अर्थशास्त्र · अध्याय 13.3

श्रेणी.मुख्यम् आप्तं निष्पातयेत् ॥

स परम् आश्र्त्य पक्ष.अपदेशेन स्व.विषयात् साचिव्य.कर.सहाय.उपादानं कुर्वीत ॥

कृत.अपसर्प.उपचयो वा परम् अनुमान्य स्वामिनो दूष्य.ग्रामं वीत.हस्त्य्.अश्वं दूष्य.अमात्यं दण्डम् आक्रन्दं वा हत्वा परस्य प्रेषयेत् ॥

जन.पद.एक.देशं श्रेणीम् अटवीं वा सहाय.उपादान.अर्थं संश्रयेत ॥

विश्वासम् उपगतः स्वामिनः प्रेषयेत् ॥

ततः स्वामी हस्ति.बन्धनम् अटवी.घातं वा^अपदिश्य गूढम् एव प्रहरेत् ॥

एतेन^अमात्य.अटविका व्याख्याताः ॥

शत्रुणा मैत्रीं कृत्वा^अमात्यान् अवक्षिपेत् ॥

ते तत्.शत्रोः प्रेषयेयुः "भर्तारं नः प्रसादय" इति ॥

स यं दूतं प्रेषयेत्, तम् उपालभेत "भर्ता ते माम् अमात्यैर् भेदयति, न च पुनर् इह^आगन्तव्यम्" इति ॥

अथ^एकम् अमात्यं निष्पातयेत् ॥

स परम् आश्रित्य योग.अपसर्प.अपरक्त.दूष्यान् अशक्तिमतः स्तेन^आटविकान् उभय.उपघातकान् वा परस्य^उपहरेत् ॥

आप्त.भाव.उपगतः प्रवीर.पुरुष.उपघातम् अस्य^उपहरेद् अन्त.पालम् आटविकं दण्ड.चारिणं वा "दृढम् असौ च^असौ च ते शत्रुणा संधत्ते" इति ॥

अथ पश्चाद् अभित्यक्त.शासनैर् एनान् घातयेत् ॥

दण्ड.बल.व्यवहारेण वा शत्रुम् उद्योज्य घातयेत् ॥

कृत्य.पक्ष.उपग्रहेण वा परस्य.अमित्रं राजानम् आत्मन्य् अपकारयित्वा^अभियुञ्जीत ॥

ततः परस्य प्रेषयेत् "असौ ते वैरी मम^अपकरोति, तम् एहि सम्भूय हनिष्यावः, भूमौ हिरण्ये वा ते परिग्रहः" इति ॥

प्रतिपन्नम् अभिसत्कृत्य^आगतम् अवस्कन्देन प्रकाशयुद्धेन वा शत्रुणा घातयेत् ॥

अभिविश्वासन.अर्थं भूमि.दान.पुत्र.अभिषेक.रक्षा.अपदेशेन वा ग्राहयेत् ॥

अविषह्यम् उपांशु.दण्डेन वा घातयेत् ॥

स चेद् दण्डं दद्यान् न स्वयम् आगच्छेत् तम् अस्य वैरिणा घातयेत् ॥

दण्डेन वा प्रयातुम् इच्छेन् न विजिगीषुणा तथा^अप्य् एनम् उभयतः.सम्पीडनेन घातयेत् ॥

अविश्वस्तो वा प्रत्येकशो यातुम् इच्छेद् राज्य.एक.देशं वा यातव्यस्य^आदातु.कामः, तथा^अप्य् एनं वैरिणा सर्व.संदोहेन वा घातयेत् ॥

वैरिणा वा सक्तस्य दण्ड.उपनयेन मूलम् अन्यतो हारयेत् ॥

शत्रु.भूम्या वा मित्रं पणेत, मित्र.भूम्या वा शत्रुम् ॥

ततः शत्रु.भूमि.लिप्सायां मित्रेण^आत्मन्य् अपकारयित्वा^अभियुञ्जीत - इति समानाः पूर्वेण सर्व एव योगाः ॥

शत्रुं वा मित्र.भूमि.लिप्सायां प्रतिपन्नं दण्डेन^अनुगृह्णीयात् ॥

ततो मित्र.गतम् अतिसंदध्यात् ॥

कृत.प्रतिविधानो वा व्यसनम् आत्मनो दर्शयित्वा मित्रेण^अमित्रम् उत्साहयित्वा^आत्मानम् अभियोजयेत् ॥

ततः सम्पीडनेन घातयेत्, जीव.ग्राहेण वा राज्य.विनिमयं कारयेत् ॥

मित्रेण^आश्रितश् चेत्^शत्रुर् अग्राह्ये स्थातुम् इच्छेत् सामन्त.आदिभिर् मूलम् अस्य हारयेत् ॥

दण्डेन वा त्रातुम् इछेत् तम् अस्य घातयेत् ॥

तौ चेन् न भिद्येयातां प्रकाशम् एव^अन्योन्य.भूम्या पणेत ॥

ततः परस्परं मित्र.व्यञ्जना वा उभय.वेतना वा दूतान् प्रेषयेयुः "अयं ते राजा भूमिं लिप्सते शत्रु.संहितः" इति ॥

तयोर् अन्यतरो जात.आशङ्क.आरोषः, पूर्ववच् चेष्तेत ॥

दुर्ग.राष्ट्र.दण्ड.मुख्यान् वा कृत्य.पक्ष.हेतुभिर् अभिविख्याप्य प्रव्राजयेत् ॥

ते युद्ध.अवस्कन्द.अवरोध.व्यसनेषु शत्रुम् अतिसंदध्युः ॥

भेदं वा^अस्य स्व.वर्गेभ्यः कुर्युः ॥

अभित्यक्त.शासनैः प्रतिसमानयेयुः ॥

लुब्धक.व्यञ्जना वा मांस.विक्रयेण द्वाह्स्था दौवारिक.अपाश्रयाश् चोर.अभ्यागमं परस्य द्विस् त्रिर् इति निवेद्य लब्ध.प्रत्यया भर्तुर् अनीकं द्विधा निवेश्य ग्राम.वधे^अवस्कन्दे च द्विषतो ब्रूयुः "आसन्नश् चोर.गणः, महांश् च^आक्रन्दः, प्रभूतं सैन्यम् आगच्छतु" इति ॥

तद् अर्पयित्वा ग्राम.घात.दण्डस्य सैन्यम् इतरद् आदाय रात्रौ दुर्ग.द्वारेषु ब्रूयुः "हतश् चोर.गणः, सिद्ध.यात्रम् इदं सैन्यम् आगतम्, द्वारम् अपाव्रियताम्" इति ॥

पूर्व.प्रणिहिता वा द्वाराणि दद्युः ॥

तैः सह प्रहरेयुः ॥

कारु.शिल्पि.पाषण्ड.कुशीलव.वैदेहक.व्यञ्जनान् आयुधीयान् व्वा पर.दुर्गे प्रणिदध्यात् ॥

तेषां गृह.पतिक.व्यञ्जनाः काष्ठ.तृण.धान्य.पण्य.शकटैः प्रहरण.आवरणान्य् अभिहरेयुः, देव.ध्वज.प्रतिमाभिर् वा ॥

ततस् तद्.व्यञ्जनाः प्रमत्त.वधम् अवस्कन्द.प्रतिग्रहम् अभिप्रहरणं पृष्ठतः शङ्ख.दुन्दुभि.शब्देन वा "प्रविष्टम्" इत्य् आवेदयेयुः ॥

प्राकार.द्वार.अट्टालक.दानम् अनीक.भेदं घातं वा कुर्युः ॥

सार्थ.गण.वासिभिर् आतिवाहिकैः कन्या.वाहिकैर् अश्व.पण्य.व्यवहारिभिर् उपकरण.हारकैर् धान्य.क्रेतृ.विक्रेतृभिर् वा प्रव्रजित.लिङ्गिभिर् दूतैश् च दणड्.अतिनयनम्, संधि.कर्म.विश्वासन.अर्थम् ॥

इति राज.अपसर्पाः ॥

एत एव^अटवीनाम् अपसर्पाः कण्टक.शोधन.उक्ताश् च ॥

व्रजम् अटव्य्.आसन्नम् अपसर्पाः सार्थं वा चोरैर् घातयेयुः ॥

कृत.संकेतम् अन्न.पानं च^अत्र मदन.रस.विद्धं वा कृत्वा^अपगच्छेयुः ॥

गो.पालक.वैदेहकाश् च ततश् चोरान् गृहीत.लोप्त्र.भारान् मदन.रस.विकार.काले^अवस्कन्दयेयुः ॥

संकर्षण.दैवतीयो वा मुण्ड.जटिल.व्यञ्जनः प्रहवण.कर्मणा मदन.रस.योगेन^अतिसंदध्यात् ॥

अथ^अवस्कन्दं दद्यात् ॥

शौण्डिक.व्यञ्जनो वा दैवत.प्रेत.कार्य.उत्सव.समाजेष्व् आटविकान् सुरा.विक्रय.उपायन.निमित्तं मदन.रस.योगेन^अतिसंदध्यात् ॥

अथ^अवस्कन्दं दद्यात् ॥
कz13.3.58अब्। ग्राम.घात.प्रविष्टां वा विक्षिप्य बहुधा^अटवीम् ।
कz13.3.58च्द्। घातयेद् इति चोराणाम् अपसर्पाः प्रकीर्तिताः ॥ए
(पर्युपासन.कर्म - अवमर्दह्)