અબ્। ગ્રામ.ઘાત.પ્રવિષ્ટાં વા વિક્ષિપ્ય બહુધા^અટવીમ્ ।
કz13.3.58ચ્દ્। ઘાતયેદ્ ઇતિ ચોરાણામ્ અપસર્પાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥એ
(પર્યુપાસન.કર્મ - અવમર્દહ્)