અર્થશાસ્ત્ર · અધ્યાય 09.5

સંધ્ય્.આદીનામ્ અયથા.ઉદ્દેશ.અવસ્થાપનમ્ અપનયઃ ॥

તસ્માદ્ આપદઃ સમ્ભવન્તિ ॥

બાહ્ય.ઉત્પત્તિર્ અભ્યન્તર.પ્રતિજાપા, અભ્યન્તર.ઉત્પત્તિર્ બાહ્ય.પ્રતિજાપા, બાહ્ય.ઉત્પત્તિર્ બાહ્ય.પ્રતિજાપા, અભ્યન્તર.ઉત્પત્તિર્ અભ્યન્તર.પ્રતિજાપા - ઇત્ય્ આપદઃ ॥

યત્ર બાહ્યા અભ્યન્તર.અનુપજપન્તિ, અભ્યન્તરા વા બાહ્યાન્, તત્ર.ઉભય.યોગે પ્રતિજપતઃ સિદ્ધિર્ વિશેષવતી ॥

સુવ્યાજા હિ પ્રતિજપિતારો ભવન્તિ, ન^ઉપજપિતારઃ ॥

તેષુ પ્રશાન્તેષુ ન^અન્યાન્^શક્નુયુર્ ઉપજપિતુમ્ ઉપજપિતારઃ ॥

કૃચ્છ્ર.ઉપજાપા હિ બાહ્યાનામ્ અભ્યન્તરાસ્ તેષામ્ ઇતરે વા ॥

મહતશ્ ચ પ્રયત્નસ્ય વધઃ પરેષામ્, અર્થ.અનુબન્ધશ્ ચ^આત્મન ઇતિ ॥

અભ્યન્તરેષુ પ્રતિજપત્સુ સામ.દાને પ્રયુઞ્જીત ॥

સ્થાન.માન.કર્મ સાન્ત્વમ્ ॥

અનુગ્રહ.પરિહારૌ કર્મસ્વ્ આયોગો વા દાનમ્ ॥

બાહ્યેષુ પ્રતિજપત્સુ ભેદ.દણ્ડૌ પ્રયુઞ્જીત ॥

સત્ત્રિણો મિત્ર.વ્યઞ્જના વા બાહ્યાનાં ચારમ્ એષાં બ્રૂયુઃ "અયં વો રાજા દૂષ્ય.વ્યઞ્જનૈર્ અતિસંધાતુ.કામઃ, બુધ્યધ્વમ્" ઇતિ ॥

દૂષ્યેષુ વા દૂષ્ય.વ્યઞ્જનાઃ પ્રણિહિતા દૂષ્યાન્ બાહ્યૈર્ ભેદયેયુઃ, બાહ્યાન્ વા દૂષ્યૈઃ ॥

દૂષ્યાન્ અનુપ્રવિષ્ટા વા તીક્ષ્ણાઃ શસ્ત્ર.રસાભ્યાં હન્યુઃ ॥

આહૂય વા બાહ્યાન્ ઘાતયેયુઃ ॥

યત્ર બાહ્યા બાહ્યાન્ ઉપજપન્તિ, અભ્યન્તરાન્ અભ્યન્તરા વા, તત્ર^એકાન્ત.યોગ ઉપજપિતુઃ સિદ્ધિર્ વિશેષવતી ॥

દોષ.શુદ્ધૌ હિ દૂષ્યા ન વિદ્યન્તે ॥

દૂષ્ય.શુદ્ધૌ હિ દોષઃ પુનર્ અન્યાન્ દૂષયતિ ॥

તસ્માદ્ બાહ્યેષુ^ઉપજપત્સુ ભેદ.દણ્ડૌ પ્રયુઞ્જીત ॥

સત્ત્રિણો મિત્ર.વ્યઞ્જના વા બ્રૂયુઃ "અયં વો રાજા સ્વયમ્ આદાતુ.કામઃ, વિગૃહીતાઃ સ્થાનેન રાજ્ઞા, બુધ્યધ્વમ્" ઇતિ ॥

પ્રતિજપિતુર્ વા દૂત.દણ્ડાન્ અનુપ્રવિષ્ટાસ્ તીક્ષ્ણાઃ શસ્ત્ર.રસ.આદિભિર્ એષાં છિદ્રેષુ પ્રહરેયુઃ ॥

તતઃ સત્ત્રિણઃ પ્રતિજપિતારમ્ અભિશંસેયુઃ ॥

અભ્યન્તરાન્ અભ્યન્તરેષુ^ઉપજપત્સુ યથા.અર્હમ્ ઉપાયં પ્રયુઞ્જીત ॥

તુષ્ટ.લિઙ્ગમ્ અતુષ્ટં વિપરીતં વા સામ પ્રયુઞ્જીત ॥

શૌચ.સામર્થ્ય.અપદેશેન વ્યસન.અભ્યુદય.અવેક્ષણેન વા પ્રતિપૂજનમ્ ઇતિ દાનમ્ ॥

મિત્ર.વ્યઞ્જનો વા બ્રૂયાદ્ એતાન્ "ચિત્ત.જ્ઞાન.અર્થમ્ ઉપધાસ્યતિ વો રાજા, તદ્ અસ્ય^આખ્યાતવ્યમ્ ઇતિ ॥

પરસ્પરાદ્ વા ભેદયેદ્ એનાન્ "અસૌ ચ^અસૌ ચ વો રાજન્ય્ એવમ્ ઉપજપતિ" - ઇતિ ભેદઃ ॥

દાણ્ડકર્મિકવચ્ ચ દણ્ડઃ ॥

એતાસાં ચતસૃણામ્ આપદામ્ અભ્યન્તરામ્ એવ પૂર્વં સાધયેત્ ॥

અહિ.ભયાદ્ અભ્યન્તર.કોપો બાહ્ય.કોપાત્ પાપીયાન્ ઇત્ય્ ઉક્તં પુરસ્તાદ્ ॥
કz09.5.32અબ્। પૂર્વાં પૂર્વાં વિજાનીયાલ્ લઘ્વીમ્ આપદમ્ આપદામ્ ।
કz09.5.32ચ્દ્। ઉત્થિતાં બલવદ્ભ્યો વા ગુર્વીં લઘ્વીં વિપર્યયે ॥એ
(દૂષ્ય.શત્રુ.સમ્યુક્તાહ્ <આપદહ્>)