અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 12.2

સ ચેત્ સંધૌ ન^અવતિષ્ઠેત, બ્રૂયાદ્ એનં - "ઇમે શત્રુ.ષડ્.વર્ગ.વશગા રાજાનો વિનષ્ટાઃ, તેષામ્ અનાત્મવતાં ન^અર્હસિ માર્ગમ્ અનુગન્તુમ્ ॥

ધર્મમ્ અર્થં ચ^અવેક્ષસ્વ ॥

મિત્ર.મુખા હ્ય્ અમિત્રાસ્ તે યે ત્વા સાહસમ્ અધર્મમ્ અર્થ.અતિક્રમં ચ ગ્રાહયન્તિ ॥

શૂરૈસ્ ત્યક્ત.આત્મભિઃ સહ યોદ્ધું સાહસમ્, જન.ક્ષયમ્ ઉભયતઃ કર્તુમ્ અધર્મઃ, દૃષ્ટમ્ અર્થં મિત્રમ્ અદુષ્ટં ચ ત્યક્તુમ્ અર્થ.અતિક્રમઃ ॥

મિત્રવાંશ્ ચ સ રાજા, ભૂયશ્ ચ^એતેન^અર્થેન મિત્રાણ્ય્ ઉદ્યોજયિષ્યતિ યાનિ ત્વા સર્વતો^અભિયાસ્યન્તિ ॥

ન ચ મધ્યમ.ઉદાસીનયોર્ મણ્ડલસ્ય વા પરિત્યક્તઃ, ભવાંસ્ તુ પરિત્યક્તઃ યત્ત્વા સમુદ્યુક્તમ્ ઉપપ્રેક્ષન્તે "ભૂયઃ ક્ષય.વ્યયાભ્યાં યુજ્યતામ્, મિત્રાચ્ ચ ભિદ્યતામ્, અથ^એનં પરિત્યક્ત.મૂલં સુખેન^ઉચ્છેત્સ્યામઃ" ઇતિ ॥

સ ભવાન્ ન^અર્હતિ મિત્ર.મુખાનામ્ અમિત્રાણાં શ્રોતુમ્, મિત્રાણ્ય્ ઉદ્વેજયિતુમ્ અમિત્રાંશ્ ચ શ્રેયસા યોક્તુમ્, પ્રાણ.સંશયમ્ અનર્થં ચ^ઉપગન્તુમ્" ઇતિ યચ્છેત્ ॥

તથા^અપિ પ્રતિષ્ઠમાનસ્ય પ્રકૃતિ.કોપમ્ અસ્ય કારયેદ્ યથા સંઘ.વૃત્તે વ્યાખ્યાતં યોગ.વામને ચ ॥

તીક્ષ્ણ.રસદ.પ્રયોગં ચ ॥

યદ્ ઉક્તમ્ આત્મ.રક્ષિતકે રક્ષ્યં તત્ર તીક્ષ્ણાન્ રસદાંશ્ ચ પ્રયુઞ્જીત ॥

બન્ધકી.પોષકાઃ પરમ.રૂપ.યૌવનાભિઃ સ્ત્રીભિઃ સેના.મુખ્યાન્ ઉન્માદયેયુઃ ॥

બહૂનામ્ એકસ્યાં દ્વયોર્ વા મુખ્યયોઃ કામે જાતે તીક્ષ્ણાઃ કલહાન્ ઉત્પાદયેયુઃ ॥

કલહે પરાજિત.પક્ષં પરત્ર.અપગમને યાત્રા.સાહાય્ય.દાને વા ભર્તુર્ યોજયેયુઃ ॥

કામ.વશાન્ વા સિદ્ધ.વ્યઞ્જનાઃ સાંવદનિકીભિર્ ઓષધીભિર્ અતિસંધાનાય મુખ્યેષુ રસં દાપયેયુઃ ॥

વૈદેહક.વ્યઞ્જને વા રાજ.મહિષ્યાઃ સુભગાયાઃ પ્રેષ્યામ્ આસન્નાં કામ.નિમિત્તમ્ અર્થેન^અભિવૃષ્ય પરિત્યજેત્ ॥

તસ્ય^એવ પરિચારક.વ્યઞ્જન.ઉપદિષ્ટઃ સિદ્ધ.વ્યઞ્જનઃ સાંવદનિકીમ્ ઓષધીં દદ્યાત્ "વૈદેહક.શરીરે^અવઘાતવ્યા" ઇતિ ॥

સિદ્ધે સુભગાયા અપ્ય્ એનં યોગમ્ ઉપદિશેત્ "રાજ.શરીરે^અવધાતવ્યા" ઇતિ ॥

તતો રસેન^અતિસંદધ્યાત્ ॥

કાર્તાન્તિક.વ્યઞ્જનો વા મહા.માત્રં "રાજ.લક્ષણ.સમ્પન્નમ્" ક્રમ.અભિનીતં બ્રૂયાત્ ॥

ભાર્યામ્ અસ્ય ભિક્ષુકી "રાજ.પત્ની રાજ.પ્રસવિની વા ભવિષ્યસિ" ઇતિ ॥

ભાર્યા.વ્યઞ્જના વા મહા.માત્રં બ્રૂયાત્ "રાજા કિલ મામ્ અવરોધયિષ્યતિ, તવ^અન્તિકાય પત્ત્ર.લેખ્યમ્ આભરણં ચ^ઇદં પરિવ્રાજિકયા^આહૃતમ્" ઇતિ ॥

સૂદ.આરાલિક.વ્યઞ્જનો વા રસ.પ્રયોગ.અર્થં રાજ.વચનમ્ અર્થં ચ^અસ્ય લોભનીયમ્ અભિનયેત્ ॥

તદ્ અસ્ય વૈદેહક.વ્યઞ્જનઃ પ્રતિસંદધ્યાત્, કાર્ય.સિદ્ધિં ચ બ્રૂયાત્ ॥

એવમ્ એકેન દ્વાભ્યાં ત્રિભિર્ ઇત્ય્ ઉપાયૈર્ એક.એકમ્ અસ્ય મહા.માત્રં વિક્રમાય^અપગમનાય વા યોજયેત્ - ઇતિ ॥

દુર્ગેષુ ચ^અસ્ય શૂન્ય.પાલ.આસન્નાઃ સત્ત્રિણઃ પૌર.જાનપદેષુ મૈત્રી.નિમિત્તમ્ આવેદયેયુઃ - "શૂન્ય.પાલેન^ઉક્તા યોધાશ્ ચ^અધિકરણસ્થાશ્ ચ "કૃચ્છ્ર.ગતો રાજા જીવન્ન્ આગમિષ્યતિ, ન વા, પ્રસહ્ય વિત્તમ્ આર્જયધ્વમ્, અમિત્રાંશ્ ચ હત" ઇતિ ॥

બહુલી.ભૂતે તીક્ષ્ણાઃ પૌરાન્ નિશાસ્વ્ આહારયેયુઃ, મુખ્યાંશ્ ચ^અભિહન્યુઃ "એવં ક્રિયન્તે યે શૂન્ય.પાલસ્ય ન શુશ્રૂષન્તે" ઇતિ ॥

શૂન્ય.પાલ.સ્થાનેષુ ચ સશોણિતાનિ શસ્ત્ર.વિત્ત.બન્ધનાન્ય્ ઉત્સૃજેયુઃ ॥

તતઃ સત્ત્રિણઃ "શૂન્ય.પાલો ઘાતયતિ વિલોપયતિ ચ" ઇત્ય્ આવેદયેયુઃ ॥

એવં જાનપદાન્ સમાહર્તુર્ ભેદયેયુઃ ॥

સમાહર્તૃ.પુરુષાંસ્ તુ ગ્રામ.મધ્યેષુ રાત્રૌ તીક્ષ્ણા હત્વા બ્રૂયુઃ "એવં ક્રિયન્તે યે જન.પદમ્ અધર્મેણ બાધન્તે" ઇતિ ॥

સમુત્પન્ને દોષે શૂન્ય.પાલં સમાહર્તારં વા પ્રકૃતિ.કોપેન ઘાતયેયુઃ ॥

તત્.કુલીનમ્ અપરુદ્ધં વા પ્રતિપાદયેયુઃ ॥
કz12.2.33અબ્। અન્તઃ.પુર.પુર.દ્વારં દ્રવ્ય.ધાન્ય.પરિગ્રહાન્ ।
કz12.2.33ચ્દ્। દહેયુસ્ તાંશ્ ચ હન્યુર્ વા બ્રૂયુર્ અસ્ય^આર્ત.વાદિનઃ ॥એ
(સેના.મુખ્ય.વધહ્<દ્વિતીયો ભાગહ્> - મણ્ડલ.પ્રોત્સાહનમ્)