અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 13.2

મુણ્ડો જટિલો વા પર્વત.ગુહ.આવાસી ચતુર્.વર્ષ.શત.આયુર્ બ્રુવાણઃ પ્રભૂત.જટિલ.અન્તે.વાસી નગર.અભ્યાશે તિષ્ઠેત્ ॥

શિષ્યાશ્ ચ^અસ્ય મૂલ.ફલ.ઉપગમનૈર્ અમાત્યાન્ રાજાનં ચ ભગવદ્.દર્શનાય યોજયેયુઃ ॥

સમાગતાશ્ ચ રાજ્ઞા પૂર્વ.રાજ.દેશ.અભિજ્ઞાનાનિ કથયેત્, "શતે શતે ચ વર્ષાણાં પૂર્ણે^અહમ્ અગ્નિં પ્રવિશ્ય પુનર્ બાલો ભવામિ, તદ્ ઇહ ભવત્ સમીપે ચતુર્થમ્ અગ્નિં પ્રવેક્ષ્યામિ, અવશ્યં મે ભવાન્ માનયિતવ્યઃ, ત્રીન્ વરાન્ વૃણીષ્ણ(વૃષીષ્વ)" ઇતિ ॥

પ્રતિપન્નં બ્રૂયાત્ "સપ્ત.રાત્રમ્ ઇહ સપુત્ર.દારેણ પ્રેક્ષા.પ્રહવણ.પૂર્વં વસ્તવ્યમ્" ઇતિ ॥

વસન્તમ્ અવસ્કન્દેત ॥

મુણ્ડો વા જટિલો વા સ્થાનિક.વ્યઞ્જનઃ પ્રભૂત.જટિલ.અન્તે.વાસી વસ્ત.શોણિત.દિગ્ધાં વેણુ.શલાકાં સુવર્ણ.ચૂર્ણેન^અવલિપ્ય વલ્મીકે નિદધ્યાદ્ ઉપજિહ્વિક.અનુસરણ.અર્થમ્, સ્વર્ણ.નાલિકાં વા ॥

તતઃ સત્ત્રી રાજ્ઞઃ કથયેત્ "અસૌ સિદ્ધઃ પુષ્પિતં નિધિં જાનાતિ" ઇતિ ॥

સ રાજ્ઞા પૃષ્ઠઃ "તથા" ઇતિ બ્રૂયાત્, તચ્ ચ^અભિજ્ઞાનં દર્શયેત્, ભૂયો વા હિરણ્યમ્ અન્તર્.આધાય ॥

બ્રૂયાચ્ ચ^એનં "નાગ.રક્ષિતો^અયં નિધિઃ પ્રણિપાત.સાધ્યઃ" ઇતિ ॥

પ્રતિપન્નં બ્રૂયાત્ "સપ્ત.રાત્રમ્" ઇતિ સમાનમ્ ॥

સ્થાનિક.વ્યઞ્જનં વા રાત્રૌ તેજન.અગ્નિ.યુક્તમ્ એકાન્તે તિષ્ઠન્તં સત્ત્રિણઃ ક્રમ.અભીનીતં રાજ્ઞઃ કથયેયુઃ "અસૌ સિદ્ધઃ સામેધિકઃ" ઇતિ ॥

તં રાજા યમ્ અર્થં યાચેત તમ્ અસ્ય કરિષ્યમાણઃ "સપ્ત.રાત્રમ્" ઇતિ સમાનમ્ ॥

સિદ્ધ.વ્યઞ્જનો વા રાજાનં જમ્ભક.વિદ્યાભિઃ પ્રલોભયેત્ ॥

તં રાજા^ઇતિ સમાનમ્ ॥

સિદ્ધ.વ્યઞ્જનો વા દેશ.દેવતામ્ અભ્યર્હિતામ્ આશ્રિત્ય પ્રહવણૈર્ અભીક્ષ્ણં પ્રકૃતિ.મુખ્યાન્ અભિસંવાસ્ય ક્રમેણ રાજાનમ્ અતિસંદધ્યાત્ ॥

જટિલ.વ્યઞ્જનમ્ અન્તર્.ઉદક.વાસિનં વા સર્વ.શ્વેતં તટ.સુરુઙ્ગા.ભૂમિ.ગૃહ.અપસરણં વરુણં નાગ.રાજં વા સત્ત્રિણઃ ક્રમ.અભિનીતં રાજ્ઞઃ કથયેયુઃ ॥

તં રાજા^ઇતિ સમાનમ્ ॥

જન.પદ.અન્તે.વાસી સિદ્ધ.વ્યઞ્જનો વા રાજાનં શત્રુ.દર્શનાય યોજયેત્ ॥

પ્રતિપન્નં બિમ્બં કૃત્વા શત્રુમ્ આવાહયિત્વા નિરુદ્ધે દેશે ઘાતયેત્ ॥

અશ્વ.પણ્ય.ઉપયાતા વૈદેહક.વ્યઞ્જનાઃ પણ્ય.ઉપાયન.નિમિત્તમ્ આહૂય રાજાનં પણ્ય.પરીક્ષાયામ્ આસક્તમ્ અશ્વ.વ્યતિકીર્ણં વા હન્યુઃ, અશ્વૈશ્ ચ પ્રહરેયુઃ ॥

નગર.અભ્યાશે વા ચૈત્યમ્ આરુહ્ય રાત્રૌ તીક્ષ્ણાઃ કુમ્ભેષુ નાલીન્ વા વિદુલાનિ ધમન્તઃ "સ્વામિનો મુખ્યાનાં વા માંસાનિ ભક્ષયિષ્યામઃ, પૂજા નો વર્તતામ્" ઇત્ય્ અવ્યક્તં બ્રૂયુઃ ॥

તદ્ એષાં નૈમિત્તિક.મૌહૂર્તિક.વ્યઞ્જનાઃ ખ્યાપયેયુઃ ॥

મઙ્ગલ્યે વા હ્રદે તટાક.મધ્યે વા રાત્રૌ તેજન.તૈલ.અભ્યક્તા નાગ.રૂપિણઃ શક્તિ.મુસલાન્ય્ અયોમયાનિ નિષ્પેષયન્તસ્ તથૈવ બ્રૂયુઃ ॥

ઋક્ષ.ચર્મ.કઞ્ચુકિનો વા^અગ્નિ.ધૂમ.ઉત્સર્ગ.યુક્તા રક્ષો.રૂપં વહન્તસ્ ત્રિર્ અપસવ્યં નગરં કુર્વાણાઃ શ્વ.સૃગાલ.વાશિત.અન્તરેષુ તથૈવ બ્રૂયુઃ ॥

ચૈત્ય.દૈવત.પ્રતિમાં વા તેજન.તૈલેન^અભ્ર.પટલચ્.છન્નેન^અગ્નિના વા રાત્રૌ પ્રજ્વાલ્ય તથૈવ બ્રૂયુઃ ॥

તદ્ અન્યે ખ્યાપયેયુઃ ॥

દૈવત.પ્રતિમાનામ્ અભ્યર્હિતાનાં વા શોણિતેન પ્રસ્રાવમ્ અતિમાત્રં કુર્યુઃ ॥

તદ્ અન્યે દેવ.રુધિર.સંસ્રાવે સંગ્રામે પરાજયં બ્રૂયુઃ ॥

સંધિ.રાત્રિષુ શ્મશાન.પ્રમુખે વા ચૈત્યમ્ ઊર્ધ્વ.ભક્ષિતૈર્ મનુષ્યૈઃ પ્રરૂપયેયુઃ ॥

તતો રક્ષો.રૂપી મનુષ્યકં યાચેત ॥

યશ્ ચ^અત્ર શૂર.વાદિકો^અન્યતમો વા દ્રષ્ટુમ્ આગચ્છેત્ તમ્ અન્યે લોહ.મુસલૈર્ હન્યુઃ, યથા રક્ષોભિર્ હત ઇતિ જ્ઞાયેત ॥

તદ્ અદ્ભુતં રાજ્ઞસ્ તદ્.દર્શિનઃ સત્ત્રિણશ્ ચ કથયેયુઃ ॥

તતો નૈમિતિત્ક.મૌહૂર્તિક.વ્યઞ્જનાઃ શાન્તિં પ્રાયશ્.ચિત્તં બ્રૂયુઃ "અન્યથા મહદ્ અકુશલં રાજ્ઞો દેશસ્ય ચ" ઇતિ ॥

પ્રતિપન્નં "એતેષુ સપ્ત.રાત્રમ્ એક.એક.મન્ત્ર.બલિ.હોમં સ્વયં રાજ્ઞા કર્તવ્યમ્" ઇતિ બ્રૂયુઃ ॥

તતઃ સમાનમ્ ॥

એતાન્ વા યોગાન્ આત્મનિ દર્શયિત્વા પ્રતિકુર્વીત પરેષામ્ ઉપદેશ.અર્થમ્ ॥

તતઃ પ્રયોજયેદ્ યોગાન્ ॥

યોગ.દર્શન.પ્રતીકારેણ વા કોશ.અભિસંહરણં કુર્યાત્ ॥

હસ્તિ.કામં વા નાગ.વન.પાલા હસ્તિના લક્ષણ્યેન પ્રલોભયેયુઃ ॥

પ્રતિપન્નં ગહનમ્ એક.અયનં વા^અતિનીય ઘાતયેયુઃ, બદ્ધ્વા વા^અપહરેયુઃ ॥

તેન મૃગયા.કામો વ્યાખ્યાતઃ ॥

દ્રવ્ય.સ્ત્રી.લોલુપમ્ આઢ્ય.વિધવાભિર્ વા પરમ.રૂપ.યૌવનાભિઃ સ્ત્રીભિર્ દાય.નિક્ષેપ.અર્થમ્ ઉપનીતાભિઃ સત્ત્રિણઃ પ્રલોભયેયુઃ ॥

પ્રતિપન્નં રાત્રૌ સત્ત્રચ્.છન્નાઃ સમાગમે શસ્ત્ર.રસાભ્યાં ઘાતયેયુઃ ॥

સિદ્ધ.પ્રવ્રજિત.ચૈત્ય.સ્તૂપ.દૈવત.પ્રતિમાનામ્ અભીક્ષ્ણ.અભિગમનેષુ વા ભૂમિ.ગૃહ.સુરુઙ્ગ.આરૂઢ.ભિત્તિ.પ્રવિષ્ટાસ્ તીક્ષ્ણાઃ પરમ્ અભિહન્યુઃ ॥
કz13.2.45અબ્। યેષુ દેશેષુ યાઃ પ્રેક્ષાઃ પ્રેક્ષતે પાર્થિવઃ સ્વયમ્ ।
કક્13.2.45ચ્દ્। યાત્રા.વિહારે રમતે યત્ર ક્રીડતિ વા^અમ્ભસિ ॥
કz13.2.46અબ્। ધિગ્.ઉક્ત્ય્.આદિષુ સર્વેષુ યજ્ઞ.પ્રહવણેષુ વા ।
કz13.2.46ચ્દ્। સૂતિકા.પ્રેત.રોગેષુ પ્રીતિ.શોક.ભયેષુ વા ।
કz13.2.47અબ્। પ્રમાદં યાતિ યસ્મિન્ વા વિશ્વાસાત્ સ્વ.જન.ઉત્સવે ॥
કz13.2.47ચ્દ્। યત્ર^અસ્ય^આરક્ષિ.સંચારો દુર્દિને સંકુલેષુ વા ।
કz13.2.48અબ્। વિપ્ર.સ્થાને પ્રદીપ્તે વા પ્રવિષ્ટે નિર્જને^અપિ વા ।
કz13.2.48ચ્દ્। વસ્ત્ર.આભરણ.માલ્યાનાં ફેલાભિઃ શયન.આસનૈઃ ॥
કz13.2.49અબ્। મદ્ય.ભોજન.ફેલાભિસ્ તૂર્યૈર્ વા^અભિગતાઃ સહ ।
કz13.2.49ચ્દ્। પ્રહરેયુર્ અરિં તીક્ષ્ણાઃ પૂર્વ.પ્રણિહિતૈઃ સહ ॥એ
કz13.2.50અબ્। યથૈવ પ્રવિશેયુશ્ ચ દ્વિષતઃ સત્ત્ર.હેતુભિઃ ।
કz13.2.50ચ્દ્। તથૈવ ચ^અપગચ્છેયુર્ ઇત્ય્ ઉક્તં યોગ.વામનમ્ ॥
(અપસર્પ.પ્રણિધિહ્)